(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Apparatvs historico criticvs antiqvitatvm Sacri Codicis et gentis Hebraeae : vberrimis annotationibus in Thomae Goodwini Mosen et Aaronem"

rnurtKiY υ* mt λ * 



^λ<τϊϋΓ 







η. '• 






S4&U. QJfuc.Mo. &?<?., ffe&fy 









okanii. 

S.^7keoC. 




w ottcoS Caqpzavias 

et vupenntenc/U, ' uhcce/is 



Cjf.Gevcmrtje. ,Jtami>. 






APPARATVS 



,\ΓΓ./.,. 



HISTORICO CRITICVS 

ANTIQVITATVM 

SACRI CODICIS 



Ε ΊΜ 



GENTIS HEBRAEAE 



VBERRIMIS ANNOTATIONIBVS 



Ι Ν 



THOMAE QOODWINI 

MOSEN et AARONEM 

SVBMINISTRAHT 

IOH. GOTTLOB OARPZOV 

S. Τ Η Ε Ο L, D. Ε Τ S V PER Ι Ν ΤΕ Ν D Ε Ν S 



LVBECENSIS 




FRANCOFVRTIII κτ LIPSIAE 
Ι U OFFI C ΙΝΑ GLEDITSCHIANA 

Ι ΑΝ'ΝΟ Μ D G Γ. Χ Χ Χ Χ V Ι ί Ι 



U-- 



'φ 








&£ 



3*. / 





AEQVO ET BENEVOLO LECTORI 

S. P. D, 

AVCTOR. 

vod nec in deffinatis primum habui, nec in voth, ut Iucubratio 
nes iftas Academicas publicas olim exponerem luci, iftud divino 
beneficio, & amicorum fuaiii, tandcm cvemffe gaudecx Cum 
L enim Lipfise, demandatam Hebrceas literas publice docendi pro- 
vinciam, pro virili ornare aliaborarem, poft quotidianam Sacri Codicis in- 
teiprerationem , qua prius nihil, nihil antiquius habebam, operse me prc- 
tium fa&nrum cenfui, fi exacftorem Antiquitatum Hebraicarum hiftoriam, 
rituumque Deo dileto gentis cognitionem, auditoribus inftillarem, quod 
absque illius ftippetfis., oraculorum divinorum explicationem minus felici- 
ter & folide inftitui poifc intelligerem. Mofaica certe, & cetera hiftorica 
antiqui Fcederis monimenta, inftitutis & ritibus prifcse gentis, Numini di- 
cata?, adeo funt referta, uc imperitus talium interpres ad flngula fere capi- 
ta hiereat, aut turpiter hallucinetur. Hac itaque m parte nc meam defide- 
rari : paterer induftriam, circumipiciendum in primis duxi au&orem, vfcfe 
ducem, qui faceni prajferret, & filum velut Ariadnreum porrigeret , ad cu- 
jjus dudhim, qincquid eft iftius Labyrinthi, felicker emetirer, Inter re- 
cenriora hujus do£trincD compendia, duo praiiertim, illa tempeftate, in 
manibus verfabantur emdirorum : altcrum adriani kelandi, Vfcraje- 
£li anno 1708. impreiium , & locuplettus longe, caftigatiusque anno 1712. 
quin & fequenti anno jerue, recufum ; alterum τ η ο μ α ε g ο ο d w ι ν ϊ , 

)( 2 Angli- 



IV PRAEFATIO 

Anglice primo confignatum , hinc Belgice converfum, Latino demum ha- 
bitu indutum, norisque perpetuis inilrudlum a ioh. henr. reizio, cujus 
tcrtia editio, η ε rm. witsii, Theologi apudReformatos celeberrimi, prie- 
fatione & gemina diifertatione omata,Traje£ti anno 1(590. iucem adfpexit. 
Qux autem hodie induilriam ejus rei ihidioforum mirifice juvant, iblerti£ 

fimi IKENII, DASSOVII tb μΑΚΑξίτα, RECKENB ERGERI, & W Α EHN Ε RI 

opuicula, pofthaec demum cum orbe literato commimicata , magnoque 
cum plaufu fuerunt excepta, Ex illis vero, ut goodwinvm prieferrem, 
facile me induxit, non tam exa£ta remm antiquarum percenfio, qua re- 
l α ν d vs multis etim parafangis poft ie relinquit, quam & diffufa le&ionis 
varietas & copia, & frequentiiTima illius ad illuftrationem utriusque Inftru- 
menti accommodatio , qua omnia id genus fcripta multum fuperat & vin- 
cit. Quam enim cunque perfcrutandis Rabbinorum commentariis ope- 
ram navamus, eam omnem ne titivilitio emerim, nifi Sacri Codicis juvet 
ornetque expofitionem. Hsec princeps in illo fcrutinio cura, hic prseci- 
puus eft univerii laboris iftius fcopus, ad quem omnis le£tio, collatio, in- 
geniique άγχίνοι*, eft referenda. In iilumvero tam follicite incumbit good- 
winvSj ut arrepta quacunque occaiione, Cwe eWi^, iive «Wgw. ilve pro- 
pitia? iive invita Minerva , ad Scripturam Sacram transferre geftiat, qua? 
ex Hebrasorum voluminibus congeiTit. Vtramque ob caufam, Au&oris 
veitigia hinc me prefliffe, hinc haud raro me reliquiiTe animadvertet, qui 
meas perlegere dignetur obfervationes. De cetero vero, judiciofiiTimi 
witsii/Vz Prcefat. * 5. elogio calculum lubens adjicio, epitomen hanc ea 
confarcinatam eiTe arte, nt in ea rerum nbertas, & di&ionis brevitas depal- 
ma certent* Vhertas quidem tanta^ ut haudjure querarix, multa effeprct- 
terita; & kr-evitas tam concifa y iit Κ exigao tempore multa expediripojfint, 
& amplificationi atque ilhtfti 'cithmi non fit prcei 'epta materies. Notas, pr a> 
ter reizivm, in iflam dedit amicus quondam nofter, dum in Belgio age- 
rem, & communi cum ipfo praeceptore uterer, gvil. svrenhvsio, hu- 
maniflimo pariter ac do&iilimo viro, ClarifT 10 h. henr. hottingervs, 
Nepos, quibus au6lum Francofurti ad Moenum anno ιηιβ. rccudi curavit 
libellum. Hunc itaque, publicis recitationibus, annoiyii. auditoribus meis 
a capite ad calcem, cum cura expofui, cumque poft illa, non absque fru&u 
iftud me volviffe faxum, cognofcerem, nonnulla quoque, vcl prioribus dfc 

quo- 



PRAEFATIO 



quotidianale&ione Hebniorum adjicerem, vel in aliam forte fententiam 
ingrciliis, mutarem & delerem, titfunt, re maturius perpenia, pofteriores 
cogitationesprioribus σορατ^ι, hanctelam anno 1727. denuo exorfus, ita 
pcrtcxui, ut, qua datum fuit dexteritate, me officio defun&um crederem. 
Pofthiec in alium,& loci ac muneris, & curarum laborumque, velut orbem 
delatus, eo res meas rediiiTe perfpexi, iftas ut miiTas facerem amoenitates, 
edendis autem afceticis nonnullis, quin & polemicis, adverfus aetatis no- 
ftra turbones, qui fub fratrum Moravorum fchemate ac nomine, fucum 
imperitis facere iatagunt, & noftra quoque turbare pomceria funt aggreiii, 
manum admoverem. Curandum quippe erat, ne quid respublica facra 
detrimenti caperet. Iftis itaque dum vaco, vir honeitus, & orbem litera- 
tum fua juvare opera folitus, per literas me compellat, ut quas dudum co- 
ram a me Lipfise flagitaverat, fuis fumtibus excudendas fibi traderem ad 
GOODWiNVMnotationes meas, novse libelli editioni jungendas. Acce- 
debant crebrae amicorum, eorum maxime , qui ex ore meo quondam iftas 
hauierant, adhortationes, ne fitu & fqualore fchedas meas paterer oblite- 
rari, fed fub incudem revocatas, prado aptarem. Aurem facile prasbuimo- 
nitoribus ram bene cupientibus, utilem forte operam ecelefise me navaturum 
ratus : ut taceam, animum ad iihid litcrarum genus, inde ab ephebis, me 
habuiile propenfum. Sacris literis, & qua? manu velut ad eas ducit, Pbi- 
lologiieSacrse adeo fum addidhis, iftis ut immori dulce exiftimem. Perki- 
ftrayi ergo adveriaria mea, de iisque in ordinem redigendis, poliendis, lo- 
cuplctandis,1erio cogitare coepi. Verum horis iubiecivis ifta dum aguntur, 
lento admodum gradu procedit labor,ut ingruente fene£tute,de illo publi- 
cando , vice plus fimplici defperarem. Qua? tamen iii me immerentem eft 
clementia divina, vitam & valerudinem prorogavit, idoneum interdum in- 
duliit otium, eosque lucubrationibus iftis largita eft fucceffus, ut ad umbi- 
licum tandcm iilad perducere penfum licuerit. 

η λβε s hiftoriam operis, ortum & progreffum : nunc, ni grave fit, editia- 
nis caufas accipe. Nec enim me, vel a&urn egiife, quando tot egregii hu- 
jus argumcnti labores in publicum jam proftant, vcl inutili quadam iarcina 
tabernas librarias arbitror gravaife. Ante omnia, quod jam dixi, amon. 
oraculorum divinorum me compulit, ut, ii quam forte lucem illorum affun- 
dere interpretationi , aut anfam aliis iubminiftrare poiTem, in illorum altius 

)( 3 P ene - 



VI Ρ Κ Λ Ε F Α Τ I Q 



penetrandi ieniiisy partibus iflis ne deeffem. Qtiicquid cnim ex omni eru- 
ditionis antiquarise penu ad Scripturse explicationem afFerre lieuit, ftudio- 
fe hec ? fed pro inffituti ratione breviter, collatum videbis, kd & muka 
«WW hic deprehendes loca, quas Au&ore indice, data opera excuffimus, 

H-Eit pneterea, quod in ceterisidgenuscommentariis jurequodam deilderes. 
Alii enkn, horumque plurimi, nimis concife rem tra&ant, & niil oralis ao 
cedat inftitutio, nec iitim leclorum, argumentum exa&e cognofcere cu- 
pienthim, reftinguunt, nec iatis ferant fubiidii illis, idem qui aliis expone- 
re, mt verba de eo facere aggrediuntur. Prscipui namque illorum hac fini 
funt confignati, ut viva docentis voce locupletius ediflererentitf. Alii, & 
-vetuftiores quidem, caroli sigonii, gorn/bonavent. bertrami, 

"ioh. steph. menochii^ & nitidiffimiim omnino petri cvnaei de Re- 
piblka Hebrceorwn, opufculum, totum iftud Iatifbndium non exhauriunty 
fed uniim vel alterum caput fic fatis illuftrant, cetera inta£la relinquunt. 
Quo eriain naevo, bened. ariae montani exafciati quideni labores, 
Criticis Sacris ■ iubjun&i, &d & ioh. gvnradi dietrighii & pavli 
SHERL0GI3 Angii , meditationes laborant: ut taceam, horum nonnullas 
Hebr^orum monimenta & fontes Talmudicos, vel qui ex iilis rivos iuos 
■deduxit, mqsen maimonidem, confulere non valentes, folo iosephc*, 
auf PHf lone alexandrino contentos eife, quorum tamen alter in re- 
xenda hifloria gentis fua?, alter m eruendis allegoriis, tradendisque monitis 
moralibus occupatus, neuter prifcos majorum ritus exponere mftituit, nifi 
forte obiter,. & «V u **#&»■ eos tangaL Alii denique nimis funt copiofi, & 
ad alia ■ feftinantibus le£loribus remoram injiciunt; pra^terea majus poftu- 
lant pretiufli, qoam cui apud multcvqui facris operantur, res angufta do- 
ffii Gommode iufficiat. In his reputo melch. leydekkeri amplos de 
Mqmhlka Hebrcearwn coiHmentarios,quibus infigni quidem cum doftrinaer 
apparatu, capita ilngula digeiTit, & rationum connrmare iategit momentis, 
Sed ιϊοπ cuivis datum eft hanc adire Corinthum. Ita pariter fe res habet 
ctrm; vernaculo- 10H. lvndif de Sacerdotio £f cultu Levitko opere, magna 
cum cura congefto, & dodiirtmis ποχνμχ&ντίτ* ι ο η, c η r j s τ ο ρ η. w ο l f ι ϊ, 
*&μ:®ζΦ&, annotationibus locupletato & au&o. Prsterquam enim, 
quod noviffima ejus editio fat requirit fumtuum, quse ad facra non perti- 
nent, civilia & domeilica, ficco praiterut .pede. Vt nihil nunc dicam de 

vaila 



Ρ R Α Ε F Α Τ Ι Ο VH 

vafta opufculorum huc pertinentium colle&ione, quse Venetiis fab titu- 
lo Tuefauri Antiquitatum Sacrarmn , Impenfis ι ο η. g α r r. η ε r ζ ι γ , in lu- 
cem exponi coepta, m fex tomos jam excrevit, & ulterius progreiliira, bi- 
bliothecx potius antiquaria? , quam commentationis prseilare vicem poilit. 
Nos, ut media incederemus via, laborem noftrum ita moderati iumus, ut 
nec nimis anguftisnoscontineremiis iinibus, fedquantum fatis eft, nec qui- 
dem, quicquid dici potuit, verum quse dicere e re ceniuimus le&orum , de 
iingnlis capitibus traderemus; nec in nimiam liber excrefceret molem, fed 
mediocri fumtuum impenfa comparari, & in forma portatili a ftudiofis ex 
una Acadcmia inalteram, citra moleftiam transferri, & perlegi citra tsedium 
queat. Velut enim in pricledionibus quondam Academicis, ita nunc edito 
libro,eorum confulere commodis ikiduimus,qiii nec ampla inftru&i biblio- 
theca, complures de quovis capke au&ores evolvere m promtu habent, 
nec in Talmudicorum & Rabbinicorum voluminum ie&ione exercitati, ad 
ipfos recurrerc poflunt fontes. Demum, quod in omni hiftoria ufii venir, iu. 
ut hodie in dubium voccntur, quie iiiperioribus ftfculis citra haefitationem 
viri dofti funt amplexi,ifta quoque tempeftas in Antiquirates Hebraicas 
incumbit. * Hinc in utramque diiceptari videas partem, vel de rei geita ve- 
ritatc, vel de modo traditionum, ut in dubio ha^rens imperitus leclor, non 
habeat, quo fe vertat, aut ubi tuto pedem figat. Nos itaque controverfias 
iftas antiquarias & rituales, pro ea,qua licuir,dexteritate acfidedifcuifimus, 
& allatis utriusque partis rationibus, noftram interpoiuimus fententiam, 
quam le&or benevolus tamdiu ample&atur, donec meliorem ab aliis edo- 
ttus, cum noilra permutaverit. Hinc in vexatis ejusmodi quieilionibus, v. 
g. de Sacerdotio primogenitorum , de Oraculo pe&oralis S. Pontiflcis , de 
Atrio gentium in Templo, de Synedrii M. setate & natalibus,de duplici cum 
menfura, tum pondere & iiclo, facro & regio, iive civili, de initiis monetaj 
fignatae apud Judseos, & innumeris id genus aliis, candide pronunciavimus, 
quid nobis videretur, non ut peritioribus , auttoritate dittatoria , noftrum 
obtruderemus eiFatum, fed cum tironibus communicaremus. Hinc non 
vane auguror fore, ut non omnium laturus fim calculum, quin potius non- 
nullorum forte ililum in me provocaturus. Quod Γι modefte, & qua? de- 
cet eruditos, cum humanirate fiat, tantum abeft, ut male me ik habitumm, 
ut re&iora docentibus magnas potius perfoluturus iim grates. Non de 

)( )( capi- 



VIII PRAE FATIO 

capitibus fidei, non de cadefti veritate, non de falute Grxcix y vel anima- 
rum potius agitur, fed problema de re gefta ventilatur, cujus Hquida omni- 
no, & omni exceptione majora praefto non funt documenta. Aequo igi- 
tur jure, quo ab aliis difceiTionem feci, patiar ipfe labentifTime, ut illi vieif- 
IV -fim a mea defle&ant mente. Poftremo, ne & iis deeffem, qui unum^vel 
aliud antiqukatis momentum, paulo inveftigare altius, &infuos v^rtere 
eupiunt uius, larga manu fuppeditavi Au&ores, qui data opera illud excuf- 
ferunt. Tam itaque Judxorum , quam Chriftianorum in partes citavimus 
monimenta, ut non modo, ex quibus ipfi profecimus, fmcere, gratique fa- 
"teremur, fed cumprimis , ut k&oribus id defideranribus, quoddam quaft 
repertorium AuBoritm fuppeditaremus, quorum evolutione locupletius de 
imgulis inftruantur. Non me iugit, eile, quibus fordeant bvxtorfio- 

RVM r SELDENI, POGOCKIX, LIGHTFOOTI, BOCHARTI, WAGENSEILII, 

aliorumque e Chriilianis do&omm allegationes, fola cupientes Rabbino- 

rum ftare vel cadere au&oritate. Verum ut taceam, dubiarum quseftionum 

aljquas interChriftianos.tantum ventilatas fuiffe, de quibus altum apudju- 

dasos eft fifentium, qualis ilta, de origine baptifmi Chriftiani, & ortu bapti- 

foi Profelytorum &c. iic longe curatius Juda?is, noftrates do&ores, qui be- 

ne peripe£ta habuerunt Rabbinorum commentaria, in iilas inquifiyerunt. 

Etii vero non defugio Judisoram in rebus domefticis teftimonia, quse in 

prima ipfe eollocare eonfuevi acie,ubi tuta illis iides conftat, iis tamen no- 

ftrati-um ducibus primariis, apud quos aquita fteterunt ha&enus, jure meri- 

toque nmkiim defero, quod aequiore omma ponderarunt lance, aliisque 

prieterea diiciplinis fiiba£tum ad h&c ingenium attulcrant, quod in recutitis 

titplurimum defideramus. Tantum itaque abeft, ut tantorum me pudeat 

, nominum, eorum potius utfuiFragia iludiofe collegerim, & re probepenil- 

tata, ipforum veftigiis mflftere, duxerim honefhim. 

_ qvod fupereft, vellicat adhuc icrupulus, quo tantum non omnem Anri- 

qpitatumHebraicarum iidem in difcrimen acfducit vir do£tifiimiis, & in hac 

pakeftra apprime exercitatus, christian. schoettgenivs, quando 

Hor.. Hebr. '& Talmitd, TJI.cap. IX. §.}Jq. ejusmodi fyftema in deiideratis 

ponit,& repudiata omnino maimgntdis aueoritate,poilSacrasLiteras& 

Targumim r ad fuperftites remitrit librOvS Judieorum, ante opus Talmudi- 

cnm confcriptos^ cuniprimis ad librum Sohar. Hi evolvendifunt , inquir, 



PRAEFATIO IX 

& hornm traditis acqiiiefcendam efl. \ Voluminibus quidem Talmudicis 
aliquem, fedpoftremum ? relinquitlocum,&fummo adhibito judicio. Fm- 
flra enim hic antiquitatem qiiccras, pergit, cum vides Tahmidifias adhuc dif- 
ceptare y qnid fequendnmjit, Verum pace viri, in le&ione Judaicorum 
monimentorum verfatiiTimi, diftin&e ad ha?c refpondebo. maimonides 
fubinde, fuum fecutus ingenium , a majorum placitis defle£lit, unde motas 
ipfi lires fuerunt: maximam tamen partem preffeiis inh#ret. Nec mirum, 
interdum diiTentire, cum iftud Talmudicis & aliis recutita? gentis non mo- 
do Magiihis, verum eruditis quoque Chriftianorum ufu vcnire, toto anim- 
advertimus die. Hinc minime, illud άυτ^ ίφ* fatis habentes, coeco aflenfa 
effatis ejusdem acquiefcimus, fed in diverfum ab iis difcedere, ubi dubia 
videntur, & obje&is in contrarium funt iequiora, religioni non ducimus. 
Ipfe tamen, quia ex magni sc aligeri fententia ferme unus cenfetur Ju- 
uaiorum, qiii nugari defierit, mentemque gentis fuse, & majorum ex affe 
perfpe&am habuit, magnum omnino pondus iis addit, qua? cum fuis pro- 
nunciat. Targmnim iua gaudent au&oritate, & contrajuda^os uiii, verum, 
quod alias docuimus, nec unius aetatis funt, nec ejusdem omnes momenti. 
onckelosi, curate utplurimum, & fere ad verbum fontes Hebraios red- 
dit, inde ut parum expe&es fiibfidii, quod Scriptura fenium colluftret, niii 
in quantum &**£ Μγομ&ι&, ex astatis fuse Synagogse difciplina, declarat. ι o- 
nathanis translatio plura interferit, fed quis definiat, num refto femper 
tramite incedat, aut IMav Ιπίλυσιν, aut privatam, celebris cujusdam Do&oris, 
mentemprodat? Hierofolymitanum, Talmude Babylonico pofterius, fa- 
bulis seque indulget ac Gemara, ut aquam cribro hauriat, qui veritatem, aut 
mentem veterum eruere ex illo fatagit. Liberi<9Z?^rKabbalifticuseft, nec 
tam Antiquitates pandit, quam abftrufam veterum, rhultisque amigmatibus 
implicatam Theologiam : pra^terea, tanta laborat cum iermonis, tum fen-, 
fuum obfcuritate, parum certi ut hinc elicere detur,quin eadem impugnari 
facilitate poiTit, qua adilruitur. De ceteris, ante deftru&um Templum fe- 
cundum monimentisJudaicis,qu£ in hunc diem proftant, adhuc iub judice 
lis eft, quam ferant setatem, & num tuta iis conilet fides. Immo quot fup- 
petunt explorata? antiquitatis teftes, in quibus certo acquiefcas ? Ex quo 
enim do&ores gentis coeci coecorum evaferunt duces, vericatem ab iis rrii- 
ftra expe&es. Talmudis denique duse funt partes, & difpar audtoritas. 

)()( 2 Mifchna 



Χ Ρ R Α Ε F Α ΤΙΟ 

Mifchna qua? audit, vergente fieculo poft C. Ν. iecundo a r. ieh vd α San- 
£tocompofita,non compiIatorismentem,fed veterum gentis fuae Do&orum 
placita, ex iuperftitibus Schedis colle6la> fervavit & digeiiit, nec tam, quid 
poft xdis fecunda? ruinatn ienferintMagiftri, quam qux majores ipforum, 
ftante adhuc Templo, tradiderunt, expomV Gemara: atitem iidem tanti 
non facimus, aliquot fa^culis pofterioris, & variis obtenebratorum' homi- 
num diiputationibus turbata? & confufie. Pluribus ifta demonilrant β vx- 

TORFIVS, WAGENSEILIVS, WOLFIVS, WAEHNERVS > & quOtqUOt hifto- 

riam Talmudis ordine, & data opera percenfuerunt. Mifchnse ergo non 
omnis vaciliat au&orkas, quanquam & ipfa fibi per omnia non conftet. 
Cumprimis huc facit, quam Vir do&us paulo poft,//. 822. $.10. de libris Mi- 
drafchicis adhibuit, diftin&io interfccculnm compilationis, & inter fieculum 
^ngulatitm lacijtiarum, nec pofterius ex priore eft a^ftimandum. Quantum 
vero induftria?, judicii ac ingenii, ad bene digerenda horum omnium tefti- 
monia attulerint Chriftiani, ipforum loquuntur commentarii, & alla.tae a 
ilnguiis rationes, horum ut labores alto ilipercilio contemnere ac poftha- 
bere, nec grati fit animi, nec iatis ckcumipe&i. Demum etiam diiTimulare 
non licet, hoc pariter do&rina? genus, seque ac aliarum gentium antiquita- 
tes, & ritus prifcos, fua adhuc laborare imperfe&ione, labe, & incertitudi- 
ne, in qua toilenda,abilergenda,&avertenda iis omnibuspro virili eft anni- 
tendum, qui fuam in hoc piftrino induftriam fatigant. Inter quos Γι quid 
adjumenti attulero hac opella, it vel ftudioforum rei facra?, vel verbi divi- 
nipraeconum conatus promovero, fi denique, adquod, tanquam admetam, 
contendo, Scriptura? interpretationi aliquod fubminiftravero fubiidium, 
voti damnas, hecatombas Deo CXiVL periblvam, demiffiffimis ipium preci- 
bus implorans, ut imbecillkati mese, ubiimpegi, & a veritatis tramite im- 
prudens deftexi, veniam propitius indulgeat, qua» autem appofite & re&e 
funt prolata, ad Nominis iui gloriam vertat fempiternam. 

ΜΟΝΩι 2θΦΩ* ΘΕΩί, ΔΙΑ IHSOT ΧΡΙΣΤΟΤ, Η Δ05Α ΕΙΣ 

ΤΟΤΣ ΑΙΩΝΑΣ" ΑΜΗΝ. 



* # Φ 



INDEX 




Ι Ν DEX 

LIBRORVM et-CAPITVM 



D Ε 



L Ι Β Ε R Ι 
Ρ Ε R S Ο Ν Ι S. 



CA?VT L DE FORMA REIPVBLICAE IVDAICAE VSQVE AD CHRI- 
STVM, ΕΤ QVANDO SCEPTRVM DE ΕΑ SVBLATVM SIT. 

PAC GOODWIN. Ι. PAC. ΑΝΝΟΤ. Ι. 

CAP. II. DE PVBLICANIS. 4-' 2 7• 

CAP. IIL DE PROSELYTIS, SEV IVDAEIS ADVENTrTIIS. 5• 3 1 • 

CAP. IV. DE REGIBVS. 7• 52• 

CAP. V. DE PONTIFICIBVS SVMMIS> SACERDOTIBVS, LEVITIS, 
ΕΤ NETHINAEIS. 8- &f• 

GAP. VI. DE PROPHETIS. 14- "3• 

CAP. VII. DE TITVLO RABBL # Ι& 137• 

CAP. VIII. DE NAZIRAEIS ΕΤ RECHABITIS. ■ 1$. 14&* 

CAP. IX. ΌΈ ASSIDAEIS. αϊ, i6f. 

CAP. Χ. DE PHARISAEIS. 22. 173• 

CAP. XI. ΒΕ SADDVCAEIS. 2g. 204. 

CAP. XII. DE. ESSENIS: 31. 215. 

CAP. XIII. DE GAVLONITIS, ET HERODIANI& 3^• 2 4 x • 

XX 3 LIBER 



INDEX LIBRORVM ΕΤ CAPITVM 
L Ι Β Ε R II. 

D Ε L Ο C I S. 

CAP. I. DE TEMPLO. ^ ^ 

CAP. II. DE SYNAJSOaiS, SCHOLIS, ET ΠΡΟΣΒΤΧΑΙΣ•' 4 % 307. 

C Α Ρ. III. Ρ Ε Ρ Ο R Τ I S Η Ι Ε R Ο S Ο L Υ ΜΑ Ε, 45 . 3 2& 

CAP. IV. ΒΕ LVCIS, ΕΤ CELSIS. 4 g. 33Ι( 

CAP. V. ί)Ε ASYLIS. 47• 33& 

LIBER Πϊ. 
DE DIEBVS ΕΤ TEMPORIBVS. 

CAP. Ι. DE DIEBVS, HORIS, SEPTIMANIS, ΕΤ ANNIS. 4 9• 344• 

CAP. Π. DE FESTIS, ΕΤ CONVIVIIS. 53 . 3 6ο. 

CAP. III. DE SABBATHO. 59 . 3 $ 2 . 

CAP.IV, DEPASCHATE, ΕΤ FESTO AZYMOHVM. 6 3 • 394« 

CAP. V. DE FESTO PENTECOSTES. 7 θ• 4 IL 

CAP. VI. DEJFESTO TABERNAC VL.OR VM, ςκ.ηνοπηγιλ•. ηι. 4 ΐ4• 

Ι 

CAP. VII. DE FEST0 BVCCINARVM ΕΤ NOVILVN-IORVM. 73• 4~3• 

CAP. VIII. DE FESTO EXPIATIONVM. 7 8• 433- 

CAP. IX. DE ΑΝΝ-Ό SABBATHICO, SEV QVIETE SEPTENNALI 

80. 442• 

CAP. Χ. DE ΑΝΝΌ IVBILAEO. 82. 447• 

CAP. XI. DE FESTO PVRIM, ΕΤ FESTO EN-CAENIORVM. 83• 4 6 9> 

L 1 Β Ε R IV. 
.. DEIDOLOLATR/IA, 

CAP. Ι. DE ΙΝΙΤΙΟ IDOLOLATRIAE. 84• 473• 

CAP. II. ΌΕ MOLOCHO, ADRAM MELECHO, ΑΝΑΜ MELECHO, ΒΑΑ- 
LF 3 TABERNACVLO MOLECHI, CHI VN, ΕΤ REMPHAR 8*. 48*- 

CAP. 



INDEX LIBRORVMET CAPITVM. 

CAP IIL DE BAAL PEORE, BAAL TSEPHONE, BAAL ZEBVB, BAAL 
BERITH, BEL, ET DRACONE. 9 2 • 493• 

χ CAP. IV. DE DAGONE. 94• 5°°• 

CAP V. DE VITVLO FVSO. 94- ί ΟΓ • 

CAP VI. DE ASTTAROTH, AMMONIA IVNONE, REGINA CAELI, 
DIANA EPHESINA. 9& 5°& 

~XAP. VII. DE ALIIS DIIS, QVI REFERVNTVR IN SACRA SCRIPTV- 
RA. 9«= 5if• 

CAP. VIII. DE PECVLIARI ORACVLORVM Ε Τ χρηματισμών ΚΑΤΙΟ- 
Ν Ε. ΙΟ °• 521« 

GAP. IX. DE_THERAPHIMIS. m> 537• 

GAP. Χ. DE PECVLIARIBVS GENERIBVS INTEKDICTAE DIVINA- 
TIONIS. 104• 54α- 

L Ι Β Ε R V. 
DE CONSISTORIIS, SE V CONSESSIBVS. 

CAP. I. DE IVIJICIORVM CVRIIS, PRAESERTIM DE CONSISTORIC* 
ECGLESIASTICO. to8~ 55°• 

CAP. II. DE IPSORVM EXCOMMVKICATIONE. no. 554^ 

CAP. III. DE COLLEGIO, SEV CONSESSV CIVILI, QVAS PERSOtf AS 
ID REQVISIVERIT. H2. 563. 

CAP. IV. D--E NVMERO CVRIAKVM CIVILIVM. 114. 568- 

CAP. V. DE QVALITATIBVS, QVAE REQVIREBANTVR Ά IVDIGIBVS, 
ET M&DO ELECTIONIS. 117. 575» 

CAP. VI. DE CQMMVNIBVS CERiMONIIS IN OMNIBVS CAPITALI- 
BVS LVDICllS. π8• 57& 

CAP. VII. BE POENIS, ET SVPPLICIIS CAPITALIKVS, i20. ftL 

GAP. VIIL DE POENIS NON GAPITALIB VS. 122. $$6, 

€AP- IX, DE SVPPLICIIS AB ALIIS NATIONIBVS ADSCITIS. 

. * I2J. 591• 

LIBER 



INDEX LIBRORVM ET CAPITVM. 

LIBER VI. 
DE RITIBVS ΜΙ Χ Τ I S, 

-CAP. I. DE CIRCVMCISIONE. U9 . 6oh 

CAP. II. ΏΕ ΑΠΑΡΧΗί, PRIMITIIS FRTCTVYM FRVGVMQVE, ET PRI- 
MOGENITIS. I3 3. 6m 

CAP. III. DE DECIMIS. I35 . fr 9 . 

CAP. IV. DEMATRIMONIO. ^, ^. 

CAP. V. DE SEPVLTVRA. J44 . ^. 

CAP. VI. DE iVREiyRANDO. I4 g. 6$2 . 

CAP. VII. DE MODO SCRIBENDI, MASQRETHIS, IPSORYMQVE OPE- 
RE. ijo. 660. 

CAP. VIII. DE METATIONIBVS TENTORIORVM, ET CASTRISIS- 
HAELITARVM. ^. 665. 

CAP- IX- DE MENSVRA. I57 . ^ η2% 

CAP. X. DE MONETA IPSORVM CVPREA, ARGENTEA, ET AVREA. 

160. 587- 



& * % * £ * £ 

MANTISSA DE SACRIFICIIS. 

I. DISSERTATIO DE ELEEMOSYNIS IVDAEORVM. 

II. DISSERT. DE DEO CALIGINIS INCOLA. 
EPISTOLA DE SCHECHINA. ' 



699 
726 
748 
7*5 



III. DISSERT. DE DISCALCEATIONE RELIGIOSA IN LOCO SACRO 

IV. DISSERT. DE SYNAGOGA CVM HONORE SEPVLTA. 7r , 




THOMAE 



thomae goodwini 
MOSES*t-AARON 



L Ι Β R I S Ε 



\ 




MOSES ετ AARON. 

L Ι Β Ε R Ι. 
Ρ Ε R S° Ο Ν Ι S. 

C Α Ρ V Τ Ι. 

DE FORMA REIPVBLICAE IVDAICAE, VSQVE AD AD- 

VENTVM CHRISTI, ΕΤ QVANDO SCEPTRVM DE 

ΕΑ SVBLATVM S Ι Τ. 



immo capite ple<flere poterant: ut liquet ab 
exemplis Noachi adverius Ckamum, Gen. 
IX, 2f. Abrakfi adverius Hagaram ξ$ 
Ismaeiem, Gen. XXT, 14. $acohi adver- 
fus Simeonem & Levi 7 Gen. XLl X, 5. 
$ud<e adverfus Thamaram. Gen. XXXVIII, 
2.4: Tempore Mofis (2) hoc primogeai- 
turoe jus penicus elilum eft. 

II. Quemadmoduiri amemAaron ipfius- 

qiie poileri jure & titulo facerdotali gau- 

debant, ita Mofes, & ab ejus morce fofua, 

Α totum 




orraa Regiminis mutatio- 
nibus inter omnes po- 
pulos obnoxia fuit; 
piaepnmis autem Judaica, quce diverfiffi- 
mas facies induit: quarum fequentes no- 
biliores fuere. Primo Patresfamilias (1) 
cum Pvimogenitis omnem regimiais fpe- 
ciem adminiftrabant, & tanquam cedium 
iuarum Rege? & Sacerdotes tum Sacvam 
tum Civilem rem obibant: Ipfi, clavum 
domeftici imperii tenentes, benedicere, 
maledicere, domo & hoeredkate eliminare, 



GOODWINI L Ι Β. I. C Α Ρ. Ι. 



totum populum ipecie quadam monarchici 
ftams flexit: ille enim (3) Rex in $efchu- 
run audiebat. Deut. XXXIII ^. 

- HI. Secuti Joilram $udices (4), fhtim 
ab eledioiie, abfoluta & fere independenti 
poteftate fmebantur, haud abfimiies Regi- 
bus. Longiffima autern interregiia & m- 
tervalla, quse plemmque interceiiere inter 
deaatum iubilitutumque Judicem , rem Ju- 
daeorum gravifflme affligebant, ufque dum 
periculum ία mora armorumque merus ipiis 
Judicem extorqueret , licet ftrepitu metu- 
que fopito ad privatam rurius vitoe coa- 
ditionem defceniurum. '" Gideon enim ex- 
cuflb Midianitarum jugo , & reftitiito pri- 
ftinae tibertati populo, cum ipfi fumma re- 
rum fceptrumque deferretur; non ego, ait, 
neque filius meus, dominabimur vohis". 
$ud. VIII, 23. Extraordinarium erar, 
quad Samuel Ifraekm judicavit omnibus 
diebus vit<z fwe. \ Sam. VII, ij. zepper. 
lib. 3. leg. Mof. cap. 6. Hoc reipeclu ho- 
rum Judicum dignitas non ablufit ab auto- 
rkate Diftatorum Romanoywn. 

IV. Haec moderaininis facies juxta com- 
putationem avgvst-ini de Civ. D. lib. ιβ. 
cap. 22. poft trecentos & viginti novem 
annos demum , inter Judasos collapfa eft (5). 
Ubi res alicujus momenti fub interregnis 
eveniebantj deferrebantur ad magnum con- 
iefliim LXX virorum (6), h. e. Synedrium, 
cpjus intuitu Regiminis forma videbatur 
Arifiocratica eile, 

V. Judices infecuti Reges (7) , rerum- 
que potiti Judaeis jura dixerunt a Saule 
ufque ad caprivitatem Babylonicam aniiis 



circiter quingentis & viginti. p ζ ε pper. leg. 
Mof. lib. 3. c-ap. 6. 

VI. Α captivitate Babylonica ufque ad 
ίπ-ώημίΛν, adventum Chrifti (qui apparuiire 
putatur anno quingentefimo trigefimo fex- 
to: vid, Chronol. fvncii) Respublica Ju- 
daeorum multiformi mutationi ilibiacuit. 
Interdum enim parebant Legatis & Pra- 
fidibus, qui non abfoluto jure utebantur, 
fed a iubmiffis Perfamm Regum decretis, 
mandatisque dependebant ; hos appella- 
bant ΗΊ7|ι'?^1^ ώχμαλωτάξχας (8), 
Rrincipes feu cap ita deportationis. maim, 
in $ad. lib. vit.tr 'a8._Sa.nhed. cap. 4. jf. 
13. (9). Talis erat Zorobabel & ipfiusSuc- 
ceilbres, quos Chronkon Judaeorum, Seder 
olam minus, dicic fuiile Mefullamum, Ha- 
naniam, Berechiam £f Hefadiam. Hi 
omnes creduntur rem Judaicam admihi- 
ftraiTe fub Monarchia Perfica, & defcen- 
diife ex ftirpe Davidis „ uti & cceteri fucce- 
dentes v decem Gubeniatores poil Alexan- 
drum Magnum. In quorum decem ultimo 
fubfidit gloria domus Davidicoe, fceptro 
translato in gentem Maccabieorum, qui 
ortum debebant tribui Levi. 

VII. Maccab/ei (10) vocitabantur de $u~ 
da Maccaboeo, qui condecoravit vexillum 
iuum liis literis initialibus, M. C. Β. A. I. 
quas decerpierat ex H^ ^1*2 ^Ώ - >0, 
Quis juut tu inter Deos , fwe fortisfimos % 
jfebovab? Chron. caiiion. lib. 2. p. 144. 

VIII. Haec Maccabsorum plena & ab- 
foluta poteftas viguit, ufque dum Herodis 
Afcalonitae (n) regnum ingrucret, fub quo 
Salvator nofter ο-άξζ ίγίητβ, incarnatus eft, 
juxta vaticinium Tacobi Gen. XLIX, 10 

(12.) No 



DE REPVBLICA IVDAICA. 



(12). Non recedct Sceptrkm α $uda 7 & 
Legislator, qui eft ex eo,quodefl interpedes 
ejus, nfque dum veniat Silo> h. e. Meffiasr 
Targum Uziel; eadem pene verba recitat 
Targum Hierojol. 

IX. Ad enucleandum huius vaticinii 
fenfum duo obfervanda veniunt, I. Tem- 
pus, quo Sceptrum Judae concefTum : & II. 
Tempus, quo rurfus - ereptum eft. 

X. Prius autem expendenda eil diflferentia, 
qua expontmt duo ifta vocabula Juda & 
Sceptrum. A. Quidam capiunt vocem 
Sfuda ρΐο -trihu fola judae, ut origen. 
Hom. 17. in Gen. epiph. cvntra Ebionxos, 
& maxima Hebreorum pars.. Verum S. 
Script. contrarium dicic, docendo, alias tri- 
bus quoque multos judices fuffeciile Reip. 
& ipfos Maccabscos ex tribu Devi oriun- 
dos ad gubernacula fedifle. B. Alii nomen 
Judce hic volunt eile, duas illas tribus-, 
quie partibus Rehabeami ftuduerunt, quas- 
que poft defeoHonem ca;terarum tribuum 
iimul nomine Judceorum venere, quod fa- 
&unx non iit prius, quam decem tribus 
defciverint. cvnaevs de Rep. Hebr.lih. 
I. cap. 9. p. %\. C. Alii fumunt hic Judam 
pro toto covpove JJraelis, vel duodecim tri- 
bubus, quas omnes deinde fingularis Dei 
providentia nomiiie ifto Judosorum, de 
Juda accepto, infigniverit , quod aiferunt 
evseb. demonft. Evang.lib. %.cap. 1. mon- 
tacvt. in AnaleB.p. 72. casavuonvs 
tontra Baron. p, 10. 

XI. Quod ad vocabulum, Sceptrum;\. 
Quidam id interpretantur pro Summa re- 
rumtf fuprema Poteftate-, qua primario 
uuus fungebatur. Huic fententix manus 



dant Patrum plerique. B. Alii tuentui•, 
iftud vocabulum, Sceptrum, pofitum efle 
pro forma Regiminis & Reipubliae, dvte- 
νομία propriisque Iegibus ac riribus fufFuI- 
tse; eoque nomitie tam deprefliorum Ma- 
giftratuum & Sacerdomm , quam Princi- 
pum Regumque autoritatem denotari. c a- 
s α ν b. adv. Baron. p. 19. 23. ι ν s τ. μ α r τ. 
in dial. cum Tryph. cvNAEvs.de Rep. 
Hebr. lib. 1. cap. g.p. 82. 

XII. Ex his diverils vocum expofitioni- 
bus gignuntur variae & diverfae ίξμψίί&ι, in- 
terpretationes prophetice Jacobi. Quidam 
enim putant, Sceptrum fecundo fignifkatu 
fumptura, concrediturn eftejfudie, h. e.dua- 
bus tribubus, quas favebant partibus Reha- 
beami in defedione populi; & hoc Sce- 
ptrum ipfius Judss manui extortum non 
efie, usque ad defolationem Hierofolymo- 
rum, quoniam ab ipib Herodis tempore ad 
iftam deftru&ionem, Judseorum Leges, Sa- 
cerdotium, & RespubJica etfi concuila fue- 
rint, non taroen penitus corruerint. - cv- 
naevs de Rep. Hebr. lib. 1. cap. u fc p.96. 

XIII. Aliorum fenrentia defendit, Sce- 
ptrum fecundo fenfu captum, jfud^, h. e. 
duodecim tribubus iniinuatum eiTe tempo- 
re Mofis, illudque ipfis ablatum 11011 efle, 
ufque ad dirutionem Hierofolyma? , neque 
regnum Judoe defeciife 111 ipfo Herode, 
utpo^e Judoeo afcititio feu Profdyto: aiunt 
enim $ud<eum efle nomen religionis y non 
nationis. s c α l 1 g. & ex eo casave, adv. 
Baron. p. 19. c^ 39- 

XIV. Alii opinantur Sceptrum fecundo 
fenfu intellechim, $ud£ porreflum fuifle, 
h. e. iduodecim tribubus tempore Mofis, 

Α 2 fed 



4 GOODWINI L Ι Β. I. C ΑΡ. Π. 

ted ab Herode• ablatum , fic tamen, ut eo ablationem conftituunt fignum & prodro- 

imperium exercente, Judoe gloria langue- mum πά,ξχο-ίας Meffiae. 
fcere modo coeperit, ibio vero acquatis 

Hierofolymis penitus marcuerit. mon- XVI. Quod ipfum ei!e puto, quod a 

τ acv τ. in Anal. p. 74. prophetia ifta intenditur. Nam hoec opi- 

nio, quo latior patec 7 eo certioribus etiam 

" XV. AluCuikment, /ceptroy Γι prima fu- _ firmioribusque talis ftare poiTe videtur. 

matur figmncauone, fadam, h. e. duodecim Tum enim defecerat Sceptrum ad Profely- 

trihusj potitas fuiife Mofis tempore, fed tutn fcil. Herodem, quod antea fa&um non 

iftud rurfus ipfarum manibus excuiliim, fae- erac; & tum etiam ipfe Legislator difceffe- 

viente Herodis Imperio. avgvst. contr. rat e medio pedum ejus, quando Cliriftus 

Manich. lib. 12. cap. 47. ε ν s ε β. demonfl. ΙφανιρώΒ-η εν σ•αρ•/Χ apparait in carne. g a- 

lib. 8- Cbron. car. p. 143. Priores fenten- latin. lib. 4. cap. 6. p>. 203. ex Talmud. 

tioe tuentur Meifiam anticipaiTe fuo adven- Hierof. (13). 
tu fceptri ablationem; pofteriores fceptri 

CAPVT IJL• 

D Ε Ρ V Β L I C Α Ν Ι S. 

Poftquam delibavlmus notatu digniifi- II. Hi ergo Publicani in cun<ftis pro- 

mas Hebraeoe Reip. mutationes, accin- vinciis in fuas Societates fuerunt diftributi, 

gemus nos ad defcriptionem Perfonarum, . quibus rurfus Magiftri praeerant; quo fenili 

quae partes iftius /Reip. conftituerunt; & Zachaeus dicitur fuiiTe (5) α,ξχ,τίλώνης, Prin- 

primo quidem Publicanorum , qui ultimis ceps Publkanorum Luc. XIX, 2. Hamm So- 

diebus erant membra heterogenea iftius cietatum (6) frequens mentio injecia apud 

Reipublicae. Judaeae itaque in Provinciam cicer. in Ovat. pro Sex.Rofcio, Murena, 

Romanam redacbe, adeoque cenfibus tribu- €n. Plancio, &c. Quxftores Provinciales 

tisque preilae, (quod Judcei ipfimet flagita- parebanc iafuper fummo cuidam Priefeffo, 

rant a Pompejo iexaginta annis ante φα,νε- qui Romas agebat, & cui de tributis ratio- 

,ξΰΰην, apparitionem Jefu Chrifti, tefte 10- ncm darc tenebantur. s 1 g ο ν. de jure ci- 

sepiio lib. r. de Β jf. cap. 5. pag. 720.) (1) vium Rom. Itb.2. cap. 4. 
cercf Przfides- (2) aiTignari erant a Pop. 

Rom. quibus adjun&i Quozjlores (3), tam ΠΙ. PubJicanos iftos omnes Provincia? 

ia Judaea quam caeteris provinciis, colligen- iummo odio deteftabantur (7) ob violcntas 

di tribuci, quanmm iis imperatum fuit, ac iniquas -extorfioiies, quibus ifti porcito- 

geflere curam. Uli autem, quorum fmt res ftipendiarios Rom. Imperii coercebanr. 

colligere pecuniam Publicam (4), Publica- Praefertim autem eos gens Judarorum vchc- 

ni vocabantur, populis tributariis plerum- mentilllme faftidivit: et(i enim Galilsei 

que ob rigidas exaoliones exoii. acrirer urgerent, Judaei tamen tributa in 

ν fua 



D Ε Ρ V Β L I C Α Ν I S. 5 

fua ditione pendi haud coticedere volue- (9), ecil tertvllianvs m contrariuin 

runt. Huius odii luculenms teftis eft Re- abiret, de fudic. cap. 9. Verum poftnio- 

gula illius Rabbi, qucm citat casavb. Ex- dum hieronymvs ep.ad Damafcum illius 

erc. 3, 37. quae fic habet: ne ducite in ma- opinionem prorius confecit. Et ratio ipia 

trimonium quamdam ex domo Publicani, di&at, Judaeis iftud munus 110 11 penitus dii- 

omnes enim ejus domeflici Publicani funt. plicuiife. Nam 1. Matthaeus ipie fuit ηλω- 

Eos lane faepe provincias injuftis triburis yr,g, Apoftolico poft munere infignis• nec 

onerafle inde claret, quod Sabino ob bene credi poteft, ipfum e Pagaaismo ad iftud 

geftum iftud mimus ad immortalem nominis munus vocatum-. 2. Zacha?i nomen pu- 

memoriam imago poiita fit, fub hoc titulo : rum putum Hebraicum eft, nec ullo modo 

καλώς τελώνηςαντι, i^/?«& Latium fapit. 3. Nervus argumentorum, 

Publicani munere. sveton. in Flav. Vefp. quo Tertullianus nititur, fumus eft; nam 

cap. r. Propterea mirum 11011 eft, -publica- fraudi fuit acutiffimo Pceno Hebraicae lin- 

nos & peccatores (8) in Evangelio jungi. guoe ignoratio ; nufquam enim in fonte oc^• 

currit ipurius ille textus, cui TertuUianus 

IV. Hodie ab omnibus, tanquam invi- potiflimum fidit; non erhveBigal pendens, 

ih veritas receptum efc^ifta munia noi\ exfiliis Ifrael. Deut. XXIV, 7. 
folos Gentiles, fed & ipfos Judseos obiiife 

C Α Ρ V Τ III. 

DE PROSELYTIS, SEV IVBAEIS ADVENTITIIS. 

Totam Ifraelis Rempublicam confti- quidam Palaeftinam incolentes Hebraico 

tuebant duum generum homines, He- utebantur textu, & hos vocabant Hebneos^ 

br<ei & Profelyti' (1), h. e. qui reiigionem ieu Judaeos; alii diiperfi per Graecorum 

Judaioam ampleftebantur. Is, qui vel pa- dkiones veriionem Graxam tra&abant, 

tre HebrceO, vel matre Hebraea prognatus unde traxerunt nomen (j)'EX\y]n<rav,Gr<e- 

erat, Hebr<eus fuit ; aft, qui utrifque He- cijjantium. scalig. Animad. Eujeb. 124. 1. 

broeis parentibus obediebat, Hebrmis audie- ξ$ in Can. Ifap. 278. Utrofque raemorat 

bat ex Hebvms, Talis erat Paulus- Pbil. lvcas Atf. Vi^i. ortum efl murmuv των Έλ- 

7/7,5• ΈβξαΛος 1% ΈβξΛίαν. Is 7 qui ortus λψι^ων adverfus Hebrgos ; ubi nota dWra- 

fuit vel patre profelyto, vel matre profe- aV differentiam inter "Ελλ.ψα.5 & Γ Ελλ>ι- 

lyta (2), vocabatur "W [?. ben ger-, filius wt&s, Grxcos & GrxciJJantes. Gr&ci five 

]>rofelyti,ve\r^'£'\5 bengerahfilius prof- %Άλφί Apoftolo fuac illi, qui oppo^ 

elyttfy qui autem editus erat utroque pa- nuntur Hebrxis late iumptis, five capias 

rente profelyto, appellatur ^?^? bagbag. eos pro diiperiis inter Groecos, five pro Pa- 

Pirk. Abotb cap. 5. lcefbiaa? incolis. ΪΛΛ^ιίτάΙ fiv-e* Grxcis- 

fantes & natu & culcu Hebrxi erant, m 

II. Hebraei quoque fpecie diiFerebant, oppoilcione Hebrxorum ftricle fumpto- 

A 3 -< rum, 



6 GOODWINI LIB. I. C Α Ρ. III. 

rum , h. e, eoram, qui Palaeitinam cole- quam caufam etiam Stuin tofchab, incola 

bant. dicebatur. Hic non circumcidebatur, 

nec ritus & δόγματα, Moils verebatur, 

III. Totum Ifraelis corpus (4) in ΧΠ adftri&us tantum obfervandis feptem Noa- 
tribus erat diftributum, & cert;i genealogia- chidarum prasceptis , quae Hebraeorum 
rum catalogi (5) unitis cujufque -familkm Magiftri ha?c eiie produnt. A. Poenas &' 
tribumque docebant. Has genealogias flam- judicia de maleficis. B. Benediclionem 
ma delevit Herodes (6) 7 -ut ab iniequen- nominis Divini, fub qua comprehende- 
tibus aevis Ifraelitarum gente fatus vi- batur obfervatio Sabbathi. C, De- 
deremr, fublatis his publicis genealogiis. tsftationem omnis idololatriae. D. Nudi- 
-Hocde ipfoteftatur evsebi vs Eccl. Hift. tatis obte&ionep. E: Hbmicidii & F. 
Aib. i.c. 8. Mea eft iententia,.-ipfum hoc ob membri vivi abftinentiam. schindler. in 

alium quoque finem feciiTe, ne icil. diilin- Pent. pag. 1530, Ex his (11) praxeptorum " 

6tio familiarum tribuumque appareret 7 fed iftorum cultoribus erat Naaman Syrus, Eu- 

velut confufum chaos genealogiarum, do^ ' nuchus, Cornelius •, & iili, qui memoran- 

mum Davidis, cui jure competebac raptum tur Aff. II, 5. j habitubant Hierofolym<e 

ab ipfo Sceptrum, obnubilaret, adeoque ffuduei, ανδρζς Ιυϊ&Ζίις,νΐνι pii epc omni gen- 

ipfe cum pofteris tanto tutius regium fafti- tefub coelo. 
gium occuparer, 

. VI. II. Ad Profelytum foederis initian- 

IV. Profelyti ilve Judaei advenritii erarit dum (12) , diiferunt ritus initiationis , re- 
(7) pagani, qui abdicato Paganifmo fe in gre- fpecm tum generis tum temporis. Ad vi- 
mium Judaica? Ecclefice recipiebanr. Prof- rum fnitiandum, PjLOfelytum fcederis, tria 
elyri (8-) vocabantur oL7rs τ« ττ^οσέληλυ- requirebantur. moses κο τ s. fbl. 20. col.z. 
Bevai, ab adventando, & ad Judacos fe con- K.Circumcifio. B. Ablutio. C. Sanguis 
ferevido. Quod ad hos Profelycos , tria vi8im<z. Hebr. HgSlTpi nS^ioaf^Dg 
Ii£bc ponderabimus : 1, Peculiares profe- I3")]3 H^ Q'XF1 bemilah, itbithbilah, ube/w 
lytorum fpecies s 2. Modum eos iaitiandi. ztf#r/; damim fchel korban. Hcec oblatio 
3, Quo pretio iuter J-udaeos habki fuerint. conftabatplerumque duobus turtunbus, vel 

domefticis columbis. Ad initiationein 

V. I. Species Profelytorum duoe erant Profely-ra, folam ablutioncm c^ oblationem 
(9), ΓΓΤ"« ^. a) ^r berith, profelytus adhibebant. drvsivs de trib. Sect. 2. p. 

fvederis, qui praeputio abfcillb ie totum poe- 102. Et quum Judaei nunc akari & vidti- 

dapOgiiE Mofis fubdebat. TalemRabbiaino- mis careanr, dicunt faflicere, uti vir ibla 

mine pl¥ n 5 ^r tfedek, profelytm jujii^ ablutione & circumcifiotie, foemina fola 

t!<e \ honeftabant. Kabbi Salomon Dnit. ablutione initientur. moses aegyttivs 

XXIII, 14. b) Erac & ^VJV^ ger in Affure biab, Peveh. 13. fol. 137• v i de 

fchaanar.profelytus -ρονΐ£ (ro.) Deuteron. serar. Tviher. lib. 2. c^. 2. Addunt 

XIV, 21. de quo & legimus in decalogo. tempore Davidis multis millibus profely- 

Ipii licebat fedem figere inter liraelitas, ob torum Ecclefiam, citra circumcifionem, 

folo 



DEPROSELYTIS. 7 

(blo ablutionis ricu ufurpato , au&am neque Elias , neque ille propbeta ? fab. 1, 

fuifle. "25. 

VII. Hinc facile poilumus colligere, fi- VIII. III. Pretium & honor (14), quo 

tum iftum ablutionis (13) diu mukumque culti funt proielyti a Judoeis , amori jundus 

incer Judasos ad inkiationem proeftan- fuit; non exprobrabant ipiis quidpiam, 

djm vigulile, licet facramentalis 11011 fuerit, nec dicebant, memento prateritorum fafto- 

ufque dum ChriHus illum ritum in facra- rum. P. f α g. Exod. XXH, 21. Nihilomi- 

lneiitum converteret< Immo 11011 hallucina- nus cohftitutum fuit, ne quis Profelycorum 

rcmur, il dicercmus, ob id in ufu fuifle ri- in confeilum Sanhedrin admittererar, μ o- 

tum iftum abluendi vel immergendi, quo- ses aegypt. lib. vit. Jad. traB. Sanb. 

niam cxfpe&abant tale quippiam in adventu c- 2. immo in communi (15) vitas commercio 

Meffiac. Ut patet exinde 7 quod Johannem crepabaiitfrequenterhoc proverbium, quod 

couvenientes, noti tam de ipfius Baptifmo, ipils prudentiam & cautionem inculcabat, 

qilam autoritate litcm raoveant, dicentes; vel ad decimam ufque generationem aprof- 

quid ighur baptizas^ fi tu non es Cbriflus, elytis cave. casavb. adv. Bavon. p. 27. 



D 



C Α Ρ V Τ IV. 

DE IPSORVM REGIBVS. 

triplici Regum fpecie ( ι ) legirur iti Sacerdos Maximus, ξ$ Rex Maximus* 

N. Teft. Melchizedek erat & Kex & alex. neapol. lib. 2. cap. 6. 
Sacerdos. David & Rex & Propbeta. 

Caeteri folummodo Reges. Melchizedek IT. Non omnes Reges un&i funt (3) > 

& Regio & Sacerdotali, David Regio & fed ii foli 7 111 quibus defeck ftirpis legki- 

Prophetico munere clarus erat. Conjun- ma fuccesilo, & tum primus Ymcx illius 

έΥιο, συζυγία, facri ordinis & fuftigii civi- Regiae proomnibus pofteris oleo un&useft, 

lis (2) , docebat, Arttiftkes Rerumpublica- niii lite orta cuidam iceptrum diiputacum 

rum oportere eiTe ' Curatores Rejigionis. fuerit; tuni enim ad firmandam ftabilien- 

Quo relpeoHi Rex $oas uiKftus, cum diade- damque autorkatem, ' un&io kerabnmr. 

inate Teflimonium accepk, five librum Irgis. Hxc ratio fuk, cur Salomon seque un&us 

2. Reg. Xf } 12. Inrer ipfos Gentiles fjepe fuerit ac pater David, ob (imultacem fcil. 

idem -homo & Sacerdotio & Sceprro gau- inter ipfum & Adoniam acceniam. 
dcbat. Hinc canit vifto. Ameid, lib, 3. 

Rex Anius, Rex idem bominum> Fbccbi- III. Prccterea Saul & Jehu uncli fuere 

que Sacerdos. fP$l 1^23 kntiatla {<\)five xmfe unguema- 

Trismegiftus, Τξατμ,ίγιςοζ, Ter maximus&i* rio, quod portendebat brcvkatem ipforum 

clus e&y^LOimm £\ui Pbi/o/bpbusMaximus t imperii; David autcm &: Salomon perfafi 

fuere 



% GOODWINI L Ι Β. I. C Α Ρ. V. 

fuere p.j^ cornu xmguentavio-, h. e. abun- rim (9), Albates; Tllos autem, qnl obfcuro 

danti copia, quod prccfagium erat regni loco editi erant, ^?ψΠ Chafchucbim*, ob-* 

ipforum longius duraturi. fufcatos, obicuros dicebant. Hinc natutn 

illud Jacobi cap. II. vs. 2. Si intret in coe- 

IV. Quemadmodum (5)corona 7 C6)fce- tum veftrnm vir cum annulo aureo, in veflc 

■ptrum, (7) thronus, &c. aliaque Regalia πςο- Jplendida, iv icrS-tjri λΆμπξόί, intret vero et- 

τίξνματχ & praerogativce Reges a vulgo iam pauper iv ί<τ3-ητι ρυπα,ρΛ, in vefle for~ 

diicriminabant, ita & (8) habitus corporis ; dida. 
unde Achab in praelium defcendens vefti- 

menta fuamutat 1 Reg. XXI 1,30. Etii vero V. Haec forfan ratio fuit, cur milites, 

"purpura albseque velles non folis Regibus Judceis Chriftum fedicionis arguentibus co- 

ufurparentur : v.-alerv max. lib. r. cap. 6. ram• Pilato, ipil purparam injccerint (io) 

attamen hi colores in fummo pretio , & ab Matth. XXVII, 28. Hevodes autem ο τε- 

\ ipfis plerumque geftati erant; purpuram τραρχω» της Ταλίλαίας ipfum alba veite ce- 

prcefertim amabant Imperatores Equitesque xerit Luc. XXIII, 11. quo fafto fuum jus & 

Romani; alex. ab alex, lib. 1. cap. 20. morem non fine amara illuiione in Chri- 

Albas vero veftes fibi deligebant Nobiles ftum transtulerunt, quando Chriftum Re- 

Hebraeorum, unde ipfi, & cazteri prasclaro gia cultu amiciverunt. 

, ftemmate iafignes, vocabantur ΒΉίΓΙ Cho- 

C Α Ρ V Τ " V. 

DE PONTIFICIBVS SVMMIS, SACERDOTIBVS, LEVITIS, 

ET NETHINAEIS. 

Templi cura tribus (1) ordinibus mini- II. Et in Summk & in Secundis Sacerdo- 

ftrorum demandata fuit; Sacerdo- tihus duo occurrimt obfervatu digna; 1. 

tibus, Levitis, ξ$ Nethin&iss qui compa- ipfomm initiatio. 2. ipforum funSio. Iri 

rari poiTunt Epijcopis, Diacorris, ξ$ Suhdia- his duabus partibus difFerunt quadantenus, 

tonis Ecclefiae primitivae. Horum caput erat & conveniunt quadantenus. 
fummus Pontifex five fummus Sacerdos. 

l\\ Aaroiiis pofterkate perftitit Sacerdo- III. DifFerunt (3) irt iniciatione ; nam 1. 

tium; ejus proiapiae autem primogenito (1) Summus Sacerdos ungebatur; maceria hujus 

cedebat Pontificatus, cum caeteri pofteri χρίτμ,Λτος defcribitur Exod. XXX, 23• ΕΓ- 

άπλως, fimpliciter Sacerdotes, h. e.Sacerdo- fundebatur in caput Aaronis Leu. VIIL 12. 

tes fecundi ordinis , dicerentur. 2 Keg. defcendebat m barbam & veftimenta ejus. 

XXIII, 4. Sic praeterAaronem ipfiusque Pf. C XXX III, 2. Secundani Saccrdotes tan- 

jumbis natos (quibus Sacerdotium datum tum adipcrgebantur oleo ifto un&ionit 

crat) omnis reliqua Levi poileritas Levitte admixto fanguine, qui erat iupcr alcari. 

vocabantur. Levit. VlU y 30. Hiac Sacerdos Snmmus iti 

foute 



DE PONTIFICIBVS SVMMIS. 



fonte legitur Sacerdos unBus. Levit. IV, $. 
ι ο ν α τ η αν habet ; Sacerdos magnns , vel 
Summus. Diierce aben esra; Sacerdos 
magnus ipfe efl Sacerdos unttus. lvranvs 
adhuc clarius ; Sacerdos unBus efi Sacer- 
dos magnus, quia inferiores Sacerdotes non 
ungebantur. 

IV. Per hoc denotata (4) fuit un&io 
noftri Salvatoris, unBi oleo alacritatis fu- 
pva confortes fuos. Pf. XL V, %. Vnohis 
fuit fupra confortes iiios extenfive & inten- 
fioe. Extenfive; nam etii Aaron fuerit 
Sacevdos un&us, Saul Rex un&us, Elifa 
Propheta un&us, Melchizedek & Rex & 
Sacerdos, Mofes Sacerdos (5 a) & Prophe- 
ta , David Rex & Propheta : nemo tamen 
nifi folus ChrifluSj χξίτος, G.^P, fimul & 
Rex , "& Sacerdos , & Propheta fuit. In- 
ten/tves Ipfe eft unftus, nos adfperfi; ipfe 
plenus gratia ξ$ veritate-, nos ex ipfius 
plenitudine accipimus gratiam pro gratia, 
χα,ξΐν άντ) χάξίτος. jfoh. h 14• '6. Et omnes 
Chriftiani, praeprimis miniflri-, funt X/xtS 
cvai^/eb τ£ Θ6&5, fragrantia Chrifti Deo. 
z. Cor. //, 15. 

V. II. Differunt (5 b) quoad vefles, 
quae erant neceiTarium adjun&um & requi- 
fitum initiationis ipforum. Summus Sa- 
cerdos tempore ordinarise fun&ionis in San- 
#uario VIII veftibus ornams erat. Exod. 
XXVIII. quae erant I. Femoralia (6) li- 
nea ad tegendam carnem nuditatis. II. To- 
ga oceUata (7), five tetfellata, ex byflb, 
five xylino, quae obtegebat femoralk linea. 
III. Baltheus acu piBus ( 8 ) opere Phry- 
gionico, ex byfib, hyacinthino, purpu- 
reo, & coccineo dibapho, quo tunica ftrin- 
gebacur. IV. Tunica tota hyacintbina (9), 



ex cujtis fimbriis dependebant LXXII au- 
rea tintinnabula, internexis maIograna,tis 
hyacinthinis, purpureis & coceineis. Hsec 
toga opperiebat tunicam ocellatam & bal- 
theum acu pi&um. V. Ephod "1%? ami- 
culum (10) ex auro, hyacinthino , pur- 
pureo, coccineo dibapho, & xylino feu 
byilb intemexo , opere artificiofiffimo. In 
hujus Ephod humeralibus eranc duofardo- 
nycbes, in quorum unoquoque infculpta 
erant fexnomina tribuum IiraeJ. Hoc ami- 
culo feu ""^ 3 ^ tegebatur αμ,ζο-ως tunica 
^VP. Iftud amiculum ambibat etiam cin- 
gulum ejusdem operis, ex auro fcil. hya- 
cinthino, purpureo, coccineo dibipho, & 
byflb intertexto. VI. PeBorale ^udicii ( 11 ), 
operis artificiofiifimi, ex auro, hyacinthino, 
purpureo, coccineo dibapho, & xylino in- 
texto ; quod ipithamam longitudine & ipi- 
thamam latitudine exteniiim, & catenulis 
,annulisque aureis, extremitatibus amiculi 
connexum erat. Huic inferti fueruntduo- 
decim pretioil lapilli quaternis ordinibus, 
quibus lapillis infcuJpta erant nomina duo- 
decim tribuum. Iniuper in hoc peolo- 
rali (12) pofita erant Urimtf Thummim. 
VII. Cidaris ex byjjo (13) ledecim cubi- 
torum, ipfius caput circumiit. VIII. Bra- 
Bea aurea^ ilve corona SanBitatis (14), 
duos digitos lata, cui infculptum erat : San* 
Sum Domino ^y^j ^P, quae ipfius cida- 
ris parti anteriori affixa erat vitta hyacin- 
thina. 

_ 

VI. His o&o veftimentis ufus eft Sum- 
mus Sacerdos in fiin&ione iiia , vocantur- 
que Rabbinis 3Fi "H.?3 veftimenta aurea, 
ob pretioiitatem ipibmm, refpertu veftium 
illarum , quas induit anno femel , nempe 
' quando iiitravit die expiationis Sanilum 
Β , ' Sanao- 



Ια 



GOODWINI L Ι Β. I. C Α Ρ. V. 



San£omm. Levit. XVI, 4. 23. Has vero 
poileriores veftes nominabaiit y?j Ό& ve~ 
jlimenta alba (15); quae quaruor numero 
fiint : 1. Femoralia linea. 2. Tanica li- 
nea. * 3.. Baltbeus lineus. 4. Cidaris li~ 
nea. 

VII. Tempore fecundi templi, quum 
illud χξίο-μ* & facrum oleum defecerat, 
11011, iicut antea, di&us eft Sacerdos Sum- 
mus ΛζΚ?Βϊ13Ληΐ3 AuBus unBione, fed 

► tantum rationeveftiumfervatarum, Π3ΗΠΟ 
Π" 1 "!^ AuBus veflibus. cvxaevs de Rep>. 
Hebr. I. 2. cap. 7. ρ. 222. 

VIII. Has 4 pofteriores veftes Sacer- 
doti Summo in publico urbis geilare mini- 
jme licebat (16), nifi neceffitatis telum 
ipfum eo adigeret ; uti fecit Simeon juftus, 
qui obviam proceffit Alexandro Magno in 
tali cultu. moses kots. prxcept. affirm. 
173• foL 212. col. 3. 

IX. Hoc ψύλκτμω, veflitw, adumbratur 
(17) triplex Chrifli munus. Corona iive 
braflea aurea Kegium ; τοϊς Urim & Thum- 
mim, iit & aureis nolis, ac malogranatis 
Propheticum 5 perUrim enim atqueThum- 
mim quafi oracuJa edebat ; per tiiitinnabula 
denotabattfr ibiius do&rinae Chrifti ; per 
malogranata, ivuM* fragrantia SaiiiUtajris 
ejus. Sacerdotale munus exhibitum fuit 
duodecim nominibus tribuum Ifraelis, ami- 
eulo iive τω Ephod & pe&orali infculptis, 
qua re prsefiguratus fuit Chriftus, Deo 
fiftens parcamEcclefiam, proque fuis ovi- 
bus intercedens , quas κατ όνομα, novir, 
frb. X, 3. 

X. Sacerdotes Secundani tantiim 4 fa- 
cris veftibus amiciebantur in fun&ione fua ; 



1. Femoralihus lineis , 2. Tunica linea, 

3. Baltheo lineo, & 4. fiara hnea. Exod. 

XXVIII, 40.42.&C. 

XI. III. Differunt etiam quoad matri- 
rnonid & conjugia (18). Non incegram 
erat Sacerdoti Summo^ fibi copulare vel vi- 
duam , vel dimijfam , vel corruptam , fed 
virginem intaBam , Levit. ΧΧΊ, 14. Ex 
vidua 11011 poterat frui primo amore ; ex 
dimiila , nec primo , nec fincero ; ex pro- 
ilibulo, nec primo, nec fincero , nec ullo; 
quos tamen amores Chriftus, Summi Sa- 
cerdotis άντίτυπος, ab Ecclefia fua requi- 
rit, exigit, expe&at. Reliquis Sacerdo- 
tibus lex viduas indulget. Levit. XXI, 7. 

XII. Conveniunt in ilia ι ν 1 τ ι ά- 
τι ο ν ε Sacerdotes Summi atque Secun- 
dani, quoad hos ritus. 1. Requirebatur, 
ut utrique fine vitio corporis (19) eflent. 
Levit. XXI, 17. 2. Vt fiflerentur utrique 
Deo (20) ad pbrtam tenrorii conventus. 
Exod. XXIX, 4. 9. Vtrique aqua mun- 
dari debebant (21). Exod. XXIX, 4. 

4. Confecrabantur utrique ad offerenda Sa- 
criiicia. Exod. XXIX, 1. 5. Vtrorumque 
anricula ξ*> pollex dexter pedis ac manus 
alterius arietis fanguine tingcbantur. Exod. 

XXIX, 20. 

XIII. Tempore initiationis, Sacerdotis 
manus certis partibus rerum ofFerendarum 
implebantur (22). Exod. XXIX, 9. Ad 
hunc ritum collimac ceremonia, quos ob- 
tinet in Ecclefia Chriftiana , ubi Epifcopus 
ordinando Miniftro Biblia tradit. Vtrum- 
que fignificare poteft, nefas eile quempiam 
fibimet furnere την τιμήν hunc honorem, nifi 
vocatus fit μ Deo ut Aaron. Hebr. V, 4. 

Hinc 



D Ε SACERDOTIBVS. 



II 



Hmc initiatio juxta genium Hebraae linguae" 
vocatur Impletio manus. Huic ordini 
cohtrariabanmr Sacerdotes Jerobeami, qui 
pro lubitu fuas impleverant manus, i. Reg. 
XIII, 33. h. e. iacerdotium invaferant. 

XIV. Ill OBITIONE MVNERIS Sa- 

cerdos' Sutnmus diffcrt a reliquis Sacer- 
dotibus : I. Dum quotannis femel San- 
chim San&orum intrabat, Levit. XVI, 34. 
II. Dedecebat Sacerdotem Summum ob 
mortem cognati aut confanguinei fe ad 
moeroremabjicere, Levit. XXI, 10. 11. vel 
triftitiam fuam (23) teftaii 1. Denudatione 
capitis. 2. Sci/fwne veftium, de quibus 
luftus notis quidpiam dicendum erit Cap. 
de Sepultura. Attamen non abs re erit 
annotare, quod Talmudicorum fententia 
fit , licuifle Summo Sacerdoti difcindere 
cxtremam veftis iiiae oram , fed nefas fuifie 
defupcr a pectore lacerare veftes, quae fen- 
tentia il ftat , non fequetur neceilario , Ca- 
japham, contra Scripturam egiile lacerando 
veftes fuas. Mattb. XXVI, 6$. 

XV. Sacerdotibus Secundanis (24) per- 
miflum erat lugere hos fex: Patrem, ma- 
trera, filium, filiam, fratrcm, ibroremque 
virginem, Levit. XXI, 2. 3. 

XVI. CoiYveniunt vero in funilione fua 
Sacerdotes Summi cum Secundanis his in 
rebus : I. Vcrique adolcbant in altari fuf- 
fitus & holocaufti, 1. Chron. VI, 49. \6. 
39. 40. II. Vtriquc clangebar.t tubis (25), 

- quarum duplex ufus erat; vel adhibeban- 
tur ad imperandam profe£Honem caftro- 
rura , five ad ducendum in hoftes , vel ad 
convocandum populum eornmque princi- 
pes, Nwit. X III. Vtrique ma&abant vi- 



ftimas, 2. Cbron. XXIX, 22. IV. Vtri- 
que erudiebant populum, Mal. II, 7. 
V. Vtrique ftatuebant de lepra, Levit. 
XIII, 2. 

XVII. Ad meliorem ord:ncm tenen- 

dum, crat Sacerdoti Summo ilius (26) 

Snffraganeus five Vicarius, nomine J-l^ vel 

]XO y qui, fi quid vitii aceiderat Summo 

Pontifici, vicemejus obibat. elias Thisb. 

Taljs fubftitutus fuit Zepbania, jfer. LII, 24. 

& talis cenfetur fuiiie Annas (27), Ponti- 

ficaturn obtinente Cajapha. casavb. adv. 

Baron. pag. 242. ι ο s. scal in Prol. ad 

Eufeb. Hoc fenfu expomint, quomodo 

Annas & Cajaphas eodem anno dicantur 

ftiiiTe Άξχΐΐξ&ς Pontifices Summi. Luc. 111,2. 

Summus Pontifex ipflusque Vicarius haud 

difcrepant a noftro Kpifcopo ipilusque Suf- 

fvaganeo , Patriarcba Conftantinopolita- 

no, ipfiusque Protojyucello , vel a Roma- 

norum Centurione , ipfius Optione, qui vi- 

cem Centurionis urgente neccifitate ge~ 

rebat. 

XVIII. Et uc atqua fun£tio ordoque in- 
ter Sacerdotes Secundanos vigeret , Rex 
David ipfos omnes in XXIV claiTes & tur- 
mas (28)? totidemque dierum vices, fivc 
ίφημίξίας, diftinxit. Defun&is vita Nadab 
& Abihu fuperftices foli fuerunt ex filiis 
Aaronis Eleazar & Itbamar; ficut ergo 
fucceffio Sacerdotum his duabus familiis & 
ramis propagata fuit, ica David fao tem- 
pore m utraque familia ratione numeri dis- 
tributiones fecir. Familiam Eleazaris de- 
fcripfit m XVI clafles, Ithamaris in VIII, 
fortibus diftributione fa<fla. Prodiit fors 
prima $ebojaribo, fecunda $edaj£, tertia 
Cbarimo, &c. 1. Cbron. XXIV. Qua?vis 
Β ζ claffis 



12 



GOODWINI L Ι Β. I. C Α Ρ. V. 



claffis" fingulis feptimanis iuae funilioni in 
templo fatisfaciebat, fufcepto nomine ab 
iis, qui tum temporis capita familiarum 
erant, quod nomen deinceps femper ges- 
fit. Cujusvis daflis five ordinis caput di- 
cebatur Summus Sacerdos iflius ClaJJJs (29) ; 
unde eft, quod facra pagina loquitur de 
pluribus άξχιζξίυσ-ι, Summis Sacerdotihis 
una coadis, Mattb. XXVI, 3. Marc. 
XIV, 1. 

XIX. Reftat, ut annotemus, quod, quem- 
admodum hebdomadalis funolio forte fuit 
definita, ita rrjunus cujusvis Sacerdotis in 
ipecie fors defcribebat; nimirum, cujus 
jam eiTet thymiamata adolere, cujus ju- 
menta immolare, cujus lampadas parare &c. 
Zacharias pater Johannis erat «| ίφημΐξίας, 
ex vice feu claffe Abi<e, Luc. I, 5. h. e. 
ocftavo ordine, και ίλα,χζ τχ Β-υμίΑται, for- 
te adeptus erat munus fuffiendi, verf. 9. 

XX. levitarvm (30) munus 
fuit , curam habere tabernaculi vaforum- 
que, ea ferre, etigere, componere. Levi 
erant tres filii , Gerfchon, Kahatb, & Me- 
rari, & juxta ha?c tria nomina tres fami- 
HtE, Gerfchonitarum , Kahathitarum , & 
Meraricarum. Cuftodia Gerfchonitarum 
verfabatur circa operimenta, tegmenta ten- 
torii, & tapetes ocellatos atrii. Cuftodiae 
Kahathitarum demandatae fuerunt res fan- 
chiarii, ut arca, menfa, lychnuchus, al- 
tare &c. Cuftodia Meraritarum aiierva- 
bantur afleres tabernaculi, peiluli, cc- 
Jumnae, ftylobatae, & reliqua inftrumenta, 
Num. III. 

XXI. Hoc erat officium Levicamm (jt) 
Moils aevo, & cum in defcrto oberrarenti 



at occupata terra promiifionis Rex David 
ipibrum munus immutavit, concredita qui- 
busdam γαζοφυλακχ, thefaurorum cuflodia. 

1. Chron. XXVI, 20. quosdam vero confti- 
tuit Moderatores, & Judices ; quosdam 
Janitores, Cantantes quosdam, 1. Chron. 
XXIII, 3. 4. Mufici inter cantandum ami- 
di erant byilb , h. e. amiculo lineo -ornati, 

2. Chron. V, 12. Hi cantores in XXIV 
clafies five ordines reda&i erant, 1. Chron, 

XXV. in tocidem claiies Janitores, x.Chron. 

XXVI. Ut munia iua hebdomadatim, per 
fortem indicata, Sacerdotum more obi- 
rent. Praeterea Mofls tempore Levitae ini- 
tiabantur <ztatis anno vigejimo quinto, Da- 
vidisscvo, aetatis anno vigefimo* 1. Chron. 
XXIII, 24. Efr. III, 8. 

XXII. Hic notanda eft libertas Eccle- 
fv£, quce illi tum temporis in commutan- 
dis ceremoniis indulta fuit : munus ipfaque 
initiatio Levitarum, qux facla Davidis tem- 
pore , difcrepat ab inftitutis Mcfis. Sic 
ja&a fors in eleftione Mattbite , non au- 
tem in vocatione vel Pauli, vel reliquo- 
rum Apoftoiorum. Sic nunc, quae olim 
in primitiva Ecclefia obtinuerunt, oblite- 
rata funt,. άο-πασ-μος iv φίλη μάτι άγίω, Ja- 
lutatio ofculo fando in occurfionibus uiur- 
para , «Sc άγάπαι » convivia amorem tefian- 
tia apud Sacram Coenam. 

XXIII. Infuper Levitarum gradus non 
proetermirtendi funt. Scil. I. Initiatio ipfo- 
rum, ubi nati unum menfem Deo fifteban- 
tur, Num. III, 15. II. Confecratio, ubi 
fuum munus annumque vigefimum quin- 
tum ingredientes , confecrabantur χίίξ:Β-£- 
σ -U, manuum impo/itione, Num. VIII, 24. 
Ex eo tempore usque ad annum trigeil- 

mum, 



DE LEVITIS. η 

mum, quinque annis adfuefcebant paula- VI, 6. i. Tim. V y 22. Notate hctwXrjv, 

tim obeundo muneri. Qui manus impo- differentiam (93) zetpoSea-iug, manuum im- 

nebant Levitis, textus ait ? fmflhjilws Ifrae- pofitionis; χ^ξοτονίας, manuum elevationis, 

lis Nmner. VIII, 10. chazkvni expo- in fignum applaufus vel fuffragationis, AB. 

nit hunc locum -per primogenitos Ifraelis. XIV, 23. &.εχτύσ-εούς χ&ξων, manuum exten- 

Hi erant Ecclefia Repnefentativa , & per fionis. Priores ritus adhibebantur ordina- 

allufionem Ecclefia Chrifti vocatiir ίκκλη- tionihus vel initiationibus ordinum. x«- 

<rU πξωτοτόκων , Ecclefia primogenitorum. poS-ta-tav mutuati erant ab jHebraeis. Xe^c- 

Tum temporis feparabantur Levitae a Sa- τονία, iignum erat Athenienfium , quibus 

cerdotibus, hoceft, άφωξίζοντο, uti le- duo magiftrams erant: κληρωτό), Jbrre ele- 

gunt LXX. Nitm. VIII, 11. ΆφοξίΆ Άα,ξων, Bi, & χ&ροτονητο) αρχου\, manuum elevatione 

feparabit Aaron, pro agitabit , vel admo- defignati magiftratus. aeschin. contra 

vebit, quod vocabulum adhibetur Mini- Ctefiphont. XeipS>v'UTA<rK,manuumexterifio 

ftris Jefu Chrifti, ΑΒ.ΧΠΙ,ι. Ά^οξία-ατί vocabatur interdum της χάρος ηυμ,α, nutus 

μοί, feparate mihi Barnabam ξ$ Saulum. manus, fignum ut multitudo linguis faveret, 

III. FunSio, ubi tabternaculum huc illuc herodian.^. 45. Ita Paulus fe excu- 

ferebant ab anno trigefimo usque ad quin- favit Ικτώας την χ&ρ<*>, extenfa manu. ASt. 

quagefimum, Num.IV,^. IV. Tandem XXVI, 1. 
folutio (32) ipforum a gravi ifto ferendi 

tabernaculi onere. Nihilominus. tamen te- XXVI. Alia adhuc fnit facrorum Mini- 

nebantur cailra metari circa tentorium, ftrorum fpecies, tefte mose kots. fol. 

cantare , & arcere extraneos a tentorio, ut 211. col. 4. quos vocabant "I^H 1 ? "^^ ( 34 ) 

& erudire juniores Levitas, Epifcoporum viros ftationis, fivefiatjonarios. Lex vo- 

more. franc. ivn. AnaL expof. Num. lebat offerentem aliquid, five illud fueric 

VIII. oblatio , five viotima , propria manu ofFer- 

re Jehovse, & adftare, quoad oblatio vel vi- 

XXIV. Ad hos gradus videtur Apofto- 6Hma confummata fuerit. Verum , quia 
lus allufiiTe, j. Tim. III, 13. qui hene mini- tocus Iirael adflare 1Ι011 poterat, quum tan- 
ftraverint , parant ' fibi καλόν βαύμον, bo- tam multitudinem loci anguftia exclude- 
num gradum. Tales gradus in ufu fiierimt ret, propterea, quando immolabatur pro 
inter virgines Veftales: Triginta annos ne- toto populo, certi homines ad id lecli, vi- 
ceife erat eas manere innuptas & caftas; cem locumque populi implebant. Divifi 
primis decem annis difcebant iuae profes- , erant, velutSacerdotes& Levitae, in XXIV 
fionis myfteria , fequentibus decem facra claiTes flve ordines , nt hebdomadatim mi- 
perficiebant , poftremis decem alias edoce- nifterium fuum m templo exercerent. Ifta 
bant. dionvs. halicarn. lj'b. 2. vero eleolio non ibli tribui Levi alligata 

fuit, fed indifcriminatim fumptis e populo. 

XXV. Ab hoc manuum impoiltionis ri- Cuivis ordini fuus prceerat Stationum prin- 
tu iri Levitis manavit ilmiiis mos ufitatus ffix "l?.^? VH\ 

ApoitoJis in ordiiium confccratione , Aft. 

Β 3 XXVII. 



i4 G Ο Ο D W Ι Ν I L Ι Β. Ι. C Α Ρ. VI. 

XXVII. Officium ν ε τ η ι ν α ε ο- Poftmodum di&i futit Ο 1 ^??, Elr. II 42. 

r vm (35) occupatumfukcircalignaca^ v a .rad; JCU d^dit, quafi diceres dcdititios 

denda, &aquamhauriendamprc>domoDei: quod huie λ^λ^'λ (36) , funftioni, in 

non erant Levitae, nec IfraeKtae, fed Gi- tenjplo dati erant. ' Abjeoh fuic ipforum 

heonitfc , quos jofua ob fubdolam captio- conditio , ut patet ex Deut. XXIX 11. 

nem, qua Iiraelitarum arma eluferant, ad α futatore lignorum tnorum usque adhau- 

hocce munus damnavit , $of. IX, 25. ftorem aquarum tuarum. 



C Α Ρ V Τ VL 

Ό Ε PROPHETIS. 

Legis interpretes diverils nominibus ia- liu $ud. cap. z.j>.iy. Sacerdotium primo- 

ilgniri funt. Et licet annus & tem- genitorum inde conjicere Iieet, quod Le- 

pus, quo cujusyis jiomea ortum.eil, anti* vitaj addicebantur altari loco primogenito- 

qukate tedum iit, nec ullis monumentis rum , tanquam ipforum λντρον , pretium re- 

pateat, concipere tamen poiiumus tres di- demptionis, Num. III, 41. 
yerfps femporis articulos & periodos (j), 

quibus nomiiia mutationi fuccubuemnt, III. In fbcunda temporis periodo (4), 

I. Ab Adamo usque ad Mofen. II, Α Mo- etiamfi κατηχη/ης Legis privata folius eilet 

β usque ad reditum populi ex Babylone. patrisfamilias; publica taraen debebatur Sa- 

III. Ab ifto reditu usqne ad dies Salvato- cerdotibus & Prophetis. 
ris noftri & deiuceps, 

IV. In tertia periodo, quando prophetix 

II. In prima temporis periodo , ficut fikerunr (5), munus exponendi Sacras Li- 

Adamus&Propbeta (2) & Sacerdos fit<e teras vulgatiori ufur ceffit, & Prophecarum 

familiae fuit, m poftmodiim quiyis primo- loco, aliorum interpretum infigms multi- 

geni tus his duobus nyiiliis prcefuit, iimul- tudo fuccrevit (6), quos generali voce 

que regimen fiiae domus geifii:. Qupd au- notare & omnes ΙιΙονΓκάλχς, Doiiores voca- 

tem fuas familias Regnm inftar moderati re poifiimus, $ob. III, 10. Dillinguere 

ilnr, & tanquam Prophet<e condocefecc- eos licec m Ι. Σοφάς, Sapkntes. II. Γρα,μ- 

rint, non nifi hoipitem in Sacris Literis ματΆς, Scribas, five Lcgispcritos. III. Σι/, 

latere poteft, Sed maximum de ipforum ζητ-ήτ&ς, Difquifitores, 1. Cor. /,20. Unus- 

Sacerdotio dubium eft, Adami Sacerdo- quisque horum, aut quicumque Do3or 

tium exinde concluditur, quod Gen. IV, alios donis praeftantibus antevercebat, ti- 

3.4. (3) Abel & Cain dicantur tuliiTe mu- tulo rabbi condecorabatur. L Pro- 

nus fuum, fcil. ad Adamum, qui ipforum pbet<e. II. Sapientes. III. Legisperiti. 

nomine illud Deo ofFerret. bert ra.m. Pq- IV. Difqaifitores. V. Rabbini. 

V. I.)iV<?- 



D Ε Ρ R Ο Ρ Η Ε Τ I S. 15 

V. Ι.) Prophette ία Sacra Scriptura variis terdum nomen (10) Patris. Elifa clama- 
veniunt nominibus (7). I. Dicuntur pro vit, pater mi , pater ?ni , 2. R?g. 77, 12. 
jpfts Propbetarum libris. Habent Mofen Eodem fenfu Groeci mmcupant artis medi- 
ξ$ Propbetas, Luc. XVI, 29. II. Pro toto cae candidatos Ιατρών πα,Ίδας* erasm. Ep. 
Scvipturarum codice. Nulla prophetia Dedic. η ι l α r ι ο pnefixa. Targum locum 
Scripturte eft proprix interpretationis, 2. Reg. //, 12. ica exponit, ac fi diftum 
2. Petr. I, 20. III. Illi, quibus Deus fe fa- eilet, Rabbi, five magifter mi , magtfter 
miliari manifeftatione aperuit, vocabantur mi. Et fane enixa ambitione Rabbini arri- 
Prophettf. Abraham Propheta fuit, Gen. piebant iftud nometi Patris, unde Chriftus 
XX, 7. Mirjam Prophetiila, Exod. XV, 20. dixit Matth. XXIII, 9. iV<?/i vocabitis quem- 

IV. Ordinarii Verbi Divini interpretes di- piam Patrem veftrum in terra. 
cebantur Prophecae. Qui accipit Prophe- 

tam in nomine Propbetdz, Mattb. X, 41. VIII. Sacra Scriptura Prophetae nomini 

V. Tandem fumunmr pro illis, qui χ?η• faepe jungit nomen Patris ejus (n)> ut 
ΙΛΑτιτ&ίνης, divinitus dofti , occulta myfte- Hof. 7, 1. Hofeas filius Beeri. Et talem 
ria , quae omnem humanam fapientiam ex- Hebrtei ajunt fiiifle & Prophetam & filium 
plodunt, eruunt. Hinc olim Prophetae DWl Prophetas. kimch. pr<gf. ad Hof. Inter- 
Videntes, i.Sam.IX,^. ipforumque pro- dum & Sacra Scriptura memorat nomen 
phetia Ρ"Π νίβο, vocantur, Efa. 7, 1. quia Propheta?, non vero Patris; & talem tum 
Deus modo extraordinario mentem ipfo- dicunt fuifle Prophetam , fed non filium 
rum cognitionc horum myfteriorum illu- Prophetce. Interdum fuffigit nomini Pro- 
minavit. phetoe nomen urbis, in qua prophetavit; & 

tum talis Propheta ipfis eft Propbeta hnjus 

VI. Tres notatu dignae appellationes (8) urbis ,• ubi autem fupprimitur nomen ur- 
dantur prophetiaeinSacra Scriptura. Voca- bis, tum talem Prophetam ex Hierofoly- 
tur I. Verbum Domini. II. Vijio. III. Onus. mis deducunt. 

Primum nomen infert Dominum loquen- 

tem, five fua myfteria denudantera. Se- IX. Π.) Sapientes (12). Licet hic titu- 

cundum Prophetce attencionem iive con- lus generalior fit, omnibusque Do&oribus 

templationem. Tertium judicia denotat, &Paftoribus communis, tamen multis an- 

queis ille populus , adverfus quem prophe- nis ante παξχα-ίαν* adventum noftri Salvato- 

tia lata eft, onerandus ilt. ris Pharifici eum vel fibi ipils arrogaverant, 

vel aucupati erant a plebecula ignorante, 

VH. Diverfis in locis Auditoria & Scho- quae ftupebac ipforum fapientiam in incul- 

lae (9), profeminandae Prophetarum do- candis tradicionibus ττατροττΑρΑ^ότοις , quas 

dxinXf exftruda; fuere ; horum difcipuli fupra Legem extollebanc (13). gorio- 

nominabancur Filii Prophetarum , 2. Reg. ν ι d. lih. 4. cap. 20. Inde fecerunt Phari- 

VI. 1. ad quem loquendi modum alluditur feis nomen, Magijlros Traditionwn (14). 
Matth. XI, 19. Sapientia juflificata efl α ORvs.de trib.feH. p. %6. Ejus farinas fuit 
filiisfuis. Hoc imuitu Propheta fert iil- confilium iftud, quod dedit Rabbi Eleezar 

fuis 



tf GOODWINI L Ι Β. Ι. C Α Ρ. VI. 

fuis difcipulis, ut refle&erent filios fuos a eos in jfacobo, £f difpergam eos in Iffaele: 

Sacra Scriptura, ipfosque ponerent παρά Nam, quemadmodum tribus Levi nullam 

τύς πό$Λς, ad genua Sapientum ( 15 ). β ν x- propriam haereditatem & portionem acce- 

torf. Recenf. oper. Talmui.p. 195. Inde pit, fed paifim habitabat, fparfaque inter 

etiam fluxit ipforum tritum, el σοφό) ήμων reliquas tribus ex ahari vi&itabat: ita tri- 

δίυπρϊίσ-ι , Sapientes noftri -traditiones do- bus Simeon nullam propriam Rempublicam 

cent (16); quo utebantur, ii quando Do- conftituebat, fed difiipata per caeteras tri- 

dlorum quis erudiebat. hieron. adAlgaf. bus alimoniam vitaeque fubfidia inilkuendis 

quaft. 10. liberis parabat. salom. iarc«i, Gen. 

XLIX. ambr. Tom. 4. cap. 3. Num vero 

X. JEqualem ambitionem ftotare poflu- hocce officium fcholafticum foli tribui ifti 
mus inter Grsecos, qui omnes inhiabant deilinatum fuerit, alii difquiranc. Certus 
titulo crotyis , fapientts. Hincfachim, ut, fum, Simeonitis ibrte datam efle portionem 
ubi cujusdam bratio fuerat ad palatum cir- & haereditatem , $of. XIX, 1. Et prophe- 
cumfufe multitudinis, applauderetur ipii, tia de difperfione ipforum in hoc impleta 
α-ο^ως, bene, fapienter ditium: usque dum efle creditur, quod Simeoni haereditas fua 
Pythagoras taedio turgidi illius tituli fe mal- cellit exhasreditace Juda-, ver£ 9. Caete- 
let appellare φιλόο-οφον (17), fapientiad ftu- rum conftat, qaod fi non omnes Scribte^ 
diofum. Quam humilitatem poftmodum tamen hi publici Notarii (21), quorum 
imitaci Hebraorum Magiftri, ut iiifpicio- ' opera uiurpatur in litibus, contra&ibus &c. 
nem ambitionis averruncarent , fuperfede- ex quacunque etiam orti fuerint tribu, nun- 
runc -nomine EWn fapientum, contenti cupati iint γρΑμμάτΆς D^D, ad quod allu- 
fe nuncupare DTOH ΤΓ9/Ε (18), difcipu- dit Pfalmus XLV, 2. Lingua mea eft flilus 
losfapentum. Scribte velocis. 

XI. YSl^Scrtba^A^fjbitTHg^^p. Hoc XIII. Ex horum numero cenfeo viros 
nomen tribuitur duobus hominum generi- perfpicaci mentis acie, ele&os publico ufui. 
bus (19); vel puris Laicis t vel Ecclefia- Quosdam, ut a manu confiliisqne Regis ef- 
fticis. fent (22) , tanquam Secretarii, γξαμ,^ατθίς 

βαηλίως, 2. Reg. ΧΙΙ,ιο. Tales erant Seja, 

ΧΠ. Laici γξΑμματείς erant (20), qui- 2.Sam.XX, 25. &Sapban, z.Reg.XXH,3- 

bus inftituendi pueri minorennes manda- Quosdam vero, ut operam fuam ferrent pu- 

bantu^priEprimisutipfosliteraspmgeredo- blicis dicafteriis & confiftoriis. Hi fimUes 

cerent. Eos &πλ.ως dicere poflumus ypa.y,- funt noftris Secretariis Grammatophyla- 

(λ&τ&ς, Scribas. Hoc officio fungebatur cii (23)7 & dicebantur γξα,μματείς Αλ£, 

tribus Simeon. Hoc quidem fenfu nomen Scrib<e populi , Mattb. II, 4. 1. Macchab. 

Scribarum non occurrrt m Sacris Literis, V } 42. 
etfi originem fuam inde derivarent 7 verbis- 

que Divinis probarent, quae Jacob dixit Si- XIV. Hacc fecunda Scribarum fpecies 

meoni & Leui, Gen. XLIXy 7. diftribuam pertinet ad perfonas Clericas (24) . Erant 

eiiim 



D Ε Ρ R Ο Ρ Η Ε Τ I S. *7 

■enim interpretcs Legis, hinc vocati y^.jx- canis & peccatoribus, verf. n. Accufatio 

ματνς ra μ' /U.* , νομικό), νομο^άο-καλοι, Le- γξο,μμα,τίων erat de transgreiilonc Legi% 

gisperiti, Efr. VII, 6. Luc. VII, 30. £#£. Piiarifceomm de contemptu traditionis. 

J/, 17. Munus ipforura fuit fcribere, le- ■ . 

gcro, & populo Lcgcm Mofis exponere. XVII. IV.) Difquifitores. Hic difqui- 

Noinen erat non feftx , ied officii. Talis tor neittt allegorias, & anagogicis fubri- 

fuit Efra, Efr. VII, 6, ex tribu Levif ta- libusque expoiltionibus textum excurlt. 

les alii ex tribu tfudti':' nam nulla tribus ab Proprerea talis enucleator vocabatur .j 1 ^'"} 1 

hoc munere exclud(5bamr.^DRVS. de Sect. (29% h.t.difputator, inquifitov i ipfiusho- 

lib. 2. cap. 12. «e Chald. Paruphraft. Huic milia iive explanatio W~P r ? allegoricus com- 

nomini tantumriem pretii deputatum fuit mentarius; ipforumqueSchola **0"j^ (?* 

ab Hebrseis, ac (25) Magis a Chaldaeis, Vid. thisc. in ^"H. Hi difquifirores ha- 

Quindecim-Virh a Romanis (26), quiora- bebantur expofiuores acutiffimi & profun- 

cula Sibyllarum interpreiabantur, & Cano- -.diffiiiMe perfpicacitatis; unde illud Pfalmi- 

niftis a coetu JR.omano. ftae : Eunt de turma ad turmam , five de 

robore ad robur, huc rapiimt & appUeant 

XV. Vox ΠΗΕ& , quoe exponitnr per fuo gymnaiio flc ; q. d. tunt ex temph 
Scribas , & Legisperitos, notat calculato- ad fcholam ^TPJl ^?! , ex jnferiori ad 
res, numeratores, daturque Maforetbis (27), fublimiorem fcholam. Targum. Pfalm* 
qui computando & verfus & voces & lite- LXXXl V, %. 

ras cujusvis Jibri in Sacra Scriptura confe- 

nuerunt; quod uti eft iniigne monumen- XVIII. Hinc videmus differentiam inter 

tam ipforum peiTpicacitatis, ita divinoc pro- has rres Dodorum fpecies apud Paulum. 

videntice, quoe ica iJlcefas Literas Sacras cu- Sapientes funt Doftores traditionum ; Le- 

ftodire voluit. avgvst. in Pf. XL. gisperiti , νομικό), Doftores textus fcripti, 

lecundum qxpoikionem literalem ; Difqui- 

XVI. Quemadmodum Sapientes in fuis fitores y Do&ores allegoriamm & fabtilita- 
halonibus $£vr^u>crsig,traditiones ? urgehmt: tum abftruiarum; quas fabuloias & exfan- 
ita νομικό), Legisperiti, adhsrebant verbo gues expoikiones , quoniam ζητηο-ας π&ςί- 
fcfipto; undc nominabantur Textuales^ xxo-i,-qu<eftiones£$ ' difputationes fuggerunt y 
ScripturarUi D ^B C28), drvs. de i,.SeB. Apoftolus damnat, 1. Tim. I, 4. unde talis 
lib. 2. caf. 13« Hucfacit, quod & Legis- explanator vocatur α-υζητητης, difquifitor, 
perici & Pharifei fua in innocentem Je- difputator, 1. Cor.I, 20. (30). Hos tres 
fufri accufatiormra tela una contorquerent, Doclores , quorutn citato loco S. Paulus 
Matth. IX. Τξαμματϋς ipfum onerabant meminit, Hebrcci nuncupant 2^'^ fnpien- 
crimine βλαο-φημίΑς, verf. 3. Pharifaii tem,^*fo computantem y feufcrihami i'^?^ 
ipfuin damnabant, quod cderet cum publi- fubtilem inqiufitorem. 



CAPVT 



ι8 



GOODWINI L Ι Β. Ι. C Α Ρ. VII. 



C Α Ρ V Τ VII. 

Ό £ Τ Ι Τ V L Ο Κ Α Β Β ϊ. 



Cirea nativitatem Chrifti noftri Redejn- 
ptoris numerus titulorum valde cre- 
vit (01 inter quos ΞΠ, *&, ^"5, & (32, 
ΚΛ, Rabbi, Ribbi, & ' Rabban (2) ufi- 
tatiffimi, deicendunt a rad. 33Ί \' mnltipli- 
tatusfuit; valentque tantum ac πολυμα- 
&ί<)Λτοι, Magiflri varia ξ$ muhiplici re- 
rum fcientia inftruBi: quod ad nos utu- 
ios, icribunt, "&*) Rabbi eife praeffaritius 
nometi, quam 32 Rabb ; [5"? Rabbatt,. quam 
■®2 Rabbi; & nudum nomen , ut Flaggai, 
Zacharia, Maleachi, quam [$2 R(ibban~ 
ARVCH in voce "ΏΝ. 

Π. Eadem tempeftate utebarttur certa 
quadam difciplince forma m fliis fcholis* 
Scholaris (3 ) vocabatur ΤΕΗΦ difcipulus y 
ratione dodrinae• |β]3 parvus (4), ratio- 
ne lTiiiioremiicatis ; ""ΑΠ3 eleBus (5), ra- 
tione eleoKonis m numef um difdpulorum, 

IH. Dato piOfetfuum fuorum fpeeimine 
ubi digmis aliquo gradu inventus iuit, per 
χ&ξο3*&ο-ίαγ, manuum impcfitionemfaPtxxs eft 
Graduatus "%?n confors (6) altcujus "32. 
Haac χ,&ξοΒ-εσ-ίαν (7) dicebant «"Q 1 ?? iive 
rvo^DO^, quam ceremoniam a Mofe Num. 
XXVII, 18. hauferant: Edixit jfehova Mofu 
fume tecum Jofuam filium Nunjs 9 virum-, 
in qm efi Spiritus, vSv ηη; ns roppi tf 
impone manum tuam ipfi. Quo tempore 
ipitmaiius imponebac Rabbi r ufus eft his 
verbis, τηοο n^rin ψ$α ψίΌ ytft & e ft, 
scALiGERO interprete, Ego tibi impvno 
manum, & manus tibi impofita efto. Tri* 
b&ref. cap. 5. p. 26* Vide etiam c ν ν λ ε υ μ 



de Rep. Heb. lib, \. cap. 12. quod & fta forra^ 
re poteft • recipio te in focietatem , 0* 7/i 
recepttis. Poftinodum ubi crptus eft alios 
docendi, vocatur tunc Rabbi. 

IV. Iwminorennitate autem, qiramipfius 
nomen propriurrt tecfcum fit, patris nomen 
mutuatur, diciturque Filius N. Ciun crea- 
rar Graduatus per χ^ϋ^ίσ-ίαν , tum venit 
propi'io fuo nomine, fcil* N. Films N. 
Deinde ubi dignus habitus eft, qui docear, 
ίρίϊ coiiiertur titulus Rabbi- hoc modo : 
Rabbi N. Filius Ν. E. g. maimonides 
primo nuncupatus eft £<?« Maimon i Fi- 
lius Maimoms ; Graduams, vocams eit 
proprk» fuo nomine Mofes Een Maimon >* 
tandem permiiltis docere, didtus efl; 0?P^ 
Rambam, per abbreviationem, quae con- 
flatur ex Literis Capitalibus 7 Rabbi Mofis 
Ben Maimcn. Ita Rahbi Levi Ben Ger- 
fom, in minorennitate folummodo appel- 
Jatus eii Ben Gerfom; Deinde Levi Ben 
Gerfom r tandem &p Ralbag. 

V. Hcec differentia difcipuIcBnim , focio- 
rum ? & Rabbinorum patet ex di&o anti- 
qui alicujusRabbini; multum didiciexRab- 
hinis mcis five magiftvis, plus ex focits, 
plurimum ex difcipulis meis. p. fag. /λ 
fcholiis fuis ad cap. 4. Pirke Aboth. 

VI. Cuivis Rabbi iuos adhcefifle difcipu- 
los, & ab his, aliisque fautoribus dacura 
eife titulum Rabbi diebiis Salvatoris noftri, 
extra controvcriiam ei!. judas progreiliis 
ad Chriftum dixit, χαϊξΐ 'Ταββ), Salve 

Rabbi, 



D Ε TITVLO RABBI. 



Φ 



Rabbi , Matth. XXVI, 49. Ita ipfum ti- 
tulo Rafobi falutarunt Johannis difcipuli, 
jfob. ί,39• & qu-oque Johannem, Joh. ///,26, 
Sed dubito tum ^«^o&cnW ufurpatam fiiii- 
Ce (8). 

.VII. Modus difpiitandi in Synagogis 
ipibrum ita fe habuit; philo ivd, quod 
omnis probus pajr. ^79. Kabbini primarii 
fcdebant*cathedris diftinftis, & hac eraiic 
TrpMTr/.aS-ifyiat, primi confejfus, quos Phari- 
fan &Legisperiti zmabzwt, Matth. XXIII, 6: 
Socii £Jf Cmifortes ipforum coniidebant 
icamnisiive depreflioribus fubfelliis; Difci- 
puli plane ad pedes fuorum Prseceptoram 
(9), Paulus (10) educatus erat παξ&τας 
πόδας Ταμαλιηλ, ad pedes Gamalielis, A$. 
XXII, 3. & Maria confidens π&γ& τχζ πό- 
όα,ς τ^Ί*ια-ί, audiebat ipfius verbum. Lnc. 

X,v>. 

VIII. Diipofltio quoque corporum ipfo- 
rum pro gradibus variavit; scalig. Tvih. 
cap. 5. &c. c. 1. Berachotb. Rabbi fuit 
3w^ fedens $ Socius ^ID, qtiod notat in- 
dinationem in leitum vel fcamnum illius, 



qui caput refle&it in finum akerius , juxta 
morem accumbendi AntiquLs uiitatum ; 
eratque quies membiOriun miiior quam fes- 
fio. Pirke Aboth cap. 4. Difcipulus di- 
cebatur ψΖΝΡρ., qui in arena fe extende- 
bat (11); quocl fignum erat humiiitatis di- 
icipulomm, qul ie ita ad pedes iuorum ma- 
giftrorum abjiciebant. Hanc ceremoniam 
d. pavlvs putatur voluiile introducere 
in Ecclefiam Chriftianam, -1. Cor. XIV. am- 
bros. loc. cit. 

IX. Ipforum difcipuli tion erant cjusdem 
capacitaris , propterea inquiebanc ( 12 ) ; 
quod quidam eorum haberent conditionem 
fpongiiC , alii conditionem clepjydrte , alii 
jacci fecinacei, alii tribrii qui fpongiae 
ftmiles eratit, omnia, quae audierant, im- 
bibebanc fine judicio; qui clepfydrae, al- 
tera aure iis deftillavit, quod altera haufe- 
rant ; qiri facco faecinaceo , illi effufo & 
emiilb vino, quod captaverant, folam fx- 
cem rctinent; tandem quos cribro compa- 
raverant, illi funt, qui excuilis furfuribus, 
acerc, & palea, probum frumentum fer- 
vant. 



C Α Ρ V Τ VIIL 

DE NAZIRAEIS Ε Τ RECHABITIS. 



In V. Τ. memorantur duar ipecies eorum, 
qui νότο obftrioli erant B^P? recha- 
b ι τ α ε. ( Vid.infra e-.12.4r.19.) $er-XXXV. (1) 
& D^TTJ naziraei, Num. VI. Vix rem 
certiorem invenio ; quam quod Sacra Scri- 
ptura de his dicit loc. cit. Propterea quod 
attinet materiam ipforufti votorum , Le<5lo- 
rem ad diftos textus remitco. Hic cantum 



obiervabimus differentiam (2) naziraeo- 
rvm. Primi eranc Nunaipatores , Voven- 
tes ( 3 ), difti a ^I? fiparavit, ftcrcvit, con- 
tinuit i quia fe continebant & avertcbant a 
tribus, ι. α Vino, omnibusque vitis & vini 
γΐννημασ-ι, pOgeniebus. 2. Λ novacula, 
quoniam omnibus diebus Nazirxarus vel 
feparationis iux novaculam capiti non im- 
C 2 micte- 



zo GOODWINI LIB, L CAP. VIIL DE NAZ.IRAEIS. 



mittebant, fbventes capillos fuos, 3. 
■pollutione iuper mortuov 



Α 



II. Hic Nazirceatus rurfiis dupiex fuit 
(4), vel Nazirzatus diemm certorum, vel 
Nazir£aTusfeculi , hoc eft totius vitae.' II- 
lius lbrtis fuit Paulus (5"), & cum: ipfa 
quatuor illi, Α Β. XXI, 2f. Hujus forris fue- 
reSimibn, $uL XIII. & Johannes Bapti- 
fta (6) &c 

ΧΪΙ. Numerus dierumNaziraeatus 11011 ex- 
preiliis eft a Sacra Scripfiira ,, fed Hebrseo- 
ramMagiftri defiiimtit 30 dies, quod dica- 
•£.ur Num. VI, 5. 3ehov<z fan&us 'ετίΐΓφ*? 
quod vocabulum efficiens numerum 30 de- 
terminat mnnerum dierum^ quos libera hxc 
feparatio obfervare- debebac schindl. in 
pentagL 

IV. Secunda Naziraeorum fpecies dice- 

batur a "^'4} y unde & Nazerethfive Naza- 
reth r pagus qiiidam Galikeae, ubi Cliriftus 
pcmceptus & educatus eft; & de-quo pago 
Salvator noiler denominatus eft Nazare- 
niiSy Ναζωραϊος,. Matth. II, 23.. & qui reci- 
piebant ipilus do&rinain ΚαζωρΛΪο-ι r . Naza-- 
reni (7). 

.V. Poftmodum exorti Se&arii (8), qui? 
iicut Samaritani Judaicis "ceremoniis infar- 
ierimt Gentiles ritus, ita Chriftum & Mo- 
fen, Ev r angelium & Legem, Baptiimum & 
Circumciiionem copularunt, η ι ε r ο ν. in Ef. 
VI II. Idem refert epiph. Lib. 1. Tonh 2. 
Hccr. 29. De horum prima eruptione legi- 
mv.s Acl•. XV r 1. Quidam defiendentes ex $u- 



d<ea docehant fratres : dkcnres,fi rion cir~ 
tumcidimini juxta ritum Mofis ,, non pote- 
ftis fafaari. Hi Iferetici appellabaiitur 
Nazanei, five ex malitia Judicoram, quo 
Religioni Ch-riilianae iihm labem adfperge- 
rent; fiveex co* quod.prius erant veri, eril 
debiles & infirmi, Nazanei,. h. e. Chriilia- 
ni > abdu&i τω Ίχΰάίζην , $udaizatione Pe- 
tri Aatiochiae , impellentis Gentes , ut vi- 
verenc Ίχ$&ίκ.£ς ,. GaL /J, 14. 

VI. Et propcerea Ecclefrt Aatiochena 
putatur.exuiffe- hoc nomerr Nazarteorum,. 
& aflumpfiiie nomen Chriftianorum , ut 
iftam Seclam, quaeinipia ebulliverat, com- 
primerenr. ΑΒ.ΧΙ,ιό. fr-anc. ινπ,-ραν- 
alL Lib. u Caj>. ^ 

VII. syMMACHVS celeber ilie interpres 
V. T. acerrimus propugrrator hujus harre- 
feos fuir, ita ut fuis ibciis tempore infc- 
quenti nomen Symmacbianorum dederit, 
avgvst. lib. \y_ r contr. FaujL caj). 4. 

VIH. Judaeiy m ipibs rtovercali odio fla- 
grantes, ut Samaritanos deteftabantur, qua- 
re quotidie ter itf precibus iliis raatutinis, 
meridianis, & veipertinis ipfos dbvov.ebanr, 
addica hac orarionibus fiiis claufula: malc- 
dic Domine Nazarueis. epiph. ///;. 1. tom- 2. 
Hcer. 29. 

IX. Tandein fuit adhnc alia Nazdrto- 

rum fbecies (9), qui denominati funt a "^ΨΡ 

dijfecare y quod refcinderent & rejicerent 

-quinque libros Moils veiut Apocryphos. 

EPiPH. lib. 1. Tom. 1. H<cv. \%„ 



CAPVT 



. GOODWINI LIB. I. CAP. IX. DE ASSIDAEIS. 21 

CAPVT IX. 

Β Ε Α S S I D Α Ε I S. 

Miltum diiputatum eii de assidaeis, meum proprium efl ; & eft plauiibile, eos, 

utmm ftuduerint Pbarifieis, an Ef~ qui raedia via incedebjnt (Vid. loc. cit.) 

fais, vel alii parti. Si diguus fum meam dicebantque ; quod meum efl , meum efl y 

fententiam in medium proferre r vel 7 ut ha- quod tnum eftj tuum proprium ejl > fuiile τύς 

bet Hebraeorum proverbium, capur meum Tfaddikim* 
faptentum capitibw adderet hoc de Aili- 

daeis fentio. IV. Ratione 'ian&itatis Judaei tum tem- 

poris in tres partes diftinguebanrur. I. 

II. Ame μ,ζτΰΐκ,ίΰ-ίαν Βαβυλίονος, transpor- &¥ψ]'ϊ cc?e@siFr Improbos. II. ^p 1 "^ 

tationem Babylontcam (1), reperimus vo- δικαίας, $uftos.. III. πν Τ?Π> quod voca- 

cem Π^ΤΟΠ (qux vertitur AJJidoii') idem. biilum plerumque vertitur οσ -iot ; Sanfff\'m- 

denotafle ac Ο^ρΉ.ϊ. $uflos ,. five.bonos: terdum etiam clyaS-o), Boni. Affidt£i r de 

Vtrique ilne ulla ^ιαψολ^ differentia veme- quibus agitur 1. Macc. Vli, 13. vocantur a 

bant, opponebanturque D^yuH bnprobis: iosepho lib.12. cap.16. άγα,&οί xeci co-ior 

Tum temporis tota Judaeorum maila divifa τ2 0-vstf, Hi fupra omaes elqfti & dilecU 

fuit in duas parces, D^TPH Bonos, & D^y^ a populo fuere. 
Jmprobos. Soluta captivitate difcernebant 

ΕΉ /cn bonos r benignos> α O^H^ jitftis. V. Apoitolus demonftraturus fummum 

Jefu Chriili amorem, mortui pro nobis, 

ΠΓ. Tfoddikm,jitfii,fe medkmomScri-* eum^ per allufionemad hanc populi diffe- 

pturae dabant; Chafidim* benigni^ autem in rentiam, commendat Rom. -V, 6. 7. (4) Cfjri- 

eo toti erant, ut Scripturae aliquid aflue- flus wrip άο-φών, pro impiis , mortuus eft* 

rent (2). david kimchi Pfal. CIH, 17. Vix enim quir ύπϊ-ρ $M»ix,projufto, morta- 

Tfaddikim Jiifir,oim\ibusScnpturxmmda- tur; namvmfi tS α,γαΒ -^pro bono,forJitan 

tis fe fubjiciebant, volentes juxta ea fe com- etiam quis mori fuftineat : quae commen- 

ponere; Chafidim-, boni, fua v\ve integritate datio nt a majori, ut ajantj quidam forte 

non folum Scripturae ie fatisfacere, fedplus, morerentur pra aliqua ex τοις CiTcn b . 

quam exigeret, prceftare jadabant. Pirke nis-, v\x pro aliquo ex τοίς ^ψ^%βφ%$', 

Aboth c. 5. Ια confervando templo, ju- nemo autem occumberet pro τοίς Π^^ϋ") 

gulaadis vidimis, iuftentandis egeiiis &c. impiis; & tamen Chriilus mortuus eil pro 

ultra prcecepta Legis evolare fe , non. dubi- nobis impiis Π 1 ^!^"), cnormibus peccatori- 

tabanr. IHi erant "D^TPlI benigni, qur cre- bus^ hoftibus, 
pabant (3); quod meum efi ', r«8?/« efi , ξ$ 

quod tuum efi ^ tuum propriwn eft. Uli VI. Donec hcec opera ilipererogatoria 

eraat D ,, V^") jmprobi, qiii eruotabant; ^7^i/ (5) fiebant libere & indiffereiTter, non tan- 

tuum efi v meum efl r & quod meum efi' y quam neceflaria 7 ecfi eveherentur fupra nu- 

C 3 dam 



22 



G Ο Ο D W Ι Ν I L Ι Β. Ι. C Α Ρ. Χ. 



dam legis obfervantiam , peftis {chifmatum 
ex partium illamm ftudiis cbullire nequivit { 
aft quum opera illa fupeivsrogatoria regulis 
&caiionibus in.culcaren.tur, & quidem velut 
ilirame neceflaria, mm ex τοις Q^TPt) bonis 
pullulavit γίν,ημα, pvogenies, Pharifaeorum ; 
& ab iis etiam manavit (ttti veriilmilc eife 
putant, vid. sgauig. Trib. c. 22.) haere- 
fis Ejfieorums qui utrique $tvrt(>cixretg πα- 
τξ07ταξ&$ϋτχς , traditiones ηοη fcriptas, in- 
vehebant , tanquam neeeilarias & ipfa Scri- 
ptura pcrfeciiores fancutatis regulas. 

Vli. Hac tempeftate Ρφ*$ $ufti ftudio 
& ceftu fe oppGiiendi abrepti , iion folas 
traditiones , fed omnem Scripturam, ex- 
cepto Peatareucho Mofis, refpuerunt, un- 
de & vocabantur E^TiS Kctraim (6). 
SiiFit, qui eos folas tradiciones rejeciile exi- 



ftimant, retentis omnibus Sacroe Scripturx 
iibris. Cui fententia; il adftipulamur , no- 
menfuum D^^ Textuales, Scriprurarios, 
habebunt in.de, quod a fola Scripturarum 
lbclione penderent, orani vi traditiones de- 
bellantes. 

■VIII. Et tum etiam eo tempore EW"}]5 
ifti alieni plane fuerunt ab hasreils crimine; 
lapiu vero temporis, cum ipfis Sadok & 
Baithus peftiferam illam docTnnam inftil- 
laifent , quod nulla άπόΰοσ-ις , retributio 
bonorum operum , aut poena malomm, 
vel mortuorum refurreclio futura fit, Π^"}]5; 
ilii penkus m Sadducaeos degenerarunt, 
adeoque m infignes Haereticos , qui nomen 
debent auclori fuo Sadok. Tempus , quo 
cujiisvis haerefis primum-ortum&incremen- 
tum fumpiit, peculiaria capita docebunt. 



D Ε 



CAPVT X. 



PHA.RISAEIS. 



Tres fententiae funt de ecymologia no- 
minis Pbarifm ( 1 ) . Quartam ety- 
mologiam, ciljus fundus & au&or putatur 
η ι ε r ο ν γ μ ν s Pr<ef. in Α mof. fcriptura He- 
braica refellit ; Si enim Phariiieus diceretur 
a Χ1Ρ disrupit, divifit, fcriberenmr Phari- 
foi ϋψ$ , non D^ns. 



III. Secunda fententia derivat a ^S ex- 
ponere, ■explaiiare^ quoniam eximia apud 
populum auotorkate & honore vigebant, 
credebanturque iubtiliffimi Explatiatores 
Lcgis , ita ut vocitarentur . D^lf, quia 
p^^ia expofitores Lfgis erant, gorio- 
nid. tap. 22. * 



~ II. Prima ergo trium earum fetiteiuiaram IV. Tertia fententia originem ex eadem 

deducit a ^ j? expandere^ explicare, five radice petit, fed in conjugaticme Pihel, 

propter extenfionem & dilatationem fuorura uhl ett divniere , feparare. Hocfignifica- 

pbylaBeriorum , five propter oftentationem tu Grcccis dicebantur άφωρισ-μίνα, feparati, 

bonorum Qpenim omnium oculis expofitam ; aut, uti nunc loquimur, Scparatifttf. svi- 

Pharifei eftim iniana ciipidine & fici hono- das. 
rem laudemque hominum venabantur. 

V. Sepa- 



DE PHARISAEIS. 



23 



V. Separatio ipforam notabilis , ratione 
fei ad quam, & ratione rei a qua fe fepa- 
rabant. 

VI. Separabant ergo ie I. Ad meditatio- 
nem legis , quo refpeiiu poilumus eos vo- 
care αφωριϊμζνχς ας τον vopov, Jeparatos aci 
Legem. ! Et hoc intuitu creditur ΑροίΙσ- 
lus fe nuncupaile ( 2 ) α,φωξίο-μίνον «j evuy- 
γελιον , feparatum ad Evangelium , Rom. 
/, 1. quum a Pharifaifmo ad prceconium 
Evangelii iecerneretur. drvs. de 3. feff. 
lib. 2. cap. 2. II. Separabant feipfos , vel 
pothts pv&texebant feparationem, ad ex- 
aBtjffimam vit£ fanBimoniam , ξ$ itltra 
vulgarem h&mtmtm fortem afcendentem ; 
hinc ille Pharifceus: Deus , ago tibi gra- 
tias , quod non iiim ωο-7ηα ol λοΐ7το\ των αν- 
θρώπων, ficut reliqui homines , rapaces, in- 
jufti,-adulteri Cfc. Luc.XVIIi,u. svi- 

DAS. 

VII. Res ; a qua fe ieparabant, triplex eft. 
Separabant fe ( 3 ) Ι. Α commercio reliqtti 
populi, uti plenius patebit in ipforum tra- 
duionibus, unde plebem ob infcitiam vo- 
citabartt \y*0 ΏΧ fsoputum terr<e\ $oh. 
VII, 49• dicitur όχλος, turha. H<ec tur- 
t)a, qu<e Legein non novit, ίπικατάξάτος,. 
execrabilis eft. II. Ab babitu & cultu 
aliorum hominum: utebantur enim pecu- 
tiaribus veftibus , quibus a vulgo dignofci 
volebant. r. david• sophon. i, 8. Hinc 
iiatum tritum illud: Vefles populi terr<e, 
tonculcatio funt Pharifaorum. III. Α mo- 
tibus ξ$ confuetudinibus hujusfeculi. τ m s- 

BITES. 

VIII. Haec haereiis videtur ortirni duxif- 
fe (4) ab antigono soghaeo; qui 



qiram eflet Pharifseus, fcquebatiir srMEo- 
nem lVSTVM•, viventem circa tempora 
Alexandri Magni , trecentis annis ante na- 
tivitatem Chrifti. Pharifa?i non una e tri- 
bu prodibant (5), vel familiar, fed indifcri- 
minatim ex quavis. chrvsost. Matth. 
XV. Paulus erat Benjamita, Hyrcanus Le- 
vita. ioseph. lib. 13. c. 18. 

IX. Cuivis Seaz fua erant dogmata, 
aphorifmi; Gonftitutiones , & canones, ita 
&Pharifaeis. Meum propoiltum eft, folos 
eos notare canones & aphorifinos, qiu hce- 
refin redolent, in hac & aliis Seolis, qui- 
que Sedarios ab invicem diftinguunt. 

X. Prima Pharifei aliquas res Fato (6) 
fubjiciebant, aliquas libero hominis arbi- 
trio* ι ο s ε ρ η. lib. 15. c. 8. 9. Secundo con- 
fkentur efle (7) Angelos ξ$ Spirhus. AB. 
XXIIU 8. Tertio credunt mortuorum re- 
furreclioncm, docentque animas improbo- 
rum denatorum extemplo migrare ad aeter- 
nos cruciatusr animas aucem pioitrm fta- 
tim ab exceflu Pythagorica μιτψψυχωο•6ΐ 

(8) in aliorum piorum corpora transfundi. 
ioseph. de bello lib. 2. cap. 12. Harc ratio 
putatur, cur tam diverfam de Salvatore 
noftro opinioneiTi foverinr : quidam cenfe- 
baitt ipilim eile fyhannem Baptiftam, alii 
Eliam, alii Jeremiam, Matth. XVI, 14. 

(9) quaii Chrifti corpori anima vel Johan- 
nis , vel Elice , vel Jeremioe vitam afflailer. 
serar. Trihtsv. lib. 2. cap. 3. itemDRVs. 
in Pr<eter. Quarto mordicus tenebant (10) 
παρα$όο-&ις, traditiones Antiquorum. 

XI. Vt melius intelligantur ipforum dog- 
mata ? feiendum eft , Judccos dicere, quod 
Lex duplex iit , fcripta , quam appel- 

lanc 



24 GOODWINI L Ι Β. I. C Α Ρ. Χ. 

lant 2ft??^ ΓΗ\Π Legem fcriptam ; & jt*• di , quo utebantur Judad 7 qireirrque. appel- 

τξοπΛξάδοτος, α patribus tradita, quara Jabant D")T itTipj -elevationem manuum. 

vocant •'" , •? 'V^UJ .ΓΠΐΡί ; quam utramque Graecum yocabuhim πυγμή ci-editur expri- 

Μ0Γ1 datam in monte Sinai ; Jegemque ora- mere hanc ceremoniam, quoniam iri ifta lo- 

lem fuiile .χατηχησ-ιν , jnflruffionem & com- tione fummitates digitornm cum pollice con- 

mentarium legis -fcriptae dicunt, quamMo- jungebant, ita.ut quaevis manus ipeciem 

fes poftea ore tenus Joiliae tradiderit, Jofua της πυγμής , pugni referret. scalig. Trj- 

Senioribus : , Seniores Prophetis, Prophetae baer. c. 7. Haec ceremoma ita habuit. 

Viris magnae Synagogac, qui deinde fequen- I. Manus abluebant. II. Eas diifto modo 

tibus feculis eamdem propinarint. moses complicabant. III. Eas elevabant, ita uc 

kotsens, in-gr&f. lib. prxcejyt. aqua ad cubltum delaberetur. Tandem 

Temiffis rurfus manibus, aqua humum de- 

'XII. Haec traditio una ex primariis (n) fiuebat. Et ut abundans uquor in brachiis 

differentiis fuit , de quibus Sadducoei & -adicendendo & defluendo luderet , elevatis 

Pharifaei confiixerunt. gorionid. c. 29. iispuramaquamaffimdebaiit,demiffis autem 

Pbarjfiei inquiebant ; obfervemus legem, -bis aquara .adipergentes. mvnster. in 

^quam majores noflri noftris manibus infi- Deut. VJII. Hanc lotionis fpeciem nobis 

nuarunt, explanatam ore Sapiemnm, qai videtur theophylactvs depingere, in 

eam per traditiones expofuerunt. Sadda- Marc. VII, 3. ubi inquit: Pharif<eos Ιως rS 

ΐ£ΐ autem replicabant : nefidemdemns^nec Λγκωης, cubitaliter lavare. Tandem alii 

mivem ullis traditiombus ξ$ χατηχψζσ-ι, fed «xponunt πυγμηνρετ pugnwn , manum pli- 

attendamus adfolam iegem Mofis. catam, ita ut lotio heret, pugno palmam al- 

rerius manus defricante. beza in Major. 

XIII. Traditiones autem , -quas prcepri- xinnot. fiiis Marc.VU,^. In fumraa, 110- 

lnis urgebant ■, hx fuerunc. I.) Non ca- tat accuratam & exactam lavandi curam. 
piebant ( 12) clbum χ6ξ<τίν άνίπτοις, illotis 

manibus. Cuv transgrediuntur <lijcipiili XIV. Ceremonialis illa lotio elatarum de- 

tui τψ π-α,ρζδοσ-ιν των πξίο-βυτΐξων, 'Seniorum Tniffarumque inanuum iatis demidat fuper- 

traditionem} non enim abluunt manus fuas, iliiionem, quam folam vellicat reprehenfio 

quando panem edunt. Mattb. XV, 2. Hsec difta ; etii omnes iftiusmodi lotiories fuper- 

lotio dicitur facla eile πυγμ%, crebro, Marc. ftitione non carerent, quod eas noa pone- 

VII, 3. nti quidam hanc vocem transfe- rent inter honeftas civilesque mores ; fed 

runtj putantcs eam idem fignificare hic, ad religioacm pertinere crederenc, β*πτί- 

quod πΰκ.& apud homervm, fcil. trebro, ζίσ -S-cq π-ξο r£ dpWa-, ]c lavare ante pran- 

frequenter. Alii hanc vocem vertunc ac~ dinm^ aut i<rS-ietv rcv αρτον χιρτι» ά/ιπ-τας, 

curate, diligenter, quod docet attentam jumere cibum illotis manibus; immo quod 

diligentiam eojum in lavando ; cum qua earam lotionum tantam allererent necefll- 

veriione Syrus facit 7 qui habec TVN^ea tarem, ut Γι homo accepta aqua 11011 fimul 

μπα σ-πχίϊης , diligenter. Alii putant hoc manus ablncrc , fitimque reflinguere cb 

loquendi modo aiiudi ad ritum iilum lavan- paucitatem poilct, ecfi contabefcerec ficci- 

tatc, 



DE Ρ Η Α R I S Α Ε I S. 



*; 



tate , ηοη tamen anhelanti gutturi , fed Iaedi crederet, fi lavandos pedes Magiflro 

purgandis manibuseam affundere deberet. fuo permitterec , ad alterum extremum de- 

drvs. pneter. Matth. XV. in addend. & inde relabitur s q. d. non filos pedes , fed te- 

bvxtorf. Synag. $ud. c. y.p. 93. ex Tal- tum corpus. Hsc fuperititio genuit Se- 

vmde. Et cibum capere άνίπτοις χ,6ξ<Λ taa- tfam (16) Hemerobaptifiarum , fic di&o- 

tum crimen, ic ipfam fornicationem judi- -rum, quocl quotidie ita iuas lot.iones & 

cabant. - baptiimos keiurent. epivh, lib. I. Tom. L 

cap. \η. 

XV. Etfi autem heec traditio lotionum 

acerrime a Phariiaeis inculcaretur, attamen XVII. ΠΙ.) Eluebant fua focula (17), 

ifti ritui omnes Judari obediebant, ut con- fextarios, xramenta, ξ$ leaos. Marc. 

iht ex locis citatis. Poiliimus autem tres VI L 4. 
lotionum fpecies (13) ufitatas Judaeis ob- 

fervare. i. Pbarifakam & fuperftitiofam, XVIII. IV.) Illkitumputabant edere 08) 

quoe reprehenia cft. 1. Ordinariam , quam c #wz peccatoribus. Matth. IX, 11, Immo 

externa morumhoneftas admittit. 3. Signi- cenfebant eiie pollutionis fpeciem , tangi 

ficativam, quse nota erat innocenriae, & ab iisdenrt. £,#<:. VII, 39. Hic fi ejfet Pro- 

ftiandata Seniorihus proxima? nrbis, iricati- pbeta, nojjet tttique , ^z/ie £jf qualisfit ifla 

fa ignoti homicidii. D<??*f. XXI, 6. Ita fe fmnina, ψ«ζ tangit ipfum; nam peccatrix 

lavit Vilatus Mattb. XXVII, 24. & ad </?. De iftiusmodi homhiibus loquiturPro« 

eamdem lotionem aliufit David Pfalm. pheta; qui dicunt , accede ad te , five rece- 

XXVI, 6. Lavo in innocentia pahnas meas, de, nt appropinques mibi, five "Q Φ3Π Si* 

£f n'rw /««/« altare verfor , jfebova. ne tangas me, namfanBm tibi fitm (19 ) t 

,7c/^. ZJfF, 5. Frigidus ille fanftitatis fer- 

XVI. II.) Cum redibant ex foro , manus vor & (20) Samaritanis fuit, qui obvianti 
lavabant. Marc. VII, 4. Ratio fuit, quia, peregrino ogganniebant μη πξόσ-ψαυνον, ne 
quuin ibidem cum variis hominum generi- attingas, ne me vel leviter ftringas. sca- 
bus commercium habuiilent, facile pollui lig. de emcnd. temp. lib. 7. & epiphan. 
potuerant. Verbum, quo utitur Marcus, Tom. I. Lib.i.cap.!}. 

cft βΑπτίζην (14), quod denotat totius 

torporis ρΑντισ-μον , miindationem. Viden- XIX. V.) $ejunabant bis in feptimana 

tur etiam Pharifaei, utpoce quos major fu- (21), Luc. XVIII, 12. nimirurh, die Lun<c 

perftitionis zelus quam alios agitabat, fic & dlefovh. theophyl. inLuc.XVIII y \2. 

fe laville t^sts clpfcx, ante prandium. epiph. b<er. 16. quiaMofes, uti ajunt, mon- 

Fbarijkus miratus eft, quod Cbriftus non tem Sinai aicendit die fovis, defcendens 

ante prandium ίβαπτίσ-Βη lotus ejfet. Luc. die Lun<e. drvs. inLuc, XVIII, 12. 
XI, 38. ~ Ad hanc fuperftitionem (15) Pe- 

trus inclinaiTe creditur, dicens: non folum XX. VI.) Dilatabant fua pbylaBeria, 

pedes meos, fed ξ$ ni/snus £f capur. $ob. ζ$ omplificabant fuartim veflium fimbrias. 

Xllly 9. Is } cum civilem fuam modeiliain Matth. XXIII, 5. Hic tria veiiiunt penii- 

D tauda : 



20 



GOODWINI L'I Β. I. C Α Ρ. Χ. 



tanda : ι. Quid fuerint fhylaBeri 'α ? 2. Quid ilro improbatus, fed ea diktatidi (26 ) , quo 
ipfis inicriptum fuerk? 3.. Curita di<5la ? viderentur fanftiores reliquii. 



XXI. epiphanivs lib.l. Tom\I. cap. 15. 
exponit ha?c (22) phylafteria fuiiTe π-λατίο, 
c-n^ca -Λ 7Γ0ξ<φΰξας> clavos purpureos vefli- 
bus intextos. Qua ύ Phanfieorum veftes 
flmiles fuiilent timicis iftis , queis amicie- 
bantur Rpmani Senatores, nempe laticla- 
viis (ve>\ latis clams^)-, ica di&is-, quoniam 
erant feffmentis & latis braoMs vel clavis 
iiiterpuncla. Sed quum iiasc phylaiieria 
tantum fuerint adjun&a ornamenta*, quo- 
rum.duo erant, alterum fronti , alterum.fi- 
niilras' affixum ; tum claret, per phyla&eria 
non poiTe intelligi totas veftes, vel aliqua 
fegrnenta & clavos veitibus infutos. In ge- 
nere putantur fuiiTe fch^duL• , tabeUte vel 
membrartte, quarum, ut notavi, duce fue- 
runt: YhylaBeriafive tabelL• vel bra8e<e y 
froiiti annexae , βε ab una ad alteram aurem 
pertingentes, ligulaque ab occipite adilri- 
£[χ•, Sc phylaBeria alligata brachio ilniftro 
fiipra eubituin, ea parte, quae ipe&at cw, 
lit eidem eo propiorajjfent. moses kots. 
■£r<ec. affirm- 22. 

, ΧΧΠ. Vtraque ftsic phylacleria & Phari- 
iaeis & Sadducxis in ufu fuerunt. μ aimon. 
in Tephillim c. 4. jf. 8. Sed cum diftm- 
&jone» Pharifcn ad majorem oilentationem 
Jiia phylaoleria manuaria brachio fapra cu- 
bituni affigunt. Sadducoei palmoe. Immo 
omnes Judasi (23) talia ■ phyla&eria gefta- 
runr, 11011 excepto noilro Salvatore (24). 
scalig. Trihazr.p. 258. Mandatum enim 
generalc (25 ) fuit Exod. XIIJ, 9. Erit tibi 
in fignum Jupev mamt tua, ξ$ in memo- 
riale inter ocuios tuos. Sic ipfe ritus ge- 
ftandi phylafteria non fuic a Salvatore no- 



XXIII. His fchedulis vel membranis in- 
fcribebantDecalogumfolum, juxta fenten.- 
tiam chrysostomi & hieronymi in 
Matth. XXIII. Sed firmior ratio perfua- 
dtty eos in iis exarafie has quatuor perico- 
pas. 1. Prima pars inclioabat iw: Confi- 
cra mihi omne pvtinogenitum-, Exod.XHI y 2. 
ad finem veriiio. 2. Secunda erat: Et erit y 
quum introduxerit te ^ebovah in terram 
Cananitanim. ΕχοάΧΙΠ,η. ad fiiiem verf 16, 
"9. Tertia ita: Audi Ifrael, fekovak Deus' 
nofler , ^febovab iinus, Deut. VI y 4. usque 
ad fine.m verE 9. 4, Qaarta iic incipie- 
bat: Erit itaque, fi fevio aufadtaveritis 
pr&ceptis tneis, &c. Deut. XI y 13.. ad fiaem 
verf. 21. 

XXIV. Has 4 parces convolutis mem- 
branulis infcriptas capid annexuerunt & fi- 
niftrae. Eas fententias -, quas fronti praefi- 
xere, fn quacuor diverlls membranulis exa- 

~rarunt. μ ο s. kotsens. fol. 104. eol. . g. 
Vbi vera uni membranulse yel pelJiculx eas 
quatuor fententias dabanr, tum fiebat iftud 
quamvis partem diitinguente lineola. Po- 
fuerunt poilea eas quatuor fententias inpel- 
Iicula, in qua : erant quatuor oedicula?, lo- 
ailam.enta, vel celluk:; non autem in qua- 
tuor pclliculis : qua?vis celiula diftindla er3t 
ab aliis. Illas vero partes, queis manum 
oraabant, infcribebantur uni membrana;, 
diftinguentibus eas quatuor regulis. Sin eas 
quatuar peculiaribus membramilts infcri- 
berent, defcendciui orciine fiebet, po.ie- 
bantque in ima pellicula, uaam ccilulam hi- 
bente. 



DE PHARISAEIS; 



** 



XXV. Tempore perfecutionis, cum pu- 
blicc phylafteria fua geftare non auderent 
(27), manus fuas rubro (28) filo cinxe- 
runt, ut refricarerit memoriam fanguinis 
foederalis. μ ν ν st. de proec. affirm. 

XXVI. Quod ad nomen (29)? Mofes 
phylaoteria vocavit rviEKDb; quod vocabu- 
lum tot ferme etymologias, quot expoil- 
tores habet. Veriilmillimum mihi videtur, 
ea fic di&a fuiile per άντίφξασ-ιν , locutio- 
nem α contrario, a *}"££> incedere, movere; 
quia erant immota. Ob id vertunt LXX 
άτύλίυτΛ, ornamenta immohilia. Rabbi- 
ni ea vocant Π 1 ^2Π ? q # c {, precnm moni- 
menta. Alii amant ea dicere, Piftacia, 
& Ptttaciola, a voce 7τιττάκιον, quoe notat 
veftis partem, vel modicum pannum. hie- 
ii ο ν. in Mattb. XXIII. 

XXVII. In Evangelio vocantur (3,0) 
φυλα,κτηξίΛ, a φυλάττω , cuftodio , coufervo. 
1. Quia corum ufu Lcx /iervabatur, aifidua- 
que rccordatione ruminabatur. 2. Quia 
Pharifaeis fuperftitio anilis (31) periuaferat, 
quod iis velut pendentibus ex collo amule- 
tis & πψΰμμασ-ι , vel antidotis, contra 
omne pcriculum muniti eilent. Vocabu- 
lum φνλΑκτηξίον notat amuletum, 8c> tefte 
11 1 eronymo, Pharifcei tatem. fidem his or- 
namentis fecerunt. Quo loco comparatPha- 
riixos certis fuperftitiofis mulierculis , quae 
eadem inani fide. indu&ae circumfcrebatit 
tum terhpons -parvula Evangelia, £f cru- 
ds ligna, hoc eft, excerptas cx Evangelio 
fententias, & crucis reliquias. 

XXVIII. Eadem fuperftitio apud multos 
ultimis feculis invaliiit, qui collo appende- 
bant initium Evaiigelii Johannis. s c α l ι g.- 



Trib<er. cap. 7. Et circa annum Chrifti 
692 condeiYinaci funt quidam necromantici 
iiTcantacores, carumdem deluiionum diabo- 
licarum rei, unde a φυλαχτψω (32), Pby- 
laBeriani, voeatiiunt. Concil. quin.fexr. 
can. 6l 

XXIX. Tarttutn de phylaBeriis. Eo- 
dcm verfu icili Matth. XXIII. v. 5. repre- 
henduntur dilatata Sc diduB<e fimbrite 9 feu 
one veftium. Vox, quae in Evangelio le- 
gitur, Kf>aa-7rec)c&, fimbritc, vocatur Num. 
XV, 38. ™ v 4 peniculatus filorum textus % 
& E?T\$j fila contorta , inftite , Deut. 
XXII, 12. Vid. d. kimch. Kadic. Locis 
citatis fimbriarum peniculamenta mandan•* 
tur', ab ipfo noftro Servatore noa negle- 
£ta (33); '/?ψΛτβ τα κρ<&τ.7Γ£οχ τα Ιμάτια άυτα, 
tetigit fimbriam veftis ififius, Luc. VI II, 44» 
Vltimum Hebraicum vocabulum notat in~ 
flitam vel fimbriam latam ; unde magis 
patefcit iuperftitio PhariuEorum, qui, quutn 
Lex latas inftitas permifiiTet, decoro & 
mandaiO latiores veftibus aiiuebant.. Hanc 
literalem expoiltionem optime convenire 
puto cum textu, etiamfi amplificare , du 
latare > μνγ&λΰναν , Latinis & Graecis faspe 
fonet gloriari , jaBave ; qui ienfus appri- 
me tumidum Pharifeum delineat. Τβ με- 
γαλυνίσ -S-cq apud evrip. in Bacchis , eft 
magnifice jaBare , efferre. magnificare 
etiam apud varron. & plin. eadem 
fignificacione ufurpatur. beza in Matth. 
XXIII. 

XXX. Ratio prxcepti de conficiendis 
peniculamentis fuit, ut videntes ea recor- 
darentur mandatorum Jehovx, Num. XF, ffi, 
Ad majorem avitem hujus dcbiti obfervatio- 
aem fuis inftkis ilve fimbriis iiiteflferebaht 



D 2 



rigidas 



28 



GOODWINI L Ι Β. I. CA-P. XI. 



rigidas acutasque fpinas (34)., ut inter am- 
bulandum vel fedendum iisdem ad recor- 
dationem legis ftimularentur. HiERON. in 
Matth. XXUJ, 

XXXI. Septem vero Pharifeorum genera 
(35) fiiere. TalmudtraB, Sota cap. 3. I. Pba- 
rifeus Sicb.emita, quipellemPharifaicam vel 
induit vel exuk lucri gratia, inftar Sichemita- 
rum ie circumcidentium. 11/ Pbartjkus 
truncatus^ ita diohis, ac fi pedibus. defti- 
tutus. fuiilet, quum eos vix humo veller 
levare, ut fuae profiinda? medkatiQnis ad- 
mirationem relinqueret, III. Pharifaus 
impngens^ qui oculos iuos clauiit, ad evi- 
«tandum adipe£him mulierum, ita ut cre- 
bro caput muris impingeret & cruentaret. 
IV. Pharifieus y quiddebeamfacere? &fa- 



ciam illud:. ica di&tis, quia iftud fxpe cre- 
pabat. Ejusdem commatis videtur fuiile 
ille in Evangelio, qui Chriftum conve- 
tiiens, Bone DoBor, ait, quidfacia}^? &c. 
tandemque fubjungit : bxc omnia obfervavi 
ab infantia mea. Luc. XVIII, 18. 21. A?. 
Pharifaus inortarius , qui pileum geftabat 
inftar profundi mortarii, in quo conte- 
runt aromata 7 ne poiTet oculos attollere, 
nec in ullam partem fle&ere, fed tantum. 
vel ancrorfum conjicere , vel humi defige- 
re. VI. Pbartjkus ex amore, qui morem 
gerebac Legi virtutis amore. VII. Pbari- 
faus ex timore, qui obfequebatur Legi for- 
midine poenae. Qui ie accommodavit il- 
lis ex tknore , ibla praecepta negativa, qui 
vero ex amore, prceprimis poiitiva reve- 
renter coluit. 



D Ε 



C Α Ρ V Τ XI. 

SADDVCAEIS. 



Quod attinet ( 1 ) etymologiam hujus 
nomims, duae iententiae iirnt, quae 
vcriiimiles videntur. Quidam enim dedu- 
cunt eam a p"$ Juftitia , quail fuiflent ju- 
fiitiarii, qui fe coram tribunali Dei au- 
lint juftificare , ε ρ ι ρ η. lib. L cap. 14. Alii 
derivant, & quidem folidiori fundo , a sa- 
DOC; primohujus Seftoe auftore; uti A- 
rianos ab Ario y Pelagianos a Pelagio, Do- 
natiflas a Donato &c. άπο aipztriafxx ς,λ- 
$ωχ ονομάζεται- THEOPHYL. 

ι 

II. Hic s α d ο c vixit fub Antigono 
Socbeo (2% qui fecutus eil Simonem 
Zfuflum, fuitque difcipulus Antigoni, la- 
ftatus dodtrina Pbarifaorum, ctfi deinde 



defcifceret ab eo, Se&amque Sadducaorum 
pareret, quum magnam cum haerefi dosi- 
thei affiiiiratem (3) communitatemque 
haberet. Propterca Sadducnei dicebantur 
efle ymri^cCjfiEtus Dofitheanorum ; ε j• 1 ρ η. 
b<er. 14. item tertvllian. de fraefiript. 
cap. 4> Hcet Dq/ttbeus poft Chriftum 
eilet in vivis. origen. contra Celfum, 

III. Etfi aurem iniignis cognatio inter 
duas has haereies intercederet, diffidebant 
tamen m re magni momenti. . Dofi- 
tbeus fcil. credidit refun-edlionem mor- 
tuorum , Sadduca^i negarunt eam. Et 
fic per confequens Doiitheani affirma- 
bant omnes articulos, qui neceiliuio cx 

illa 



D Ε SADDVCAEIS.. 29 

illa refurrectionis fide fluunt. epiphan. VII. ^ Bonis operibus denegabant omne 

k#£ t 15. -pvtemium (9) in futuro ficulo, malisque 

fupplicinm. Ob id Paulus , cognito uuam 

IV. Caufa hujus Se6tae hcec fuit (4): partem in Synedrio eile Sadducaeorum , al- 
Cum Antigonus doceret , nos Deo non teram vero Pharifeorum , clamavit : de fpe 
debere obedire tanquam fervos fuis do- ξ$ vefurreffione mortuorum injudicium vo- 
minis , ipe mercedis ; Sadoc & Baithus cor. Aft. XXIII, 6. 

(5) cUfcipuIi ejus, ititelligentes, ipfum ne- 

gare omnem futuram άναπόδοοΊν , retri- VIII. 4. Dicunt μ*ί eivaj dvaq-aa-iv νζκξων, 

butionem, proemiumve bona opera fequens, non ejje refurreBionem mortuorum (10). 

inde effinxerunt fuam haereiin , negarunt- AB. XXIII, 8• Matth. XXII, 23. Luc. 

que refurreBionem mortuorwn, feculum fn- XX, 27. 

turum, Angelos, Spritus. Abotb. cap. 1. 

IX. 5. Ajferebant animas homimim in 

V. Eorum dogmata , canones vel con- morte annihilari (11). ioseph. ie bello 
ftitutiones fuerunt 1. Refpuerunt Prophe- Jud. I. 2. c. 12. 

tas c<eterosque Scripturne libros (6), ex- 

cepto eo , tradidit arcano quodcunque volu- X. 6. Negabant exiflentiam Angelorum 

mine Mofes. Ob quam rem Salvator no- ξ$ Spirituum (12). AB. XXIII, & 
iier confoflurus errorem eorum de reiurre- 

#ione mortuoriim , argumenti fui tehim XI. 7. Tollebant penitus omne fatwn ξ$ 

non ex Prophetis, fed Exodo depromit ■pvovidentiam (13), dominium totum libe- 

tap. III, 6. Ego fum Deus Abrahami, ro hominis arbkrio deferentes. ioseph. 

Deus Ifaaci , ξ$ Deus . Jacobi. Matth. I. 13. c. 9. 
XXII, 92. Vid. i-oseph. Antiqu. lib. 13. 

cap 18. XII. Samaritani & Sadduc<ei (14) val- 

de affines iibi erant ; difcrepabant tamen. 

VI. 2. Rejecerunt omnes traditiones (7) . Nam 1. Samaritani facra perficiebant in 
elias />/ pia. Propterea nuncupabantur templo montis Garizim (15); Sadductei 
BV^P Minai, h. e. Hceretici, reipe&u ge- in Hierofolymitano. epiph. zw». 7. //6. 1. 
neralis oppoilrionis Pharifeorum & ipfo- ^r. 14. 2. Samaritani non utebantur fa- 
rum. A. Quia Pharifaei foli Catholtci re- miliariter Judmis. Joh. IV, 9. Immo 
purabantur. B. QuiaPharifeorumdoilrina miituvim odium adeo Samaritanorum Ju~ 
veritati propior erat. Stcque refpedu op- daeorumque ( 16 ) animos inflammaverat, 
pofitionis particularis ; cum aliqui con- ut Judaeis noa licerec edere aut bi- 
culcarent traditiones, aliqui inculcarent. bere cum Samaritanis. Quomodo tu 
Hinc etiam Sadducaeis impofitiim eft 110- Judeus qnum fis , potum α me pofiis, 
men E 1 ^^ Textuales ( 8 ) , Scriptura- qute tamen fumfxmina Samaritana l $ob* 
rii. drvs. de 3. SeB. lib.z, ςαρ. 3. pag. IV y 9. 

130. 

D 3 ΧΠΙ. Et 



3<> 



GOODWINI LIB. I. CAP. XI. 



XIIL Et cum omnibus gentibus facultas 
eiTet conceiTa, & libertas, accedendi ad Ju- 
daifmum & piOfelytifmum , folos tamen 
Samaritanos ea libercate ferale Judseorura 
odium indignos cenfebat. Id liquet• ex 

• folenni ifta anathematizatione ( 17 ) , quoe 
dicitur : Excommunicatio in fecreto mmi- 
nis tetragraminati. drvs. de trib. fecl. 
lib. 3. cap. 11. Forma ejus, uti illa in Sa- 
maritanos ( prouc ajunt ) a Nehemia &. 
Efra fulminata effc, ita fe habuit : Congre- 
gant totum populum in templo Domini y ad- 
ducentes 300 Sacerdotes*, 300 tubas , 0° 3°° 
tvdices legif, totidemque cantores ; refi- 
nantibus tubis cantantes Levitee devovent 
Samavitanos , omnis generis execrationi- 
bus , in fecreto nominis tetragrammati Je- 
bovab, 0* in decem pneceptjs, £f cum exe- 
cratione fublimioris domusjudicii, & ψό- 
φιε cum execratione inferioris domus judi- 
vii, ne quis mnedat panem Samaritani y 
(hinc inquiebant, eum, qui vefceretur pa~ 
ne §amaritani 7 fimilem effe illi, qui veici-•. 
tur iiiilla), nec permittatur Samaritamts 

fieri pvofelytus in Ifraele , adeoque portio- 
nem babere in refurreSione mortuorum. 
r. gersom interdixit reclufionem epiftola- 
rum fub poena hujus anathematis. bvx- 
τ ο r f. Epift. Hebr. p. 59. 

XIV. Hoc ftatiiminat ea, quse prcemiiTa 
-funt, fcil. millum vitas ufum commercium- 

ve inter Samarkanos & Judxos fuiile. Sad- 
ducaei autem fruebantur familiari cqnilietu- 
dine aliorum Judaeorum, ac Pharifeorum 
quoque, in idem Synedrium cum ipfis afci- 
ti. A8. XXIII, 6. 

XV. Conveninnt autem Samaritani & 
Sadducxi in hifce : 1. //; rckBione omnium 



aliarum xonjlitutionum. 2. ln rejeSione 
omnium aliarum Scripturarum prteter. li- 
bros Mofis (18). 3- Inficiatione refurre- 
Bionisj ξ$ confequentium exjnde, ut futu- 
r<epoen<z, ξ$ prtzmiifecundum hominis ope- 
ra. Samarkani vero contra Sadducaeo.s exi- 
itentiam Angelorum tuebantur. Ad ma- 
jorem fidem hujus confenfus & diilenfus 
inter eos, lege epiphanivm (19) H<er* 
9. &k* 

XVI. Quod attinet Samaritanes , tres 
mutationis gradus (20) in ipforum religio»• 
ne obfervatu digni funt. 1. Coloni, quos 
SalmanaiFar in Samariam deduxerat, Iiraele 
in Aiiyriacam captivitatem miilb, coleb-.mt 
Deos fax gentis. 2. Reg. XVII. 2. Viden- 
tibus fe interiici a leonibus, quum -ηοα ve- 
rerentur Jehovam , fubmifit Rex Ailyri^' 
imum ex Sacerdotibus captivis, ut ilios 
imbueret vero Dei. cultu : quem culcum 
etfi reciperent , nolebant tamcn valedicere 
patrijs idololatriac 7 fed mifta &. confuili 
utraque reiigione, &: Deo vivo, & mutis 
fuis idolis procnmbebanc. 3. Manaffc ffa- 
fer Jaddi Pontificis Hierofolytnitaiii, Hudfei 
in matrimonium iiiia SancbaUathi Horoni- 
t<e, matidato Nelicrr.i.v) de dimittendis mu- 
lieribus peregrinis co angiiftise redsctas, ut 1 
v-el uxorem v r el ipem Sacerdotii abjicere de- 
berer, ope Sanebailqrhi poteftatem nadus' 
eft-ab Alexandro Magno cxftruendi tem- 
plum in Garizim, monte Sanaariae altilfimo ; 
ad. quod dcinde pluriint apbftatarum Ju- 
dieorum confugiente.s Pontincatura Manaf- 
fo arrogarunt. Tum crupit Seila Samari- 
tanorum ? quos inter & Judxos poftea no- 
vcrcale odiura flrllt. Tum apertum cft afy- 
lum , & prcefidium fadlum omnibus priori- 
bus erroribus. ioseph. /intiqu. lib. 2. c. 8. 

Dc 



D Ε S Α D D V C Α Ε I S. 



3ι 



De hoc monte ferinqcinatur Samaritana il- 
la mulier fob.IV, 20. patres^noflri in hoc 
monte nooa-tKww&v, adorarunt &c. Vbi 
dogmaca Pharifeorum cum do&rina Sad- 
ducaeomm conculerimus , clarefcet li&- 
ζολη, opfofitio iliilgnis inter ipfos, qui xa- 
men uiiiti Chriftum aggrediuntur. Marc. 
XII. 

XVII. Quamvis autem haec Sefta inter 



Judaeos craffiffima fucrit," fuos tamen, habuk 
amicos & buccinatores inter ipfos Pontifi- 
ces. jfobannes Hyvcanns Sadducacus fuic 

(.21), GORIONIDES C£lp. 2C>. IpfillSque 

filii Ariftobulus Alexander, ut & Ananus 
junior, hujus Seftae erroribus fuerc mcru- 
ftaci, iic ut ipfam Mofis cathedram peili- 
fera errorum hcerefiumque contagio cor- 
rumperet. evseb. hift. lib. 2. cap.2$. (22) 
ex ioseph. Antiqu. I. 10. c. 18. 



CAPVT XIL 



D Ε 



Ε S S Ε Ν I S, 



Diverfoe flmt" etymologiae nominum es- 
SAEORVM feil ESSENORVM. Eam 

fenteniiam plurimum facio , quse derivat 
eos a Syriaca voce ί-<Ό?< Afa (ι), Β-&ξα- 
K6vetv y fanare, medevi. Hinc viri toties 
vocantur Β-ίξαπίντα,) 7 & foemh;iae φ-ε^Λττευ- 
Ί(βις. ioseph. de bello lib.i. cap. \2.ρ.γ$6. 
Licet enim primario operam darent Sacris 
Lkeris, fe tamen totos Medicin<e t ftudio 
applicuerunt. 

II. Horam Eflenonrm duce fiierunt fpe- 
cies, Β-ιωξητικο) , qui Jpeculationibus ani- 
mum pafcebant, & π-ξακτικο) (2) 7 qui 
huic artit m qua eximii erant, quotidie 
fedulo manus operamque fuam tradebant. 
De his pofterioribus agit philo lib.quod 
omnis vir probtis &c. De plioribus , hbro^ 
feq. de vita contemplativa. 

III. Dogmata, conftitiitioncsque ipfo- 
rum ut plurimum congruimt cum do&ri- 
na Pytbagortf (3).. Qurrmobrera animua 
eft, primo proferre dogmata Pythago- 



ne, & deinde rem EJfeorum perfequi. Ι11 
fiis ergo conveniunt : 

IV. r. Fythagorki docebcmt communio- 
nem bonorum (4) 7 avl. gell. lib. 1, 9. 
item laert. in Pythag. κοινοί τα φίλων 
eivaj. Commune mariupium habebant 
etiam EJfeni (5), aequaliter divites, pau- 
peresque. ioseph. /.18. c. 2. Ex hoc 
eommiuii thefauro, fuo qmsque defetftui 
coniulebat, injuilii aliorum quoque necefc 
fitatibus fuccurrens. Solos cogiiatos absque 
Infpeitorum confenfu juvare nefas efh 
Inter fe neque vendunt , neque emunt (6), 
fed aiter alterius defe&um complet. Per- 
miiliim eft, alcerum ab altero, quo defti- 
tuitur, petere citra commutationem. Mu- 
nmm fibi fervitium prarilant, quum do- 
mimura & fervitiura, vigente bonorum 
communione, coniiftere nequeant'; fcrvique 
plerumque fortunas dominorum Γαοηιηι 
arrodant ac minuanc, juxta didlum hoc r. 
GAAtALIELIS; ^'^9 &Ίτ? ^?")? mul- 
tiplicans fervos muhiplicat raptores. Pirke 

Abotb 



ν- 



GOODWINI L-I Β. I. C Α Ρ. XII. 



Abotb c. ι. Peregre euntes nihil nifi arma, 
quibus vim propellant, aiTumunt. Quo- 
cunque enim vel oppido vel pago funt, 
focietati Eflenorum fe adjungunt, atque 
ibidem tanquam membra fuftentantur. 
Prseterea, il iosephvm attefite legimus, 
obfervabimus, Eflenos .cujusvis urbis coi- 
viile in communem focietatem five colle- 
gium ? quod, ubicunque. fuit, duas mini- 
ftrprum fpecies habuit : Primo tbefaura- 
rios (7), qui communis gazophylacii , vi- 
6lus ? potus, aliarumque rerum ac neceffi- 
jtatum curam gerebant. Secundo alios, 
quibus hofpites peregrini e grege iuo com- 
mendati erant. 

V. i.Pytbagorki vitia ξ$ inftrumenta 
luxurite ,(%) evitnbant. ivstin. lib. 20. 
c. 4. Sic & Efeni. ioseph. de bello lib. 2. 
cap. 12. Huc referendum eil, quod oleum 
adeo fugiebant (9), ut, ii quis incautus 
eo adfperfus fuerat, extemplo deterge-- 
rent. 

VI. 3. PytbctgQrici amabant vefles al- 
bas (10). svid. item aelian. devar. 
bift. lib. 12. c. 32. Ica & EJfeni amioli ince- 
debant indumentis candidis, non ultra deco- 
mm & modeftiain pretiofis. ioseph. de 
B. lib. 2. c. 12. Vbi veftem fumpferunt, 
iion mutarunt eam (n)> niii temgus ufus 
eam attrivillet. 

VII. 4. Pytbagorici jurejuvando inter- 
dicunt (12). laert. in vir. Pyth. Sic 
FJJeni. philo ivdaevs. Eum jnfignem 
nugatorem & mendaciorum propolam eile 
cenfebanrt, qui jurejurando fidem fibi pa- 
nve dcberet. 



VIII. ζ. Pytbngorici eximie vcneraban- 
tur.fuos Seniofes ( 13 ). s ν ι d α s (f l,a ε r t. 
Sic EJJeni. ι ο s ε ρ η. de Β. $. lih. 2. cap. 12. 
Totum corpus iive fodalitiuin Eflenorum' 
difpeicuerant «? μοίξα,ς τίο-σ-Λξ&ς, in quatuor 
ordines ( 14) fecundum astatem. Jam fi quis 
ex ordine pnmo attigerat alium ex ordine 
ultimo, fe contaminatum pollutumqiie re- 
putabat, ac fi Paganum attre&ailet. 

IX. 6. Pytbctgorici aquampotabant(if). 
svidas. Ita Effeni meram aquam biben- 
tes, a vino omni alieni erant. philo de 
vit. contempl. 

X. 7. Pytbagorki utebantur $-vricag 
a^vXMtifacrificiis inanimatis (16). laert. 
in vit. Pytbag. Sic EJJeni. Dona templo 
fubmiierunt , nullum facrificium offbrentes : 
quoniam pluris fecerunt facram fuam 
aquam quam facrificia. Ob quam rem reli- 
qui Judaei ipfos a limine tcmpli arcuerunt. 
ioseph. Antiq. I. 18. c. z. 

XI. 8. Pythagovici flatuminahant fatum 
in omnibus reous (17). svidas. Sic 
Effeni. ioseph. Antiq. lib. 13. cap. 9. 
Tres hocreies in Koc aphoriimo differuar, 
Ex mente Pbanfaorum 7 fatum qucedam, 
quocdam arbitrii libertas gubernat. E/ftni 
cunda fubdunt fatali neceificati, nihil arbi- 
trio libero. Sadducteiy rejefto fato, arbi- 
trii libertatem omnium humaiwum remin 
inodei;atricem ilatuunt. 

Xil. 9. Pytbagoricis non concejfum fuit 
verba facere in fcbola quinque primis an- 
nis (18); quod quitiquennale meritium, a 
Pythagora fuis audiroribus indiilum, voca- 
baat ίχψυ&ίΛν ab itihibendo fermone. Sic 

initiati 



DB Ε S S Ε Ν I S. 



η 



initiati fuerunt per qumquennale filentium, Quapropter talis corpus fuum infipidis no- 

nec priiis m confpechim & proefentiam Py- xiisque herbis pafcens corrumpebat illud, 

thagorcc admiiTi. laert. in Pytb, Huc mortemque acceicrabat. Iaterdum iftius- 

referimus filentium EJetwrum, quo muf- modi hominem morti proximum volebant 

fabant accumbentes , cum decem iimul fe- recipere , plerumque autem contabefcere 

dentibus nemo loqueretur invitis novem. iinebant. 
drvs. de i*feB. lib.q.. Non fuit ipforum 

mos loquentem incerftrepere ; fed vel ca- XV. 10. EJfeni adoravere verfus Solis 

pitis manusque nutu, vel digiti ereolione, ortum (21J. philo, item iosephvs. 
vel capitis morione, aiiisque iiliusmodi 

mutis figiiis aut faftidium fuum , aut dubi- XVI. π. EJJem feipfos facramento de- 

tationem, aut approbationem &c. indi- vinxerunt ad fervandum nomina Angelo- 

care. rwn (22). iosepii. de B. $. lib. 2. cap. 12. 

qui loquendi modus indigitat {peciem ado- 

XIII. Referri qpoque poteil ad quin- ratioilis. 
quennale Pythagoreorum filentium Eileno- 

rum initiatio (19) ; nam non ftatim quis ad XVII. 12. Supra omnes accurati ξ$ folli- 

focietatem eorum admiilus eft plena ljber-' citi erant in obfervando Sabbatho (2.3). 

tate, fcd quatuor annis probandus fuit. iosEPrt. ibidem. Hoc die cibos parare, 

Primo antio accipiunt dolabellam , qua com- ignem fufflare , vafa c locis transferre , v&l 

modum locum exoncraudce alvo egerunt; naturam levare timebanc. Obfervabant 

π-ίξίζωμα, (ubligaculmn y quo Javantes utun- etiam , tefte philone de vit. contempl. 

tur; ζ$ veflem niveo candore nitentem, qua ίβδομάΰων εβδομάδας, quavis ieptima fepti-- 

haec Sedfta prceprimis capitur. ioseph. de mana iblennem Pentecoften, quotarmis fe- 

B. lib. 2. cap. 12. Hoc temporis fluxu fa- ptem Pentecoftas. 
miiiaribus coniuemdinibus 7 extra tamen 

commime triciinium, utebantur. Secundo XVIII. 13. Abftinuerunt quoque connu- 

anno datur ipils facrarum rerum commu- biis (24); non quod conjugium in ie tur- 

nio, earumque inftru&io. Sequentibus pe ipfis videretur, aut quod meditarentur 

duobus annis plena poteftate admiilbs, ob- finem imponere propagationi,. fed quod 

fervantiamque EiTenorum legibus & confti- . extimefcerent mnlierum intemperantiam, 

' tutionibus jurejurando fan&e pollicitos, in periiiaiique eilent, nullam foeminam coa- 

focietatem five collegium recipiunt. ftanti amore in maritum fuum ferri. Hic 

cceiibatus non de omnibus Eilenis in gene- 

XIV. Quando qiiidam jusjurandum vio- re intelligendus : in hoc enim puncto ipil 
lat(2o), congregantur centum eorum, inter ie ftudiis partium diffident. Quidam 
perjumm exturbantes, brevi hanc eieoKo- itaque prioris iententirc fimt, quidam nu- 
nem fubfequente morte. Nulli enim, fufce- ptias contrahunt propagationis amore. Ni- 
pto femel hoc ordine, eleemof/nam, Vel hilominus tamen tanta ipfi moderatione 
ullum cibum ab alio mendicare lxcebat. convetiiunt, ut per triennium explorent 

Ε vale- 



34 



GOODWINI L Ι Β. I. C Α Ρ. XII. 



valetudkiem foeminarum , & ίί conftanti 
purgatione partui idoneae apparuerint, ica 
eas in matrimonium adfcifcunt. Nemo 
autem cum prcegnante concumbit, ut often- 
dant, quod nuptias non voluptatis , fed li- 
berorum caufa inierint. Ukimiis autem 
hujus Se£be ordo propagatione liberorum 
haereiin iliam profeminat; primus ordoeam 
ab interitu tuetur adoptione liberorum alie- 
norum, quos tanquam cogaatos juxta iliae 
difciplinae regulas moderantur; uti teftatur 
losEPHVs. Addit plinivs lih. 5. bift. 
tap.iy. (25) multos alios Judceos, in fenium 
vergentes, ultro fe ipfis applicuiile, qui 
moti fuerint ad hoc, vel mutabili rerum 
turbidaque facie, vel memoria prioris cur- 
riculi vitx, utp.ote cui totas habenas laxa- 
vifFent ; quail hoc medio fe ipfos poenitentia 
quadam vellent caftigare. 

XIX. Quaildo & a quo hxc Se&a exclu- 
ia fit, difficile eft (26) dicere; quidam eos 
cetate Rechabitis sequales faciunt (27). s e- 
rar. Trihtzr. lib. 3. c. 9. ftatuuntque Re- 
chabitas. tantum additis quibusdam pecu- 
liaribus regulis & conftitutionibus diftin- 
£os fuiile a Kenjtis, $ud, 1, 16. Atque ita 
per confequens Effenorwn origo & a?tas ad- 
fcendet ad migrationem Iiraelitarum ex Ae- 
gypto. $ethvo enim, focer Moils , iit patet 
exTextu, Kenita fuit. Sed neutrum horum 
verifimile eib Nam, 1 Kenit<e non dicun- 
tur in S. Script, fuifle ordo peculiaris five 
Sefta, fed tantum diftinda familia, genus, 
natio. Num. XXIV, 21. 2 Rechabit<e non 
cxftruxerunt aedes, fed habitarunt fub ten- 
toriis ; neque terram agricultura exercen- 
tes, neque ferentes, neque vineas colentes, 
neque poilidentes. Jer. XXXV, 7. EJje- 
ni autem non fub tentoriis, fed iedibus 



manfitarunt, feduloque humum coluerunt. 
ioseph. Antiq. L 18. c.z. 

XX. Aliquis ex Hebraeorunt Magiftris 
(28) ait, quod Ejfeni fuerint Nazir<ei. 
scalig. Trih&r. c. 23. Sed hoc refellit 
Lex Naziraeorum, jubens, ut, ubi dies 
Nazireams ipforum completi fuerint, com- 
parerent ad portam tentorii templi. Num. 
VI, 13. Sed aditus templi Eilenis, ut di&um 
eft, non patebat. 

XXI. Quamobrem mcertum eft, quando 
& quo au&ore haec haereils eruperit. Pri- 
mus, quem invenio infignitum nomine Ef- 
feno, fuit Judas, qui vixit tempore Ari- 
ftobuli (29), Johannis Hircani filii, annis 
circiter centum ante incarnationem Salva- 
torisnoftri. ioseph. lib. 13. c. 15. Vtut 
fk r haec Sefta vetuftiffima fuit, nam tres 
Seftae Sadduc<eorum , Pbarijkorum, ac E£e- 
norum jam tempore Jonadabi ; qui fuir fra- 
ter Judae Maccaban, adeoque quinquaginta 
anais ante Ariftobulum, viguerunt. 10- 
seph. lib. 13. cap. 9. 

XXII. Exploratum eft, hancSeftam pro- 
repfiife ad dies Salvatoris noftri, & ulterius : 
nam philo & iosephvs de ipils lo- 
quuntur, ut eo tempore adimc fuperftitibus. 
Quoe ergo ratio eft, quodin N. T. eorum 
nulla injiciatur mentio (30) ? Reip. 1. Nu- 
merus illorum philonis & iosephi aeta- 
te videtur exiguus fuiile, circiter quatudr 
millia; philo lib. quod omnis probus &c. 
p. 678. Et quum per multas urbes iparfi 
eifent, Sedam fuam diftra6lam minuebant ; 
tempore autem noftri Redemptoris Hiero- 
folymis forfan vel nulli fliere, vel perpauci. 
2. Si hiftorias coniulimus, invenientur illi 

nobis 



D Ε Ε S S Ε Ν I S. $ 

nobis pacifici , moderati, nullique molefti, πό&ον α-οφίας, ex amore fapientiiz ; Apoilo- 

nec adeo lites conferentes, ut Pbarifisi & lus vero concludit, verf.2^. quod talia ha- 

Sadduuei fCpn, invicem opinionum ftudiis beant λόγον σ-οψΊας, pratextum fapieiiticc. 

diftraoH , Chriftum tamen unanimi confen- Et ubi philo EJfenorum religionem vocat 

fu adoriuntur. 3. Cnr illi non seqne ca- tyairutv, h. e. cultum divinum, Apoflolus 

ceantur in N. T. praeicrtim cum nullos mo- eodem verf. vocat ΙΒ-ίλο&ξηο-κ,Μν , cultum 

tus obloquendo, vel aliis in rebus excita- voluntarium. Vbi autem ille doikinaaj 

rint, ac Recbabita in Vet, Teft. ? quorum ipforum nominat φιλοσ-οφία,ν πατξύύν, pbilo- 

femel tantum fit mentio, & quidem tum, fopbiam α patribus hauftam, traditionibus- 

cum jam ipforum ordo ftetiflet per 900 an- que acceptam, hic ab ea deterret verf. %. 
nos, fcil. ante ceftimonium Jeremiae de ipfis ; 

nam inter Jehu , qui tempore Jonadabi vi- XXIV. Antea notavimus duas Ejfenorum 

xit, & Zedekiam Chronologi totidera an- fpecies; quorum quidam ilmt PraBici, qui- 

nos numerant. dam Theoretici (32). Vtrique in conftitu- 

tionibus fuis atque regulis & canonibus con.- 

XXIII. Tandem , etfi nomen EiTenorum veniunt, diicrepant vero in quibusdam 

in Scriptura non occurrat, iti Epiftolis circumftantiis. r. PraBici incoluerunt ur- 

tamen Pauli mulca reprehenfa legas (31), bes, quas vicantes Tbeovetici-, villarum ac 

quae EiTeni in fuis Scholis docebant. c n ε μ- pagorum folitudines quaefiverunt. 2. Pra- 

nit. Ex. Conc. Trid.part. 4. p. 120. Ejus Bici vitam fuam terunt opificiis , ovium, 

naturas fuit iftud coniilium, quod Timo- apum, agrorumque cura, &c. funtque 

theo datur ; Ne amplius potato aqnam, ττχ,νίτοη, artifices. Tbeoretici confenefcunt 

fed utere paululo vini. 1 Tim. V. v. 23. meditando, precandoque, imde κατ ίξοχην 

Rurfus, 1 Tim. IV, 3. Prohibere connubia ipfi a philone vocantur Ικίτου\ , fupplican- 

ξ$ cibos, eft doBrina δαιμονίων, diabolorum. tes. 3. PraBicis quotidie prandium & 

Prxiertim CoL II: multa loca videtur Apo- coena indudgebatur, Tbeoreticis ibla coena. 

ftolus ipibrum dogmatibus oppofuiiTe : ne ProMicorum quisque ex imgulari fcutella 

quis vosjudicet in cibo ξ$ potione; verf. 18. jus forbec ac pane vefcitur. Tbeoretici fa- 

ηιάΐιΐϊ.ύμα,ς Ka,Tc>$f)cL@zveTa,vobisdommeturj mem pellunt folo pane & fale. Si cujus 

volens, in humilitate, & cultu Angelorum : palatum vero delicatius fuit quam alius, coa- 

τ/ <$ογμχτίζξ<τ$-6, quid dogmatibus grava- cellum ipfi effc comedere hyilbpum. Utro- 

mini? υ. 20. Apoftolus utitur voce όογμα- rumque vero iitim reftinxit aqua commu- 

t<*, quae Ellenorum aphorifmos & confti- nis. 
tutiones notat. Sequenti verfu 21 tangit 

quasdam res peculiares : ne attingas, neque XXV. Quidam arbitrantur hos Tbeoveti- 

wntreftes. Jam autem diximus , quod Se- tos fuifle Monachos Chriftianos (53). Sed 

nioribus religio fuerit contreclare Juniores ; contrarium duSHtant hsz rationes. 1. Toto 

& in fua diaeta guftum ad panem, fal, aquam, illo philonis libro de his Theoretkis 

& hyflbpum adftrinxerant ; quam viftus nulla mentio vel Chrifti , vel Chriftianorum, 

rationem obfervarunt»- ut philo ait, W vel Evangeliftaruni, vel Apoftolorum nt. 

Ε ζ 2. Tbeo- 



3 6 



GOODWINI L Ι Β. Ι. C Α Ρ. XIII. 



2. Tbeoreticorum Sefta eodem libro non 
nova &haud , jpndeminchoata dicitur ? quem- 
admodum Chriftiani tum temporis primo 
orti erant, ut patet ex verbis philonis., A) 
quando eorum do&rinam appellat πάτρων 
<ριλοσ-ο<φία,ν , α ■patribus acceptam Philofo- 
■phiam; B) quando inquit: habent prifio- 
rum commentarios , qui bujus SeB<e auBo- 



res &c. 3. Infcriptio libri 11011 tantum eft 
πψ βία Β-αωρ^τικα, de vita contemplativa , 
fed & π ψ ixerw, de fupplicantibus. Quiiin 
autem philo totam Judaeorum gentem 
vocitet το IxiTtKcv γίνος, nationem fuppli- 
cabundam ; in aprico.eft, EJenosAWos 
11011 e ChriftiaiiGe, fed Judaicae gentis iinu 
prodiiile. 



c α ρ ν τ XIII. 

D Ε GAVLONITIS ETHERODIANIS. 



Α 



liac praeterea faBiones fciderunt rem 

Judseorum, quae improprie SeB<e (1) 

vocantur. Harum praprimis duse fuerunt : 

I. GAVLONITAE. 2. HERODIANl. 

II. Gaulonitis nomen dedit aliquis $udas, 
qui fubinde nomimmv $ndas Gaulonites(z). 
ι ο s ε ph. Antiq. 1. 18. c. i. ilibinde eriam $u- 
das GaliUus, de quo loquitur Gamaiiel 
AB. V, 37• Pofiea furrexit $udas Gali- 
Iteus in diehis defcriptionis. ioseph. ibid. 
cap. 2. 

III. Ha?c defcriptio ea fuit, qute fa<5h efi: 
per Cyrenium-, alias Quirinum: quod no- 
men uno modo in Grreco habuit, aft di- 
veriimode apud Interpretes leftum. Hic 
Cyrenius, ab Augufto in Syriam Roma 
millus, in Judaeani venit, quam Coponius 
'Prefes moderabatur ; ubi iilam defcriptio- 
nem iniit, quam quidam incaute cum ea, 
cujus Lucas meminit c. Π, i. confundunr. 
Vtraque hsec defcriptio imperata fub Augu- 
ilo, difFerunt tamen (3). Nam 1. ea de- 
fcriptio AB. V. folam Syriam & Judaeam 
cenfuit ; Heec Luc.il. 7iw<*y τψ οίκχμίνψ , 



totum ovbem habitabilem. 2. Ea defcriptio 
fuit fa&a, Archelao Herodis filio Viennam 
iti" exilium relegato , oum novennale Impe- 
rium gefliflet; Haec publicata fub Herode 
Magno. Quam fetitentiam ftabiliunt verba 
Lucse, qui hanc deicriptionem vocat π-ξά- 
την, primam vel priorem, reip. fecundte 
illius. 

IV. Cavtfa hujus faclionis ita fe ha- 
buk(4): Cyrenio hunc cenfum colligen- 
te, opesquc Archelai arripiente, furrexit 
hic.Judas, recufataque defcriptione , popu- 
lo dixit, defcriptionera iftam effe apertum 
fignum fervitutis, & quod neminem debe- 
rent dicere Domiimm, nifi eum, qui elfec 
Dominorum Dominus, coeli Deus atque 
terrae. Vide ioseph. loc. cit. Qui ergo 
ipii ftuduerunt, nuncupati funt Gaulonit^^ 
&etiam GaliUi (5). 

V. Eorum fanguis fliit , qnem faoificiis 
ipforum mifcuit Pilatus Luc. XIII, 1. ( 6 ) 
qui alias nationi Galilseorum noa prxerat, 
aut imperitare pocerat. Ratio hujus com- 
mixtioiiis eiTe putatur, quod Galitei veca- 

rent, 



DE GAVLONITIS ET HERODIANIS. 



V 



rent vi&imas ccedi pro falute Roraani Impe- 
rii, aut Gefaris; qua re ad iram impulfus 
Pilatus ipfos vi&imas parantes vidlimas 
fecit. of.cvment. Art. 5, 37. jheophyl. 
in Luc. XIII, r. ι ο s ε ιίι. lib. 7. de B. $. c. 28. 
p. 985. Hujus faotionis confortes fuere illi 
latrones , o-W^oj, quorum meminit Lucas 
AB/XXI,®. 

VI. Quod ad Herodianos. Illi, qui hos 
HerodianosYlxxQUas accenfent(7), haerefin 
eorum induobus coiififtere dicunt. 1. Quod 
Herodem Magnum haberent pro Meifia 
promiflb ( 8 ) , quia ipfius ut αλλόφυλα im- 
perio ceilerat Sceptrum Juda?; qu3le tem- 
pus adventum Meifioe indicare debebat. 
2. Ipfius natalem diem fuperilitiofis facris 
& feftivitatibus quotannis reftaurarent ( 9 ), 
De cujus natalitiodie persivs Poeta Sat.$, 
ita canit: Quum 

Hevodis venere dies, wtBaque feneflra 

Difpofit<e pnguem nehulam vomuere lu~ 

cern<e, 

Portantes violas ; rubvumque antpkxa 
catinum 

Cauda natat Tbynni; tumet albafidelia 
vino. 

Num hic fermo fit de Herode Magno, du- 
bito ; quoniam ne ullum ex Antiquis novi, 
qui meminerit natalis diei Herodis Magni. 
Alius fuit Herodes, fcil. Antipas, πτξ&ρχης 
Galikece, cujus legimus natalem celebratum 
Marc. VI, 21. 



Vli. Prius, quod Herodiani Herodem 
pro Meflia habuerint, licet id multorum 
Auolorum gravitate nitatur, fcilicet epipii. 
h<ev. 10. τ η ε ο ρη γ l. inMatth. XXII, ι6. &c. 
alii tamen 11011 Cme ratione eiudunt. hie- 
r ο n. in Matth. XXII, 17. Si enim Herodiani 
fuiiTent Judcei , quod plurimi eunt affirma- 
tum, qtiomodo fibi potuiiTent periiiadere, 
Herodem άλλόφυλον, alienigenam eile MeC- 
fiam; quum conftaret exProphetis,Meffiam 
futurum eile $ud<eum, ex tribu fada, & 
familia Davidis? 

VIIT. Aliis placet, tierodianos fuiife 
certos gnathones in aula Herodis ( 10 ) , in 
gratiam fui Regis multa religionis puncia 
deierentes. β ε ζ α in Matth. XXII, 17. 

IX. Vt prsetereamus multas alias opinio- 
num nugas, ambabus ulnis ample&or fen- 
tentiam η ι ε r ο ν. in Matth. XXII, 17. fta- 
tuentis, Herodianos eos fuille, qui dimica- 
ba?it pro cenfu Gefari dependendo (11). 
Herodis enim fuit, Caefaris defcriptionem 
urgere, cui cOiOiiam debebat ; 11011 tam 
ratione gratitudinis , quam prudentiae po- 
liticae, ne is, qui ipfi coronam indulferat, 
quique eam ipfi rurilis auferre poterat, re- 
gio ipfum folio excuteret. Quo refpechi, 
cum Herodes qucereret Chriftum neci dare, 
& Herodiani cum Pharifieis fallaci verborum 
nexu intricare eum vellent, confiliumque 
contra eum inirent, dixit Salvator nofter 

MarC.VUl, 15. βλί7Γίτζ ϋττο της ζύμης, Cd- 

vete α fermento Pbarijhorum ξ$ Hero- 
J/V(i2), h. e. funefta dodrinae lue, vul- 
pinaquc fraude. 



Ε 3 



MOSES 



MQSES et AARON. 

LIBER II. 

D Ε 

L Ο C I % 

CiPVT I. 

D Ε Τ Ε Μ Ρ L Ο. 

Iiraelitis ex Aegypto egreffis, jubetur III. In eadetn valle eminent tres (3) 

Mofes exftruere Tahernaculum (1), montes, Tzion, Moria, & Mons Calva- 

quod fit locus cultui publico facer. rice. Mons Tzion (4) portabat urbem 

Iis in terra promiffionis confirmatis, munimentumque Davidis ; Moriam preme- 

Salomo, juilU Dei Templum molitur. bat Templum($); monti Calvarm (6) 

palus, ex quo pependit nofter Servator, 

II. Hacc duo nobis depingunt difcrimen iniixus fuit. Hi tamen tres montes com- 

Synagoge $udaice, & Ecclefi<e Chriftiaiue. muni nomine Tzion (7) di6U flmt. gene- 

Tabernaculum fiiit mobile, unius brevisque brard. in Cbronol. /. 1. anno mundi 3146. 

temporis ; Temflum fixum, firmum, ac Hinceft, quod S. Scriptura de templo Io- 

durabile. Vetus Tabernaculum antiquabile, quatur quafi exftru&o in monte Tzione, 

uni populo brevique tempori adftri&um cum ipilim Morite eiTet impoiltum. 
fuit. Novum perpetuum & ad mundi fines 

extenium. Prsecipue delineant ftatum Ec- IV. In Templo hcec tria funt notacu 

clefiae milkantis & triumphantis (2). Vtrum- digna ( 8 ). 1. SanSum SanBorum ( 9 ) , 

que refpicit David Pfalm. XV, 1. jfe- conveniens choro five anteriori parti noftra- 

bovab, quis hojpitabitur in tabernaculo rum aedium bafilicarum. 2. Santtum, coin- 

tuo ? quis hahitabit in monte fanBitatis cidens cum corpore sdium. j. Atrium y refe- 

tu<z ? rens noftra coemeteria ambicntia cemplum. 

V. Ι11 



GOODWINI LIB. II. CAP. I. DE Τ Ε Μ Ρ L Ο. 



39 



V. Ιη SanBo SanBorum erant χξντ^ν 
3-νμΐΛτηξΐον , anrfum Thuvibulum (ίο) , χ») 
Κιβωτός της Ιια^ηκης ■> ζ$ Arca teftamen- 
ti ( 1 1 ). Heb. IX, 4. Ιη ea arca erant 
tria (12) : I. Vrna aurea habens Mannam. 
2. Virga Aaronis η βλας-ησ-ασ-α , qu<efron- 
duerat. 3. Άι πλύκις oiaS -ηκης, Tabu/<e 
Teflamenti. Sunt qui illud , %v y , in qua 
Hcb.JX,4-. non referunt ad την κιβωτον, ar- 
cam-, fed τηνο-χηνην, tabernaculum verf.1,2, 3. 
& dicunt, in tabernacnlo fecundo, quod 
appellatum όίγια αγίων, SanBum Sancto- 
rum , fuiiTe urnam Mannte, ξ$ virgam 
Aaronis, tabulasque Focderis ,• videl. ur- 
nam ξ$ virgam ante Arcam, tabulam ι au- 
tem in Arca. Ita iwoses kots. 210, 1. 
Sed tempore Mofis tria illa fimul in Arca 
fuere; Salomonis autem xvo folas tabulas 
Teftamenti Arca continuk. 1 Rep. VIII, 0. 

VI. Operculwn hujus Arca ( 13 ) vocatur 
ίλας-ηριον , pvoptiatorium , quod Legem 
operiret celaretque , ne coram Deo homi- 
riem accufaret. Typus erat Chrifti , qiii 
quoque dicicur ίλατηξίον, propitiatorium 
noftrum Rom. III, 25. & Ιλασ-μ,ος , proptia- 
tio. 1 Job. II, 2. 

VII. Ex utraque operculi extremitate 
ftabat Cherubinus (14) paffis alis, Deo ora- 
cula pandente e medio duorum iltorum 
Cherubinorum. Exod. XXV, 22. Hinc 
Deus dicicur fidere inter Chernbinos. Pfal. 
XCIX, 1. Forma Chevubinorum talis fiiit, 
ut unius facies ad altemm obverfa , utrius- 
que vero ora & oculi in operculo defixi 
eiTent. Defignare coramode poflimt Ju- 
dteos & Cbriflianos, qui fe obverfo vnltu 
tuentur , idem tamen ίλαςηξίον Chriftum & 
Salvatorem anhelantes. 



VIII. In SanBo collocatum erat Altare 
tbymiamatis medium (15), & menfa cum 
duodecim panibus propofitionis (16) ad 
unum ; & lychnuchus ad alterum latus (17). 

IX. Altare fnffitus erat typus precum 
noftrarum Pfal. CXLI, 2. Et quod Pon- 
tifex femel quotannis illud adfperfit fangui- 
ne facrificii pro peccato, Exod. XXX, 10. 
docemur, preces noftrasDeo acceptas non 
effe, nifi fint fandlincatie ianguine Chrifti. 

X. Duodecim panes denotabant duode- 
cim tribus, & lychnucbus, verbum Dei. 
In his omnibus cernere pofflimus necefft- 
tatem precum & pradicationum, fi Deo 
volumus eile (νύξίς-α, grati. Lychnuchus 
pnzdicationis, thymiamata* precationis mo- 
numenta & typi fuere. 

XI. In tabernaculo Moils faltem iina fuit 
menfa (18), unusquQ lychnuchus; in tem- 
plo Salomonis decem menfie, totidemq\ie 
lychrmchi ; uti & in tabernaculi atrio unum 
tanmmlabrumcetieum, in templi atrio de~ 
cem erant , & aliud vas magmim , ex qiii- 
bus fe Sacerdotes laverunt. Tabernacu- 
lum iblummodo duas tubas argenteas ha- 
buit, templum cenmm Sacerdotes, tubis 
clangentes. 

XII. Illud duo faltem cinxere atria; 
1. Atrium Sacerdotnm (19), in quo pofita 
erant aeneum altare facrificiis facrum (20 ) , 
& labrum (21), ex quo Sacerdotes & fefe 
& iacrificia mundarent. Labrum 8c Altare 
eodem locata atrio fignificanc idem, quod 
aqua δί fanguis ftillans ex haufto Chrifti 
latere , videl. neceflariam conjundionem 
fandincationis & juftificatioiiis jn omnibus 

61-, 



4θ 



GOODWINI L Ι Β. II. ,C Α Ρ. Ι. 



ialvandis. Labrum & aqna , fan&ificatio- 
nemy Altare ac fanguis,juflificationem no- 
tat. 2. Atrium populi (2α). AtriumSa- 
cerdotum & atrium populi diftinxit mu- 
rus triufn aubitorum. ι ο s ε ρ η. lib. '8. 
cap. 13. 

XIII. Atrium populi&Tpe vocatur atrium 
exterius, fubinde templum, interdum do- 
mus anterior, ilve atrium Salomonis, quod 
circumfeptum erat multis poracibus^ quce 
populum orto imbre tutum reddebant. 
Retinuit nomen Salomonis , vel ob beatam 
ipfius memoriara recolendara , vel ob flmi- 
litudinem porticuum iftarum cum portici- 
bus & veftibulo, quo Salomon templum 
circumvallavk. 1. Reg. VI, 3. Jefiis ambu- 
labat in SanB uario , eV τίί <?ό5., tn porticu 
Salomonis. $oh. X, 23. Omms popitlus con- 
currit ad eos , im τίϊ ς-οα , in porticu Salo- 
monis, AB. III, π. h. e. exteriore veili- 
bulo. 

XIV. In medio atrii populi erexit Sa- 
lomo fuggeftum <enewn pro Rege (23). 
2 Chron. VI, 13. 

XV. Templum hoc populi atrio fuit 
circumpinftum ; quod tempore Salomonis 
uiia & indivifa area fuit, poilmodum aii- 
r tem dcpreffiori vallo disjun&a, ita ut viri 
iii inccriore illius parte, foeminas in exte- 
riore ftareat (24). Hoc fepimentum & 
difcrimen ptitatur eiTe fa&um tempore Jo- 
faphati , quem legimus ftetifie in domo $e- 
hova ante atrium novum, h. e. atrium fae- 
minarum. 2 Cbron. XX, 5. 

XVI. Inter atrium foeminarum & viro- 
n:m jcnla fuit quindecim graduwn (?-5)> 



in quibus gradibus Levitae, quindecim ύ- 
los Pfalmos , qui immediate excipiunt Pfal- 
mum CXIX, fingulos Pialmos in fmguiis 
gradibus modulabamur ; unde & ifti Pfalmi 
dicuntur Graduaks. r. david kimchc 
Pfal. CXX. 

XVII. In foemmaram atrio pofita fuit 
capfa eleemojynaria (26), ut patec ex 
Luc. XXI, 1. ubi vidua tenui ibrte in eatn 
immiilt duos minutos affes. Ea capfa Hebr. 
vocatur |3^]3 «/?# oblatiomntu Sed haec 
vox fimpliciter notat oblationem, donuntf 
quo fenfu dicitur Z,«c. XXI, 4. <9/;;«^ £/' , 
exfua red.undan.tia miferunt: άς τα, δώρα, τ2 
θε£, ζ;ζ donum Dei, h. e. ίιτ το Korban, 
five in ciftam.. l\\ Grasco vocatur γαζόφυ- 
λάκιον, gazophylacinm, argyvotkeca. Ab 
hoc γα,ζοφυλαχίω videtur diiierre ea argy- 
rotheca, quam fabricavit fojada 2 Reg. 
XII, 9. nara extraordinaria tancum fuit, 
renovando templo deftinara, & juxta alta- 
re atrii Sacerdotum locaca; in quam Sa- 
cerdoces, noa autem ofFerences, dona con- 
jecerunt. Subinde totum atrium nuncu- 
patur gazophylacium ( 27 ) . H<ec verba 

loCUtUf efl j-efus, iv τω γαζοφυλαχίω, JH ga- 

zophylacio. Joh. VIII, 20. 

XV III. Notandum eft, qitod Hebraica 
vox Π|3Ί5ί eleemofyna ilgniiicet juftitiam 
(28), adeoque doceat, elecmofyaas 110- 
ftras erogaadas ex opibus juile acquiiitis. 
Quo intuitu Juda?i iliam arcam eleemoiyna- 

'riam vocant "'BT^ ^ n ^P capfam jufti- 
ti&, iaque ea exarant hanc abbreviaturam 
ΝΌΟ ex Prov.XXr, 14. *& P???'T^ 3 159 
donwn m occulto fubigit iram. bvxtorf. 
m abbrev. tfQO. 

XIX. 



D Ε Τ Ε Μ Ρ L Ο. 4* 

XIX. Ιιι Tcmplo Herodis quatuor arex, Herodes id iblummodo recuderit , ncm ve- 
h. e. atria, fuere, unum pro facerdoti- ro novum ftruxerit. Hi aucem in fuppu- 
bus unum pro viris, unum pro foeminis, tatione annorum iii diverfiim afoeuntj Scri- 
& unum pro legaiiter impuris ac peregri- pturaque aperte ait, domum iftam fuiiTc. 
«^(29). iosepii. lib. 2. contr. Apion. expeditam fexto anno Regis Darii. Efr. 
iqC6. Vi, 15. ι ο s ε ρ η ν s quoque lo quitur , de no~ 

vo Herodis tewflo, prius diruentis. Pre- 

XX. Hoc extremum atrium impurorum babilius crgo videtur, Judxos fari de tem- 
ξ$ hofvitum, intergerinus murus lapideus pk Herodis, quod, licet oBo annis ere- 
trium cubitorum difcrevit ab atrio fcemina- dum , hoc tamen tempore, quo Judcei 
rum. Illum murum condecorabant pilae hcec inquiebant, proecife fteterat quadra- 
paribus intervallis difpoikae, hanc Infcri- ginta fex annos. Tot cnim anni inteccur- 
ptionem ferentes : μη δει ααλοφταον runc decimum o&avum annum imperii He- 
ΕΝΤΟΣ Tor ATIOT ΠΑΡΙΕΝΑΓ, Non rodis-( quo templum aedificari creptum eft ) 
debet alienigena locum fanBum tranfire. & annum baptifmi Chrifti, circa cujus 
ioseph. de B. jfud.lib.6. cap>. 6. tempus hoc eife .di#um putatur. Toto 

hoc annorum tra&u , tempio quotidie plus 

XXI. Templum HierofoJymitanum ter dignitatis decorisque ac perfe&ionis accef- 
exftru&um eft (30), 1• . a Salomone , 2. a fit, adhibita fubtiliori lima; fic ur hoc re- 
Zernbabele, 3. ab Hevodc. Prius aedifi- fpechi tanto cemporis fluxa templum ftru- 
cium abiblutum eft annis feptem. 1 Keg. clum dici pofltt. Vide hospin. de Ovig. 
VI, 38. Secundum annis quadraginta fex, Templ. cap. 3. & Supputat. fvncii An. 
coeptum fecundo anno Regis Cyri Efr.. 3, 47. 

/7/, 8? perfe&um nono anno Darii Hy- 

fiajpis. ι ο s ε ρ η. Antiqu. iib. 11. caf. 4, XXIII, Senes dicuntur obortis lacrimis 

Sic fluunt anni : Cyrus imperium tenuit contemplati eile Templum fxundum, quod 

• triginta annos ; Cambyfes ock> ; abiblvitur muito inferius eiTet templo Salomonis , di- 

templum nono anno Darii Hyftafpis; jam gnitate &ornatu: Efr. Hf y 12. Supera- 

il demas uniim annum Cyri imperio, ha- tum autem eil a templo priore (32) 1 Ae- 

bes annos quadraginta fex. Herodis tem- difictQ^ quod multo imperfe&ius jam & iti- 

plum confummatum eft offo annis. ioseph. claboratius erat. 2. Vafis \ quae jam erant 

Antiqu. lib. 15. cap. ult. cuprea, antea aurea. hospin. ex Talmud. 

de Origin. Templ c. 3. 3 . Quinque rebus y 

XXII. Serram inter fe reciprocant eru- qua? fuerunt fub templo primo, defece- 
diti, multuntiquc digladiantur, de quotem- runrque fecundo (33). kim.chi m Hag. 
plo fermo fit Judaeorum ^oh.il, 20. Ttc- 1, 8. item r. salomon fb. Nimirum 
α-αξοίκοντΛ και e£ sretrtv ωκοδομη&η ο ναός Α) Arca Dei. Β) Vrtttl U° Tkummim } 
*™?, Quadraginta & βχ annis &difica- Deus per haec non refpondit, ut antea. 
tum efl hoc templum (31). Multi expo- C) Ig?iis ύρ&νοπίτης, delapfus toclo, qui 
nunt de fecundo templo, dicentes, quod in priori templo holocaufta abforpfit. D) 

F Gloria 



42 GOODWINI L Ι Β. II.• C Λ Ρ. II. 

Gloria Dei habitans inter Cherubinos, quam quam Hlius frioris. Re(p. TemplumHe- 

vocarunt ^-T?^ inhabitatiowm Majeftatis rodis, quod loco illius exftraftum eft, ma- 

Divine. Hoc refpicit Apoft. Col. Π, 9. jori fuit cultu , & fuperbiori sediiicii fplen- 

Έν άυτω kutoikH πάν το πληξωμα, της Θεότ*ι- dore , quam Salomonis templum , fuir 

τος α-ωματικως , In ipfo habitat omnis pleni- & glorioilore dignicate, dum Chriftus m 

tudo Deitatis corporaliter , h. e, non m eo docuic. 
nubibus, ceremoniis, umbris, veluti inter 

Cherubinos, fed vere & ύο-ωΰως, effentiali- XXV. Poftea milites Titi fubditis faci- 

ter. E) Sfirhus SanBus, feil. illis inipirans bus magniiicum illud Herodis templum igni 

dona prophetiae ; nam inter Malachiam & depafcendnm dedere, qui nulla humana ia- 

Johannem Baptiftam nullus farrexit Pro- duftria compefci potuit. - genebrard. 

pheta, fed fuerunt informati per ^ip Π3 Chron. lib. 2. Anno Ch. 69. Eadem tem- 

(34) filiam voeis, quae eftecho coelitus al- peftate templum Delphicum Gentibus fre- 

lata. Et haec eft ratio, cur difcipuli Johan- quentiiiimum , terrse motu & aethereorum 

nis dixerint, non audivimus* ύ πηυμα λ- lapidum imbre concuiluixi corruit, nec un- 

ym i<ri, ej/e Spritum SanBum. quam cuni Hierofolymitano reftaurari po- 

tuit ( 36 ). Qui utriusque miraculi concur- 

XXIV. Hic quafri poilet, qui verifice- fiis docuit, adeile finem ceremoniarum $u- 

tur prophetia Haggai cap. II, 9. (95) "Φ? daicarum, & Gentium idololatrix , eorum- 

Gloria domus hujus pofterioris major erit que cafu ftabiliendum Filii Dei regnum. 



C Α Ρ V Τ II 

DE SYNAGOGIS, SCHOLIS, ET 

ΠΡΟΣΕΤΧΑΙΣ. 

Vocabulum, Synagoga^i), Grsecum eft, licafuit; Synagoge tanquamParochiae, ad 

veiiitque a e-wdyu, colligOj ilc ut qui- illud pertinentes. 
busvis rebuscolligendisadhibeatur; ut erw- 

«,γνγη γάλΛκτος, copia laBis, σ-υναγωγίπο- II. Tempus, quo coeperint Synagoge 

λψχ, colleBio eorum , qu<e funt adbellum (2), definire, arduas operc eft. Verili- 

necejfaria. Deusftat ^NTnya iv ο-υνα,γω- mile ramen eiTe puto, eas exfurrexiiTe Ifrae- 

γΐί, in wtuDei PfLXXXII, 1. Verunta- litis in terra promiffionis conftabilitis, fufci- 

men Synagogx plerumque iumuntur pro tatoque templo. Quod quum longius re- 

aedibus divino cultui iacris, in quibus fas motum eiTet ab iis, quos latum locomm in- 

fuit precari 7 concionari, diiputare, non tervallum disjunxit, m cauia fuifle autumo, 

autem facrificare. Hebraeis dicitur σ-υναγα- Judasos m certas Synagogas, templi vice, 

yi\ ^9^?^ ^? domus congregationis. Tem- coiiife. Aevo Davidis eas jara ftetiiFe, pa- 

flum Hierofilymitanuin velu: caput & bafi- tet ex Ff.LXXlV, 8, Qnmarunt omnes 

Syna- 



DE SYNAGOGIS, SCHOLIS ; ET PROSEVCHIS, 43 

Synagogas Dei \*φ*φ*& th terra. Et Pf. CXVIII, 20. jcqqpft rtfrlfr ySKTTf 

Mo/es ab xtatibus antiquis habuit , qui ^ 3 ^t H<zc eft porta ^ehovoe, quamju- 

ipfum pr<sdicent χ*τλ ττόλιν oppidatim, le- fli ingrediuntur. In paricte legebanmr hae 

piturque iv ταίς συν&γούγαίς-ρβν fingula Sab- & ejufmodi iententiae : Memento tui Crea- ' 

bata. AB. XV, 21. toris , ξ$ in bumilitate intrato domum Do- 

mini Dei tui. Et, Oratio fine devotione 

III. Hierofolyma continebat 480 Syna- eft inflar corporis absque anima. Item, 
popas ( 2 ) praeter Templum, cum pro Ju- Silentium conducibile eji tempore precum. 
aaeis tum pro peregrinis. sigonivs de 

Rep. Hebr. I. 2. c. 8• - VII. Quemadmodum atrium populi ante 

templum diviik murus in duas partes, qua- 

IV. Synaooga aliqua peregrinorum dici- rum alteram mulieres, alteram mares fre- 
tur σ-νναγωγη Αιβιρτίνων. AB. VI, 9. (4). queritabant ; ita hi Synagogis mulieres ie- 
Vnde hccc Synagoga ita denominata fit, feu paratae a viris funt (7) cfathris & tranfen- 
de Libertinis Romanorummanumiffis, qui nis five feneftris reticulatis. talmvd. /« 
contradiftin&i fuere Ingenuis, h. e. in li- TraB. Succah. cap.ult. bvxtorf. Synag. 
bertate natis, (nam raulti horum Libevtino- cap. 9. p. 221. 

rum, Profelyti fadi, fuas Synagogas ha- 

bucrunt. piiilo in legat. adCajum.) feu VIIL In taiibus Synagogis δομικοί, Legis- 

acLubar, quod notat editum locum. Vi- periii & Rabbini docebant, non autem fo- 

de tremell. A8.V1 r 9. (ficut enimTem- li, iiquidem & Cbriftus in. iis docens confe- 

plum, ita ipforum Synagog<e & SchoL• col- dit ( 8) &c. Is, qui facultatem concefllc 

Jibus & eminentibus locis fuerunc impoil- in iis concionandi, appellabatur Άρχατυνά- 

tae: ob id dicitur Prov. VIII, ι, 2. in ver- γωγος Synagog£ Princeps (9). Marc. V, 22. 

tice locorum fubliminm Sapientia tlamai): Fuit etiam irt iis minifler, qui proebuit li- 

hoc judicio Le&oris committo. brum concionaturo, recepitque lefto textu. 

Et Chrifius τττνξας το βφλίον άποόχς τω 

V. Extra Hieroiblymam, in aliis urbibus ύπηρίτ^ complicattim librum reddidit diri- 
& traitibus terrae (5), multcc frequentes- bitori. Luc. IV, 20. Hic appavitor feu 
que fiiere Synagog£i in. Galilaa. Matth. viinifiev creditur eiie is 7 quem vocant TT^! 
IV, 21. Damafci. AB. IX, 2. Salamine. "V3? adituum Synagog<e (io). 

Att. XIII, 5. AntiochU. Atf. XIII, 14. 

Immo traditio ipibmm habet, quod, ubi fal- IX. Diiferunt SchoL• a Synagogis (11). 

tem decem viri IfraeMtx commorentur, opus Paulus δωλίγόμίνος, dijjevens ad tres menfes 

fit Synagoga (6). maimon. /m Tephtlla inSynagoga, quum quidam verbo non af- 

cap. 11. JeBi 1. fentirentur , ζα,κολογΐίντίς τψ o$oy, maledi- 

Bis infeBantes viam iftam, abfceffit ab 

VI. Illorum• Synagagte varias Infcriptio- /py7/, feparavitque difcipulos , quotidiefer- 
nes oftendebant. bvxtorf. i/^ Abbrcv. vionem ferens in Schola cujusdam Tyvanni. 
p. 73. 81. 174. Portae inferiptum erat illud AB. XIX, 8, 9. Schola fubinde vocrxur 

F 2 iun- 



44 GOODWINI L Ι Β. II. C Α Ρ. II. 

fii-npliciter ^3 domus, ut claret ex his ver- 2. Sat . 8. Sed tamen, ifie Deiis quijtt, da 

bis : OBodecim res, de quibus contentio fuit Tytire nobis, ν ι r g. Bucol. Eclog. 1. vetf.19. 

inter domum Sammai ξ$ domum HiUtfis Accipe nunc Danaum infidias. idem Ae- 

(12), ne Etias qnidem abglere pojfet. neid. lih.i. verf. 65. 
drvs. de 5. SeB. lib.z. tap. 10. hoc eft, 

inter ipforum duas Scholas. Subinde XII. An. ipforum Oratoriaf ieu 7Τξοιτ- 

ethmSebotavocamrW^^^domusfub- w%eu 7 (loca precibus facra) difFerant ab 

tilitatis ξ$ acwninis, Hic quseftiones ipforum Scholis (ij) vel Synagogis y non- 

motas intimius rinjabantur, quam in Syna- dum compertum mihi eft. Nihil probat, 

^ii^ vel Teraplo, proptereaque eum Io- quod illorum quaedfrm extra urbium muros 

cum difcutiendis rebus aptiorem praeftan- fuerinu nam ibidem & Scholas & Synago*- 

tioremque ipfo templo habebant. Hucfa- gas maliri . licebat. epiphanivs Tom. 2. 

eit illud di&um: fe poffe Synagogam con- Ί. 3. c. 8o."diiIerit de his Oratoriis, fed ne 

vertere in Scholam , non autem Scbotam in unicoverbo prodit, permiila. in iis fuilfe 

Synagogam , mum fanBitate Synagogam opera politica. Si hoc afferi poiTet , diffe- 

Scbola vincat. maimov. Tephilla cap.iu . rentia etiam facile aifigiTari poilet. Qui- 

J&J?. 14. Et ilJud Pfalm. LXXXIV, 4. dam Oratoria cum Synagogh, iseza λγλ 

£»/#• <itf virtute ad mrtutcm y exponunt; 16, 13. alii ctim Scholis mifcent, philo 

ac fi eilet gradus promotiaiiis ex Templo ivd. ife vita Mofis p. 530. De ejusmodi 

ad Schoiam. parappr. ceald. in Hunc Oratorio feu πξοσ-ιυχγ fermo eft Λ (7. JfF/, 

lexcum. In temph fermo videtur velutfu- 13. ubi Paulus confidens locutus eft mulier- 

iiis ad populwn , mjchoh ad Cl-erum.. culis coa&isj qui geftus adumbrant potius 

predkantem quam orantem. 
X. Ac fkuti qusevis urbs & plaga iiias 

Synagogas, . ita & &Mtf/ collicuiis incum- XIII. Verum quidem eft, frequentliTr- 

bentes ( 1 3 ) habuit. Mentio fit ^/Λ> Mo- mus mos fliit & geftus , ftando , ^»»λ fle- 

r& r $ud. VIhi.h.e.eolh's DoBoris,. tfendo, fedendoque precari (17). Abra- 

ham adhuc fubfiitit coram febova, Genef* 

. XL Quando Magiilri fuos difcipiilos XVIII, 22. h. e. oravk. Publicanus pro- 

emdierunt , dioli iltat dare ( 14 j. £>λ y^- tulfians in coelum preces miilt. LncXVIJIj 

penti, £5 * fapkns fier adhuc infitper. Prov. 13. Hinc profeclum eft proverbium ipfo- 

IX, 9. Vbi difcipuH quid difcendo liaurie- rum : Sine ftationibus non fubfifteret mun- 

feant, dicebantur illud accipere: Audi, fili d'us y r. ivda in lib. Mnfar. Vid. drvs. 

mi, tfacci-pe di&amea. Prov.IV^io. Vn- pneter* Matth. VI, «f. Stepbanus pfuis 

cie natum eft illud Apoftoli 1 T/w. / ? 15. genibus precatus eft. ^(7. F//, 60. Da- 

wreg ο λόγ&ς , χα) πάσης άπαίοχτις αι^ισς , fi- vid COnfedit COram jfebova ξ$ dixtt Ο*' 

ielis eft ferrno, ξ$ omni aceeptiom , h. e. 2 Sam. VII y 18* Qimndo autem iedendo 

difcendi cupidine, digmis. Qiiales \o~ oratio ad populum , non ad *Denm , habe- 

quendi modi ipfis Latinis familiares ilmt. tur, notat pradtcatiottent, t\<xt precatio» 

&a, βρταυε mn efi t Κ e, dic, 11 ο r λτ. lik nem C 18 \ 

* . v XIV. 



DESYNAGOGIS, SCHOLIS, ET PROSEVCHIS. 



45 



XIV. Veriiimile eft, egenos, ur ad por- 
tam templi , ifa ad fores harum πξοτευχων 
xdicularum, confluxiile (16), ftipis capien- 
dosgratia; unde quibusdam π•ξοσ•&>χη idera 
eft, ac xenodochium vel facellum. ivve- 
nalis Sat. \ inquit: Ede ubi confiflas, in 
qua te qu<ero profeucba ? 

XV. Talmudici flagellant fegnitiem po- 
puli in precando, dicuntque, triplex Amen 
ab eo, fed male, ufurpari (19). canin. 



de locis N. T. c. 5. p. 38. Amen debi/e, 
quod vocant rftirn pupillum , quando abs- 
que fervore orabant. Amen concitatum 
feu pt£pes , quod dicunt ΠΕΤύΠ furrepti- 
tium-i quando τω Amen precls frnem pne- 
occupabant. Denique Amenfocors, quod 
appellant nVYtDp feBile, quaii iti duas par- 
tes fedum, per ofcitantiam ; ilc fcil. Amen y 
quod in orationis clauiiila hifceati richi ef- 
futiebant. 



CAPVT III. 



DE PORTIS HIEROSOLYMAE. 



Portae in circuku Hierofolymae no- 
vem ( 1 ) fuerunt : schindler. Pen- 
tagl. Porta probatica Neb. III, i Hoec 
fiiir propinqiia templo , & inrromifit oves 
machndas , atque lotas \n κολνμβη&ξα, na- 
tatoria Retkefda (2), quae proxima^rr^ 
fuit. Porta pifcium. Neh. III, 3. Ante 
hanc portam Judas putatur ilbi fauces eli- 
iiife. Quorumdam opinio ftatuit, duas 
has portasy ut & portam equorum Neb. III, 
28. ita di&as fuiile, quod eilent inftar rrium 
fororum, τΰ-ξοβατοπωλαχ, ubi oves, ιχ&Μ- 
τνωλαχ-, ubi pifces, & Ιπποπωληχ, ubi equi r 
venales iuerinc. - s τ ν cft ι ν s Conviv. lib. 2. 
c. vL Porra vetus ita vocata creditur, 
quod fuerit ex reliquiis Jebufkarum , nec 
disje&a abAilyriisj vicina illa fuit monti 
Caharite, extra quam Chriftus ίταυξαται 
in crucem aSus eft. Quantum' ad ceteras 
portas, de iis nihil memorabile occurrit. 

II. Quod ttxmox. portas templi (3), duce 
funt notabiies,, quas Salomo excitavit. «R, 



ι ν d α in l. Mufar. d r vs.prteter. Job. IX, 22» 
Altera illarum patebat n&vis conjugibm^ 
altera pocnitentihus & excommunicatis. 
Pxnitentes difcemebantur ab excommuni- 
catis operiendo labia fuarum veftium parte. 
Nemo iiibiit iftam vortam denudatis labirs, 
nifi excommunicatus; IiraelitaEr autem, qui 
Sabbatis confidebant inter has portas, ap- 
plaufere novis fponfis ita : Ille , cujus no- 
men babitat in hae domo , bilaret vos libe- 
ris. Poemtentibus dixerunt ; Ille, qut ba- 
bitat-banc domum, Utitia ξ$ folatio vo$ 
perfundat. Excommunicatis haec dede- 
runt : Ille, qui babitat hanc domwn , com- 
moveat corda veflra ad audiendum verha 
fociorum veflrorum. 

ΠΙ. Inter Judceos -portx mumtifftnut fue- 
runt(4), fie ut iis capcis ve] propugna•- 
tis tota urbs capta vd propugnata videre- 
tur. Simul etiam ■ eaedem fora jitdiciaria 
erant(5), in quibus Judices confulere & 
eaufas dirimere ibiebaiu, Vnde natus eft 



46 



GOODWINI L Ι Β. II. C Α Ρ. IV. 



ilie loquendi mos, srJAo/ Ιβα ύ καησ-χό- hit femen tuum portam inimkovum fw* 
<rx<rw αυτής , Portjs inferni non prtevale- rum. Gen. XXII, 17. 
hitnt ei, fcil. Eccleilar. Et h&redita- 



CAPVT IV. 



DE LVCIS ET CELSIS. 



Antiqui Pagani non tantum nulla templa 
ftruxenmt (i) 7 fed & ftruere nefas 
putarimt. η ο s ρ ι ν, de Templ. ρ. ι. Ratio 
creditur eile, quod nullum templum fpatio 
fi.m fatis & amplum Soli, fummo iuo Deo, 
exiilimarent. Inde prognatum illud didum : 
mundus univerfus eft templum Solis. α l ε χ. 
Α β alex. /.2. c-22. Dilutum infuper 
ipfis videbatur, infinitam, quam concipie- 
bant, Divinitacera parietibus coercere. Pro- 
ptereaque, cum fucceilu temporis ufus 
templorum increbrefceret, tamen fuum 
Deum Terminum aliosque Colojfos coluere 
in templis iuperne detectis, qux φ id vo- 
carunt ν•αταί$•ξΐΛ 9 fubdialia. 

II. Hanc ego conjiciam efle rationem, 
cur colles & montes, ut fux idololatrice fa- 
ventes, elegerint. Hi montes facrifunt 
Celfa ifta (1), quae Sacra Scriptura -coties 
Tetat. 

ΙΠ. Poftmodum, parturientibus Diis, 
ipforum facri montes multiplicati funt, iic 
ut ab iis Dii Deaeque fua nomina mutuaren- 
tur; velut Mercurius Cyllenius , Venits E- 
rycina , Jupitev Capitolinus. Denique ut 
fuis facris montibus aliquam dignam fpe- 
ciem. inducerent, eos arboribus inumbra- 
mnt. Vnde manavit mos initiandi Montes 
& Lucos ( 3 ) ? qu i diu Diis nomina dedere. 



Tandem coeperunt quoedam fpeciofae & vi- 
fcoise arbores facrari ("4). virg. EcIog. 7. 

Populns Alcidd gratiffima, vitis Iaccho ; 
Formofa myrtus Veneri, fua laurea 
Phoebo. 

Gallorum Magi Druida nihil facratius ha- 
buemnt quercubus, ut iads appellati quo- 
que flnt interpretatione Grceca , fiquidem 
^ξυς eft quercus. ρ l ι ν. Ναι. Hift. lib. 16. 
cap. 44. Hctrufci venerati funt palmam. 
Inter Celtas quercus procera Jovis idolum 
retulit. μ α χ ι μ. tyrivs dijjert. 38• 
fol. 225. edit. Steph. 

IV. Apud Ifraclitas pullulavk \\xc ido- 
lolatria fub Judicibus Othniele & Ehud. 
fjfud. HI y 7. qure tandem adeo proferpfit 
invalukque, ut Ifraelicis eilcnt Saccrdotcs 
peculiares, nomlrWti Ρ ropheteLuci, iReg. 
XVIII, ip. immo dtldola Laci , h.e. pecu- 
liares Dii, queis fuos lucos dedicarant. 
2Reg.XXI,7• 2Chron.XV,i6. Q^cm- 
admodum Chriftiani ereftis initiatisque. 
templis, alicujus San&i , ut S. Petn, S. 
Pauh\ S. Andreis, £$c. nomenimpommc. 
ica illi fuos lucos certis Idolis confecrarant, 
dc quibus teftantur profiini Scriptores; 
unde Diana Nemorenfis, Diana Avducnna-, 

Albu-r % 



DE LVCIS ET CELSIS. 47 

Albunea Dea, a nemoribus ///«Vqtie fua no- mile eft, Lucum in hoc IdoJo fuiile adum- 

mina ferunt, in quibus cultae funt. bratum & delineatum , iicut argentcc de - 

fcriptiones Templi Dianx, quas fecerat 

V. Idolum quoque fubinde fumit no- D emetnus, Yocmtur templa argentea. Act. 

men Luci (5). Jofias exportavit Lucum XIX, 24. 
e domo 3ehov<e. 2 Reg. XXIII, 6. Verifi- 



CAPVT V. 

DE ASYLIS. 

Haec Afyla (1) , a Deoordinata, difFe- fchane Manaflttarum. Has tres urbes fe- 

runt ab Afylis Herculis & Komuli legit M?/kf cis Jordanera. Deut. IV, 41? 43• 

aliarumque gentium (2); quoniam Deus Tres urbes cetcrx α ^ofua \edx , in terra 

illi folLindulfit portum, qui voluntaria fe Canaan, erant Kedes in GaliUa in monte 

non polluerat casde, fed quoad propoikum Naphtbali, Sichem in monte Ephvaimi, & 

innocens erat. Reliqua vero communia Kiriath Arba , quse eft Hebron , irt monte 

facella feu facra loca erant, «Sc tam reis quam jfud<e. jfof. XX. verf. 7.. Ejusmodi alias 

iniiocentibus patebant. tres urbes Ifraelitis Deus promittit iub con- 

ditione obedientiaj , quum dilataverit ter- 

Π. Si quis proximum iiium per errorem, minos ipforum. Deut. XIX, 8? 9. Sed in- 

aut incaute, aut forcuito fuftulerat e me- obedientia & contumacia eorum videtur 

dio(3), homicidce ifti primitus erat^con- hujus promiffi impietionem fuffiaminafle, 

ceifum confugere ad Altare (4), quod Sacra Scriptura eam filente. 
Jiquet ex verbis Exod. XXI, 14. quum quis 

froterve egerit cum proximo fno, ad occi- IV Quod ad has urbes, Hebraei produnt 

dendum eum aftu, eum ab altari meo rapies. memoriae, ad locuin Deut. XIX, 3. para- 

Et licet nobis opinari , hunc confugii mo- bis tibi viam (6), quod Synedrium, feu 

rem receptuin fuiiie, ex fa&o Joabi. 1 Reg. magiftratus Ifraeliticus , debuerit vias pa- 

II, 28. ' raread Afyla ducentes, eas planare, dila- 

tare, & ab omnibus fcandalis & impedi- 

ΙΠ. Ne autem altare nimis procul abeC- mentis expurgare. Non emitientia , non 

fet ab eo loco, in quo caedes fa£ta eft, ve- fofla? 11011 lamavianxiiitercludere, fed pons 

riilmile eftDeum propterea dediiTe certa A- fterni, & liberum iter confugienti prorftari 

fyla, quae proinde etiam creduntur aequo debuit. Laticudo viarum 11011 minus tri- 

ipatio ab invicem in terra Canaan diipoii•. ginta duorum cubicorum erat: & in com- 

ta fuiife. Horum Afylorum fex erant (5). pitis fcribebant Afylum, Ajylwn, utper- 

Betzer in terra Rubemtarum, Ramoth in cuilbr fciret, qua iibi fugiendum efler. R. 

Gileade Gaditarum, atque Golan in Ba- sal.iarchi, DeuttXI&i* jkaimon. in 

Rotfeacb. 



48 



GOODWINI LIB. II. CAP.V. DEASYLIS. 



Rotfeacb. c. 8- feB. $. Quotannis decima 
quinta menfis Adar feu Februarii emitte- 
bantur a Magiftratu, qui vias reparabant. 

V. ■Conftitutum quoque erat, ut duo aut 
tres fapientes (7) vindici y percujorem li>. 
fequenti (8 ) ■> perfuaderent, ne involaret 
in illum, priusquam res audita & inquiilta 
eilet. 

VI. Modus inquifitionis ita fe habuit ( 9 ) : 
Confiftorium, a.utjudicium, quod in eo 
tra&u fuit, ubi caedes patrata, retrachim ex 
Afylo percuilbrem, coramque tribunali 
pofitum, exquifite exaininarunt ; quem, ubi 
voluntariae cacdis convi&us fuit, neci, ubi 
autera involuntarium homicidium commi- 
iiiTe deprehenfus eft, jextra "vitae difcrimea 
Afylo reddiderunt. 

VII. Ibi non foluni mamia, fed cctus 
tirbis tra&us & limites, qui certis fpatiis de- 



fcripti erant, ei tutum receptum dedere, 
usque ad obitum Pontificis prsefentis : quo 
die fonti ad fuum focum & ad fuam urbem, 
ex qua profugit , redire licuit. $of. XX, 6. 
ρ avl. fagivs Num. XXXV, 6. Hac ra- 
tione percuffbr abfolutione quidem & vita 
gavifus eft, nihilomiims taraen fede fua pul- 
fus, exilii ipeciem fubiit, ut ipfe criftain, 
vJndex bilem remitteret. Areopagit£ con- 
iimiii ratione pevcujforem Λπογ^ιαυτισ-μω 
annali exili» multarum. μ α s ι ν s in 
Jof. XX. 

VIII. Cur tempus hujus exilii morte 
prsefentis Pontificis terrainatum ilr (10), in 
diverfum. fcinduntur inrerpretes. Plaufibik 
taraen eft , percujforem m ifta urbe , velut 
exilio, tempus triviife usque ad obitura 
Pontificis , quod piaculum direole contra 
ipfumederetur, ut qui eilet οίξχ,ηγϊς, anti- 
fies & princeps fancKtatis, & quail priraa- 
rius terrsc Deus . μ α s ι ν s ibidtm . 




MOSES 



*t 




...... ... ,Λ 

V >•* V V V -s .•/..« ^. ^ s^ ν s^ ν-, 

/ ϊ ^ » \ / iC ii fl % ! 7 ^*** \.,* *f *? W ι, 5? 



<ΛΛΛν^1Ί Ι Μ JT^VJ^AA. > 



,.,.„,,_..., . ;ico&! *& 



MOSES et AARON. 

L Ι Β Ε R III 

D Ε 

DIEBVS et TEMPORIBVS, 

CAPVT I. 



Ρ 



DE DIEBVS, HORIS, SEPTIM ANIS, ANNIS. 

riusquam de Judseorum fefiis aga- Matth. XXVlll-, i. fivQ Sacer, αποκτάς fe- 

mus, opus erit praefatione aliqua de ftus (4)/ confecratus fanBis exerdtiis. 

diftributione dierum, borarum, fe- Hic cum occumbente Sole natus, & cura 

ftimanarum (1) &c. occumbente Sole terminatus eft. 



II. Ipfomm dies duplex fuit: Natura- IV. Nox ipfomm in quatuor partes ieu 
//'/, conftans die 8cnoffe y five xxiv horis; majores boras diftributa erat, quae diceban- 
& Artificialis (2), quem Sol oriens ordi- tur noBurn& vigilite (5) , & quarum quae- 
tur, occidens finit. Hinc natum illud, vis tres minores horas habebat. Primam par- 
jfoh. XI y 9. Όυχι δωδίκα, άο-ιν ωξα,ι της ημί- tem feu vigiliam appellabant ΓνηρΦΝ ttJtfl 
ξας; nonne funt duodecim hor<z diei (3)? caputvigtiiarum, T%ren.II,ig. Secundam 

PDiDin rnptf Ν vigiliam mediam $ud. VII, 

III. Naturalis dies rurfus duplex erat : 19. vocabant; nonideo, quod eiTet media 
Civilis & ίργαόιτιμος profeftus-, qui datus eft inter tres noBis vigilias, uti drvsivs $ud. 
operibus cimlibus-, quique ab ortu Solis coe- VII, 9. nobis perfuadere vult, fed quod ea 
pit, & ad fequentem Solis ortum deiiit. flueret usque ad aiultam feu mediam no- 

G ctem. 



5o GOODWINI L Ι Β. III. C Α Ρ. Ι. 

Bem. Tertia vigilia, noBe media initium, undecima, cum ratione ceterarum horarum 

& bora tertia matutina finem fumpfit. Si & vulgi vocari debuerit bora duodecima; 

venerit iv τγ όίντίρΛ και h τη τρίτη φυλα-κγ quo docemur, quod Deus, etfi mera gratia 

fecunda aut tertia vigilia Luc. XII, 38' operarios nndecim diei borism. vineam iu- 

Poftrema aicin Exod. XIV, 24. "^3 fTTflDttiS am conducat, vix tamen quemquam duo- 

vigilia matutina, oriebatur hora tertia, decima vocet ; quum ea iit porius hora fer- 

definens fexta matatina. Quavta noBis vos folvendi, quam novos admktendi. 
vigilia abiit fefus ad ipfos , amhulans fu- 

per mari. Mattb. XIV, 25. Hce vigilits VT. Quidam Interpretum, inter quos 

& aliis noniiiijbus veniunt, quce reipon- toletvs in ^fob.XLX. annotat. 8• depre- 

dent iis noBis partibtis , quas -quasvis vigi- hendentes verfu 1. hujus parabolse το ττξούί 

liantm defcribit, Pvima vocatur tylfero. mane, computant quaruor diei quadrantes 

Secunda μία-ονυκηον media nox. Tertia ita: boraprima, bora tertia, bora fexra y 

άλίκτοροφω/ίΛ gaUiciniwn. Quarta π-ξωϊ bora nofm ^quafi primus ternarius a prima 

mane. Nefcitis quando berus venturusfit, usque ad tertiam iverit, & di&us fuerit bo- 

ixpl vefyeri (fero)-, tj μεσ-ονυκτίχ aut media ra prima; fecnndtts a tertta usque adfex- 

no8e,r, άλΜτοξοφωνίας aut galliciniOykTrpui, tam, & diaus hora tertia; tertius zfexta 

aut diluculo. Marc. XIII^. usque ad nonam, & dktus fexta; quartus 

a nona nsque ad ultimam-, quse erat duodtci- 

V*. Dies itidera divifas erat in quatuor ma, &di£his fnnona. Sic toletvs refel- 

partes ( 6 ) , uri patet ex parabola de ope- Jit receptam licet a multis receniionem , (uc 

rariis in vineam μηΜσ-Β-ωμΙνοις pretio con- jpfe ait) quoniam de undecima , cujus me- 

duBis Matth. XX. Primus qundrans cce- minit parabola, alrain apud hos illentium. 

pit bora fext α matutina, defiit bora nona. Jure quidem vapulanta te, tolete, qui 

Secundus quadrans perrexit ad boram duo- excludunzundecimam: conilanter tamen af- 

decimam. Tertius quadrans ad boram ter- ferenda eft contra te quadripartita diei di- 

fiam pomeridianam. Quavtus quadrans viilo. Illorum Interpretum error in hoc 

fexta vefpertina claufus eft. Quadram potiffimum coniiflit : 1. quod boram pri- 

prirnus dicitur tertia bora, verf.i. Secun- mam fa<5unr, noninveniunt; & boram un- 

dus quadrans borafexta, verf. £ Tertius decimam inveniunt, excludunt tamen, cum 

hora notta, verf.s• Quartus bora undeci- nihil a mente Evangeliiterum magis alienum 

ma, verf.6. Vbi nota, quodtres priores fic, quam την πρωί αν (tempus matutinum) 

quadrantes fuum nomen ducant ab illa di- verti boram primam diei , qusevox m illo- 

nrna bora, qua? quadrantem quemvis clau- rum icriptis fonat quartam no&is vigiliam. 

iit. Nam boras computare fblebant, ini- 2. quod ultimwn quadrantem diei confti- 

tio a minoribus horis, icil. fexta matutina, tuant horam nonam: quid enim tum unde- 

iaclo. Sicut noftnshoris 6,j,S,9,io f u,n, cima bora-, cujus mentionem fiicit eadem 

ι, 2 ? y, 4, 5, 6 reiponderent ipforum hor& parabola? 
if 2, % 4, 5,-ς, 7, 8, 9, ro, a, rz. Verum ul- 
tiniahora Lc. a Salvatore noftro vocatur 

VII. 



DE DIEBVS, HORIS, SEPTIMANIS. 



5ί 



VH. Hac quadripartita dici diviiione in 
quadrantes ieu horas majores coaciliantur 
Evangeliftac circa pafliones Salvatoris 110- 
fixi (7). Έτ&υξωα-ΰίν αυτόν, cruciarunt eum 
bora tertia, Marc. XV, 25. : $obannes XIX, 
14. prodic ipfura coram Pilato exploratum, 
cum eiiet όίξΛ ώσ -t) 'ίκτη , bora quafi tertia. 
Priori Joco per crucifixionem 11011 intellige 
fuffixionem ad ligtiwn, quas 11011 fuit ante 
boram fextam. Luc. XXIII, 44. nec ejus 
ϊκπηυβ -iy exfpirationem, quae 11011 facta an- 
te horam nonam. Marc XV, 34. fed exa- 
men Piiati , quo tempore populus ingemi- 
navit α-ταυρωσ-ον , σ-ταΰξαοτον , crucifipe , crti- 
tifige: Sic tertia & fexta bore iacillime 
coiifoiiabunt; nam, his duabus horis im- 
mediate fe comitantibus , id, quod bora 
tertia facfcum eft, borx fext<s conveiiienter 
adfcribi poteft. 

VIII. Tandem videmus, boras inter Ju- 
dseos fuifle daum generum: alias minoves, 
quarum duodecim fcccre diem} alias mojo- 
res, quarum quatuor diem defcripfere ; uti 
fuperius probatum ivimus. Minores di- 
cuiitur ωξαλ της ψΑρας bov& diei. Nonne 
duodecim diei borxfunt ? $ob. XI, 9. Ma- 
jores ixpenumero vocantur bor<e templi, 
iive bors pretationis ( 8 ). Petrus ξ$ %o- 
bannes adfcendehant una in templum. sV< 

την ωρα,ν της πξατίνχης τ ψ ίννχτψ Jub bovam 

precationis, ncmpe nonam. Afi. III, 1. 
Verum tres tantuni funt pretationis borts, 
tertia, fextn, cjT nona. drvsivs in 
frasterit. ΑΒ.ΠΙ,χ. ait: non fmjfe ulrra 
tres boras precationis in die apud Judceos^ 
tlare teftatur david κ ι μ c η ι. Tertiam- 
que confecratam ab Abrahamo ; fextam ab 
Ifaaco; nonam a Jacobo. Hora tertia 
defcendit Spiritus Sanftus fuper Apoftoios 



AB. II, 15. Circa boramfextam adfcendit 

PetVUS Ιπι το οωμα 7Γξ3θ-ίυ'£α,ο-3-αι in fila- 

rium adpvecandum. AB. X, 9. Horano- 
na adfcendebant Pctrus ξ$ Johannes iti 
templum. AB. III, 1. 

IX. Ab his horis majoribus , diurnis & 
liocturnis, derivatae funt bora Canoniaz ( 9 ) 
quas obferyat ccetus Romanus. Quacvis 
Canonkarum continet tres minores boras, 
fic ut totutn diei noBisque tpmpus offo Ca- 
nonias hor*e definiant. Hora fexta vefperi 
prima inchoat, qusc propterea vefpertina 
hova , feu fimpliciter vefpertinum , dicirur. 
Hova nona noBurna incipit fecunda , voca- 
turque completovium. NoBe media oritar 
tertia-) quam appellant noBurnum. Hora 
tertia matutina fuam quartam feu matuti- 
num habeiit. Hor<e Canonks diurn<z di- 
cuntur , bora prima , tertia, fexta, nona. 
Ipforum bora prima a fexta matutina us- 
que ad nonam procedit; Tertia a nona ad 
duodecimam; Sexta a duodecima ad ter- 
tiam \ Nona a tenia ad fextam vefperti- 
nam. Vide bellarm. de bonis oper. in 
particul. lih, 1. c. 10. 

X. Hovologia Solaria (to), rx.taSypiK& f 
ufitata antiquis Judceis, diflferutit a noftris; 
nam illa ipecies icalarum & graduum erant. 
Tempus diurnwn 11011 lineis fuit, fcd gra- 
dibus diilindum. Vmbra Solis quavisy^- 
mi - bora prorepiit ad novum gradum. In 
Solario Aehazi (11) Sol retroceffit W^: 
gradibus , non lineis. $efa. XXXVIII, 8. 

XL Duplkes quoque ipforuro fptiman<z 

fuerunt, altera ordmaria, terrainata ftbtem 

diebusj altcra extraordinaria «Sc propbeti- 

ca, coiiftaiis feptem annis. Dan. IX, 24. 

G 2 Prior 



5 2 GOODWINI LIB. III. CAP. I. DE DIEBVS rtc. 

Prior dicitur bebdomas diaria, pofterior rem, quoniam eo menfe arbores floribus 

hebdomas annalis (12). niterent gemmisque luxuriarent. Hic co- 

, incidit cura noftro Aprili & Majo. C ) 

XII. Hebraei priores iuos metiebantur \^P Sivan partim convenit noftro Majo, 
menfes, curfai Solis reipondentes, unde & partim $unio. D ) J/ffli? Tbamuz refpondet 
Menfis Solares (13) dicuntur, quqvis men- ex parte noftro jfunio & $ulio. Ε) ^ Ab 
(e triginta dies abfumente. Aquae inva- refpondet ex parte Julio noftro & Augufto. 
feaerunt, catara&is coeli fe aperientibus, de- F) W^parrim noftro Augufto y partim Se- 
cimo feptimo die menfis fecundi usque ad ptembri. G) V $2 I H, alias 0\3rw, partim 

■ decimum . feptimum diem menfis feptimi: Septembri, partim noftro OBobri. H) 

Gen. VII, tt. VIII, 4. h. e. quinque totis ΠψΓΡΟ alias Bul, partim Octobri, partim 

menfibus. Si numeramus dies, erunt cen- Novembri. I ) H9? partim Novembri, par- 

tum qmnquagima Gen. VII 7 24. Ex quo tim Decembri. Κ) η; ?ϊθ partim refpondet 

patet, quod quisque menfium coniliterit Decembr i, partim Januario. L) ^IWJ par- 

triginra completis diebus. Poft egreiium tim $anuario noftro , & Februario. M) 

ex Aegypto, Ifraelkae curfu Lunae fuos di- "ΠΝ Adar, Veadar noftro Februario & 

metiebantur mehfis, dictos Menfes Luna- Martio. 
res. Qiiivis eorura abiblvebatur aut trigin- 

ra diebusj dicebaturque menfis plenns; auc XIV. Ante migratlonem ex Aegypto, 

diebus viginti 110 vem , & vocabatur menfis {umri'annw7imfpicabanmr(i5)men/eTbifrt, 

cavus. Sol curiu iiio iiiperat Lunam un- & fic m rebus civilibus, negotiis, & merca- 

decim diebus, propterea cuivis anno fccun- tura 7 ahnis Sabbathicis , Jubikcis &c. hoc 

do vel tertio unus menfis interkalabatur. calculo ufi fimt. Έν μην) δευτέξω , Αιω με /λ 

Vid. Kalend. Hebraic. μ vnsteri pag.6z. νπο Μακεδόνων λεγομένου, μαξο-ονάννι ol υπο 

Jam, quod menfis duodecimus in εφημερία Έβξαίων. χτω γαοξ Αιγύπτιοι τον ενιαυτον ηο -ccv 

feu KalendarioHehrnco dicicur Adar, hinc, δι&τετ&χότες. Μούρης δε τον N«r<stV, ος εψι 

ί\ menfis interkalaris fiebac, idtimus menfis ,%Avbuog, μψ& πρώτον επ) τα,ις εορταις ωρια-ε; 

vocatus eft^y$)Veadar y fecundns Adar. Menfe fecundo , Dio poflea α Macedonibus 

diclo, Marfonane (mendcfe μαρο-ονάνη po- 

XIII. Ante captivitatem Babylonicam nitur pro [/,αξχ,αο-χΑν , qui menfis erac olim 
iuos menfes receafebant fine Ullo alio-quam s fecundus apud Hebrseos, ficut &£)/«/ apud 
foliusnumeri nomine, icil. ,'primus , fecun- Macedonas) autem ab Hebrteis. Sic enim 
dus , terthis menfis tfc. Poft reditum ex Aegyptii annum erant metati. Mofes au- 
Babylone ( 14 ) eos his nominibus inveffi- tem τον Nifan, qui eft Macedonibus Xan- 
verunt: A) fOO Nifan, dicimr quoque thicus , primum menfem feftis prtftituit. 
^^ Abib, qune vox fpicam notat; nam ioseph. Antiq. lib. 1. c. 4. Sic poft mi- 
hoc /w^w/f hordeum y^/V/3J• emircebat, & ex grationem ex Aegypto fuos ordiebantur <?/;- 
parte noftro Martio & Aprili refpondet. nos mcnfe Nifan , & hoc calciilo in lblon- 
B)jfiar, alias \ T #/", quod figniucat «/>o- liioribus feftis utebaiiuu\ 

CAPVT 



Α 



& * f * t # ^ 53 

C Α Ρ V Τ II. 

••• 

DE FESTIS ΕΤ CONVIVIIS. 

ntequam defcendamus ad Judaeorum chrvsost. in iCorinth. XI. Hoc autem 

fefta fpecialia, contemplabimur ipfo- prxcipio. 
rum morem modumque celebrandi fefia m 

genere. V. In utroque hoc folenniori convivio 

aliquas ceremonias , tanquam praeparaqo- 

Π. Quemadtnodum ipfomm convima or- nem adconvwium, pr<zmittebant , alias in 

dinaria nec multa, ita nec fplendida fiie- benediBione feu gratiarum affione, alias in 

runt. Vocabantur ΠΠΉΝ ( χ ) a b ΠΠΝ ipfo accubitu adhibebant. 
iterfacere, quod vocabulum proprie ilgni- 

ficat viaticum, feu commeatum , ^?/<? u/Vzro- VI. Ceremonix prxparatorix praeprimis 

res in itinere utuntur. Sic ea vox uilir- tres erant : A. Sahitatio. B. Cotwivarum 

patur ,^r. XL, 5. Pr<efeBus fatellitum pedum lotio. C. Olei effufio in ipibs. 
dedit ipfi ^C 1 "^ viaticum , £J ' munus , <^ 

dimifit eum. Sic Pn?u. .ATF, 17. Melius VII. Salutatio aut ^rforfiebat (5), aut 

ς/? pT-r *TH** viatkum vel cibarium oleris y humili quadam corporis flexione. Verbis 

ubi eft amor.&c. iic: Dominus vobtfcum, vel benedicat vo- 

lis Dominus. Ruth. II, 4. Ex hoc Z>£«f- 

III. Extraordinarium & liberalius con- diBio in Sacra Scriptura faepe fumitur pro 

vivium ipforum in folennitatibus plerum- falutatione. tertvll. //£. 4. contra 

que dicebatur nijMpp convivium , compota- Marcion. Si quem inveneris, ait Elifa ad 

r/0 ( 2 ) , ab illorum liberaliori & largiori Gehafi , ^DiD^ ^ ' > #0« lenedices feu _/2ε— 

potatione in iftiusmodi conviviis: veluti lutabis eum 2 Reg. IV, 29. Sic & trans- 

Grseci amant <τυμπόο-ιον dicere , ab altera fert verfio noftra, falute bim not. Subinde 

tonviviorum parte, bibendo fcilicet. inquiebant: E?S Ππ^, ^a; iwfo/, pax ti- 

bi, paxfuper te, paxfuper vosj DYTin τ? 

W. Alia praeterea conviviorum feflorum abi inpace&c. Intrantes domutn, falu- 

fpecies erat, nempe 7 quando convivaban- tate eam. Et quando digna fnerit h<sc do- 

tur exporre&a fronte, iacrificiorum fuo- mus, ίλΒ-ίτω ή άρήνη υ'μ,ων gV αυτήν, veniat 

rum reliquias abfumentes. Hsec vocaruftt pax xseftra fuper eam; β antem nonfuerit 

3Π feflum (3), folennem feftivitatem, a digna, pax veftra ad vos revertatur. 

rad. 5ΛΗ feftum celebravit, tripudiavit. Matth.X, 12, 15. Flexione iive geftibus 

Ab hoc convivandi more poft facrificia per- corporis ita: falutabant , interdum incur- 

aik , primcevae Ecclefe ChriSiani fuas vatione totius cortoris, interdum ταί xara- 

Agapas (4), quae comitabantur Coenam cp<A«y «j wc«5«t$• deofculatione pedum ((5), 

Domiiiicam , duxerunt inilitueruntque. Luc. VII, 38. Plerumque ofculo ordina- 

C 3 770 



54 



GOODWINI L Ι Β. III. C Α Ρ. Π. 



rio (7). χ εν όρη. de inftit. Cyr. /. ι. ρ. 
\y. item lib. 5• p- π?• Tuhc obviam pro- 
cejjit Mofes focero fuo, ξ$ incurvans β 
ofculatus eft eum. Exod. XVIII, %. Ofcula 
qnoque libavit fofeph omnibus fuis fratri- 
ius, fiens fupev iis , Gen. XLV, 15. Hoc 
vocat Paulus (ρίλημα euym ofiulum fanBum 
(S ) 1 Cor. XVI, 20. Petrus φίλημα άγοί- 
ΦΚ ofculum amoris r Pet. V, 14. tertvl* 
lianvs appellat ofculum pacis tertvll 
de orat, cap.14.. Haec fuerunt ofcula , quae 
non Cato quispiam carpere, quajque Virgo 
Veflalis capere tuto poffit. 

VIII. Hujus geiieris tria flierunt Ju- 
dseis. drvsivs ad difficil. loca Exod. XII. 
A. D^pV^? mpntfp ofcula propinquorum , feu 
falutationis, quoe explicata iunt prsecedenti 
aliquo exemplo. B. ftiiuVffl Πΐρψ: ofiula 

feparationis. Non permififli mihi, ut ofcu- 
la filiis ineis ξ3 fiHabus mtis figerem. Gen. 
XXXI, 28. G. nSj-u} nip^ f cu l a magni- 
tudims, five bumiliationis. Vox Hebr. 
fignificat ofcula dignitatis, quce erant figna 
humiliationis & reverentite erga Regiam 
Majeftarem & fupremam pcteftatem. Tum 
Samuel, fumpta olei lentkula, perfudit ca- 
put ipfuis, ofculatusque efl eum. 1 Sam. X, 1. 
Huc rcferunt illud Pfalrai II. VerH 2. ofcu- 
laminifilium•, ne ivafcatur. Quamvis au- 
tem iiis falutatiotiibus in publico occurfu 
crga fe invicem fungebantur, ■actamen iis- 
dem qnoque, ύ quem privatim excipio- 
batit^ utebantur; quod liquet ex mukis 
ante citatis locis. 

IX. ■Secunda ceremonia pmparatoria 
erat lotio pedum ante difcubitum(9), non 
folum jiidscis, fed & Gentibus ipfis, ufita- 
ta. Locus bk tuus efl, huc accumbe. Ferte 



aquam pedibus. Pr<eben tu pueve? plavt. 
Perf. AB. V. fcen: 2. Introduxit vir ille 
bomines illos in domum $ofepbi, deditque 
aquam, O' 'laverunt pedes fnos. Gen.XLIII, 
24. Hoc fervitium plerumquc admiaiftra- 
batur per fervos, & per viliflimos do- 
mus .(10), uti conftat ex fac%> Chrifti Sal- 
Vatoris noftri, qui υπόδειγμα, ταπεινότητας 
exemplum bumilitatis reli&ums, lavit pe- 
des difcipulorum. Job. XIII, 15. Et Abigail 
Davidi ipfam in connubium accepturo di- 
cebat: Ecce ancilia tua pro famula erit y 
ad lavandum pedes fervorum damini mei. 
1 Sam. XXV, 41. 

X. Ad hunc fitiera certa vaia ipils erant 
praeilo, huic ufui deftinata. Illud vas rcv 
νιπτήρα vertimus pelvim (n ) , $oh. XIII, 5. 
Infundit aquam in pelvimj cum ea vox 
vi7f)*jo plerumque figaificet labrum, adhi- 
beacurque ibidem pro eo, quod GriEci vo- 
cant π•οόόνΐ7ττςον pelluvium. Quispiara hic 
quaerere poilet, undenam licec aqua haufta 
fuerit? Non video difconvenientiam, fi di- 
cimus , iti ipforum κα-αλνμα,σ-ι feu άνωγίοις 
coenaculis five tricliniis diipolka plerum- 
que fuifle vafa magna, ex quibus in tninora, 
quantmii neceile erat ? mfundebant. 

XI. Cujusmodi non inepte putantur 
fuiile illae hydrig, quae memorantur $ob. II, 
6. (12). sxvcKivs lib• conviv. Eraiit ibi 
vfytccf λίΒ -ivcu ε'| lapidex bydriae fex, pofittQ 
ad purificationem. Zfudneorum. Per τον κλ- 
Β-Αριο-μον purificationem intcllige iianc cu- 
riofam lotionem, de qua agimus, Jam fi 
contemplamur confuetara mamium ablutio- 
nem, quam, etil in fc damnanda 11011 eflct, 
fuperftitio ranien Legifperiromm & Phari- 
fjLOmm corrumpebat; & rurfus ktionem 

pedum 



DE FESTIS ET CONVIVIIS. 



pedum ante & poft convivium, (S.jlvacor 
enim nofter fuorurn difcipulorum pedes Ja- 
vit a coena), quam Hebraei dicunt folummo- 
do m ipfo fefto Pafcbatis uilirpatara fuille t 
tum non mirum erit, ii & multa & capacia 
vafa praeito ftabant. . 

XII. Infuper notandum eft, quod, quem- 
admodum adminiftratio fimplex, ica & vaia 
vulgaria & vilis pretii fuerint. Quce obfer- 
vacio lumen dat iJlis verbis Pfalm. LX, 10. 
MtrlH -ra 3Ni» Moab ejl olla lotionis me<e 
( 13 ) , feu pollubmm meum. Hoc eft, Moa- 
bicx ita mihi fubfternentur, velut pollubrum 
pedibus meis. 

XIII. Tertia ceremonia fneparatoria 
erat effufio olei (14). Mulier in illa urbe 
allato alabaftro unguenti, ξ$ ftans apnd 
pedes ejus retro , flens coepit humeBare pe- 
des ipfius lacrymis , ξ$ aiflerfit capitis fui 
tapillis, ξ$ deofciilabatur pedes ipfius , ha) 
ηλαφξ τω μυρω £f unguento ungebat Luc. 
VII, 37, 38. EfFundebatur quoque in ca- 
put, quapropter eodem in loco Chriilus 
Pharifeo ; qui ipfum invitaverat , objicit, 
verf.4-6. Oleo caput meum non unxifli. 
Et Pf. XXIII, 5. Delibutum reddis caput 
meum oleo. 

XIV. His teremoniis pr<eparatorits ab- 
folutis tranfeunt ad gratiarum aBionem 
(15). Paterfamilias cum domefticis confi- 
dens tenet cyathum vino ipumantem dex- 
tra, iimulque fuam benediBionem orditur 

hac formula: oH^D ΐ?» ^Φ% νι ΠΜ4 ^3 
fSari *fi Nii3 benediBus fis tu Domine, 
Deus nofter, Rex mitndi, qui creasfruBum 
vitis. Hoc dido ; delibat vinurn, fcyphus- 



que ab eo in-corona accumbentium circum- 
it. Hanc benediBionem vocaut Γ.. 1 ? ^? Λ .? 
benediBionem vini. Hoc modo videtur 
Chriftus fuam orfus coenam eile : Accepto 
j>oculo, gratiisque diBis; fumite, ait^ boc, 
ξ$ difpenfate inter ws; Dico enim vobis, 
quod non fim bibiturns λτγο tS γίννην,α,τος 
της οίμ,πελα exfruBu vitis, usque quo vene- 
rit regnum Dei. Luc. XXII, 17, \%. 

XV. Α benediBione calicis , paterfami- 
lias fumic.panem, ut illum fcindat, non ab- 
fcindat; nam illum tanmm incidir, quo fa- 
cilius frangat , non penitus diflecat. Sic 
inciftim ambabus manibus tenet, conie- 

cratque his verbis: f?£ Φ$Λ "Π£Ν Τ)Γθ 
χ -ISH ΌΏ nn^ n^1dh DSiyn benediBus fisr 
tu Domine, Deus nojler, Rexmimdi, qui 
profers panem ex terra. Hanc panis con- 
fecrationem vocant ΠΠ1Π ^P")2 benediBio- 
nem panis. drvs. in N. T.part. alt. p. 
78. Pofl confecrationem frangir panem; 
(a qua a£Hone paterfamiHas 7 aut is, qui 
illius loco benediBionem facir, dicitur JT^ 27 ! 
concifor (ιό) , fraBor) quo frailo, cuivis 
accumbenti de eo fruftum impertirur. 
Tumque cseteris patinis repletis manus Ia- 
xant. Hanc panis acque calicis benediBio- 
nem folummodo obiervant ia folenaioribus 
feftis, alias enim folum panem , non cali- 
cem, confecrant. 

XVI. Tempore convivii cibos iuos con- 
diunt bonis comparationibus & fimilibus 
(17), qux aut materiem inilkutionis pra:- 
bent, aut ingenium exercent. Idem £imi- 
liare etiam fuit Chriftianis agapas celebran- 
tibus; de quibus tertvll. Apol. c. 39. 
non tam cccnam ccenant , quam difciplinam. 

Prioris 



5* 



GOODWINI L Ι Β. III. C Α Ρ. II. 



Prioris gencris fuit illa parabola, quam 
Servator nofter in medium proculit inter 
convivium. Luc. XIV, 7. Pofterioris, 
ocnigma Simfonis, quod fuis fodalibus eno- 
dandum propofuit. jfud. XIV, 3. 

XVII. Sub fine conviviirepecebant^r^- 
tiarum aBionem. Eam recitavit aut pa- 
terfamilias, aut hoipes majore gfavicate 
emicans, prenfoque ambabus manibus fcy- 
pho vihi pleno, ita orilis eft: Laudemus 
eum , qui nos fuis bonis alit , ξ*> cujus be- 
nignitate vivimus. Tum refonant omnes 
diicumbentes : BenediBus fit , cujus cibis 
fruiti fumus , ξ$ cujus liberalitate [ubfifli- 
mus. Hanc gratiavum aBionem vocant 
Π £0 rp")3 benediBionem alimonia. Et 
hic cenfetur fuiile calix, ex quo ροίί: coe- 
nam Salvator nofter fuis difcipulis myfte- • 
rium ilve facramentum ianguinis propina-r 
vit. Vide p. fag. in prec. Hebr. Poilea, 
fic orfus gvatiarum aaionem, pergit: Be- 
nediBus fit , ξ$ benediBum fit nomen ejus 
£$c. prolixam appendens oracionem Q8)> 
qua gratias dicir 1. pro prrefenti aliraen- 
to. 2. pro edudione ex Aegypti erga- 
ftulo. 3. pro foedereCircumcifionis. 4. 
pro Lege per manum Moiis data. Deinde 
iupplicat Deo, ut propitius fit 1. populo 
fuo liraelh 2. fuse urbi HicrofolymoE. 5. 
Tzioni, Tabernaculo fuar glorice. 4. Regno 
domus Davidis un&i iiii. 5. ut mitrat 
Prophetam Eliam. 6. Tandem ut ipibs 
dignos eile vclit diebus Meilias κλϊ Μωη 
μίλλοντι ξ$ feculo futuro. 

XVIII. Hac finita oratione omnes-con- 
vivae fupprefla voce ita dicunt: TimeteDo- 
minum SanBi ejus , quoniam non eft penu- 
ria timentibus eum: leunculi inopiam 0° 



famem patiuntur, fed quxrentes Jehovam 
non deftituuntur ullo bono. Pf XXXIV, 
10, 11. Poftmodum is, qui gratias dicebat, 
& calici benedicere eadem formula, qua ufus 
eft cum accumberenc prhno, & flc orditur : 
BenediBus fis tu Domine, Deus nofler, Rex 
mundi, qui creas fr-u&um vitis ; ex quo 
delibat paulum vini, calicemque in orbem 
mittit. Sic benediftio calicis & inchoat & 
claudit conviyiuiru 

XIX. Hunc calicem vocabant /yH ^ 3 
ro ττοτηξίον της ευλογίας, five ύμνηπως » ϋο- 
culum benediBionis. Vtriusque hujus po- 
cufi ante & poft coenam meminit Lucas 
cap- XXII, 17 - 20. Hic notatu digmim, 
quod verba benediBionis comitencur taa- 
tum ultimum calicem, quibus tanquam pars 
altera S. Sacramenti N.T. confecratur (19). 
Τατο to Treitjoioy, v\ κχινη οία.<&ψ.η εν τω Λίμα- 
τί μα, bocce poculum (eft) Novum Tefla- 
mentum infanguine meo. 

XX. Poft hxc omnia, cantant Hymnos 
SiPfalmos (20), quemadmodum & faelum 
a noftro Salvatore. Marc. XIV, 26. sc a- 
lig. de emend. Temp. I. 9. pag. 273. Sic 
ipfe : etfi nullas admilcerer frivolas fuper- 
ftitioiles, quac aut ea tempeftate ufitatce, auc 
a receatioribus Judaeis adjecbe fuere , (vel- 
ut, quod quacuor cyathi fint evacuandi. 
moses kots. fol. 118. col. i. v r el quodpa- 
nis frangendus fic decemuna digitis, rcipedu 
dccem prsceptorurr. sebast. mvnster. 
Mattb. XXVI. &c). Videmus tamen 
ipfius ceremonias, & in principio & in fme 
carnx, Juda?omm confuecudinibus accor- 
dare. Si quis defidcrat prolixiorem Rab- 
binicarum harum benediBionum telam, is 
adeat p. fagii Commentarios in Deut. 

VIII, 



DE FESTIS ET CONVIVIIS. 



57 



VIII, ίο. item Prec. Hebr. per eumdem edi- 
tas, unde multa eomm, quae hic pofui, 
petita fmit, 

XXI. Jam fi quis objiciat, quod videar 
S. Sacramencum corporis & fanguinis Do- 
mini noftri convertere in Judaicam cere- 
inoniam: Refp. Nequaquam: nam, ficut 
longo tempore ante Judads in ufu fuit ipe- 
cics conlecrationis aqua fa&ce, ilne qua nul- 
lus Profelytus ( 2 1 ) in Ecciefice Judaicae gre- 
mium receptus eft, non tamen ipfis Sacra- 
mentum fuit, fedritus, ut Turcis & Sara- 
cenis circumcifio eft: Sic panis fraftio 
non SacraRientalis , fiebat Sacramentalis, 
cum Chriftus diceret de eo : boc eft corpus 
meum. hoc poculum eft N. T. in faiwuine 
ItieOy £$C. ' Το ποτηριον τν\ς ευλογίας , ο £υλο- 
yi^iy 7 ύχι κοινωνία, τχ αίματος τ5 Xwf5 eV*> 
poculum henediBionis , quod beneaicimus, 
nonne efl communio fatiguinis Chrifli? 
1 Cor. X, 16. 

ΧΧΠ. Poftremnm, quod notatu dignum 
irf ipibrum conviviis , eft illorum pofitura 
iive fitus (22). Diebus Salvatoris noftri, 
verifimue eft, pofituram judaeorum refpon- 
dilTe pofitur<e Romanorum. Voces enim, 
quibus uil funt Evangeliftoe, ibnant accubi- 
tum, nox\ /eJJJonem. Άν&πίπτΜ Luc. XXII. 
ά-Λκ^τΒ-ομ Matth. XXVIII. -/.ATAxeurS-aJi 
■Luc.XlV. ανα,ΗλιΒ -UYOLi Mattk.XlV. Men- 
fam in medio locatam leoti circuibant, vel 
duo, vel tres, vel etiam plures racione con- 
vivarum, fuper quibus iingulis cubuerunt 
vel tres vel interdum quatuor, raro aut 
nunquam plures. Quando quis recumbe- 
bat le&o, fuperior pars corporis fuifulta fi- 
niilro cubito, iaferior pars extenfa lefto, 
quiefcebat. Vbi vero multi le&os occu- 



pabant, fupremus, capite le&i repoftus, 
pedes fuos ad tergum fecundi demifit: ea- 
dem pofitura difcubuerunt& tertius &quar- 
tus, lingulis caput iinu alterius reconden- 
tibus. 

XXIII. Sic reclinavk Johannes in finum 
$efu ( 23 ). jfob. XIII, 23. Hoc eft r. fignum 
fingularis amoris erga illum, quem finu fuo 
recipit paterfamilias. %-obannes erat dile- 
Bus difcipulns. 2. fignum eftaqualitatis 
accumbentium, altero in. alterius quiefcente 
finu. Multi ab Oriente ξ$ Occidente ve- 
ment 9 xcLi άναχ,λι&ησ-ονται & difcumbent cam 
Abrahamo, & Ifaaco, & Jacobo in regm 
cxlorum. Matth.VIII,u. Vbi recumbent? 
in finu Abrabie {24). Luc. XVI-, 22. hoc 
<eft : omnes accumbent eidem menfie, con- 
ibrtes ejusdem gloriae. ita Chriftus fuit in 
finu Patris fui (25) $ob. 1, 18. h. e. juxta 
linguam Apoftoli: non rapinam duxit, efe 
,<equalem Deo. Pbil. II % 6. 

XXIV. Menfae perfede clrculares (16) 
fuerunt, unde ipfe accnbitus vocatur ^??Q 
difcubitus tircularis , a Rad. 339 circum- 
ivit, ambivit; modusque convivas ad ac- 
cubicum invitandi fic ibnabat: ^O circum- 
fidite. Non circumfidemus 2b3 N7 1 donec 
venerit huc. 1 Sam. XVI, 11. Rurfus : Filii 
tui ut plant<e olearum 3^0 circum menfam 
tuam. Hic ritus & ipfius Ezechielis xvo 
valebat : Confedifti in leBo bonorato , ante 
quem menfa pavata eft. Ezecb. XXIII, 41. 
Et num hic ufus obtinuerit apud vecuftos 
Hcbroeos, aliorum inquifitioni remitto. 
ρ η ι l ο ι ν d. ρ. 588. In veftibus pignore 
captis accumbunt apud omne altare. Amof. 
H y 8- hoc eft : loco leclorum adhibuerunt 
veiles pignore fumptas, cum vefcerentur 
Η apud 



58 GOODWINI L ϊ Β. II. C Α Ρ. III. 

apud altaria όδωλοΒ-υτοις. - Vetuftiilimus fcipuli , in ilgnum receptse libertatis. TaU 

mos erat fuper lanatis pellibus difcumbere. mud. Tra&. de Pafch. Vide tremell. 

ovidivs: loc. dt. 

Qui poterat pelles addere. dives erat. w -ιττ ™ ..-.,. 

*" r f ' XXVI. Illorum, qiu excipiebant m con- 

XXV. Immo mos detrahetidi calceos (27), ■ viviis, duoerant: 1. Paterfamilias. 2.D0- 

eenr accumberent , ailerit hujus confuetu- minus convivii ( 28 ). Vid. casavb. Exer- 

diiiis accumbendi vetuftatem fummam. Illa cit. p. 278. Sic autem differebant : Pater- 

takeorum detraBio videtur in Aegypto jam familias> five Herus, vocabatur ΠΏΠ biO, 

ufu venifle, ^propterea Ifraelitoe in come- οικοδεσ-πότης , Dominus familiae. Dominus 

ftione Pafchatis mandato divino tenebantur convivii voeabatur Πφψφ Ην?, άξχιτξίχλι- 

ad majorem promtitudinem calceis efle li- vo?, PrxfeBus triclinii, nobis di&us The 

gari. Ratio, cur eos trito more exuerent, Ruler, iive The Governour of the feafl, 

fuit, ne fuos ie&ulos, quibus incumbebant, ein Schaffner , Hoff '- oder Speijfmeifter. 

collucularent. Quoniam autem jus Pafcha- Άξ%ιτξίχ?ννος fuk fummus minifterj mini- 

tis requirit, illud abfutnendum eife a calcea- ftrans patrifamilias in conviviis. Alii ad- 

tis, quod poaus ftatwnem qmm reclinatw- jiciunt tertios, quos volunt fuiiTe Pnefe- 

nem fuper leolo injungit, quaeri poteft, num Bos morum; Graecis dicuncur eivoVra/. gav- 

Chriftus aceumbendo menfe primam inftitu- dentivs brixianvs. Vid. c α s α v b. ibid. 

tionem diilblverit? tremellivs in Ipforum munus fuiile creditur, attendere 

Matth. XXVI, 20, cui manum ego meam moribus convivarum, ne quis modeftiam 

porrigo, fic occurrit : Sciendum eft, air, modumque excederet nimio mero, unde 

quod Exod. XII. dicatur, quomodo parati appellati funt οφ$-&λμο), oculi convhii. E- 

ex Aegypto migrare Pafcha eo temporis jusmodi Minijiri convivia moderabantur 

articulo comedere debeant. Nam tempo- iti aula Ahasveri. Efth. J, 8. & aptid Athe- 

ris illius ar&a neceflltas voluit comeftio- nienfes. athenaevs /. 10. Verum num 

iiem concitatam. Poftea autem in Lege, tales Judceis adfcribi poflint, jure in medio 

ubr reiteratur mandatum de ritu Pafchatis relinquitur. 

quotannis obfervando, haec verba addita 

non iunt ; propterea omnes Hebrceorum XXVII. Antiqui Judaei hofpitales erant 

Magiftri, & antiqui & recentiores, uno ore (29), & in exceptos holpites liberales. 

docent, mandatum de poflibus fanguine Hofpitalitatem ipforum Sacra Scriptura 

tingendis, de calceandis pedibus, defuccin- commendat; fed quae certe hodie apud 

gendis lumbis, de manibus baculofirmandis, ipfos hoipes eft & exulat, uti liquet ex illo 

deque agno celeriufcuk comedendo , fenon trito(3o), quod concernit exceptionern 

extendere ad generationes pofteriores, fed amici: quod is fit primo die ΠΛήΝ viator, 

folam eam refpexifTe noBem, qua Aegypto hofpes; fecundo JTyto fatigator, onus^ 

ceflerunt. Receptus ab antiquis ritus fuit, tertio D^3 circumcurfitator , profugus. 

quo comedentes Pafcba con-fidebant, aut bvxtorf. Synag.^ud* c. 32. p.422. 

k(So incliiiabant; uti Qiriftus ipfiusQue di- 

XXVIU. 



DE FESTIS ET CONVIVIIS. $9 

XXVIII. Liberalitas in eo confpicitur, nam fub veipera & tutn quidetn lautiiTime 
quod memores pauperum inXuis conviviis pararunt (32), fic prandium hora fexta, 
iis portiones fubmitterent. Neh. VIII, n. h. e. juxca noftram computacionem, circa 
Mittite portiones cuicunque nihil efl para- meridiem. Ma&a tnwra, altilia, tfpara, 
tum. Hoc poftea invaJuit & moris fuit mecum enim comedent homines ifti meridie. 
veteribus Gentilibus, qui non tantum in Gen. XLIII, 16, Petrus adfcendit eV< τβ 
folennioribus feftis & conviviis praefentes Ιωμ&, infolarium, nt precaretur circa ho- 
exceperunt hofpites, fed &iisdem concef- ram fextam, fa&um eft, ut efuriret, vo- 
ferunc convivia, ex quibus quid auferre luitque edere ; -parantibus autem illis, ίπι- 
poterant, quaeque vocabant inde άποφό- ποην eV άυτον ϊκ<τα<τις, incidit in eum men- 
ξητα,. Solebmt kidem μ,ίξβα ς, portiones tis excejfus. AB. X,$.iq. 
mittere abfentibus amicis. theophra- 

stvs C. *■«§) /Μμ,ψιΐΜίξίας. Idem teftatur XXXI. Infuper pratereunda non eftdif- 
plvt. in Agefilao. διέπψπί μ,ίξβα,ς τοίς ferentia poculorum iftorum trium (33), 
φίλας α,πο των reB -υ μίνων , mittebat portio- quae memorat S. Scriptura: ι. ποτηξίον της 
nes atnicis ex facrificatis. ίυλογίας, poculum bcnediffionis. 1 Cor. X, 19. 

Reipondet illis cyathis, qui adhibiti funt in 
XXIX. Haec obfervatio lucem affundic folennioribus ipforum feftis & conviviis, 
Canoni illi Laodiceiifis Concilii (31), quo nomenque fert exilla benedi&ione, quam 
interdi&um efl: μίρη όίιρ&ν, portiones ferre affundere folebant. 2. DipTpfi Oi3 πο- 
Chriftianis in agapis i cujus interdi&i ra- τήξίον άς παξΛχ,ληο-ιν, poculum confolationis. 
tiones mihi tres ex praecipuis fuiiTe putan- Jerem. XVI, 7. Illud ita vocatur, quod 
tur: 1. ne Chriftiani fymbolizarent Genti- tempore luchis amicis tradebatur, ut ipfius 
libus. 2. ne quis , iuam portionem iibi dulci fiumine moeroris lu&usque amaror ex 
fubmittendam iperans, agapas negligeret. pe&ore lugentium elueretur. 3. rfiVYIJ} ΌΌ 
3. ne praefentes, pnEfertim pauperrimi, ut ποτήξίον σ-ωτψας, -poculum fahitis. Pfalm. 
iiepifllme contingit, defe&um paterentur, CXVI, 13. Hoc plerumque comitabatur 
il tales portiones, omne quod optimum facrificia ^ Λ ψ1^ ■pacifica iive euchariflica^ 
opimumque eft, abforberent. quae devota erant pro beneficiis acceptis ; 

hinc LXX. pacificum plerumque β-ωτηςκν 
XXX. Taiidem coronidis Ioco hic nota- facrificium falvationis vertunt. 
bimus r quod, quemadmodum Judaei coe- 



CAPVT III. 

D Ε S Α Β Β Α Τ Η Ο. 

νοχ^5^, a quo noftrum Sabbath (1), feftis folennioribus. Sabbatha mea profa- 
fonat quietem , tribuiturque quibusvis narunt, Ezech. XX, 21. h. e. feila mea. Sub- 

H 2 inde 



6ο 



GOODWINI L Ι Β. III. ( C Α Ρ. III. 



inde iiimitur pro tota feptimana. Ί$*ι'<τίνω 
$ϊς τ χ σ-α,ββάτα Luc. XVIH, 12. Saepilfime 
pro die fiptimo-, quem Deus ilio cultui 
confecravit. Hic dies fan&us erat vel fan- 
ftitate fimplice, quatenus erat dies fepti- 
mus, vel duplice fanftitate, quam aliud fe- 
ftum incidens in Sabbathum ei addidit , & 
tum vocabatur Sabbatbum magnum, Job. 
XIX, 31. (2). Nam in id Sabbatbum, de 
quo loquitur Johannes, ifto anno incidit 
feftum Pafchatis. 

II. Dies feptimanae dicebancur Hebraeis 
ΠΗΪΠ -profaniy Graecis ίξγύσ-ιμοι, άνίοξτοι, 
tvtiryoij profejti, m quibus opera manuaria 
fhint. Quando autem eos dies prqfanos 
uno quafi nomine iniigniebant, vocabant 
ipibs το μεταξύ σαββάτων, vel το μζτα,ζύ 
e -άββα,τύν , tempus inter duo Sabbatba, vel 
interjeSum inter Sabbathum (3). Hoc 
fuittempus, quo Gentes cupiverunt audi- 
re Paulum AB. XIII, 4.2. scaliger de 
Emend. Temp. I. 6. p. 261. item beza in 
bunc locum. 



ΠΙ. Ratione variantis horum dicrum Jfan- 
fljtatis, non inepte Sabbathum confertur 
Keghi£ (4), fwe potius primariis uxori- 
bus, alia fefta concubinis , dies ivspyot an- 
tillis. 

IV. Sabbatbum incipit hora fexta ve- 
^ertina pridie (5). scalig. de Emend. 
Temp. I. 6. p. 269. Grceci id nuncupant 
7rapet<rooo\ ο-Αββάτχ, Hebra?i ^^l 1 Γ^3 
mtroitum Sabbatbi. Praparatio Sabbatbi 
(6) erat hora tertia pomeridiana ,' quam 
Hebraei vocant Γ&ΨΌ ^y?. vefperam Sabba- 
tbi. ioseph. Antiq. L 16. c. 10. 



V. Patres antiqui iftam praeparationem 
appellant Coenam Puram (7). Modus 
loquendi tra&us eft a Gentiiibus , quireli- 
gione iua tenebanrur in facrifkiis ,- quae fa- 
crabant Diis Deabusque fuis, follicita fe fan- 
6Hmonia praeparnre. Quo prceparationis 
tempore fruebancur quadam coena, quae 
tum dele&u ciborum, quos Gentiles aliis 
fan&iores cenfuerant, tum facris ritibus & 
ceremoniis in ea uiurpatorum, infignis fuit : 
fic utipfi fe, durante hac praeparatione, di- 
cerent ejfe in cafto, & fuam proeparationem, 
coenam puram. In ritibus ergo Paganorum 
ccena pura appeilatur coena illis apponi fo- 
lita, qui in cajio erant, quod Graeci dicunt 
dyvivetv vel 7rcoayvevsiv , pnrificare , pr<epu- 
rificare. casavb. Exerc. 16. png. 661. 
Jam videmus rationem, cur Patres Sabba- 
tborum veiperam vocarint coenam puram. 

VI. Evangeliftis ea dicitur πα^ασ-Μυη, op- 
paratus. Marc. XV, 42. Dfferentiie gra- 
tia poilumus prius diei tempus vocare προ- 
παρ&<πίΐυην 7 priorem pr&parationem ; nam 
totus dies prseparatorius fuit, uti elucebit 
ex illis peculiaribus rebus eo die vetitis. 
1. Eo die rtefas fuit longius peregre ire 
quam tres .HiO^B; una HO^S tancum terrsc 
fpatium defcribit, quantum, fi decies mul- 
tiplicetur, ordinario unius diei itinere eon- 
iici poteft. 2. Eo die nefas" fuit Judicibus 
coniidere (8)? & vitae aut mortis fenten- 
tiam inire, uti docetur Capite (& transpofi- 
tione Feflorum. 3. Cun&is opificibus illi- 
citum fuit operari (9), exceptis folis Suto- 
ribus, Sartoribus, & Legisperitis. ca- 
s α ν β. Exerc. 16. ρ. 477. ex MicbloL κ ι m- 
chi. Prioribus duobus, quod refarciant in- 
dumenta, pofterioribus, quod ftudio fuo 
aliquid imbibant, uc id lequenti dic expli- 

candfic 



DE SABBATHO. 



6. 



icanda? legis cauia reddant ; his dimidium 
prceparationis tempus ad operandum con- 
ceirum eft. 

VII. Nemo prseterea tam nobilis & di- 
ves fibi videtur, quamvis ei plurimi fervi 
fuppetant, qui proeparationem Sabbathi 
fuis manibus promovere (10) dubitet; iic 
ut aliquando Magiftri ipfi olus minute con- 
cidere, domum verrere, ligna findere, 
ignem fufcitate, &c. non erubuerint. dvx- 
torf. Synag. c. 10. ex Talmude. 

VIII. Antiquis temporibus hanc pv<zpa- 
rationem fignificabant tinnitu tubae vel cor- 
nu ( π ). Sed hodierni Judaei eam notifi- 
cant per aedituum (12), aut alium inferio- 
rem Synagogae miniftrum, quem vocant 
ΊΏϊ nhu Accenfum Synagogte. 

IX. Quantum ad fandificarionem Sab- 
bathiy corruptis temporibus , multa Judaei 
dc fuo addiderunt praeceptis Dei. bvx- 
τ ο r v. Synag. ibidem. Aliis in rebus non 
timuerunt fibi licentiam fumere, quam Deus 
ipfis non dabat. Ibi fuperflitiofi (-13), hic 
facrilegi funt. 

X. I ) Licentiam iibi rapuerunt. BismilJe 
cubiti difterminabant arcam & caflra, quum 
proficifceretur Jof. ///, 4. &, ut verifimile 
eft, eadem meniiira, cum quiefcerenc, ob- 
fervata fuit. Hoc terrae ipatium quidam 
cxponunt milliare unum, nlnduof alii il- 
lud minori, alii majori cubito metiuntur, 
quem dicunt decempedam. In hoc autem 
omnes conveniunt, qiiod hi bis mille cubiti 
confecerint iter Sabbathhum (14).' licet 
nemo, ni fallar, obfervaric rationem, cur 
ita dilhun iit. quara ego hanc efle cenfeo ; 



XI. DleSabbatbi omnes confluere opor- 
tebat ad locum publici cultus, qui diyifus 
erat bis mille cubitis a proxime circumja- 
centibus oppidis & pagis. Inde fequun- 
tur quatuor pofitiones : 1. Bis mille cubi- 
tos comparative poiTe vocari iter Sabba- 
tbicum. 2. Quod illis , qui procul divifi 
fuerunt ab arca, plures quam bis mille cu- 
biti emetiendi fuerint. 3. Quod fas nunc 
fit conferre fe die Sabbathi ad loca publico 
cultui facra, etfi longius diftantia. 4. Quod 
illicitum fuerit Judaeis exinde libertatem ii- 
bi fpondere eundi quo luberec, etfi praeten- 
derent bis mille cubitorum Sabbathkum 
iter efle. 

XII. II ) Addebanc praeceptis Dei. 1. Deus 
ait: memento feptimi dieiy ut fanBifices il- 
lum: quibus verbis Deus diem aliquem 
confecravit, ut eflet Sabbatbum, illi autem 
addiderunt Sabbathulum (15), ita voca- 
runc additamentum , quod annexnerunc 
Sabbatbo. hospinianvs^ Orig. Fefi. r/3. 
Hoc temporis addkamentum duplex fuit : 
Quidam Sabbathum prius ordiebantur quam 
alii: quod evenit Judaeis Tiberiade com- 
morantibus , ubi ipibs, quum in valle habi- 
tarent, Sol non tam cito adfpexit, quam 
alios. Quidam etiam Sabbathwn plus pro- 
duxerunt quam alii: quod faclum ab iis, 
qui habitabant Zephoram urbem , in mon- 
tis fupercilio eminentem, fic ut diutius So- 
lis luce frueretur, quam alia loca. Hi utri- 
que addebant de profano ad facrum, icil. de 
diebus profeftis άμίσ-ως prcecedentibus aut 
coniequentibus. Nemo minuebat Sabba- 
thum; propterea optabat κ. ι ο s ε participare 
cum iis, qui Sabbatbum inciperent cum Ή- 
berienfibusy ξ$ finirent cum Zephortnfibus : 
β vx τ. Comment. Maforet. c. 4. exMufar. 

Η 3 XUI. 



62 



GOGDWINI LIB. III. CAP. III. DE SABBATHO. 



XIII. 2. Deus inquit: Quies, Sabba- 
thumfanttum fehovne cras eft, quod coffu- 
ri eflis, coquite, ξ$ quod elixaturi, elixa- 
te. Exod. XVI-, 25. Hoc mandatum per- 
tinuit proprie ad tempus Mann<e. ι ν ν ι ν s 
& tremell. in Exod. XVI. Ratio, cur 
eam parare eo die ante craftinum deberent, 
ibidem redditur , quia non inventuri efient 
die Sabhatbi m agro. Judaei hoc prsece- 
pcum extenderunt ad omnia xva, & pro- 
pterea nullis parandis cibis eodem die (16) 
operam dabant. Hasc fortaffis ratio eft, 
cur Gentiles ipfos putarint die Sabbatbi je- 
junare (17). sveton. in Augufl. c. 76. 
De $ejun. Sabb. vide martialis /.4. 
epgr. 4.* Non diffitebor, quod haec opi- 
nio falia orta eife poilit ex illo loquendi 
modo , νητενω $)ς σ-α,ββάτχ, jejutio bis Sab•» 
batlw. 

XIV. %. Deus ait : Non accendetis ignem 
in omnibus fedibtis tuis die Sabbathi. 
Exod. XXXV, 3. Hoc praceptum folum 
ignem pro operibus Tabernaculi (18) teti- 
git, nam prius in hoc capite fit mentio Sab- 
bathi, ad fignificandum, quod opera Ta- 
bernaculi eedere debeant Sabbatho. va- 
tablv.s in bunc locum. Item τ r ε μ. & 
ι ν ν ι ν s. Judaei ex hoc concludunt , hoc 
die illickumeileuliumullibi ignemfufflare. 

XV. 4. Deus ait: Non facies opus die 
Sabbathi. Hoc fine ulla exceptione acce- 
perunt Judori. Propterea illicitum puta- 
runt, pomum igne torrere^ olus deligere y 
arborem confcendere, fulicem elidere, vel 
venari ( 19 ). nosnN.iii Orig. Feft. c. 
de Sabbatho. 

XVI. Hinc quoque illicitum ceniuerunt, 
die Sabbatbi vim vi repellere ( 20 ), quare 



faiU funt bis hoftium praeda. Primo ab 
Antiocho devi&i funt, ex quo Matthias 
decrevit, licitum efle die Sabbatbi fe oppo- 
nere hoftibus. ioseph. lib. 12. c. 8. Illud 
autern decretum ftri&e fumpierunt, quaii 
tanturn liceret tumfe defendere, fi oppu- 
gnarentur, non autem ullo Opere , eo die, 
evertere arietes, cuniculos, fi eos agerent 
hoftes, &c. los.EPH. lib.14. c.$. Se- 
cundo fa&i funt Pompejo prceda. 

XVII. Proinde ad verum hujus praecepti 
fenfum, fciendum eft, quod tres operum 
fejrvilium ipecies lickae fuerint. 1. Opera 
tbaritatis. Deus , qui ipiis concedit bo- 
yem & afinum die Sabbatbi ducere aqua- 
tum Luc. XIIhi$. adplus reficiendam ipfo- 
riim yitam, multo magis libertatem indul- 
get homini , pro fe ipfo & familia fua cibos 
parandi , ut eo magis idoneus iit ad facra 
opera. Chriftus fanavk die Sabbatbi ( 21 ) : 
quare & tum & nunc temporis licet, vifita- 
re aegrotos, remediisque uti. 2. Opera ce- 
remonialia circa cultum divinnm, ut funt, 
11011 tantum maBare viBimas, circumcide- 
re infantes^ fed & perfonare buccinis ξ$ 
cornibus ad conciendum populum, Nuul 
X, 2. Licuk quoque populo exire xdi- 
bus iliis ad publicum cultum. Aequali 
modo tuto Chriftiani pulfant campanas , ad 
convocandum populum sv ημίρχ κυριακ?, 
dieDominkas tutoiter ingrediuntur, uc 
fe aiTbcieiit publico coetui, vel verbum pro- 
ponant. # Haec opera etil natura fua iint cor- 
poralia , fanilum tamen templum naturam 
ipforum mutavit, fan&ificavitque. Matth. 
XXIII, 17. Aut, ficut Judaei ajunt , de 
occupatione Jerichuntis , quam die Sabba- 
tbi captam produnt ipibrum Magiftii: Ό 
ra« h^rh ιψ na^D ^ n« qui jubct 

fan- 



GOODWINI LIB. III. CAP. IV. DE PASCHATE etc. 63 

fanftificari Sabbatbum, jubet etiam pro- dseorum exftat: ™?Ψη ΠΓΤίη tfSffl Γ03Ο 

fanari Sabbatbum. kimchi in Ilof. VI. pericukm vita pellit Sabbatbum. Chriftia- 

Denique 5 Opera abfilutte necefitatis (22); ni, paulo mutato proverbio tritiilimo , di- 

ut defenfiofui adverfus hofiem, & alia ejuf- cunt: Necejffitas non babetferias. 
dem namrae, de quibus hoc proverbium Ju- 



C Α Ρ V Τ IV. 

DE PASCHATE ET FESTO AZYMOKVM. 

Quidam Patrum vocem τΐΛα-χα Pafcba fis Nifan, poteritque vocari Pafeba Ovium 

derivarunt a Graeco ποίσ-χω, patior, ξ$ Boum. Deitt. XVI, 2. Alias poteft 

quod Paffionis Chrifti memoria circa id quoque dici Feflum Pafcbatis, quemad- 

tempus celebretur. f ertvll. adv. jfud. modum decimus quarcus menfis Nifan fim- 

c. 10. item α μ β r ο s. lib. de myfl. Pafcb. pliciter Pafcba. Menfe primo, decimo quar- 

tap. 1. quam opinionem re&e infringit av- to ejus menfis eft Pafcba $ebov<e i Et decimo 

gvstinvs in titul. Pfal LXVIII. Nan^ quinto ejus menfis feftum. Num. XXVHT y 

vox ea origine Hebraica e£t (1), figiiificans 16. 17. Ad hoc feftum Joiia tantum ovium, 

tranfive, tranfilire. Dei ipfius expoiitio agnorum, hoedorum, boumque copiam po- 

haec eft. Viftima Pafchatis efl fehove, pulo dedit. Tertio, fumitur pro toto fefto, 

Π03 "tf£JN qui tranfiit domos filiorum Ifrae- quod incipit decimo quarto meniis Nifan, 

lis, Exod. XII, 27. fmiturque vigeilmo primo ejufdem meniis. 

- Prope erat η ioprq των άζΰμ,ων, η λίγομενη 

Η. Vox haec HDS Pafiba trifariam ilimi- τιάτχα, festvm azymorvm, quod voca- 

tur in Sacris Literis (2). Primo pro an- turPafcha, Luc.XXIhi. Sicut hoc figni- 

nuo illo Fefto, quod celebrabatur decimo iicatu quoque includatur Feflum Azymo- 

quarto menfis Nifan, zXizs Abib. ExTheo- rum, licet proprie loquendo Feftum azymo- 

logis quidem non pauci omnia, quae ad de- mm diftindum a Feflo Pafcbatis fuerit. 
cimam quartam no&em pertinent, decimae 

quintae attribuunt ; quem errorem haufe- ΙΠ. 1. Pafcba celebrandum erat circa ve- 

ruiit ex turbidis Rabbinorum lacunis, qui fperam decimi quarti diei menils primi ($); 

hodie eumdem errorem errant , tefte sca- hoc fuit fecundum ipfomm Sacramentum 

lig. de Emend. Temp. 1. 6. p. 270. Potesid (4), in quo licet cum agno panes azymi 

vocare Pafcba Agni, quum eo die circa ve- comederencur, feilum tamen ipfumAzymo- 

iperam Iiraelitae debuerint ratione familia- rum demum poftridie , fcil. decimo quinto 

rum fuarum agnum aflare, & in privatis x- menils ejufdem, coepit, agitatumque eft per 

dibus comedere. Secundo pro iila folenni- feptem dies, quorum tantum primo & 

utetemporis^uaeeratdecimoquiiuonien- feptiino convocatio fanfta & quies ab 

omai- 



6 4 GOODWINI LIB. III. CAP. IV. 

omnibus operibus fervilibus fuit, Levit. rumjpecie, hacfolis amaris : aliis noclibus 

XXIII, 5-8. vefcimur ξ$ bibimus velfedentes^ vel ac- 

cumbentes , hac tantum accumbentes ξ$ in 

IV. Ec z.Pafcha, aetate primam ejus in- longum extenfi. Tum pergit explicare, 
ftitutioaemfequentvnecmaitari; neccome- quod Pafiba fit propterea, quia Deus^r<e- 
di debebat alio in loco, quam eo iblo, quem terierit domos patrum fuorum in Aegypw. 
fuo nomini elegit Jehova , h. e. Hierofoly- . Deinde fuftollit herbas amaras manu, ait- 
mae. Sed fejium Azymorum ceniuemnt qufe: bis amaris berbis vtfcimur, quiaAe- 
Hebraei celebrari poile quibusvis in locis gyptii patribus noftris in Aegypto vitam 
fuarum habkationum ( 5 ) , ii nequirent eiTe reddiderimt amaram. Tertio, manu alle- 
Hieroiblymae; propcerea dicunt: ΠΊΠ til vat panem azymum, addkque: bic panis 
ΓλΏ'ϊ»^ Tm% -1T n^n nossn |3lj73 ti hSdn azytnus, quo vefcimur, notat, quod majfa 
^tlon pendet comeflio illius €x Pafchatis ob- patrum noftrorum anguftia temporis non 
latione, fed efi peculiare pr&ceptum fuapte potuerit fermentari, cutn Ddminus ipfis ap- 
natura. μ α ι μ ο ν. de fermento ξ$ azymo pareret , ξ$ ab boflibus liberaret. Hanc 
Cap*~6. feff* 1. catechizandi rationem ajunt praeceptara 

Exod.XII,i6. vocantque eam ΠΌΞ Vvti rmn 

V. Riius & tevemOnw ufurpatie (6) a unniintiatwnem&uenarrationemPafchatis. 
Judaeis 111 comeftione Pafcbalis agni corre- Hinc fnum loquendi modum mumatur A- 
fpondent cum teremoniis generalibus, qui- poftolus: Quotie{ editis bunc panem, ξ$ bi- 
bus folemiioribiis in Feftis utebantur. Be- bitis boc poculnm, τον S-cLmtw tx Κυξία χα,τ- 
nedicunt calicem, & benedicunt panem 7 «*yye/\Asrj. i€or.XI,26. 
diftribumitque convivis ac lavant pedes ac- 

cumbentium,uti diximus Cap.deConviviis. VII. 'Quantum ad hunc agnum, tale de 

eo praceptum habebant: Decimo die men- 

VI. Res iingulares, quibus difFert ab aliis β; Abib quisque fibi accipiet agnum, pro 
feftis, produntur in quaeftionlbiiSj quseafi- domo paterna, mtegrum, mafiulum, anni- 
liorum quodam, catechizationis raodo, pro- .culums eritque apud vos in cuftodia , usque 
ponuntur tempore Pafcbatis comedendi: ad diem decimum quartum ejus menfis 
iivepotius in reiponilonibus ejus, qui bene- Exod. XII, 3. 

di&ionem fuper menfa dicit, quas regerit 

roganti puero. Qiueftio erat: quid notat VIII. Pafcbalis pecus , vel ccgnus , vel 

hiccultus? Modus reiponfionis ita habuit: boedus (7), pro quavis doijio efto. To- 

qtwmodo aiffert b&c nox α cunftis aliis? tum IfraeUtarum corpus divifum erat in 

s c α l 1 g. de emend. Temp. 1 5. p. 270. Nam duodecim tribus, tribus in familias , familicc 

aliis noBibus femel lavamus , bac noBe bis : m domos. Si quac aomus non fufficiebat 

(fic Chriftus finita coena lavit fuorum difci- abfumendo agno, tum proximus vicinus fc 

pulorumpedes): aliis noBibus autvefiimur adjunxit, ut comederet. Tota communi- 

fermentato aut azymo pane , bac folo azy- tas vocabatur φατρία (8). Ejufdem feu- 

mo: aliis nottibus vefcimur varia berba- fus fuut apud Marcum cap. VI, 40. 41. 



DE PASCHATE ET FESTO AZYMORVM, 65 

• 

ο-υμπόιτιοϊ, & πξΑ<ηαί. Hae voces omnes probatus fuir, quia dicitur: mofculus^ an- 

nocaat communitatemfodalitatemque convi- niadiis. 
varum , quot eidem menfis accumbere pof- 

funt. VJtimum vocabulum proprie figiii- XI. D1 >?$ PerfcBus, integer ([2) debcbat 

ficat toros & areolas hovtovumi & iic vide- efle, tam ad commonendoslfraelitas de pro- 

tur iuEvangelio tota multioudo coniidens pria integritate & finceritate, quam ad de- 

in gramine viridi comparari horto, & fingu- notandam abfolutam illius perfeolionera, 

\x fodalitates totidem areolis horci. Nu- qui revera fuit ο αμνός rS &eit, ognus Dei. 
merus accumbentium in communitate Pa- 

fchali infra decem non defcendit, nec fil•- XII. AJfevOatuscjue fuit usque ad deci- 

pra vigititi adfcendit. ioseph. de Bell. mum quartum ejusaem menfis (i^). Rabbi- 

$ud. lib. 7. cap. 17. ni hujus cuilodiae quatuor rationcs danfc, 

hospin. de Orig. Feft. cap. 5. Quod r. 

IX. Commetidatur 111 Lege mafiulus($), alias potuifient negligere agnum Pafthalem, 
ad fignificandum vividum robur & vires ob prsecipitem emigrationem & molem ne- 
Salvatoris noftri, cujus typus fuit. gotiomm tempore difceilus. 2. Vt intra 

quatuor iftorum dierum ipatium eo melius 

X. AnnicuhiSj Hebr. T^U feftius anni explorare poflent & cognofcere perfe&io- 
(10). Sunt qui diftinguunt inter filium nem agni. 3. Vt, cum per tantum tempus 
cinni) ikfilium anni fui: Filiwn anni mter- fuis oculis luftrarent agnum, eo meliorem 
prctantur, qui annum unum agit, nec mi- occafionem & incitamentum haberent, tum 
nor, nec major eft; Filium vero anni fui 7 defcendendi in conilderationem mifericor- 
qui eft in anno primo, licec eum noadum dia* Dei eripientis cos ergaftulo Aegypti, 
abfolverir. SedABEN esra negat absque tum catechizandi " inftituendique fuos filios 
Kabbala poiTe iciri , quis {kfilius anni fui, ea iii parte; ob quam rationem receptus 
nam fieri poteft, inquit, ut ilt 1 addititium, mos Judceis fuit, ut agnum per hos quatuor 
iive paragogicum, quale frequens eft. An~ dies le&orum fulcris alligarent. 4. Vc hoc 
niculus : illud exponunt ilc (ji), quod praeparationis tempore ie poflent expedire 
agnus , qui o&o & plures dies habet , ido- & parare ad ma&andum eum. 

neus ad Pafcha fuerit, non tamen ii paucio- 

res, quia dicatur Lev. XXII, 27. Bos, aut XIII. Tempus, quo agnus maftari de- 

agnus, aut capra, qnum nata fuerit, fue- buit, erat vefpera, Exod. XU, 6. five, ut 

ritque dies feptem fiib matre fua, deinde α irt Textu originali legitur, D^3iyn ps jnter 

die οΒαυο ξ$ ultra accepta erit in oblatio- duas vefperas (14). Theologi hic mo- 

nem igne abfumendam fahovte. Rationem vent quieftionem , quoenam pars dici pcr 

hujus praecepti Hebrajorum quidam eiTe pu- hanc locutionem intelligatur? Quidam di- 

tarunt, quod nihil m mundo abfolute per- ftinguunt duas veiperasita: quod ftierk 

fcdum fic, usque dum Sabbathum tranfierit. vefpera Solis, fcil. cum moles folaris occi- 

Vid. mvnster. ad Levit. XXII. Infuper, dit, tfve/pera luminis, cum etiam radii fo- 

fi hora una ille agnus iuperarat annum, re- lares & lpleador terram deferuere. Tem- 

I - pus, 



66 GOODWINI L Ι Β, ΠΙ. C Α Ρ. IV. 

pus, iive τβ μ,ίτα,^υ, interim., inter has duas XV. Praeterea agnus debebat comcdi 

veiperas, cenfetur efle hora una, & tercia cum herbis amaris (15). Ratio hujus pra- 

pars horse, quo interftitio ajunt jugulatum ceptieft, ut eo admonerentur agere Deo 

Pafcha, aben esr α Exod. XIL Alii dant gratias pro liberatione ex fervitute Aegy- 

laxius temporis intervallum, ficque diftin- ptiaca, quoe ipforum vitam amaram reddi- 

guunt : quod fit vejpera declinationis & ve- dit. ExodJ, 14. 
fpera occafus ; putantque Pafcha macla- 

tum efle teippore eo, quod intercurrit me- XVI. rlas amaras herbas intingebant in 

ridiem & noftem. r. david in Radic. fulmentnm craffiufculum finapi inftar, quod 

Hoc etiam colligi potefi: ex Pircke Abotb vocabantnoVT)(i<5), dicuntque hoc ^«//««1- 

cav. 5. tum effe fignum luth in quo laborarunt pa- 

tres in Aegypto. moses jcotsen s.fol. u%. 

XIV. Haec poftrema reiponfio videtur Hoc pulraentum putant quidam eile, in 

magis confentanea veritati. r. Quia per quod Chriftus ψβ&ψζ tc ψωμίον , intinxit 

eam locutionem debemus intelljgere tem- offulam , quam Judas dedit. scalig. de 

pus longiufculum , qua non tantum Pafcba Emend. Temp. I. 6. p. 272. De hoc crafllu- 

ma&andum, fed etiam iacrificium juge of- fculo jure ita fcribimt Hebraei. maimon. 

ferendiim fnit. Num. XXVIJi, 4. Hoc de Serm. cap.feB.7. Solebant panem azy- 

ergo pomit oiFerri prima pomeridiani tem- mum intingere in pdmento Charofeth, ξ$ 

poris parte. Modum oblationis hoc tem- tiim vefci; deinde immiftebant herbas ama~ 

pore defcribit Talmud. traB. de Pafchate ras in Charofeth, vefcebanturque iis. Con- 

cap. in initio-, qui juxta noftrarum hora- iiciebatur e foliis palraarum vei Hcubus ari- 

rum numerum ita habet: Socrificium juge dis & paffis uvis, quce contundebant, affiir 

vefperrinum plerumque maftabatur inter foque aceto, inftar luti commiicebant, men- 

fecundam & tertiam , oiferebatur autem ia- feque appoiiebant Pafchali -nofte. mai- 

ter tertiam &quartam; vefpera Pafchatis μ ο n. /« PISDI \ΟΠ c. j. fiff. 11. 
ma&abatur inter primam & fecundam, of- 

ferebacurque femi - tertia. Quod il vefpe- XVII. Septem dies fequentes decimmn 

ra Pafchatis incideret in vefperam Sabba- quartum Niftin , proprie -loquendo , pecu- 

tbiy juge iacrificium vefpercinum ma6laba- liare feftum conftituebant, uti fuperius di- 

tur inter duodecimam & primam, & ofFere- &um ; nempe Feftum azymorum (17), quod 

batur media ad iecundam, & poftea Pafcha. hoc tempore 11011 debebat panis ferraenta- 

2. Hoc convenit cum immolatione veri tus in ipibrum cedibus reperiri. Hujus 

Pafchalis agni. Nam ficut tempus cmcifixi- moris veftigia quoedam funt obfervata in 

onis coepit hora tercia dlei cum iacrificio Romanorum Flamine Diali. a. gell. Noff. 

jugi matutino Marc. XV, 25. ita id nnicum Attic. 1 10. c 15. 
eft hora nona, verC 34. cum ibleret offerri 

facrificium juge vefpertinum, &mveiperis XVIII. Gradus prseparationis ad feftum 

Pafchatisy ipfum Pafcba. (18) quatuor erant. nvxTORF.Synag. c.12. 

1. Ex- 



DE PASCHATE Ε Τ FESTO AZYMORVM. 



67 



I'. Expurgatio fermenti, quando omncm 
fuam iiipellecSliJeiTi & vafa, quibus fermen- 
tum adjiacrere pofTit, emundant; & hoc 
afunt duobus vel ' tribus diebus ante Pa- 
fcba. 2. Inquifitio fermetiti , quando fer- 
mentatum panem inquirunc per omnes do- 
mus angulos & murium icrobcculas : ha?c 
iaquilitio fk accenia cerea, ' & tefte bvx- 
torfio noote ante Pafcha. scaliger 
id rcfert aliis verbis , nempe quod hocc in- 
quifttio inftkuta fucrit inennte quarta de- 
cima usque ad quartam horam pofi ortum 
Solis. De Emend. Temp. in Proleg. Ini- 
tium autem decimae quartoe diei erat nox 
antecedehs. nam Jadcei facros dies a vefpe- 
ra ad vefperam computabant: 3. Extermi- 
natio feu conflagratio fermcnti, quae fa&a 
a quarta ad fextam horam , circa meridiem ; 
quo temporc fequebatur ultimus gradus, 
quem scaliger prxtermifit, nempe 4. 
Execratio fermenti , quse ka fonat : Omne 
fermentum , quod penes me efl , quod neque 
vidi, neque removi , difpergatur , £T pro 
terv£ pubere reputetur. bvxtorf. Syn- 
ctg. cap. 12. 

XIX. Si quis iis feptem diebus vefcatur 
pane fermentato, poena eft, ammte excifio 
ex Ifraele ( 19 ). Exod. XII, 15. qua? poena 
ab Interpretibus triplicem nancifcitur fen- 
fura. Vid. p. f α g. in Exod. XII. Quidam 
per cam intelligunt, quod talis cjiciendus 
ilt ex htereditate cakfii; alii quod Deus 
talem excifurus e vita fit morte fubitanea ; 
alii , quod calis abscjue liberis fit dece£urus, 
nulla fui pignora relinquens. Huc facit 
ipforum proverbium : Vir fine filiis efi fine 
vita. p. fag. /. c. Harum trium expofitio- 
num prima hoc loco verifimillima eft, licet 
alia Scripturac loca fecimdam quoque ad- 



mittant, ut dicetur Cap. (k Civcumcifione• 
Interim judicet oequus ledor, annon haec 
verba importent , praeter occultum Dei in 
talis transgreflbris animam judicium , infti- 
tutionem Ecclefia?, quo pa6lo ea ejusmodi 
peccitores excommunicatione coercere 
queat; quod poenas genus Sacra Scriptura 
alias vocat άποσ-υνάγωγον ποΐΗα -S-cu, ejici €X 
Synagoga. Joh. XVl y 2. quce locucio cofi- 
venit huic, exfcindi ex Ifraele. 

XX. Hic tria ( 20 ) quaeri poifunt : 1, quis 
ma&arit Pafcha? 2. ubi ma&atum? 3. ubi 
comeftum fit? 1. Maotatum eft a Sacerdv- 
tibus (21) 2 Chron. XXXV, 6. 2. Ma&abatur 
primis temporibus in AtrioTempli (22), lo- 
co, quem Deus elegerat. Deut. XVI, 6. 
3. Dominus agni accepic a SaGerdote, & com- 
edit in privata domo (23). Chriftus cum 
fuis diicipulis Pafcha celebravit 111 coena- 
cvilo Hierofolymie. Vid. maimon. in Kor- 
ban. Pefach. c. 1. JcB. 6. 

XXI. Ulterius quseri poifet, an Pafcha 
celebracum fnerit duabus coenis (24), al- 
tera alteram immediate infequenti? Qui- 
dam hoc affirmant 7 hisque rationibus : 
1. Quia Chriftus accubuerit , Pafcba autem 
comeftum fit ftando. Hoc omnium infir- 
milTimum argumentum eft. nam Chriftus 
scque accubuic, cum vefceretur Pafcbate, 
•ac cum inftitueret Sacramentum; & Judcei 
in genere , poft primam inftitutionem Pa~ 
fchatis, malunt id accumbendo comedcre, 
qoam ftando , ad fignificandum fuam quie- 
tem & libcitatem, ut patet ex Cap. deCon- 
viviis. 2. Quia Pafcha folitum fuerit aila- 
ri, cum in ultimo Pafchate, quod celebra- 
vit nofteir Jefus , fueritjus, cui intingeba- 
tur panis , «Sc cum quo edebacur Pafchalis 

I 2 agnus, 



6* 



GOODWINI LIB. III. CA.P. IV. 



agnus, non tamen nefas fuerit, ordinariam 
coenam ejufdem comeftioni adjungere, qux 
jus admittere potuic : fed, uti fuperius de- 
monftratum eft 7 materia, cui intin&a eft il- 
}a offula, putamr eHe pulmentum ^ψΟΌ : . 
3. Vrgent $ob. XIII, 2. jam pera&am fuiffe 
ccenam prraaam, cum Chriftus furgens fuo- 
rum diicipulorum pedes lavaret, poftmo- 
dum autem Judoe datam eile offulam, qua 
re oftendi accubitum fecundum. Sic Lu- 
tas quoque refert, Chriftum fuis difcipulis 
dixifle, [XiToi το <Wv??<riw 7 poft coenam, & 
confecrationem Sacramenti , quod unus i- 
pforttm ipium proditurus eflet. 

XXII. Hoc efl: validiffimum argumentum 
illorum, non tamen fufficientis roboris, 
quia Sacrae Scripturae frequens & familiaris 
eil πρόληψη, qua rllud prius recenfetur, 
quod ratione hiftorioe pofterius eft. * Sie 
$ob. XI. refercur Maria, quod unxerit Je- 
iiim, ecil illius undio demum fequatur pro~ 
ximo capite. Eamdem quoque de prodi- 
tore hlftoriam Mattbteus & Marcus ante- 
ponunt confecrationi Sacramenti. De hoc 
Judaeis proverbium eft (25): ^ - 3 !!]? 10 V*i 
ίΊ^ΓΟ inispl non eft prius aut fofterius in 
Scriptura. salom. iarchi inGen.VI, 3. 
His datis relponfionibus, videmus, quam 
dilutum iit ftamere, homines decem ( faepe 
cnim tot, non plures fuere), coenam fe- 
cundam eiTe inituros, ubi jam abfumpferant 
agnum atmifiij h. e. anniculum. 

XXIII. Conftac etiam ex hiiloria Barra- 
bae, fuifle receptum morem, dimittendi 
captivum quemdam temparePafcbatis(26y. 
Quantum ad hujus dimiffionis rationes, tri- 
plex exflrat opinio. Qiiidam putant, hunc 
morem fagrum fuiile raemori» 3onatbani*> 



ulii Saulify quem populus liberavit patris 
manibus. Alii cenfent, quemdam dimif- 
fum, uc feftum eo majori lactitia & plauiu 
agitaretur. Alii veriiimilius eife dicunt, 
id fa&um , ad vocandum in memoriam &r- 
vitutem Aegyptiacam. 

XXIV. Rurfus hic notandum, quod Ju- 
daei, loquentes de Pafcbate, loquantur fub- 
inde juxca computationem civilem, qua 
metiebantur dies ab ortu -Solis ad orcum 
Solis; fubinde juxta computationem fa- 
cram > quae ibat ab occafu Solis ad occafum 
Solis. Hoc infervic conciliando loco Num. 
XX VIII, 16. ubi deciraus quartus primi 
menils videtur poni pro primo die azy- 
morum. 

XXV. iosephvs Atitiq. lih. 2. cap. 5. 
prodit, quod huic fefto odo dies attribue- 
rint. Sic difcipuli dicuntur ad Chriftum 
acceillile primo die~azymorum (27), dicen- 
tes: π* &ίλας ετοιμάο~ωμ>ίν <rci (fyccyett το 
πάο-χα ; ahi vis faremus tibi adedendwn Pa- 
fcba? Mattb. XXVI 7 ij. quafi jj ττξάτη αζύ- 
μων, -prima azymorum fuerit ante Pafcha. 
Haec excufantur computatione dierum ci- 
vilium , etfi ratione computationis dierura 
facrarum Feftum azymorum demum ccepe- 
rit decimo quinto, duraritque tantum dies 
feptem , Pafchate Feflum azymorum proe- 
cedente. 

XXVI. Tandem fciendum eft, quod 
conceiTiim fiierit fecundum Pafcba (28) ns, 
qui vefci primo non potuere, vel propter 
impuritatera ex conta^u cadaveris contra- 
<5lam , vel ob diftantiam fuarum habiratio- 
num ab ealoco, quo jugulari debuit. Id 
obfervari debuit menfe fecwido, die decimo 

1 quarto 



DE PASCHATE ET FESTO AZYMORVM. 



6 9 



quarto juxta omnes prioris Vafchatis ceri- 
monias. Num. IX. Quantum ad conceffi- 
onem Pafchatis pofterioris pro ns , qui in 
itinere remoto fuerunt, Hebraei in iis ver- 
bis, in itinere remoto-, fingulares & notatu 
dignas mcditationes exemnt. Forfan Do- 
minus co iignificavit, nos Gentiles, qui im- 
mundi ξ$ mortui eramus in peccatis, κ** 
ατίς μΛΧξχν tfremoti, futuros ejfipropin- 
quos fanguine $efu Cbrifii, ipfumque partf- 
tipaturos, qui eilet Pafcba fecundum. Epb. 
II, 1. 13. De hac legali Gonftitutione di- 



cunt Hcbraei : quid efl iter remotum iflud? 
Qui die decimo quarto meniis primi, orien- 
te Sole, quindccim auc plura miliiaria ab 
Hieroiblymorum mcenibus abeft. Ecce! 
hcec eft via longinqua. Sin minus abefl^ 
non eft via longinqua, nam facile Hicroib- 
lymam appellere poteft tempore pomeri- 
diano, Hcet pedes eat. μαιλιον. in Kor- 
ban. Pefach. cap. j.feft. 8. 9. 

XXVII. Analogiainter Pafcbakm agnum 

& Chriftwn (29) flc habet : 



C HRISTVS EST NOSTR VM Ρ Α S C Η A. 
1 ad Corinth. V. 



Pafchalis Agnus fuit 

1. Agnus e grege. 

2. Absque vitio. 

3. Offerendus ξ$ ajfandus. 

4. Circa vefperam. 

5. Cujus non frangehantur ofla. 

6. Cujus fanguine refperfi portarum pofles. 

7. Vt Angelus percujfbr ipfos tranfiret. 
%. Qui in domihus privatis edebatur, 

9. Totus. 

10. Sine fermento. 

j 1. Cum herhis amarif. 

i2. Cumfeflinetione y ξ$ ' moreviatorum. 

13. Α filis tircumcifis. 



Chriftus fuk 

1. Filius bominis. $oh. L 

2. Ahsque peccato. 

3. Cruciandus ζ$ occidendus. 

4. In confummationefieculorum.Heb.IXjJb. 
$. Nonfregerunt ejus crura. Job. XIX, 33. 

6. Cujus fanguis mundat noflras confiiek- 

tias. 

7. Nepeccatum tf mors nos proflemeret. 
%. Qui vera propriaque fide applicatur, 

9. Per omnes fidei articulos. 

10. Sine bypocrifi. iCor.V,$. 
h. Cum patientia fub cruce. 

12. Cum ferio ξ$ fiticulofo iefiderio Merne 
vit<e. 

13. Α foiis fideliluf. iCor.XI. 



}3 



CAPVT 



7o GOODWINI LIB. III. CAP. V. DE FESTO PENTEC. 

CAPVT V, 

DE FESTO PENTECOSTES. 

HocFeftum vocatur(i) πεντηκοστή, per totam terram faniHHcjrcntur; *&) τότί 

vocabulo diem quinquagefimum ilgni- λαιπον Ιημοσ-ία, t^&rt πά<η και 1<$ία S -εξίζαν, ζ£ 

ficante , quia celebrabatur quinquagefimo a e χ eo deinceps publice licet omnibus ξ$ pri- 

pofteroPafibatis, \i.^decimofexto die men- vatimmetere. ioseph. Antiq. lib.j. c.io. 

fis Nifan, Non mim prius licuit falcem frugibus im- 

rnittere, quam poil -faclam oblationem. 

Π. Hic primo notandum cft r quod De- Panes autem duo, & oblatio euchariftica 

timjfs quartus di&s menils Nifan fuerit tq fuerunt, & iignum colledoe meffis (3). 
Ιΐάσ-χΛ. Decimus quintus ίοξτη rS π&τχα 

fefium Pafihatis, fwe πξάτη τχ πάσ-χα, pri- V. Secundo iciendum. eft, quod hos 

ma dies Pafibatis 9 quam Seniores appella- qumquaginta dies numerarint, fupputando 

bant πξύτψ τω\ 'Σαββάτων, primamSabba- feptimanas a hwipcc τ5 πάσ-χα, fecunda 

thorum. Decimus fextus erat ΰιυτίξΑ rS Pafchatis , unde didum eft Feft um feptu 

πασ-χα, fecunda dies Pafckatis (2), feu manarum. Modus fupputandi feptimanas 

ϊ"θΦΠ .Γππο pofterus dies α cejfaiione, nem- erat pro numero Sabbathorum, δευτίραν, 

pe Pafchate. LevtL XXIII, 11. Nam, quia fecunaam Pafckatis fequentium. Hiac 

hoc feftum feptem conftabat diebus, pri- primum iequens Sabbatham vocabant <W 

musque & ieptiinus vocabantur Sabbatha-, τερόπξωτον σ-άββατον (4), fccundum huTi- 

hiEc locutio idera notat, ac ίΐ diftum ellet -ξο^νηξον, tertium δευτερότριτον, &c. Sic 

pofleriore Pafchatis die. ut fingula Sabbatha & feptimanae, durante 

Pentecoftes temporc, veluti primum, fe- 

III. Hi quinquaginta dies cerci limites cundum, & tertiwn tfc. fiia nomina duxe- 
crantjudaicaemeffis, quam includebant duo rint a livnpct, fecunda Pafchatis die. sca- 
folennes dies , inetmte cam δευτέρα τ$ π α- Licde Emend. Temp. lib. 6. p. 260. 

σ Χ Λ ι fecunda die Pafchatis, claudente zrsv- 

Tvjx,c<ry 7 qainquagefima pofl. Δευτέρα, τ£ VI. Hcec obfervatio lumen afmndit Ioco 

πάσ-χα,, feainda Pafchatis ojferebant ma- illi Luc. VI, 1. (4) »*bi fit-mcntio ταββάτχ 

nipulwn primifiatum mejjis fu<e Levit. δευτεροπρωτα , Sabbathi fecundo-primi , pcr 

XXIII, 10. s c α l 1 g. de Emend. Temp. lib. quod intelligitiu• proxinium Sabbathum u 

6. Fefto Pentecoftes offerebant ^S^n Orh decinia fexta menfis Nifan, quai erat ^wre- 

XZ2P7W) panes agitationis dttos. Levit. ξ*> τη ττάτχα. 

XXIII, ι?. 

VII. Sic his quinquaginta dicbus tem- 

IV. Illc manipulus oblatio fuit pro tora pus meiEs defcribcatibus, operae pretium 
mefie , fecitque ut omnes fequeates frnges crit obiervafle differentiam inter ipforum 

mcllcm 



GOODWINI LIB. III. CAP. VI. DE FESTO TABERN. 71 

meiTem & noftram (5), quce praecipue in les, peraguntque meifem Majo. phn. Ub. 

eo confiftit, quod anticipent tempus no- \%.cap. 18. Illud ipfitm confirmat leo afer, 

ftrum ; nam & Canancei & Aegyptii arva teilis αυτόπτης > Defcript. Afr. lib. 8. c. 4. 
cum falce vifunt paulo ante Kalendas Apri- 






CAPVT VI. 



DE FESTO TABERNACVLORVM 

ΣΚΗΝΟΠΗΓΙΑ/. 

■ 

Vocabulum Graccum(i), quod adhibe- ceilum erat, usquedum tempeftas illa di£ 

tur ad exprimendum hoc feftum, notat cuila ellet. Vid. mvnster. in Levit. XXIIL 

proprie flrullionem tabernaculovum. ian- Infirmis quoque, qui vapores terrce.ferre 

sen. Concord. cap. 73. item tolet. injoh. nequibant, remanere domi Jicebat. Tem- 

VII. Hebraice dicitur rvteOH 3Π Feftum $ore Nehemice conficiebant fua tabernacula 

Tabernaculorum. Vtriusque etymi ratio ' iiiper teitis domorum, (oedes enim ipforum 

eft, quod per totum hoc feftum , quod fe- 11011 culminatae, fed planoe erant, Deut. 

ptcm plenos dies habebat, nempe a decimo XXII, 8.) aut in atriis fuis, aut plateis. 

quinto meiifis Tifri usque ad vigefimum pri- Neh. νΐΙΙ,.17. 
mum populus manfitaret fub tabernaculis & 

tentoviis in formam fornicum &porticuum ΠΙ. plvtarchvs referens hoc feftum 

exftruftis. Primus tamen horum feptem Sympof. 4. Probl. 5. ait: quod haec taberna- 

dierum & feptimus iingulari modo celebrari - cula praeprimis conftruita fuerint ex hedera. 

debebant, quum eifet iisdem convocatio Sed S. Literae tradunt quatuor frondium 

fanBa. ipecies, queis tabernacnla fua munierunt. 

Lev. XXIII, 40. quae putantur eiTe fequen- 

II. Quantum ad hoec tahernacula (2), ces: 1. Thyrfi olearum. 2. Tbyvfi palma- 

deiis ficfcribuntjudaei: Oportebat ea fieri rum. 3. Termites myrtornm. 4. Kami 

fub dio, 11011 intra portas, aut fub tegmine falicum* 
alicujus arboris; nec tegi velis, nec con- 

denfari frondibus , fcd relinqui Solis radiis IV. Rabblni produnt, quod quisque quo- 

ftellarumque fcintillationibus & pluviis ri- vis mane hunc fuum ramorum fafciculumt 

mulae debebant, per quas illaberentur. Sub tulerit (3^, aut quod alias jejunarit, p. fa- 

his feptem dies agitabant velut in fuis asdi- g 1 vs in Levit. XXIII. Hunc fafciculum ap- 

bus; proptereaque illa & fupelle6lile & pellabant Hofanna. elias thisbit. Hinc 

Ie&is iiiftruebant , liimbofo tamen aethere populus intranti Salvatori noftro Hieroib- 

cibum ibmnumque capere in xdibus coiv lymam putabat rarnos abarboribus, fterne- 

s * batque 



7 i GOODWINI LIB. III. C Λ P. VI. 

batqiis fupcr via, mgeminans 'arctvvd τω ΠΐΡ5Γ \ p ro torcularihus , compofitos efle iii 

νιω ΑΑβ&. Mattb. XJCI, ρ. hoc feftum. theoph. in $ob. VII. Alii 

vertfimilius loquuntur, .diccTntes rationem 

V. plvtarchvs, illudens Judaeis ( 4 ) , ejus efle , patrum ipforum habitationem ici 
comparat hoc feftum y^cw Baccbi, Bac- tentoriis & papilionibtis, Textus claret 
chanalibus, in quibus convivae circumcur- Levit. XXIII, ^. 

iitabant , haftas facras hedera veftitas , quas 

S -νξτκς vocabant , manibus tenentes ; qua- VIII. Sacrificia , qux his feptem diebus 

propter Feftum Tabemaculorum appellavit oflferebantur, praefcripta funt Num. XXIX y 

9-νρσ-οφορίοιν, geftationem tbyrforum. Hoc 15. 14. ( 7 ) ubi legimus fingulis diebus ea- 

feftum non ditfimile fefto, quod Atbenien- dem facrificia fuiile fafta ; hac tamen diffe- 

fes ypcant 'Etpyrtvw. rentia , quod prima die ofFerrent terdenos 

juvencos fubrumos , fecunda die duodenos, 

VI. Primo pofl: hoc feftum die fepties dietertia undenos , & ilc deinceps quovis 
altare circumiverunt, manibus palmarum die, defcendente numero. Rationem cu- 
termites fnrrigentes, m memoriam captx jusque diminutionis hanc eile ajunt Judseij 
Hiericbuntis ; ex hacjcaufa, vel qnod pal- Totus numerus juvencorum, qui m hoc fo- 
marum rami prjecipui eilent 111 fafciculis, fto erant offerendi, eratfeptuaginta, juxta 
hocfeftum vocatum eiiDtesPalmarum^). numerum feptuaginta nationum (8)> pro 
η ο spin. de Orig. Fefl. cap.7. itemMVN- quibns, utdicunt, ha?c facrificia faftafunt; 
«ter. inKalena, p. 150. quo pramunciari diminutionem iftarum 

gentium, usquedum cuncta iceptro Meffia, 

VTI. Quantum ad rationes hujus fefti (6) : qui eft deflderium gentium, ingenicularenc. 

Quidam putant id inftitutum fuiilc ob me- hosi>in. de Orig. bujus Fefli. 
moriam prote&ionis , quam Deus Iiraelitis, 

defertum tranfeuntibus, nube dedit, fub IX. Dies vigefimus fecundus menfis Tifri 

cujus umbra, tanquam fub tuto papilione, peculiare qmdemFeftum fuit (9), ut patec 

iter faciebant. onkelos in fuo Targum ex Neb. VIII, 19. Vemm, quia is imme- 

ieu paraphrafi Chaldaica videtur huic ien- diate iequebatur feftum tabernaculorum y 

tentiae annuere. Nam ubi Hebraei fegunti reputatus eft pro ulcimo fefti illius die. 
ut. cognofcant generationes veftrte, me fe~ 

ctjfe ut babitavcntfilii Ifraelis in tabema- X. Non foli autem rami, fed etiam omncs 

tulis. Levit. XXIII, 43. Chaldxus Para- dies totius hujus fefti vocati funt ni3Vw'in 

phraftes vercit: ut generationes veflne fii- Ko/^ww^aiblentiiacclamationepopulijcum 

ant f quod fecerim habitare filios Ifraelis fafciculos ramorum huc illuc ferrent. Oola- 

^33^ nSl3D3 fub umbra nubium. Alii pu- vus dies dicebatur Π3^ r:y^in Hofanna 

tant illud feftum infticutum tanquam iblen- Rabba, magna-, ieu magnus fefti dies $ob. 

nem graciaruin a&ionem pro vindemia, quie VI I 7 37. Ta/mud. tra£t. de fefto Tabern. c. 

eo tempore colligebatur ; hinc intelligunt Τ??. Vid. tremell. $ob. VII. 
eos Pfalmos Davidis , qui iiifcribuntur '? 

XI.Hoc 



BE FESTO TABERNACVLaRVM. 



73 



XI. Hoc die Judaei legunt ultimam ieolio- 
tiemPentateuchi, mcipiuntque primam (10), 
ne videantur pJus hilares ob fe&iones fini- 
tas, quam proclives eas exoriendi. bvx- 
torf. in Abbreviat. p. 253. 

XII. Hoc quoque die juxta conftitutio- 
ncm Prophetarum Haggai, Zacbariiz, & 
aliorum propheticorum virorum, magna 
cum folennitate & laetitia aquae abundan- 
tiam ex torrente Siloah(n) m Templum 
tulere, quas ubi Sacerdotibus tradita, cura 
vino in altare efTundebatur, canente toto 
piopulo illud Jefa. XII y 3. Haurietis aquas 
in Ustitia ex fontibus falutis. Salvator 



nofter cenfetur hoc refpexiiTe in illo di&o, 
quo ufus eft eodem die !}ob. VII, 38. Qui 
credit in me, ποταμοί υ^α,τος ζώντος μΰο-χ<τιι 
L• της ΜίλίΛς άυτ9, fluvii αψ& viv<e flueut 
ex ventre illius. tremell. jfoh. VII } 37. 
ex Talmude. 

XIII. Notatu quoque dignum eft, quod, 
cum Deus praecepit hoc feftum agitari de- 
cimo quinto meniis Tifri } Jerobeam (u), 
uc dedoceret populum verum Dei cultura, 
ordinarit die decimo quinto menfis o&avi 
feftum, quod refpondere exiftimatur fefto 
Tabernaculorum. η ο s ρ ι ν. de Orig. bujus 
fefti. pag. 24. 



C Α Ρ V Τ VII. 



DE FESTO BVCCINARVM ET NOVILVNIORVM. 



Vc intelligamus tempus, quo celebran- 
dum fuit hoc feftum, notandum eft, 
quod menfis Tifri fuerk menfis feptimus 
juxta computationem facram. Hoc fe- 
ftum igitur agitatum eft menfis feptimi fvi- 
vio die. Levit. XXIII, 24. Verum juxta 
computationem civilem erat menfe frimo, 
fic ut hoc feftura poffit vocari dies novi 
anniCi). 

m 

II. Quisque menfium fuum habebat fe- 
ftum (2). 1. Quo comparebant coram 
Prophetis, audituri verbum, quemadmo- 
dum aliis Sabbathis. Quare tu is ad iffum 
hodie, cum nonfit Novilunium, neque Sab- 
bathum? 2Reg,IV t z}. 2. Quo nefas fuit 
emere vel vendere. Quando tranfibit No- 
wlunium, ut vendamus annonam? Amof, 



VIII, ζ. 3• Quo offerebantur peculiaria- 
lacrificia quotidiana. 

ΪΠ. Feftum tamen Buccinarum differt ab 
iis Noviluniis. Ϊ. Reipe&u facrificiorum (3 ). 
In Novihinio ordinario offerebant, praeter 
oblationes quotidianas , juvencos fubrumos 
btnos, arietem unum, agnos annknlos fe- 
jttenos tntegros, una cum ipforum •")£?*? 
munere frumentaceo, & "^PJ libamine-, & 
birco peccati. Num. XXVIII, 11. 15. Sed 
ηομφίΛ NoOilunio, quod ordiebatur 110- 
vum annum, oiFerebant omnes di<5lns obla- 
tiones, &, prceter eas, juvencum fubrumum 
ununtt arietem unum, ξ$ bircum e caprtSy 
in feccatum. Num. XXIX, 1-5. 



Κ 



IV. 



74 



GOODWINI L Ι Β. III. CAP. VII. 



IV. II. Aliis Novilumis nqn clangebant 
buccinis. Hac autem χχμψ'ΐΑ Novilunio 
infiabant buccinas (4) ab aurora ad occa- 

fum Solis. schindl. in voce"^ 3 . Vnde 
difcimus, quale Novilunium fit , dequoio- 
quitur David Pfalm. L XXXI, 4.. Clangite 
in Novilunio bucctna, in interlunio, die fe- 

fti noftri. 

V. Ratio generalis hujus buccinationis & 
clangoris ingentis videtur mihi fuifle, ut 
diem novi anni eo obfervabiliorem redde- 
rent, quoniam omnes negotiationes & con- 
tra&us ipforum & ipfi anni Sabbatbki & 
$ubil<si ab inde computabantur. 

VI. Verum cur obfervabilis redditus fit 
ille dies buccinis five cornibus, tres opinio- 
nes exiftunt^5). LHebraci putant, illud fieri 
in memoriam liberationis Ifaaci, buccina- 
tumque fuifie cornibus, quia aries ipfius lo- 
eo jugulams iit, i\ fagivs Levit. XXIII. 
II. basilivs in Pfalm. LXXXI. autumat, 
quod popnlo m memoriam revocaretur ille 
dies, quo acceperant Legem m monte Si- 
nai cum fono tub<s. III. Aliorum fententia 
eft, eo ipibs relegiile memoriam reiiirre- 
ftionis, quceiietcum ο-αλπίσ-μΑη,βηοΐιώύ. 
Mittet Angelos fuos μζτΑ σ-άλπιγγος φω- 

ψ*ις μιγάλης, cum voce magna tuba. Matth. 
XXIV, 31. 

VH. Tria obfervatu digna iunt (6) in 
Novilunus. scalig. de Emend. Temp. f. 
26. £$105. Ι. Συνοδός, conjunBio Luti£ cum 
Sole. II. *E%AvyA<ry^ y incrememum Jplen- 
doris Lun<e. III. Σχήμα , ρψο&ΰίς , forma 
falcara, feu initium, Luna. In primo fta- 
m Lima obfcura plane efti In fecundo fe- 



ipfam proripit ad recipiendos Solis radios; 
In tertio apparet corniculata. 

VIII. Hinc, cunii in tribus iftis mutacio- 
nis gradibus fit mutua parcicipatio veteris & 
novaeLunae, Judaei obiervant duos dies: VI- 
timum cujusvh menfis ,. ξ$ Primwn fequen- 
tis. hospin. de Orig. Feft. c. 4. pag. 15. 
Eadem ratio tenet etiam in illis menfibus" 
qui coiiftant 29 diebus. Piopterea quia dics 
trigefimus erat ultimus menfium Icngiffimo- 
rum ? horatjvs lib. i. fat. 6. hos ul- 
timos dies vocat Trkefima Sabbatba. Pri- 
mos dies vocabant ηομηνίας , novilunia. 

IX. Ob certam rationem utuntur Judaei 
mutatione quadam feu transpofiticne die- 
rum, qux tranipofitio, etii uilirparetur quo- 
que aliis menfibus, fumma tamen cum cura 
in tranfponendo ipforum novo amio fiebar, 
iive die primo menfis Tifri. Et is, qui 
has mutationes fedulo conferec, cmnes 
transpofiiiones ab hac prima pendere in- 
veniet. 

X. Transpofitio dierura triplex fuit. sca- 
lig. de Emend. Temp. I 2. p. 58. 1. Men- 
ftrua. 2. Politka. 5. Mixta. 

XI. Ratio transpofitionis menftrua erat, 
ne celebrarent feftum novilumt*usq\ie duni 
vetus penicus prseteriiflet. Vt hoc melius 
elucefcat, obfervace tres regulas. I. He- 
brsi metiebanmr fuos dies facros a veipera 
in veiperam, initio fumto ab hora iexta, 
iic ut ab ea hora fexta usque ad meridiem 
ieqnentem iv imerarentur j8 hora":. II. Antc 
novihiniwn ο-υζυγία feu conjunBio eft inter 
Lunam & Soler.i, qua duranre Luna voca- 
xxxfilensj refpa^u obfcuriwcise^us, toto- 

que 



DE FESTO BVCCINARVM ET NOVILVNIORVM. 



75 



qac co tcmpore cil participatio veteris Lu- 
nae. III. SoJuta hac conjunftione, nempc 
iub niarum oolodecim horarum anteineri- 
dianarum aliqua, Neomenia habita efl eo- 
dem dic. Verum fi duraret unam minu- 
tam poftduodecimammeridie, feftum trans- 
poilcum eft in fequentcra diem; quia alias 
fuum facrum diem inchoaiTent tempore vc- 
teris Luna\ μ ν ν s t. Kalend. Hebr. p. 46. 
Et hanc transpqfitionem iignant hac abbre- 
viatura Π% h. c. i8> propter horam deci- 
mam odavam, quas ilii caufam dabat. 

XII. Ratio transpofitionis politka erat, 
ne duo Sabbatha five Fefta immediate fe 
contingerent ; quia iis nefas fiiit, uc dicunt, 
parare cibos , & jufta mortuis , & quoque 
incommodum, duobus diebus abiHnere pa- 
• randis cibis & obmendis humo mortuis. 

mvnst. Kalend. Heb. p.v>6. 

XIII. Sed hic admittendae dua? exceptio- 
nes, quando conjimcHo immediata duoruin 
feftorum evitari nequivit. L Si Pafcha fi- 
ve decimus qiiintus menfis Nifan incideret 
in Sabbathum, tum Pentecofte neceilario 
incidebat m diem Solis. II. Si Pafcha in- 
cideret in diem Solis 7 tum immediate atite- 
cefllt Sabbathum hebdomadale. Primus 
au&or hujus transfofttionis politic<e erat vir 
confpicuce dignitatis Eleazar* 350 annis an- 
te advenuimJefuChrifti. hospin. deOrig. 
Feft. pag. 6. 

XIV. Peculiares transpofitionis -politicai 
lpecies funt numero quinque : ι. ΠΝ Adu, 
2. ro Badu, 3. ΤΠΛ Gahaz, 4. ISt Zabbad, 
5. 15N Agu. Ad intelligendas has abbre- 
viaturasTciendum eft, quod in his effi&is 
vocibus literce pofitse fiht pro nurnero, & 



applicentur feptem diebus hoc modo: Ν 
1. Dies 'Solis. 3. 2. Dies Lun<e. j.j. Dies 
Martis. t 4. Dies Mercurii. VI. ς. Dies• 
$ovif. ν 6. Dies Veneris. T. 7. Dies Satur- 
ni } feu Sabbathi Judasorum. 

XV. Regulse tangentcs transpofitionem 
politkam hx iuiit. 1. Ne vei dies novi an- 
ni, qui erat pvimus menfis Tifri-, velfeftum 
Tabernaculorum, quod erat decimus quin- 
tus ejusdem menfis, celebretur i;i ΉΚ, h. e. 
Die Solis, vel Mercurii x vel Veneris. Non 
die Solisy vel Veneris } quoniam alias Sab- 
bathum hebdomadale immediate vel ante- 
ceifiilet, vel fecutum eilet : non die Mer- 
turii , quia tum Feftum Expiationis, quod 
celebratur decimo ejus menfis veniret die 
Veneris-, adeoque immediate fequenti Sab- 
batho jungeretur. Hoc exemplum folum- 
modo tangit primum diem menils Tifri y 
nernpe Fefiiun Buccinarum-, valet tamen 
etiam per confeqiiens die decimo quinjo % 
quo eii Feftum Tabernaculorum > quia ne- 
ceilario decimus quiiitus eft idem hebdo- 
madce dies, qualis primus fuit. Propterea, 
fi primus non fuit TIN Adu, nec decimus 
quintus fuit. Regula fecunda erat, ne Pa- 
fcba celebraretur in Π3, h. e. die Lwi£ y 
Mercurif, ξ$ Veneris. Regula tercia erat, 
ne Pentecofte haberetur m ffli Gahaz , h. e. 
die Martis, $ovis, ξ$ Saturni. Regula 
quarca fuic, ne Feflum Purim iive fortium 
agitaretur in "O? Zabbad, h. e. die Lun<e y 
Mercurii, ξ$ Saturni. Regula quinta erar, 
ne Feflum Expiationum habererur ία 13N 
Agu, h. e. die Solis, Martis, ξ$ Veneris. 

XVI. Trampofitio mixta eft, quando 
partim menftrua, partim politica coinci- 
dimt m mutatione dierum. Transpofitio, 

Κ 2 per 



* 



GOODWINI L Ι Β, III. C ΑΡ. VII. 



per hanc mixtionem feu conairfum h£ia T 
duum generum eft. i. Simplex. 2. Duplex. 
Transpofitio fimplex eft , quando feftum 
transpoiltum eft in diem fequentem. e. g. 
Si Luna mutatur die Solis poft merjdiem, 
tum feftum transponendum eft ob duas ra- 
tiones. Prima ratia eft menftrua, quia 
punftum mutationis eft: poft horam tV lg. 
Secunda z&politka, quia regula ΉΝ Adu 
interdiclt feituoi haberi die Solis. Nihilo- 
mhros, quia dies proximus, nempe Lunns 
dies, celebrabatuiy voco transpqfitionem 
fimplkem. 

XVIL Hujus natura? efi: transpofitio illa, 
quam vocant toapn IDD Batu Takpbat. 
Quae vox Ma eft ad juvandam memoriam; 
quaevls enim litera numerus eit ,, & Cic re- 
folvi poteiL 2 erit ^ 113 ι<$ 7 tOSpn 589. Sen- 
ius eft, quod feqaenti anno ίμβολιμαίω, 
cui totus meiiils interkalabatur, ίί pun&um 
mutationis incidit in diem fecundum hebdo- 
mada?, h. e. diem Lun<e y nort ante horam 
decimam quiatam & minuta 589 , Feftum 
Namenitz transponi debuerit m diem Mar~ 
tis. Quid & transpofuio politka & ;«£«- 
firua opereimirin hac mutatione. Leg. s c a- 
11 g. de Emend. Temp. l.i. p. 87. 

XVIII. Transpcfitio duplex eft, quando 
feilum transpofitum eft, non in diem pro- 
xime iequentem, fed m alium, quemadmo- 
dum, ii primus dies Tifri incrdit in diem 
Saturniy & Lunar coniun&io nondutn fa<Sa 
eft ante meridiem, rum menftrua trampofi- 
tio hoc feftum rejicitin diem Solis, propter 
lioras ΓΡ' i&. Politka vero transpofido id 
revolvit 111 diem Lun<e, uti patet ex reguk 
VW Aduj. quse imerdixit Sabbathum.. 



XIX. Hujus farinae eff THDi Grtf/W, 
qusc vox eft ficla, qtiavis lirera defignante 
raimerum, iicque reiblvi poteft. Λ erit 3, 
13 9, Ή 204. Senius eft: m anno com- 
muni, cui- meniis interkalatus non eft, β 
pundum mutaciQiiis incidit in diem Mar- 
ttSj non ante horam nomm & 204 minuta 
hora?, Neomenia transpofita eft ia diem 
3ovis, 

XX. Tandem nota 7 quod 1080 minuta 
conficiant unam horam. mvnster. Ka- 
tend. pag. 45. 

XXI. Feflum Tahernacuhrum habebatur 
menfe Tifri, & proptereanon poterat ha- 
beri poflridie Sabbathi, ut patet ex regula 
*ns Adu. Pafcba celebratur mcnfe Nifan> 
tk propterea id poterat celebrari pofiridie 
Sabbatbi, ut patet ex regula Ή3 Badu. 
Si quis rationem petit, cur Pafcba poflridie 
Sabbatbi potuerir haberi 7 11011 autem Fe- 
flum Tabemaculorum ? hanc puto eiTe ra- 
tionem: Pofleriores omnes transpofitiones 
pendent ex prima transpofitione Neomenia 
t£ Tifri, quae non ita poterat transponi, 
ut evitarentur omnes feftamm duorum 
coiicurfus. Atque ita , cum Pafcba habe- 
rent poftridie Sabbathi, licet non omnes, 
declinabanr tamen plurimos duorum Sabba- 
thorutn concurfus. 

XXH. Hsc computatio transpofitionis 
feftorum parrim aperic morem Judaeorum 
infigendis Feftis, parcim ■ illuftrac illud , de 
quo Theologi graviter confligunt, fcil. 
utrutn Salvator noffer anticiparit Pafcba (7)? 

XXIIL Eccleiia Groeca tenet, Chriftum 
die decimo tercio menfis celebraiTe fingu- 

lare 



DE FESTO BVCCINARVM ET NOVILVNIORVM. 77 

lare Pafcba cum fuis difcipulis, cum panis quae fofius demonftratae funt Cap.de Ρ "afcha- 

azymus nondum adhiberetur. ε ρ ι ρ η. lib. 2. te. Ι. Dies decimus quartus meniis, quo con- 

Tom. 1. cap. 51. pag. 147. proptereaque utun- fumebatur Pafcba, vocatur primus dies azy~ 

tur pane fermentato, & inculcant neceffi- morum. Prope erat Feftum azymorum 9 

tatem ejus in Sacra Coena, quem ufum qui- quod dicitur Pafcha Luc. XXII. II. Dies 

dem fermentati panis in Coena Dominica decimus quartus feftus non fuit vel facer, 

Ecclclia Romana olim non damnavit. ca- fed decimus quintus. Menfe primo, dea- 

s α vu. exercit. 16. p. 465. ma quarto die illius menfis , Pafcha !jfebov<e 

eft. Et dectmo quinto die ejus menfis, fe- 

XXIV. Verum illam iententiam Groeco- Jlum Num. XXVIIT, \6. 17. Quidamputa- 
rum rejicimus. i. quia 11011 convenit cuni bant r quiajfudas habebat γλαα-ο-οκόμαν tbe- 
Hiftoria Evangelica. 2. quia haec ienten- cam, quod Jefuf ei dicit: Eme r quibus opus 
tia ftatuit Chriftum Iegis traiisgreilbrenr^ habemus ad fefium $ob: ΧΠΤ-, 19. ΙΠ. O- 
noa impletorem* ves &boves ? qui hoc die immolabantur, 

vocantur Fafcba. Deut. XVI, 2, Et hoc 

XXV. Alii dicunty quod, quum eo an- refpe&u Jobannes intelligendus eft cap. 
no Pafcha inciderit m diem Veneris, id fe- XVIII, 28. Et itti non intrahant «? το 
ftum traje&um (It in diem Saturni, per re- πραιτύριον in curianu ne inquinarentur, fed 
gulam ΤΌ Badu. mvnst. in Mattb. XXVL ut comederent Pafcba. Sic ut hsc Pafcba- 
Praetextus ipforum eft, quod Chriftus com- tis comeftio 11011 intelligi debeat de agno 
ederit Pafcha decimo quarto, fu e» die YajcbalL 

Veneris, juxta praeceptum Dei , Judori au- 

tem Pafcha fiimierint die Saturni juxta XXVIIF. Verum quaerere hic qais poilet, 

ύίυτίξωιην πΛτξαπαξάάατον* quomodo inquinari poraiiTent mtroeuntes 

Pratorium (8)? Refp. Vefperis Bfctodam 

XXVI. Tandetn alii iuftinent, quod dierum , quas vocabant dies prxpnrationis, 
Cliriftus & Judaei eodem die & hora, fcili- illicitum fuit Judicibus^ decidere cnminalia 
cet die Veneris, five decirao quarto menfis iii Curiis, *h) ^?^ 3^Si Mh Μ8?32 y? pti 
Nifaftj Pafcba comederinc; mitmm autem: 3*0 DV 3^y? JV////^ exercentur judicia ca- 
diei Veneris pro Judaeorum ritu fumendurrr pitalta vel vefpera Sabbatbi, vel ttiam ve- 
eft a diei JfewV veipera, & quidem hora fpera diei fefli. moses ben maimon. 
fexta. s c α l 1 g. de Emend. Temp. 1 6. p. 266. lib. ult. $ud. C Sanb. SeB. 11. Hinc Jefum 
Die Veneris fummo mane judicio datus eft r deducunt ad Pilatum, Praeiidem Romamim.. 
& crucifixus, & poft meridiem circa ter- Abftinentque Curia, quapropter eciam di- 
tiam, cum inciperet παρΑτκευη ry β-αββάτα,. cunt Joh. XVIII, 31. Non licer nobis occi- 
humatus. Ibi propter pr<eparationem Ju- dere quempiam; h. e. tali & ejusmodi die. 
i<corum pofuerunt Jcfum. jfob.XIX,^. AVGvsTiN.14traB.mZ0b. Icahimclocum 

exponunt quoque c ν r ι l l. lib. 12. in $ob. VI. 

XXVII. Vt concilienius Evangeliftas hac c hr y s ο s τ. Homil. 12. u ε d α in $ob. XVIII. 
m parte, reperendce fmit eae ilngulares res, 

Κ 3 XXIX. 



78 GOODWINI L Ι Β. ΙΠ. CAP.VIIL 

Ι ι 

XXIX. Nam etiamil Synedrium ipforum, affeciiTent reos tali mortis gencre. • Rur- 

feu Senatus magnus, ea tempeftate oppref- fus, Stepbanus ab ipfis damnatus effc.ad la- 

fus eflet, nihilominus omnis poteftas in re- pides Act, VII, 58. Ec quefti -funt coram 

bus.capicalibusipfisabiOgata nonerat(9) r Felice, quod, cum voluiflent Paulum fe- 

uti docent verba fequentia verf. 32. Vt cundum fuam legem judicare, Lyfias Cht- 

fermo $efu impleretur, quem dixit, figni- liarcha ipfum ex manibus fuis vi magria ex- 

ficans quali morte moriturus ejjet. Qui torfiirec. A8.XXIV, 6. 7. Quae teftantur, 

textus oftendit, quod illud το χκ. i^vat, ψ- quod 11011 omnis potefhs circa capitalia i- 

Ucitum^ per fingularem Dei proyidentiam pfis ademta fuerit. Sed de his plura Cap. 

evenerit> ut poffit a Pilato judicari & cru- de Pcenis Captal 
cifigi. Nam, Γι Judcei fuiflent judices, nou 



c α p y τ νιιι. 

D Ε FESTO EXPIATIONVM. 

Decimo die menfis Tifri, qui reipondet III. Cerimonias, qua? concemebant Sa- 

noftro Septemhri, praeceptum eft ce- cerdotem tantura (3), duce erant. 1. Tunc 

lebrari Feftum Expiationum Levit. XVI, 23. intrabat Pontifex SanBum SanSorum, qui 

27.29. ita di£him (1), quod Pontifex eo introkus proprius fuit huic fefto. 2. Is, 

die confeflionem iaceret coramDeofuorum iacrificatiirus pro fe & pro fua famiiia ju- 

peccatorum & Iiraelitarum, & peragendo vencum fubrumum peccati & arietem in 

certos rkus & cerimoiiias expiaret ea, eo- holocauftum, induebatur ' veftes Sacerdoca- 

rumque remiffionem impetraret a Deo. les ; lotusque accipiebat a Gaeca Ifraelis 'duos 

hircos caprarum in peccatum Cf arietem 
nnum in holocaufium. 
II. Cerimoniae, quce eo tempore ufurpa- 

bantur, coiicernmit vel populum ξ$ fac erdo- IV. Duos illos hircos ftitit (4) coram, 

tetn, vel Sacerdotem tantum* Illse, qua: facie Jehova?, ad portam tentorii convea- 

concernunt populnm (2) ξ$ Sacerdotem, tus , ibrtem 'jaciens , uter facrificari, uter 

confiflebant in dffliftione animarum ipfo- vero dimitti debeat vivus. Hic pofterior 

rum, quasfiebat jejunio; unde ipfum Fe- vocatyr Jfyrcuf.ewiffirius(s^v.^(£Gna2&- 

&umvocami: Dksfojuniz. iosEPR.de B.jP. zel, ex '? tapra £ffn** abiit. r. d. kim- 

p. 43. Quod illuminat textum ASt. XXVII, chi in radic. quia altero ^iigulato ipfe iu 

9. Navigatia erat periculofa ob id, qmd deicrtum emittebacur. 
jam -pvfiteriiffet η yjf ύ& χ jejumum, h. c. Fc~ 

ft.um Expiationis jam clapfum erat, immi- V. Grtcci Interpretes vocant hunc hir- 

nente bruma. cmn "Αποπομπών , malorum depulforem; 

quo 



DEFESTO EXPIATIONVM. 



79 



quo nomine Gentiles fuos Deos Tutelares 
infignierunt. Opinanturque, quod hircus 
emijfarius, peecata popu.li m deferciim cf- 
ferens, fimul eifcrat mala poence, quse con- 
fequuntur mala culpa?. Et ad confrrman- 
dum hac ii\parte populum, juffitDeusPon- 
tificem conficeri peccata nomine totius po- 
puli, & oraaia peccata totius coetus rejice- 
re in caput hirci emijfarii, 

VI. Forma ' confeffionis juxta Magiilros 
Hebrieorum ita habuit : Ο Domine, populus 
tuus, domus Ifrael, peccavit, rehellis fuit, 
ξ$ deliquit coram facie tua : Nunc te ro- 
go 7 ο Domine, condona peccata, rebelliones, 
ξ$ deliBa^ quihus populus & domus Ifrael 
peccavit, rebellisfuit, ξ$ ' perverfe egit co- 
ram facie tua , ficut Jcriptum efi in Lege 
fervi tui Mofis : Eo die expiaturus vos eft, 
ut vos mnndety ξ$ vos mundabimini ab 
omnibus veflris peccatis coram $ebova. Lev. 
XVI, 30. Vid. p. fag. Lev. XVI. 

VII. Hodiemi autem Judaei, quiim non. 
poflit deftru&o Templo Hierofolymitano ia- 
crificium rice offerri, fi funt viri, capiunt 
gaUum gallinaceum (6) albumj fi ilmt foe- 
mmx, gallinam. Huncgallum ter circum- 
agunt circa caput Sacerdotis, dicentes: 
Gallus gallinaceus bic commutatio erit pro 
me. bvxtorf. Synag. cap. XX. Poilea 
mactant gallum, confitentes fe morte di- 
gnos efle, jafHsque fupra teiti culmen in- 
teftinis , iperant corvos & cornices ea fur- 
repturos, & fitnul ipforum peccata ablatu- 
ros in deierta. Ne autem videantur fiae 
ratione inianire, promunt rationem hanc 
ex archivo rationis 7 cur hoc tempore gal- 
lum el ; gaar. Vox "£l§ m Sacra lingua no- 
mvirum, m Talmude gallurtL• Jam, di- 



cimtilli,Dei juftitia rcquirit, ut q^icmadmo- 
duirO?•?. peccavit, ka ^^f iatisfacere• de- 
beat. * 

νΠΙ. Verifimile eft, Groecos ex hoc Fe~ 
fto Expiationum lumflile expiationem an- 
nuam civicatum iuarum, qurc hoc modo fie- 
bat: Homines quidam . damnati produce- 
bantur redimiti fertis fecundum rnorem fa- 
crificiorum. Hos ex praecipiti Ioco derur- 
bant in mare, Neptuno confecrantes , his- 
que verbis utuntur: Πε^ψ^Λ r t pw yevS. 
Sis pro nobis peripfema (7). svidas in 
voce ^-ε/ι/ψ^Λ» 

IX. Eamdera explationis fpeciem adhi- 
bebant Gentes tempore peftilentia?, vel ma- 
li inficientis; cujus repelkndi gratia iitis Diis 
facrificabant quosdam, quos vocabant «λ- 
Β-α,ξμΑτα». ΚΑ&αξμ,α,τα ελίγοντο, οτι ΐπ) κα- 
3-ci%<ret λιμ3 τίνος, η τίνος ετίρας νόο-% 3-υομ,ε~ 

vat ΘεβΓς-, Katharmata dicebantur, quia in 

expiationem famis alimjus, aut alicujus 

alius morbi facrificabantur Diis. Vems 

Scholiaft. in α r ι s τ ο ρ 1 1. Plut. ρ. 4-8• Hxc 

duo vocabula adhlbet Apoftolus 1 Cor. 1V 7 

13. & vertimtur fordes ξ$ excrementa: Fa- 

Bi Jitmus 7η(Η%&§Αγματ& r5 χ.ό<τμχ, excre- 

menta, purgamenta mundi, χα) πάπων πε- 

ξίψηρα o omniumfordes, ramenta. Ver- 

ba fignificant proprie fordes iive tcenum, 

quae purgantur verrunturque ex pedibus 

hominum aut ex areis. Sed juxta opiaio- 

nem bvdaei Annotat. reliq. inPanie.B. de 

j)Tnis p. 334. Apoftolus refpexit iftam ex- 

piationem, qiia utebanmr Gentiles (8). 

q. d. Ita defpe<5H fumus, & fic cxofi po- 

pulo, fic on^rati contumeliis & mdcdidio-f 

ivhu& multitudiiiis, quemadmodum rd xa~ 



8ο 



GOODWINI L Ι Β. III. C Α Ρ. IX. 



3-άρματΛ, homines illi, qui publicce expia- primis geffit figuram & typum Chrifti, e rc 
tionis gratia facrificantur. cric aunotafle convenientias inter typum & 

X. Jam quia Pontifex inhocFefto pre- antitypmn (9), umbram & veritatem. 



AARON. 

1. Vontifex intravit SanBum SanBorum 
Lev.XVI,3. * 

2. Semel quotannis intravit Exod. ΧΧΧ,ιο. 
3• ffic & αίματος τράγων και μοσ-χ,ων per 

fanguinem hircorum ξ$ vitulorum Hek 
IX, 12. 

4. Hic μόνος folus Heb. IX, η, 

5. Hic veftitus erat Sacerdotalibus vefli- 
bus Levit. XVI, 4. 

6. Hic accept duos bircos Lev. XVI. 



7. Hircus fortavit populi iniquitates 



CHLRiSTVS. 

1. Chriflus nofier Pcntifex intravit άς άγια 
m SanBuariwtiy fcil. in coelum. Hebr. IX, 
12. 24. 

2. Is femel ititravit. ibidem. 

3. Is per fanguinem proprium. ibidem. 

4. Js calcavit torcular i$?$ folus ipfe. Je- 
fai.LXUI^. 

$. Is pradefinitus ξ$ obfignatus adhocmu- 
nus α Patre απ άξχχς ab neterno. 

6. Is duas ajfumfit naturas. ΆπόΒ-αα 
impaffionabilitas Deitatis figurabatur 
hirco emijjario. τΐα&ηματα pajjtones au~ 
tem Humanitatis , hirco, qui maffaba- 
tnr. theo.doret. qu<eft. 12. in Levit. 

7. Cbriftus pro nobis jaBus efi peccatum 
ζ Cor. V, 2r. 



— 



C Α Ρ V Τ IX. 



DE ANNO SABBATHICO, SEV QVIETE SEPTENNALL 



Quemadmodum quovis feptiduo Sabba- 
tbumfuk, ira quovls feptenntoAmius 
Sabbathicus ( 1 ). Lev. XXV, 24. Et quem- 
admodum Sabbatbum fignum erat, quod 
Domini eilent, proptereaque ceilarent ab 
operibus fuis, ut agerent opus Domini : ita 
anmis Sabbathicus fignum erat (2), quod 
& ipfi, & ipforum terra Domini είΓεικ. 



II. Obfervatio hujus fefti confiftcbat 
prsecipue in duobus. Ι. Ια άγεωργηο-ίχ, 
agrkulturte ceflatione (3), unde vocatur 
Vm nati Sabbatbum terr<e Lev. XXV, 6. 
II. In remiffione debitorum ( 4 ) fafta a cre- 
ditoribus, unde vocatur ΠΪΓΡ7 HUCtli Rg. 
miffio jfehov/e Deut. XV, 1. 2. 

III 



,DE Α Ν Ν Ο S Α Β Β Α Τ Η Ι C Ο. 



III. Quum hoc anno ipfis agricultura in- 
terdi£h fuerit, quaeri hicpoflet, qua rc vefci 
potuerint eo cluraare (5)? Refp. Amandabo 
benediftionem meam vobis in anno illofexto, 
ξ$ proferet proventum in tres annos. Lev. 
XXV, 21. 

IV. Quoniam quovis anno feptimo de- 
bkaremitti debeant Dei jutfii, quaeri quo- 
que pdteft, annon res eorum, qui dabant 
mutua, hac ratioae accifa: fuerinc? aut an- 
110 α ipforum corda obdurarentur, ne mu- 
tuum erogarent (6)? Refp. Hoc pafto i- 
pforum res non attenuabantur , nam certa 
eil Maxima & Regula : Non amittitur, quo 
Deus colitur. Quare Hebraei ipii hoc in- 
terpretantur eiTe potius mandntum proba- 
tionis , qualc Deus dedit Abrahamo, non 
ut obtruncaretur Ifaacus, fed ut Abrahami 
amor & fidcs tentaretur , quam mandatum 
obedientice ; hoc refpe&u ait α ε ε ν ε s r α , 
interpretans haec verba; Penitus non erit 
egens in te. Dcut. XV, 4. Hoc eft , air 7 
quafi Dominus dixiffet: Scitote illud, qnod 
vobis pr<ecepi de non urgendo & admonendo 

fratve , non fruflra ejje. Si totus Ifrael, 
velplurima illius pars obfecundabit voci$e- 
hoViZi tum non erit mendicus inter vos, cui 
necejfe fit dari muiuum, immo vos omnes po- 
tevitis mutuave gentibus multis. aben 
ε s r λ Deut. XV, 4. 

V. Rationes inftituti hujus Fefti(7)cea- 
fetitur effe. I. Vc doceretur populus per 
iidem pendere a providentia Dei. Nam li- 
cet ipfe dominus agri potuerit colligere ex 
proventu fpontaneo ad fuftentandum fe & 



familiam fuam Lev. XXV, 6. ιιθιι tamen ei 
permifliim erac conferere agrum, dkiorem 
meflem faciendi caufa; nec eidem Jicuit 
agrum fuum metere, nec iii horrea cogcre 
ad fruendum propriis reditibus, fed omnia 
omnibus promifcua & cominunia erant, & 
quivis manum fuam in agrum quemcunq-.ie 
immittere poterat. II. Vt meminiifent fe- 
licis illius conditionis, qua gavifus fuerat 
Adamus in Hatu innocetitiae ilioe, cum terra 
fponte, ilne γί&ύξγίοί, fruchis ederec. III. 
Vt figura & fignum eflec aecerni Sabbathi, 
quod exipe&amus iti coelis. 

VI. Hic quidam putant fimdatam efle 
fententiam r. ε l 1 α ε ( 8 ) , fcil. miindum fla- 
turumfix mille annos, ξ$ anno millefim$ 

feptimo futurum magnwn annum Sabbathi- 
cum. hospin. de Orig. hujus Fefli. Sex 
mille anni reipondent iex profeftis diebus, 
millefimus feptiraus Sabbatbo, juxta illud 
2 Pet. ΠΤ, 8• %ίλια ίτη 7ΓΛξα. Κνρίω ως νμίρα 
μία,. Verba ε l ι α ε iftius lioec funt : Sex mil- 
le amiis flabit mundus , ξ$ rurfus corruet, 

Duo millia inanitatis, duo millia Legis-, duo 
millia dievum Mejfiae eruat. Talmud. in 
Sanhed. Cap. Helec. 

VII. Licet iummam hujus prophetix re- 
jiciamus, ut nimis curiofam, nihilomiaus 
tamen, cvim Judceus loquatur , hociafervi- 
re poteft & evinci contra ipfum, 1. Mef- 
fiam jam veiiiile. 2. ipfius adycntu Legem 
Moils filere. 



CAPVT 



82 GOODWINI LIB. III. CAP. X. DE ANNO IVBILAEO. 

CAPVT X. 

D Ε Α Ν Ν Ο IV β Ι L Α Ε Ο. 

Hoceft nkimumfeftum, quodDeusJu- diderant. 3. Hoc modo cuftodita eil dl- 

daris prsecipit. Celebratum fuit quo- ftinclio tribuum, redeuntibus nempe agris 

vis annc y quinquagefimo , inftitutumque Le- ad primos dominos, in fuis tribubus ; fer- 

vjt. XXV, 8• Numerabis tibi feptimanas visque ad fuas farailias. 4. Sunt, qui au- 

annorum, feptem annos feptem vicibu^&c. tumant, quod, quemadmodum Grteci fua 

tempora comptitabant Olympadibus , Ro- 

Π. Vox'3ubihei defcendit ah Hebraica mani Luflris, Chriftiani IndiBionibus , ita 

*75^\ norante arietem, ut & cornu arieti- Judeei annis $ubiUis fua tempora numera- 

num: Septem Sacerdotes geftabunt feptem rint • hospin. de Orig. Feft. c. 9. 5. Figu- 

luccinas arietinas coram arca: Jof. VI, 4. rabat myftice fpiritualem ^ubiUum, quo 

ubi vox XXTEffa occurrit, & a Paraphrafte gaudent Chriftiani ibb Chrifto, cujus fan- 

Chaldaico vertimr comua arietina. mar- guinis beneficio non folum redditus nobis 

β achi vs in Levit. XXV. putat, quod hic eft reditus m regnum ccdorum, quod antea 

annus Jobel vocetur a ngV Jubal, primo peccatis noftris amiferamus; (quemadmo- 

inventore inftrumentorum muficalium, de dum Ifraelitae redierant ad poffeffiones fuas, 

quo legimus G<?«. 7K n. #»&?/ fuit pater Ψ-™ antea vendiderant) vernm eriam clai> 

M»»/«m traBantium citharam&organon* g or Euangelii, qui adumbratur chngore tii- 

barum, perrupit orbem terrarum. Et fic 

III. Alii Au&ores aliam frajus etymi ra- jtebova cknxit buccina, uti loquitur Za- 
tionem dant. Sed verifimillrmum eft, quod tbarias Cap. IX, 14. 

hic annus vocatus fic Annus $obel a Ow.^ 1 

tomtbus arietinisy quortim clangor tura V. Haec autem manmiiifllo iervomm, & 

temporis totam regionem perfonabat. Lev. remiflio pofleffionum, fa#a non eft ante 

XXV r 9. decimum diem menfis Tifri y quo tempore 

illa quafi publicata eft tubis feu cornibus 

IV. Quirrque prcecipua hujus Fefti ad- arietinis. Novem prioribus diebvis hujus 
jun&a funt. κ Generalis manumiifio fer- menfis feriabantur fervi, genioque indulge- 
yorum. 2. Revolutio agrorum domorum- bant , ferta ple&entes , 111 iignum propiii- 
«jiie ad primos poileilores, qui ea antea ven- quiE libertacis» 



I «ii ]»ιη"ι"'» 



CAPVT 



GOODWINI LIB. III. CAP. XI. DE FESTO PVRIM etc, 3$ 

C Α Ρ V Τ XI. 



DE FESTO PVRIM F, Τ FESTO ENCAENIORVM. 



P.ir y® eil vocabulum Perficum (i), no» 
tansjbrtem, unde hoc Feftum nomen 
habet, vocaturque Furiw, h. Q.fortes, κλη- 

ρωτηρίΛ. 

II. Coepk hocFeftumdie decimo quarto 
menfis Adar, duravitque ad finem decimi 
quinri. Efib. IX, 21. Infticutum fuit a Mar- 
docbai, in memoriam liberationis Judceo- 
rum e manibus Hamanis , coram quo iln- 
gulis diebus, fingulis meniibus, fors jada 
eft, ad exftirpationem illorum. Hoc bi- 
duo legimt hiftoriam de Eflbere in Synago- 
ga, & quoties nuncupatur Hamanis 110- 
men, pugnis & malleis faeviunt in tabulas & 
fubfellia, ac (I infelicis Hamanis tempora tun- 
derent. hospin. de Feft. fol. 33, α anto- 
ν ι ο μ α r g α r ι τ α in Ub, de cerem. jfudxor. 

ΙΠ. Feftum lnitiationis (2) vocatur in 
N. T. tynama, quod eft iopry, κ^-ίΚ ψ ixcu- 
ναξγη&ι τί, feftum-, in qno aliquid renova- 
tum, s ν 1 d α s. Quia illae res folummodo ini- 
tiane reputabantur, quae fuemnt feparatoe a 
communi ufu, & uilii facro dedicatac. 

IV. Legimus de multis rebus initiatis in 
V. T. Tabernacuhtm, Temphan y Sacerdo- 
tesj Altaria, Vafa^ & Veftimenta initiata 



erant; fed non erat fblennitas annua , quae 
ipibrum initiationis memoriae fxieric confti- 
tuta; propterea iyxotma, initiatio-, de qua 
Kic fermo , qimm fit folennitas annua , eft 
Feftum initiationis altaris (3), inftitutura 
■K$uda Macchabxo, ut fingulis annis per 
06I0 dies a vigeiimo quinto die menfis HP? 
Kisleu, qui refponder noftro Decembri, ce- 
lebraretur. 1 Macc. IV, 59. 

V. De hoc Fefto dedicationis loquitur 
$ohannes (4)? qui & praeientiam noftri 
Salvatoris refert, & tempus defignat , quod 
fuerit Decembris menfis. Έγίνιτο τα) ίγκοίι- 
viA,faBa funt Encania Hierofolyime , ξ? 
byems erat. jfob. X y 22. 

VI. Ratio hujus Fefti fuit reminifcentia 
ingentis gratiae, quam Deus dedit fuo po- 
pulo , redimens ipibs ex tyrannide Antio- 
cbi, & idololatria, ad quam iile ipfos ade- 
gerat, dum idolum Jovis ifl Templo pofue- 
rat, abolito vero Dei cultu. 

VII. Haec duoFefta funt inftitutionis hu- 
manae, quibus adhuc alia poilunt addi. Ve- 
rum parum aut plane nihil additum eft huic, 
quod refertur de iis in Sacra Scriptura. 




MOSES 



iSb 






Χ 

<*> 

Χ 

<#> 

χ 
χ 






r * * ι ****** 



^^AswsA&MdAfc. 



*****+* 



:^.^^^ ' 









3& 
<*> 

>< 
<*> 

X 






5SB&3 *& 



(T-O 



V*e ι ; 



-v- -s*>- s )k !< 






s^ Χ. .jb/ 

S^ ν ν 

J 1 fc3RG*3R&* 



- & ^s£ 






X 

<*> 



©S©^©S»©©S©©t©©§©©S©©©©*©©§©©e©©§©©§©©§©©8©. 



MOSES et AARON. 

L Ι Β Ε R IV. 

DE , 

IDOLOLATRIA. 

C Α Ρ V Τ Ι. 



D Ε Ι Ν Ι Τ Ι Ο IDOLOLATRIAE. 



"nfinitas Divinx majeilatis tantura ίΐι- 
perat & excedit compreheniionem 
creaturarum, ut, niil confulatur Di- 
vini oraculum verbi 7 etiamil perce- 
ptioDeitatis indita iit ipiius Athei cor- 
di, is tamen loco jufti de Deo conceptus 
creaturam pro creatore adoraturus iit, Et 
licec is Deorum fuorum numemm raultitu- 
dine ftellarum coeli menius fuerit & copiis 
reptilium humi, haefitabit tamen, num ado- 
re-t colatque veramDeum, immo nmime 
verus Deus penitus οίγνωςος ignotus fic. Et 
hac ratione nautas in navi Jonce invocabant 
qnisque Dettm fuum. $on. Γ, 5. Et forian, 
quum fe oinnes verum Deum pneterire & 



ndn adorare timerent, excitant Jonam , ut 
fuo reddat quoque voca Deo. 

II. Hxc incertitudo circa Idololatriam 
juilitGentes ftipare preces fuas hac generali 
formula Dii Dexque omnes (fc. (1) virg. 
Georg. I. v. 21. Arabes, fuorum notorum 
Deorum infufficieanam adverrentes, conie- 
crant fua altaria Ignoto Deo. gvrald. Syn- 
tagm. 17. Paulus Athenis invenit altare 
ejusdem Infcriptionis AB. X VII, 23. (2). 
Hinc vicince qucedain terrx fic jurabant : Νη 
τον iv Ά&ψ&ις uyvwrov, Per Jgnotum Atbe- 
nis, LvciANvsw Pbilofatrtde, 

HI.Ab 



GOODWINI LIB. IV. CAP. I. DE INITIO IDOLOL. 



85 



III. Ab hac dubitatione & iiicertitudine 
Athenienfium, quisfS quid Deus ejjet? alia 
nata eft incertitudo inter ipfos tantundem 
damnofa, quam prior, dividens individuam 
Deitatis unitatem inter, nefcio quos, ibcios 
& compares, dum alia altaria habenc, quae 
docent multitudinem & pluralitatem Deo-, 
rum hac Infcriptione : ®eav Άγνωρων, Altare 
Deorum Tgnotorum. Immoplena &tota Iti- 
fcriptio iftius altaris, quod vidit Paulus, 
ccnfetur haec fuifle: ®εοϊς Άσ-ια,ς , κΛίΈυ- 
ρωπης, και Λιβύης, ®ζω άγνωτω και fyvai, 

Diis Afi<z ξ$ Europx ξ$ Libyae, Deo ignoro 
ξ$ -peregrino. theophyl. in AB. XVII t 
23. item hieron. Tit. /, 12. (3). Quce 
obfervatio oftendit, ipforum praxin conve- 
nifle cum aliorum Genciliutn formula pre- 
catoria : Dii Deeeque omnes. > 

IV. Hanc diffidentiam credo eile praeci- 
puam rationem, cur coluerint ®tcv αγνωςον 
Deum ignotum ; non tamen negabo, altaria 
potuiile taleslnfcriptiones geftare, uttege- 
retur nomen Deum Tutelarium (4), quo- 
rum cuftodia? ie dederant; quia Gentes 
pleraeque putant, quod, fi nomen Deorum 
iftorum, quibus urbem confecravenmc, e- 
vulgetur, hoftes eum Deum carminibus aut 
incantationibus evocare & urbe elicere po£- 

finr. ALEX. AB ALEX. /. 6. C. 4. TIRA- 

qvell. in iflum locum. Vt autem iftius- 
modi incantationis & evocationis vim elu- 
dcrent Tyrit, Lacedxmones , & aliae natio- 
nes fuos Deos devinxerunt, catenisque de- 
tinuerunt, ne emigrare poflent. macrob. 
Satuvn. I. 3. c.9. (5). 

V. Rurilis fieri id potuit ex eo, quod 
Gentes imitarentur Judoeos, qui circa tem- 
pus nativitacis noftri Salvatoris illicitum 



cenfuerunt, ' eiTentialc Dci nomen Tf^\ fe- 
bova eloqui (6)? cujus loco legerunt ^"Η•^ 
Adonai. Occalio hujus occultationis no- 
minis jfebova, ut puto,' fait, ne Gentes 
hoc facrofan&um nomen profanarent, quae 
jam didiccrant ab ifto nomiue fua idola de- 
nominare Jove, Ίάω, ^aotb-, Ίαωια &c. 
macrob. Satnrn. /. 1. f. ig. 

VI. Ex eo tempore hoc nomen tanta 
fuperftitione involutum eil, utjudcei, quo 
illiid nomen occultent, Texcum corrum- 
pant; Exod. Jff, 15. Hoc efl nomen meiim 
& i»7 in fieeulum, legunt illi Ε71Η ad ab- 
fcondendum. p. galat. /. 2. c. 10. Quam- 
vis non diffitear, quod hoc nomen quad;in- 
tenus ανί•Λ<φάνητον fit? nempe, quemadmo- 
dum plinivs akProxm. /.5. Hifl. Nat. no- 
mina populorum oppidorimique Africx vel 
maxime futit ineffabilia-, h. e. ica conftituta, 
ut alioe linguae ea nequeant reddere & ex- 
primere absque ττψφξΛσ -tu 

VII. Sicuti praemiiTa nomina , idolis da- 
ta, nihil aliud erant, quam tot profanacio- 
nes Divini nominis fehova; ita origo & 
fons tot infequentium generum Jdololatrias 
exftitit ex abufu & detoriione Sacrse Scri- 
pturae. 

VHI. Acceperanr Gentes per traditio- 
nem Solem & Lunam & Stcllas ( 7 ) fpe- 
ciem quandam dominii atque regiminis ha- 
bere in dies, nodles, teinpora; hinc fa- 
Λιιιη, ut eadem in Deos verterint, Di\ i- 
numque iis cukum dederint. Deinde inva- 
leicente corruptione, ipforum Άποθ-ίωσ-ις 
Relatio interDeos fe demifit usque ad crea- 
turas iublunares ; partim tanquam iymbola 
& exprelTa figna magnomm iftorum 6: proc- 
L 3 ftan- 



86 



GOODWINI LIB. IV. CAP. II. 



ftantium luminarium. Ob hanc rationem 
adorant Chaldaei ignem. "$** & Vr Cbal- 
d<zorum, Genef. XI. (8) notat ignem & /«- 
men, putaturque fliiile Deus Chaldceorum, 
etfi 1. c. nomen Vr tribuatur infigni Urbi, 
ejusdeiir cum Idolo nominis. Immo Deus 
Nacboris (9) ^nJ ]<D >.M non credicur alius 
fuiile, quam "YiN.-• Parrim etiara, quod 
creaturae fublunares canonizabantur feu pro 



diis habebautur, canquam rcs, queis gratia- 
rum a&io deberetur, ii quid beneficii ho- 
minibus contuliflent. Qua rarione, Mare, 
Venti, Aetber, Terra, FruBusque Ter- 
r<e (io), Deorum nommibus cukibusque 
inveftita funt. Tandem Homines bene me- 
rfti(u)j immo Crocodili, Serpentes, Gli- 
res, Feles, Canes (12), Cepa t & AUium (13) 
divino honore 11011 carebant. 



C Α Ρ V Τ IL 



DE MOLOCHO, ADRAM MELECHO, ANAM MELECHO, 
BAALE, TABERNACVLO MOLECHI, CHIVN, 

ET «EMPHAN. 



Dt idolo Moloeb Iegimus in diverfis Scii- 
pturae locis. 1 Reg. XI, 5. 7. 2 Reg. 
XXIII x ίο. Levit. XVIII, 21. Subinde 
vocatur Moloch, fubinde Molecb, fubinde 
Milcom. Non tantum putatur fuiile Deus 
Ammonitarum, fed& Moabitarum. lorin. 
in Aft. VII. ex oecvmen. Nomen iiium 
ducit a ψΐ®. regnavit ( 1 ). LXX. Interpre- 
tibus Molech vertitur ν Αξχων, Βαυ-ιλευς, 
Princeps, Rex. Ejusmodi Regia idola 
erant Adram - Mclecb , & Anam-Mekcb, 
Dii SepbarvaYm (2) , m quorum honorem 
populus fuos filios per ignem traducebat. 

II. Putem ego , Molecum & Baalem eiTe 
unum idemque idolum (3), quum utrius- 
que nomen dignitatem & imperium indigi- 
tet, voce 'V? Dominum, voce ^7.0 Re- 
gem denotante. Eodem quoquc facrifi- 
ciorum ritu culti (άηι Molcch&Baal. Aedi- 



ficarunt celfa Baalis , ad comburendum fi- 
liosfuos igne, bolocanfta Baaii.fer.XIX, 5. 
Exftruxerunt celfaBaalis, qme funt inval- 
le Ben - ffinnon , ad traducendum filios fuos 
& filias fuas Molecbo. Jer. XXXII, 35. 
ln quoTextu locus facrifkationis utriusque 
idoli docetur idem efle , & Molecb ponitur 
in fine verfus , ad exprimendum & cxpo- 
nendum Baalem in principio. 

III. Suht, qui putant ifta idola fuiile di- 
verfa, quia plancta Jitpiter colebatur 110- 
mine Baalis*, & planeta Saturnus verifimi- 
liter nomine Molecbi. avgvs t. fuper $11- 
dic. q.\6. Vide (isevseb. de Pr<eparat. L 1. 
c. 7. Quando confiilimus hiftorias attentc, 
invenimus tantam Planerarum confufionem 
(4), ut Sol, quemadmodum fepe Baal, 
fcepe Molecb appellatar, fic etiam fubinde 
vocctur Jupter^ ί ub i ade Saturnus. plato 

apud 



DE MOLOCHO, ADRAM-MELECHO, ANAM-MEL. etc. 8? 

*pud macrob. Saturn. /. 1. 1. 23. ubi mendo Ferme eamdem delineationem Molechi ha- 

fe citatur e Timxo platonis, quod eft in bes apud Jalkut fferem. VI I. fol. 97. ro/. t. 

Phtedro. sEJbVivs mAeneidd. qtii ait: 4/- ubi ita legere eft: Etiamfi fuerint omnes 

' fyrios Saturnwn (quem & Solem dietmt) ali<e idololatrke <edes Hierofolym<e, Mole- 

Junotiemque toluiffe cmflat. thi tamen xdesfuit extra Hierofolymam in 

loco feparata. Quomodo Molecb erat fa- 

IV. Quod attinet Baalem> res In aprico Bus} Erat flatua acnea , biihensfeptemfa- 
cft. Hinc Phoenices govem nominant Beel cella, ante qu<e pofita fuit, & ' faciem vitu- 
Samen (4^); quod nomen derivatur ab //, ξ$ manus expanfas , inflar viri palmas 
Hebroeis, & rtotat id, quod Jupiter Olym- aperientis, ad aliquid ab alio accipiendnm ; 
picus, Dominum cocli fcilicet; nam /^? fi- ignem in eam fubjieiehant > excavata cnim 
gnificat Dominum, & 0?Q^? cmlum. Et m?f. In iflafacellapro ratione facrificio- 
quid aliud Dominus c<zli in Theologia Gen- r«wz ingrediebantur. Qiionwda ? Avcm of- 
tili effc quam ^W? qui seque vocari poteft ferens, primum fnbihat facellum s avem of- 
Rex cizli , ac Luna, Kegina. Accedit, ferens, fecundum; arietem, tertium, vi- 
quod sanchoniatho, referente hoc de tulum, quartmn > juvcncnm, qnhitum } bo- 
ipfo ε ν s ε β ι ο /. c. pro uno eodemque fumit vem, fextum ; deniqtte filium fuum oblatu- 
Solem, Jovem, ξ$ Beel-Samen» rus y feptimum. Hoc ergo modo conve- 

niunt Molecb & Saiwnus. 1. in ritu fa- 

V. Quod attinet Saturnum-, apparens eff, • crificandi. 2. farma ftatuarum. Illa au- 
ipfius nomine cultum eflb Solem. Etepre- tem feptem faceUa exftru&a Molecho (6) 
hendotamen, quosdam Interpretum Mole- conferre licet fipte m portis > quibus Perfa? 
tbum exponereper Mercurium» nam "tip Solem coluere. orig. contr. celsvm Ϊ. 6. 
dici voliint quafi Wl® Angelum, nuntium. fol 74. col 4. icetn gyrald. inDeor. Syn>- 
Proinde interpretannw Molech Mereurium, tag. 7. p. 223. Et veluti frptem portne, ita 
Veorum nuntiwn. Alios videc^ qui per feptem faceUa, myftice figiiiiicare pofiunt 
Martem exponant. r. levi, Levit. XVIII, feptemflanetas-, quorum Sol erat ^tp r h.e* 
2i. Sed hi & nuinero & ratione itiferiores Rex. 

funt. Veritati ergo propius putatur, quod 

fuerit Saturnus, quia ? quemadmodum Ma- VI. Cum oflferrent filios luos idolo IftiV 

lechoy ita Saturno Gentiles fuos iacriiicar puliabantur tympana, ne ejulatus puero- 

bant nlios ftliasque. macrob» Saturn. I. l rum parentum aures afficerec. Vnde locus 

r. 7. Deinde ftatua Molecbi (5) parum ille vocabatui- ^?.P> (7), ^, quod notat 

difFcrebat a ftatua Suturnt. Erat illa anea, tympanum, 8c ob lamentationem liberorum r 

flupemL• megnitudims, cujus manus humum Ε^Γί" 1 ?, τάννα, Gebenna, a W, quod notat 

devergentes, ξ$ excavat<e erant, quasfa- vattem, & ^r quod notat lamemari($). 
tile clandere iisqneplaudere poterat, fic ut 

juventus r qu<e cogebatw adittud terncula- VTi. Hic quaeri pailet, an hic Ioquendi 

tnentum 7 tanquam tenaci ignis clauflro pre- modus, ignis gehenttte, Mattb-V, 22. (9) 

benderetur. bvseb, de Fmp. lib, 4. ς, η. ortum ducat ab iilo igae, quem araiiiive- 

ruiit 



88 GOODWINI L Ι Β. IV. C Α Ρ. II. 

runt fflii Molocho coniecrati? Refp. quod; ptura de utroque ioquitur. 2. Hebrsci do- 

hoc loquendi modo neutiquam refpeihis ftt cent quoque modum ucriusque. 
ifte ignis, licet per miferandum filiorum 

ululatum & planotum horrenda inferni tor- XI. Quod combufti fmt 7 docet expreile 

menta aliquo modo exprimi poflmt; atta- ^alkut, cui annuunt alii. aben esra 

men durabilitas & geternitas infernalium Levit. XVIII-, 21. ait: Molecb eft nomen 

cruciatuum videtur mihi depifta per alium idoli, ξ$ Sapentes benedicftf memori<e di- 

ignem, qui continuo alebatur ad comburen- cunt, Molechum ejfe nomen untvtrfale-, ξ$ηο- 

da cadavera & fordes, ex Hierofolymis ege- tare quemcunque fibi -prtfpofuerint, ut inter 

ffcas. Nam Gehenna habebatur locus con- ipfos regnet^ in hoc omnes conveniunt , quod 

temptiifimus extra urbem, ubi combure-, fii βδίλυγμ,α abominatio ■peccatorum Am- 

bant per "W?? ^ ignem continuum ofla, mbnis, ξ$ tiic modus loquendi, fcil. Tradu- 

cadavera, fordes, & inteftina. r. d. kim- cere tantundem valet ac Comburere. Alii. 

chi, Pf. XXVII, 13. r. salomon Levit. XVIII, 21. ait: JVo- 

men bujus idoli erat Molecb, & hic erat 

VIII. Kabbaliitoe agentes de Gehenna hoc ipfius cultus, nempe nt pater filium fuum 
metaphorico fenfu, fcil. ut ea ufurpetur pro Sacerdotibus traderet, qui duas ingentes 

1 cruciatibus inferni , diftinguunt eam in Ge- flammas fufcitabant > filios inter iflos tgnes 

bennam fuperiorem ξ$ inferiorem ( 10 ) : per traducentes. 
illam intelligunt tormcnta corporalia , qui- 

bus uruntur corpora peccatorum in hocfe- XII. Hoc non obftante, non putandum 

culo; per hanc, paenas animarum in foeculo eft, nulla alia facrifkia fuifle pro Molecho 

fucuro. capnio de Kabbalap. 644, praeter confecrationem filiorufn, nam cui 

uilii fuiilent cetcra fex facella? Exiftimo, 

IX. Dicunt proeterea , feptem Gebemitz hanc filiorum facriiicatioiiem ipils non fuif- 
manfiones (11) eiTe, feu gradus. 1. Infer- fe injun&am oec?eHitate alicujus fliperftitio- 
num. 2. Perditionem. 3. Prqfundum. 4. lae Iegis feu conftitutionis, fed eam habitam 
Taciturnitatem. 5. Vmbram mortis. 6. fuifle pro opere meritorio, fachmque iS-e- 
Terram inferiorem. 7. Terramfitientem. ^φξη&Λμα. mera. Hoc annoto, quia alias 
p. galat. /. 12, c. 6. Qui prodigus tem- clara differentia erat inter Baalem & Mole- 
poris eft, /. c feptem illas manfiones intueri, chum. Nam Baalitae imaginario fuo Dco 
pluraque legcre poteft. offerebant bovem, in difputatione illa intef 

ipfos & Eliam. 1 Rcg. XVIII, 26. Boves, 

X. Multum difquirantlnterpretes, urrum viculi, & agni eranc ipfbrum ordinaria iacri- 
pueri in hac obiatione combufli fint igne, ficia, fiiiorum iacrificatio fuitexrraordinaria. 
an vero tantummodo Molccbo confecratt ' ξ$ Nihilominus tamen ipforum ordiaaria ft- 
initiati 2 )> tranfeuntcs per medium ab crificia cruenta erant quadantenus fanguine 
utroque latere difpofitura ignem iii " iignum humano, Sacerdotibus propriam carncm 
coniecrationis fuae? Veriiiinile eft utrum- confodientibus. 

. que uikatum fuiiTc. 1. quia Sacra Scri- 

XIII. 



DE MOLOCHO, ADRAM MELECHO, ANAM MEL. etc. 89 



XIII. Vnde autem hic laniandi mos or- 
tus fit, nou invenio, niii quod Jegamus, 
ejusmodi quid ufitatum fliiile Sacerdoubus 
Gentilibus in iacrificiis pro Bellona. ter- 
tvllianvs Apol. c. 9. hoc tangit, l a- 
ctantivs autcm lib. i. de Falf. Rel. c. 21. 
ugcns dc Bellona ejusque facrificulis, clarius 
loquitur, dicens: Ipjl Sacerdotes non alie- 
no, fedfao cruore facrifcant. SeBis nam- 
que bumeris, ζ$ utraque manu diftriBos 
gladios exer&ntes, currunr, ξ$ efferuntur, 
ξ$ infaniunt. Quis hos Bellonitas non 
cenfeatefle veros Baalitas, de quibus 1 Reg. 
XVIII, 26. 2g : Infilierunt verfus altare-, 
quodfecerant. Et incidebant fefe ciiltris ξ$ 
jpiculis fuo more, usquedum fe pcrfunderent 
Jangnine. 

XIV. Quod opinio Deo placendi per fa- 
crificium filiorum fuorum ( 13 ) nata fit ex 
hiftoria Abrahae iacrificantis Ifaacum , veri- 
limile videtur, & docetur a r. salom. 
ι akcii. $erem.*XVl, 31. qui Dcum ibidem 
inrroducit de Molecho ita loquenrem : Non 
pnecepi-, ut filios fuos holocaufium offevant, 
■nec id dixi unquam Prophetarum cuicjuam. 
Cwnque Abrahamo loquerer de facrificando 
filio, non adfiendit in cov meum-, ipfum de- 
bere facriftcare ehm, fcd ut manifeftaretur 
ipfius juftitia. 

XV. Sic ρ ο r ρ η υ r ι ν s agens de Saturno y 
qui videtur verus fuiile Molecb , ait, quod 
Phoenices illum vocent Ifrael-, quodque il- 
le apud Anobreth habuerit unicum filium, 
lingua Phoenicca $eud diolum, (extradu- 
bium ab Hebraico vocabulo ^Vl, quod fi- 
gnificat unigenitum, & Ifaaco applicatur 
Gen. XXII, 2. ) quem facrificarint fuper al- 
tari ad hanc rem ftrufta. evseu. Prap. 



Evang. I. 1. c. 7. p. 17. Quis hic non pal- 
pct hiitoriam de Abrahamo & Sava ? fub 
nominibus Ifrael-, & Anobretb? & iacrifi- 
cationcm Ifaaci fub nomine Jeud} & ori- 
giaem nlium jugulandi fuiile κακοζ^λίΛν fa- 
αϊ Abrahami? 

XVI. Sed quid? an Sol non alio modo 
idololatrico colebatur? Immo, invenimus 
alium, quo cukus eft' «lodum, nifi fallar, 
Amofi V-, 26. (14) Portaflis tabernaculum 
Melechi veflri , ζ$ Ciun imaginum vejiva- 
rum-, ftellam Dei veflri, quemfeciflis vobis. 
Hanc verfionem praefero aliis. 1. quia 
vox Hebraica ΓιΌΌ iignificat tabevnaculum-, 
Dp^So n^D ns E^NtOl / 2 . vertitur a 
LXX. tabernaculum MolecBi. 3. Ita rur- 
ilis refertur a Stephano Act. VII, 43. κα; 
avgAc«./3eTg τψ σ-χ,ψψ τ£ Μολοχ, kcu το άςρον 
τ2 Θε5 νμων 'Τί^φαν^ τ£ς τυπας, ας ζ7τοιηΰ•ατε 

έαυτοϊς προσ-χυνην. Immo bajuldftis taberna- 
culuin Molochi , ξ$ fidus Dei veftri Rem- 
pbanis, loculamenta, qii£ feciflis wbis, ut 
adoraretis. 

XVII. Tria hic inquirenda, ut intelli- 
gatur Iocus iftc παξάλληλος, ι. quid fit 
bajidatio illius tabemaciili ? 2. quid idoli 
indigitctur nominibus Cbiun & Rempban f 
3. quid peryZ^whujusDeidenotemr? 

XVIII. Bajulatio tabernaculi illius.no- 
tatculmm (15), quem detulere idolo ifti, 
portando illud huc & illuc in tabemaculis 
'&aulaeis, folenni proceffionis ritu. Hgcc 
iblennitas Romanis vocatur Pompa, & ten- 
torium, fivc thcca, qua portabamr idolum, 
Tbenfa, juxta id: Tbenfa Deorum vehi- 
culum. 



Μ 



XIX 



90 



GOODWI^NI L Ι Β. IV. C Α Ρ. Π. 



XIX. Hcec idololatrise ipecies videtur or- 
tum traxiile inter Gentes a κακοζηλία Ta- 
bernaculi Mofaici (ιό), quod nihil aliud 
fuit quam tortatile Teirrplum y nam ύΆν va,S 

. μ,ζ-Αφίρομενν <$ύ<φεξξ, nikil α Templo trala- 
titio diflidit. ioseph. Antiq. & de loco m 
locum, ubi neceiTe fuerir, transferri potuit. 
Siquidem negari non poteft, multas iuper- 
ftkiones Gentilium hauftas fuiile a vero 
Dei cultu, quem ipfdfteus fuo populo prae- 
fcripferat. Quemadmodura Deus habuit 
fuum Tabernaculum, Sacerdoies-, Altaria, 
ViBimas, ita & Diabolus. Qoemadmo- 
dum Deus habuit xternum fuper altari ignemj 
Levit. VI 7 i}. ita ;& Diabolus fuum, quem 
perpetuo fovebanc Virgines Veflales. 
Quemadmodtifn Detis fuum habuit ϊλαψη- 
ριον, ■pro-pitiatorium: fic Diabolus fuos ha- 
buk facrof tripodaf, quibus oracula fua fe 
colentibus retulit. 

XX. Hoec folennis procetfio apud Ro- 
manos fada eil in honorem Solis. 

Solis honore novi grati JpeBacula circi 
Antiqui dixere patres. 

CORIPP. AFRIC. /. I. tium.lj. Vld. DEMPST. 

Apud Ifraelitas ea du&a eft proceflio in ho- 
norem Mohchij quem jam diximus efle 
Solem. 

XXI. Vt porrtpam & dignitatem adde- 
rcnt huic iblemiitati , Romani & Ifraelkse 
fpeciofe magnimdinis equos & curfus (17) 
huc illue ducebant. Apud Romanos equi 
dedicaci erant Soli, & cireus ipforumj feu 
fpacium, in quo decurrebant> fubiilde.vo- 
catur το Ιππικον & Ιπποάξόμιον. alex. α β 
alex. / 3. cap. 12. Quod trutem plerum- 



que currus in hoc pompofo ipe&aculo ad- 
hiberentur, conftat. Hic illius artna, Hic 
turrusfuit. ν 1 r g 1 l. AeneiL r. Quod attinet 
liraelitas 7 annoiiidemfecere? 2 Reg.XXHIj 
11. (18). Et 3qfia removit equos, quos di- 
■caverant Reges gehitde Soli t c^ currus So- 
lis combuffit igne. 

XXII. Haec idololatria adorandi Solem 
videtur duda a Perfis , qui equos Soli quo- 
que coniecrabant. EtRexPtrfarum, pom- 
pam fuam magnifkafli oftentaturus , rarae 
magnitudinis equum huc iiluc duci juffit, 
qui vocabatur equus Solis. coel. rhodi- 
gin. Antiq. L %. 

ΧΧΙΠ. Secunda quaeftio eft , quale Ido- 
lum intelligatur per Chiun ξ$ Rempban? 
Ne obmam leelorem varietate interpreta- 
tionum, raulto minus fuperba teraeritate 
eorum, quiTextumemendare iliilinent, per 
Cbiun intelligendus eit (19) Hercules, qui 
lingua Aegyptiaca vocatur ■Cbon; perRem- 
^,2« intelligimus eumdem, nam D^§1 in 
lingua Sanila fcnificat Ghantes. Per 
Herculem iatelligere poiTumus Planetam 
Solis. 

XXIV. Sunc Etymologici, qui nomea 
Hercules derivant a vocibus^rtf & χλέ'ο?, 
qua? iigiiificanc aevis gloriam: quae autem 
alia eft aeris gloria, nifi Solis illuminatio ? 
aiacroe. Saturn. 1.2. c. 2. Alii proinde 
etiam deducunt ab Hehraico '3 "^^ iUu- 
minavit omnia, cum quo convenit expoil- 
tio Grasca; denotaturque uiiiverfalis lux, 
quam Sol, velut fons aquam, flindit. Adde, 
quod ρ ο r ρ η γ r ι ν s Hcrculis faSa , quae 
toties decantantur poetis , non alicer expo- 
nat ? quam ea efle figna duodewn Zodiaci, 

quem 



DE MOLOCHO, ADRAM MELECHO, ANAM MEL, etc. pr 

quem Sol quotannis emetitur. evseb. de teritns Adonidis, δί'Ένρζσ-ις, reditus illius. 

fir<epar. 1. 3. cap. 4. p.71. Quemadmodum ingens planclus excepit i« 

piius άφανισ-μον, praeprimis inter muliercu- 

XXV. Sed quispiam quserere poflet, an las^ ita ipiius hf&ng cum magna lastitia fuit, 
quoque nomen Herculisjudxis notum fae- plvt. in Alcib. 

rit unquam? Veriiimile eft, quod fuerit, - T >v<"!« r. r\r ■ 

quia Hercules ruit Tyriorum Deus , a qm- 1 1 j 1 j •> 

bus mukum idololatriac venenura iuxerunt Semper enim perdunt, femper Cjfonve* 

Judaei, quuin Ulis eflent vicini. Immo ap- «/««;. lvcan, 
paret, tempore Maccaboeorum hoc nomen 

vulgo innotuifle ; nam Jafin Pontifex mifit Per interitum Adonidis intclligendus eft re- 

ter centum drachmas argenti ad facrificium cetftes Solis , per reditum, accejfus. Jam 

Herculis. 2 Macc. IV,. 19. autem bis quotannis videtur recedere. 

1. quando eft in Tropico Cancri, in re- 

XXVI. Tertio quaeritur, quid fuerity?//- motiflimo verfus Boream gradu. 2. quan- 
la illiusKempban? Verifimile putatur faif- do eft in. Tropico Capricrfrni, in remotif- 
fe ftellam exaratam in fincime Molechi, limo verfus Auftrum gradu, quod refpon- 
oecvm. ABor. VII, 43. nam frequens fuit det binis receflionibus Solis , quas vocari 
Gentilibus fua idola pingcrc vel iculpere poiTunt άφαησ-μο) Solis ; & binis revolutio- 
cum ejusmodi fymbolicis additamentis. Si- nibus immediate fequentibus , quse quoque 
mulacro jfuiii Cxfavis in vertice addita eft vocari poiiunt ιυξίσ-κς Solis. Hinc obfer- 
ilella. sveton. in$ul. Caf. fab fin. plin. varelicet, quod etfi Aegy-ptii fua Adonia 
Hift. Nat. 1.2. c. 25. horat. /. 1. od. 12. feriarentur menfe Novembri, Sole in rcmo- 

. tiiHmo Auftri gradu conftituto , domus ta- > 

XXVII. JSol quoquc adorabatur a domo men Judx fuum feftum celebrarit menfe 
Judz fub nomine Tammuz (20), mm Tam- HfuwOj Sole remoriflimo ad Boream, quia 
muz, tefte hieronymo Comm.j,. in Ezecb. utriusque fefti eadem ratio fuit, in iiibilan- 
erat Adonis; & Adonis vulgariter exponi- tia convenientis. De hoc cenfeturlocutus 
tur efle Sol, ab Hebraico tJTJg Adon, Do- efle Prppheta Ezfc^. VIII, 14. £V<r£• /£/_/*. 
minus, qui cum τώ iJE? /ta#/, & S$? M0- debant mulieres plangemes Tbammuz. 
lech, Princips £$T Dominus planecarum eft. 

pier. Hierogl. 1. 9. pcr. 68. Menils nofter XXIX. Solennitates iftce pra?primis ob- 

Junius vocatur Hebrceis Tammuz, & in- fervabantur a Byblienfibus ξ$ Alexandrinis. 

grefiiis Solis in fignum -Cancri in Judaica Ritus ita habuit : Byblienfibus cclebrantibus 

Aftronomia dicitur V\OT\ Τ\ψγΤ\ circumvolu- mortem feu ά^Αησ-μον Adonidis , Alexan- 

tio Thammuz. drini mitcebant epiiiolam ciftula cuftoditam 

viminea, qua docebant, Adonidem reper- 

XXVIII. Qiiod attinet Adonidem, qui tumefle, qucm mortuum lugerent. pro- 
ab antiquis au&oribus fubinde vocacur Ofi- cop. in .7efa. XVIII. item cyrill. /. 2. 
ris, duo notatu digna funt: Άφανισ-μος, in- Tom. 2. /';/ $e/a. L Ha?c ciitula, peractis 

Μ 2 con- 



yi 



GOODWINI L Ι Β. IV. C Α Ρ. III. 



confuetis ceremoniis, maris undis permiila, 
αυτομάτως & fecundo fluxu delata eft By- 
blwm qua recepta, planohis mulierum in 
Isetitiam. exiit. 

XXX. Aliis placet, quod hic ' plan&us 
noohi fuerit impenfus fimulacro alicui, fi- 
nitoqeeeo, cereaque allata, (quae ceremo- 
nia myftice fignificare poteft Ίυξζο-ιν & ap- 
paritionem Solis) Sacerdos locutus fit preiTa 
voceiecum: Θαρρείτε τω Β'ίω, i<r) yupyfMV 
εκ. πόνων <τωτψ&. Confidite Deo, nam ex do- 
lore nobis obvenit falus. ivlivs mater- 
n ν s έ iRMicvsLib.de errore profan. relig. 

XXXI. Sunt alii ex Judaeis, qui ailerunt 
iiium Thammuz fuiife fimulacrum , cnjus 
oculos impleflent plumbo , quod cum fub- 



dito igne colliquatum eifet, idolo lacrimas 
expreffifle. YO\V D^shb W dSs Ό$ρ& W) 

nnnD ujn υ*ψν ψ$ Γη@φ Feceruntfimu- 
lacrum, ξ$ impleverunt oculos ejus plumbo, 
C? fecerunt ignem defubter. r. david 
kimchi in Radic. 

XXXII. Quidam putant Jefaiam refpe- 
xifie inclufam iftam viminece capfulse epifto- 
lam $efa. XVIII, 2. cum loquitur de Lega- 
tis miffis trans mare m lembis junceis. pro- 
cop. in Jefa. XVIII. fed p( : us literalem 
feniiim probo (21), nam propter Syrtes & 
Brevia, item periculofa iiixa Nili, frequens 
erax ufus lemborum fabricatorum ex majo- 
ribus iuncis., qui Aegyptiis vocantur papy- 
rus, & naves ex ea, naves papyraceae. plin. 
Hifi. lib. 6. c. 22. 



c α ρ ν τ III. 



DE BAAL PEOEE, BAAL TSEPHONE, BAAL ZEBVB, 

- 

BAAL BERITH, BEL, ET DRACONE. 



QuemHebraei Baalem y illum Babylonii 
Belum dicunt : & licec planeca Sol ib- 
lus primo iub hoc nomine videatur cultus 
cile, poftmodum tamen hoc nomen com- 
mune fa&um eil aliis idolis (1)^ juxta illud 
«cri πολλοί Θίοι χα) Κύριοι, Slint multi DU feu 

υΗ»ψ Domini iCor. VIII, 5. (2). 

Π. Quemadmodum Jupiter, idem cura 
Baale idolum (3), varia nomina obtinet, 
& varios cultus fa?pe ob diverfitatem loco- 
ram, ut vocatur Jupiter Olympius, a mon- 
te Olympo; Capitolinus , a monte Capito- 



lio> Latialisy ab ea parte Italice, qucc ap- 
pellamr Latium: faepe ob varietatem bene- 
ficiorum, quoe creditur contuliile homun- 
cionibus, ut $upiter Pluvius, quia pluxsiam 
dat; $upiter Lucetius 7 qiiia lucem indul- 
get; Jitpiter Altitonans , quia tonat: Ita 
Baalvmis fuis titulis infignis eft, & variis 
ritibus colitur, vocaturque interdum ratio- 
nelocorum,i\t Baal-Peor Num.XXV, 3. a- 
liquando ratione acceptorum beneficiorum, 
ut Baal-Tfefbon Exod. XIV, 2. & BaaU 
Zebub 2 Keg. i, 2. aliquando ob aliam ra- 
tionem, ut Baal-Berith Jud. VIII, 33. 

ΠΙ 



DE BAAL PEORE, BAAL TSEPHONE, ftc. tf 

III. Baal-Peor creditur fuifle Priapus (4), mufcam Denm Ekronitarum. grecor. na- 
obfcenum illud idolura, celebre apud au- zianz. Orat.2. contra Julian. p>. 102. 
ftores profanos, hieron. adHof.IX. idem 

prodit isidor. Orig.L 8. Vocatur P^or VI. Hoc idolum adorabatur a Cyreniis. 

"VWErSy^ a monte Peor Num. XXUl, 2%. plin. /. 10. c. 28. fed praccipue abEkronitis, 

lta & ipfius templum, in quo colebatur, quia, dum ipfi iacra faciunt, mufcse conci- 

quodque ereftum erat fuper eodem monte, dunt inanimes, quoe aiias hoc tempore ter- 

dicitur Τίν?ΓΓΡ3 Betb-Peor-, domus Peor. ram exagitant. Verum conftat hanc ratio- 

Deut.Illj 29. colebatur a Moabitis ξ$ Mi- nera non folam fuiile, quum etiam fe ad 

dianitis. Idolum ^103 Chemofch Jerem. ipfum, tanquam oraculum, conmlerint. 

XLVIIT, 7. (5) cenfetur idem eife. hie- 2 Reg. I, 2. -Polliimus ipilim vocare $o- 

r ο n. in $ef. 1. 5. cap. V. Et credo ego, vem Mufcarium, vel Hercidem Mufcarium, 

quod Baal-Peovi per χλεναο-μον, fanBam nam incoloe urbis .E//J• iacrificant Jovi Ά7Γ0- 

irrifionem tribuatur, q. d. ipforura Deus μ,νίω mufcarum Abaffori, & Romani Her- 

toccus, juxta illud Pfal. CXV, 5. Sunt ipfis culi fub eodem nomine. cle.m. alex. in 

oculi-, at non vident. Nam prior litcra D Protrept. 
eft nota ilmilitudinis , fignificans quafi, & 

^O palpavit inftar coeci. philo ivd. 1.2, VII. Quoedam Graeca exemplaria' Nov. 

Allegor.p. 79. Teft. legunt Βεελζε/3*λ (8), quae diverfitas 

exiftimatur fada cile ad majorem χλ&υα- 

IV. Baal-Tzephon (6) ab Hebrceis exi- er^eV, exfibilationem idoli ; q. d. $upiter 
ftimatur fuifle idolum, iicbm a prceftigiato- Stercorius, nam T?I fignificat fiercus, & itei"/ 
ribus Aegyptiis, pofitumque in deferto , ut feu jBW dominum. 

obfervaret Iiraelitas , & inhibercc egreilum 

eorum ex Aegypto, unde appellatum eft VIII. Baal-Berith erat Deus Sicbemita- 

pSH aHSiE obfervare, Jpeculari inftar vigi- nwz (9), de cujus templo legimus Jud. 

lis ; poflumus ipfum nominare Baalem Spe- IX, 4. ^pa notat foedus, fic ut Baal-Be- 

tulatorem. p. fagivs £*ο</. Χ/ Κ veluti ritb poffit verti $upiter Fxdtratus, h. e. 

apud Romanos $upter, quod fugientes fti- c\x\ fe fccdere obflrinxerant. 'ΈΒ-ηκαν ίαυ- 

terit, vocatur Jupnter StCttor. Ίιυς Στηηος. τοίς τω ΒλλΧ διαΒ-ηκην τ2 eWi αυτοί ς αυτόν 

r ο s ι ν. /.2. Λ«//^. How. f. 5. «? θ -wV. Pofuerant fibi cnm Baale foedus^ ut 

ipfe ejjet Jibi Deus. LXX Interpr. Jud. 

V. Baal-Zebub a^f^? Tonat Dow/- F/J/, 33. ' 
num mufcarum (7), five Principem mnfca- 

rum, qui dorainatur agmini reliquo ; quo IX. Quod atcinet Belum & Draconem 

xefpeauPrinceps Damoniorum inEvangelio (10), parum exftat de ipfis , liifiid, quod 

vocamrBeeAfe^^, 3QT mufcam fignifican- de ipibrum hiftoria //^r/ Apocrypbi pro- 

te. *Ζ*ιτ*ιο•χο•ι μυιχν Θεο/ ΆκχΛξων^ qu&yent dunt. 



Μ 3 CAPVT 



94 GOODWINI LIB. IV. CAP. IV. DE DAGONE. 

CAPVT IV. 

D Ε D Α G Ο Ν Ε. 

Hebraeorum Magiftri docent, quod hoc Hoc refpe&u pofliimus ipiiim nominare 

idolum ab umbilico m pifcem defie- Satuvnum Philifttzorum, quoniam credula 

rit (i), fed a fronte ad urabilicum retule- antiquitas Satumum finxit primum agri- 

rit hominem. r. dav. ι Sam. V. Hoc culturae repertorem, proptereaque eum pin- 

concludunt ex ι Sam. V, 4. ^71 ^ 3 ? ^f xit manu falcem tenente, quod commodif- 

du<e palmx manuwn ejus abfcijfie erant ad ilmum agriculturse inftrumentum eft. pier. 

limen. Praeterea dicimt, qiiod fift dicatur Hieroglyph. lib. 32. pag. 228. ξ$ lib. 56. V- 

ab Hebr. XH pifiis? fecundum quam defcri- traque haec iententia fuos agnofcit audtores, 

ptionem ipfum vocare licet Philiflteorum & ha&enus neutra jufte refelli potuic. 
Neptunum, vel Tritona, nam Triton non 

abiimilem habuifle figuram fmgitur. Frons III. Prseterea non defunt inter ipibs Ju- 

hominem pr<zfen r in pifcem definit ahus. doeos, qui dicant, hoc idolum Dagonis ef- 

pierii JJieroglyph. 1. 1. pag.iS. fi&um fuiiTe informam humanam. r. levi 

1 Sam. V. Nihilominus opinio s c α l ι g e- 

II. Alii 1^3. deducunt a jW frumentum, ri verifimilis videtur, quod illi, quibus Da- 

dicuntque ipilim primum aratri frumenti- gon exponitur Jupitev Aratrius-, five άγξό- 

que ufuin (2) inveniire, quare ipfum inter- της, ruricola-, errare poifint (3) & legere 

pretantur Jovem Aratrium. philo by- Ήψ, qua; vox fignifkat agrum, pro ""!$, 

blivs apnd evseb. de Prtep. /. 1. caj>. 7. quod eft nomen Dei Omnipotentis. 



CAPVT V. 

DE VITVLO F V S O. 



HiCtoria Fufi Vituli late recenfetur Exod, hxc reddimr, quod iftum errorem imbibif- 

XXXII. ( 1) ubi legimus populum per fent ab Aegyptiis, qui vivum bovem colue- 

abientiam Mofis ab Aarone periiiTe fibi fie- re, quem Apim vocent aut Serapim, qucm- 

ri Deos, quique tum iplis dederit vitulwn que per ilmulacrum expreflerint, capiti fa- 

fufum. fciculo impofito. ρ l 1 n. Nat. Hift- 1. 8. c. 46. 

herodot. /. 2. solin. c. 35. aut juxta 

II. Ratio, cur Deum potius εν ομοιώμαη, aliorum diftin&iqnem 45•. alex, Gq§ial. 

in fimilitudine Vituli adorarint (2), quam Dier. i. 6. cap. 1, 
aiius crcaturse, in genere ab Interprctibus 



GOODWINI LIB. IV. CAP. V. DE VITVLO FVSO. 95 

III. Hic bos certis maculis & genkalium ta, quae nobis id perfuadere poflimt. 1. Et 
notarum figuris expreillis a cundHs aliis di- aimi affluentia & anni fame infignes deno- 
verfus fuic. Corpore erat niger, candida tati funt per boum apparitiones. 2. Ν011 
fronte, in tergo alba nota infignis, & 110- poteft aptius emblema eiTe (nifi modo poft- 
dus fub lingua ejus , qiiem cantharum ap- ea in idolum commutatum eilct) ad alen- 
pellant. Vt has notas tn vitulo infignes dam memoriam alicuius $ofephi, cujus fola 
redderet Aaron, videtur ufus fuiile B"!}fl dexteritas frumentum & annonam in extre- 
flylo fculptorio (3). Aegyptii ad eum ac- ma fame fuffccit, quam bos, verum vivum- 
cedunt reiponfa petituri & oracula. Re- que feduli patrisfamilias ύπό&ιγμ,Λ, Hac 
fponfa privatis dat, e manu confulentiuin m re convenit s vidas cum aliis, quod hic 
feu foenum ieu gramen capiendo; quod bos piftus fit modium capite geftans , licet 
cum captat, porcendit felicem eventum, alii infuper clare exponant rationem hujus 
fin, iiniftrum quid. plin. Hift. Nat. I. g. effigiei, fcil. ad denotandam quantitatem 
cap. 4.6. item ale x. Genial. Dier. I. 6. c. 2. & abundantiam frumenti a $ofepho tempore 
Sic mutaverunt gloriam fnam in figuram famis dimenfam. 

2&y H?N "ήν bovis comedentis berbam. 

Pf.CVI, 20. VT. Quantum ad peccata irraelitarum 111 

hac μοσ-χοποίΐΛ , vituli fiBione ( 6 ) , feu bo- 

IV. Vox Hebraica, /. c. verfa Bos, eft: vis, hodierni Judaei omnem culpara rejiciunt 
*ft®i quod propterea annoto, quia lucem in Aegyptios profelytos , qui cutn Iiraelitis 
affundit uni nomini, quo mfignitur hocce egreiTi funt, dicimtque, hos Aegyptios, Aa- 
idolum; aliquando enim vocatur Atxis ab rone res pretiofas m ignem conjiciente, fuis 
Hebr. ^facies: aliquando Serapis quafi prseftigiis & magicis artibus vitulum produ- 
Scber - apis , quod nihil aliud notat, quam xiiie, quo fine ipiius Aaronis verba urgenr. 
taput hovjsii), quod eft verum nomen, Conjeci aurum in ignem^ ™p ^^yn N3^ ζ$ 
quo hanc idololatriam expreilerunt Patres. prodiit vitulus ifte. Exod. ΧΧΧΠ , 24. 
cyprian. de hono Patient. p. 318. Vid. quafi is non faihis eilet illius arte aur volun- 
etiam avgvst. &TERTVLL.adv.$ud. c.i. tate, fed quail iponte ita eveniilet. Ve- 

rum haec ipfius refponiio oftendit potius, 

V. Vulgo conftat, hanc idololatriam ab quam vana ilt homiiiis mens , ad coloran- 
Aegyptiis manaile ad Ifraelitas, ied unde dum peccatum ; & quemadmodum inftru- 
eam Aegyptii hauferint, a paucis demonftra- mentum fculptorium peccatum Aaronis im- 
tum eft. Non ineptiunr, qui putant, pri- preffit, ita lllud confeflio ianiorum acrio- 
mam inftitutionera fa&am elfe in honorem rumque Judaeorum adverfus fe promulgat, 
memoriamque fofephi (5), qui fua pru- quando ajunt: Γ^ίϋ T^OTTfSi ^N^to; η 1 ? pS 
dentia Aegyptum vicinasque terras in fe- /$?0 l1?0 N)pW Π3 NuUa ultio ohvenit 
ptennali fame juvit. Praeter teftimonia tibi Ifrael, in qua nonfit uncia perverfita- 
praeftantium audorum, ut s ν 1 d. in Σαραπις. tis vituli illius (7). μ ο s ε s g ε r ν ν d. Vid. 
r ν f f 1 n. in l. 2. Hifl. Eccl c. 23. ρ ι ε r. Hie- μ ν ν s τ ε β. Exod. ΧΧΧΠ, 

rogl. 1. 3. ρ. ζ$. funt infuper iirma argumen- 

VII. 



9 6 



GOODWINI L Ι. Β. IV. C ΑΡ. VI. «* 



VII. Claudam hoc caput conformitate, 
qnsc inrerccdit 'mterApinSc Vitulumfufum, 
quaeque in tribus coniiftit : i. Quemadmo- 
dum qitiedam peculiares notse in bove Ae- 
gyptiaco erant: ita planfibile efi:, Aaronem 
ejusmodi nocas & infignia ilylo fuo fculpto- 
rio expreffiife. 2. Quemadmodum Aegy- 
ptii fuo bovi folenne feftum celebrabant 
multo jubilo & laetitia ; svidas in voce " Ά- 
πις : Ita Ifraelitoe proclamarunt feftum fuo 
τετξάποίϊι, quadrupedi ; populusque confedit 
ad edendum £f bihendum ', ξ$ deinde furre- 
xerunt ad ludendum. ver£ 5, 6. (8). 3. Quem- 
adinodum tandem bos Aegyptiacus unda 
fubmerfus eft: ita Mofes vitulum fufum 



combuflit, commoluitque in pulverem ( 9 ), 
& diiperfit per torrcntcm (10). Exod. 
XXXII, 20. Deut. IX, u. 

VIII. Poftea JeYoboam ejusdem iniquita- 
tis au£tor fUitr, licet aliam ob rationem ; vol- 
vebat enim animo fuo , quod , Ci populus 
adfcenderet Hierofolyraam Sacra fa&urus 
in domo Jehovae, fieri poilet, ut defcifce- 
ret, & rediretad priftinum dominum Re- 
gem Jehudae. Quapropter fecit duos viti*- 
ios aureos (11), pofuitque akerum Beihele, al- 
temm Dane, dicens : Ώ^ΤφΛ) φνο D?V-3i 
nimium e(l vobis adfcendere Hierofolymam. 
iReg.XII, 26-28. 



C Α Ρ V Τ VI. 



DE ASTHAROTH, AMMONIA IVNONE, REGINA CAELI, 

Ε Τ DIANA EPHESINA, 



Quemadmodum Sol iub variis nominibus 
adoratus eft, ita & Luna. Plt*^ ( 1) 
Aflhoretb erat idolum, prseprimis Sidonio- 
rum. 1 Reg. XI, 5. 2 Reg. XXIII, 13. .Ha- 
buit fuum temphim di&um rvnntpy ΠΉ 
domus Aftharoth , in quo fufpenderunt ar- 
ma Saulis Philiftaei. 1 Sam. XXXI, 10. Ho- 
rum anathematum oblationem primo di* 
diceruat ab Ifraelitis. Num. VII. 1 Sam. 
XXI 

II. Lunam fub hoc nomine(2) adora- 
tam fuitfe probatione 11011 indiget. Άς-άξ- 
τψ £ iyu Ιοκίω SeAiyvenctv ψμίναι , Aftarten 
autem ego opinor Liinam ejje. lvcian. de 
Dea Syria; nifi quod quidam ailerant 



Aflartem effe $wionem. avgvst. fuper 
Jui. quzft. XVI. Sed & Junonem faspe pro 
Luna habitam fuillc, vix negari poteft. 

III. Luna^ Jnno fepe vocantur eodem 
llomine, Vrania. Nam Aftarte Vrania 
idem omnino valet apud Phoenicas , quod 
Juno Lucina apud Latinos. Dcducicur 
Vrania ab Hebr. H^S Lux, J in fine adje- 
clo, aut per fe folmn, aut cum \ quod paf- 
fim fit a Syris , quafi fJW vel ^N Lucidus 
aut Lucinuf , in Feminino vero P^T^ Lu• 
cida ant Lucina; hincque Grccci fuum a^*- 
yev, cvc/#>» lucidum jmituaci funt. Ac quem- 
admodum Ι,κ«λ reipedu fui luminis voca- 
tur Vrania, ita rcipedu minorum lidei-um 

cxli 



DE ASTHAROTH, AMMONIA IVNONE, etc. 



97 



cacli vocatur Aftbaroth, Ά?ξοάρχα, παρ* 
την των άςρων άρχ,ψ, ab imperio, quod in afira 
exercet. Vid. herod, lib. 5. Regina plane- 
tarum , vel , quemadmodum horativs 
Epod. carm. fzculari ait dc Luna , Siderum 
Reaina, vel, uti virgilivs loqukur de 
$unone Aeneid. 1. verf. 50. Aft ego , qu<e 
Divum incedo Regina: Verifimile videtur, 
quod bsec fk D?Dtfr) rg^c Regina cdi^), 
de qua faturPropheta $er. VII, \%. XLIV, 17. 



IV. Deinde cui vetuftoe gentes videri 
poilunt exhibuiife folennem cultum iftum, 
quo funciti funt fingttjis Kalendis , Γι non 
Lun<e? & tamen ifte cultiis tribuitur '~funo- 
ni, imde ea dicitur $uno Kalendaris. ma- 
crob. iSVzf. /. 1. cap. 1$. 



V. Taridem, qucmadmodum jfupiter 

Ammon nullus aliiis fuic quam jW, qui co- 

lebatur fub forma arietis. 1 d ε μ »£eft /. ι. c. 

21. Sic, quantum video, Liina dici potuit 

Juno Ammonia. c ο ε l. r η ο d ι g. /. 18. c. 38. 

& coli fub forma ovis (4). Scio, quod 

Hebracorum Magiftri defcribant fimulacrum 

Aftharoth fuiiTe ovem. r. d. kimciii ι Sam. 

XXXI, 10. kemjud. Π,η. Ec vox r^FutiJ? 

Aftbaroth m lingua originali fignificat^r?- 

0^72 ovium. Praeterea /.#«# aeque potefl; 

vocari Ammonia, quam <W Ammon, utro- 

que nomdn fuum ab Hebr. ^£0 c^/or du- 

cente ; unde & illa idola , dc quibus legi- 

mus Lev. XXVI, 30. fcf.XVIl 8. XXVII, 

9. vocantur D^sn, quia erant idola pofita 

in te&is rcdium ( 5 α ) , & quoque in Sole 

apricabantur. r. s ε l ο μ. in Lev. XXVI, 30. 

Infuper quemadmodum Jupiter Ammon ef- 

fingcbatur cornibus, 



- - Stat corniger illis ^upiter-, 
lvcan. /.9. verf. 514. 
ita etiam Luna* 

Siderum Regina bicornis audi 
Luna puellas. 
horat. Epod. carm. fizculari. 

VI. Cur autcm ita Sol ξ$ Luna effigiati 
iiiit, variae rationes adduci poiTant, quas 
inter tres- praecipuos iiint. Prima tantum 
Soli propria eft, duae pofteriores Soli & 
Lun<e communes. 1. Sol effigiacur corni- 
bus arietinis, quia Aftrologis aries in Zo- 
diaco anni initium eft. pier. Hierogl. 1. 10. 
2. Quia ficuti robur animalium cornigero- 
rum m cornibus latet, fic vis & influxus 
Solis & Lun& corporibus iubliinaribus in- 
funduntur radiis ipforum. 3. Quia Solis 
Lun£(\\iQ radii cornutum quaii ejacuJantur 
fpleiidorem. 

VII. Cum Mofes defcenderet e monte 
Sinai, Aaron & omnes nlii Ifrael viderunt 
vjs y& |1]J Ο quod radiaret cutis vultus 
ipfius. Exod. XXXIV, 29, 30. Latini le- 
gunt, Facies ejus erat cornuta (5 ^). Hinc 
Λίο /^x pingitur cornutus; nam Hebraicum 
p]5 (unde κε*α? «& ci?r;2« crevcrunt) figni- 
ficat in modum cornuum fplendoremradios- 
que emittere. EiTori autem ifti viam ftra- 
vit ambigiiitas vocis pj?, quoe tkfpiendo- 
rem & cornu notat ; fic ut ipforum Rabbi- 
norum quidam fplendovem Mofis expofue- 
rint per "Tfaj ^^jJ comua magnificentix. 

R. SELOM. 

VIII. Ζ?/«Λ adorabatur quoque fub no- 

mine Dianad , qua; ? liccc per totam Aiiara 

coleretur, majori tamen in honore & pretio 

Ν apud 



98 GOODWINI L Ι Β. IV. C Α Ρ. VII. 

apud Ephefios fuit. Hinc illa vox, Μεγάλη que fuit antiquis ; hac ratione Adienien- 

η'Άρημκ'Εφκτίων, Magna efl Diana Ephe- flum nummos quosdam, bovesj eorumdetn 

fiorum•, Acl. XIX, 28. (6). macrod. Sa-* alios quosdam, κος&ς puettas ; alios Corin- 

turn. l,l. cap. 15. IUius magnificentke te- thiorum, πώλας pidlos ; alios Peloponne- 

ftis exftat paitim templum Epheii exftru- fiorum, χελώνας teftudines; aiios Romano- 

#um, quod plin. /. 36. cap. 14. ait factum rum, naves vocabant. Immo ufitams fuic 

ducentis viginti annis a tota Afia, quos an- nummus, cui impreilum erat cemplum Di- 

nos tamen bonus vir ad quadringentos ex- ancs his additis capkalibus literis: DIAN. 

tendit lib. 16. cap. 40. partim ex quasftu EPHE. th. BEZAmemmk infwsad Δ ffa 

magno, qui praebebatur fabris, τω ποαΊν annotationibus, fe duos eomm vidille. 
να,νς άξγΐίξίίς, faciendo delubra argentea. 

XI. Legimus quoque de alio adhuc ido 

IX. Multum digladiantur Interpretes, lolatrico cultu , Liin<z praeilito ; quod viri 
quid fuerint h<sc delubra argentea ( 7 ) ? fe obtulerint m habitu muliebri , & mulie- 
Sunt qui putant, fuiile xdiculas, ciflulas y res in habitu virili, quia credebant Lnnam 
quse ob exiguitatem ferri potuerint, forma & marem (kfeminam eile, unde ilia apud 
fua templum Dian£ exprimentes, & intra auftores tam Liimts dicitur quam Luna. Et 
fe flmulficram Diarw continentes ; quo Venus-, quam philocorvs ait Z,z/7Ztf ;/j eiie, 
ieniia j/^ios. aliquando ufurpantur ρΐΌ ejus- aeque dicitur D<?«j• Venus, ac Dea Venus. 
modi capfidis , quibus cufiodiebantur idola. macrob. Saturn. I. 3. crf^. 8• Non abfi- 
A!ii exiftimant, aliquam monetam dictara milem idololarriam m cultu Veneris prodi- 
fuiile Diatie templum, ab iliius templi ii- dit ivlivs firmicvs de errore prof. Re- 
mulacro, huic monetae aut infculpto autim- lig. cap. 4. Quidam cenfuerunt Deum re- 
preila.. Veluti in Anglia qucedam monetse fpexifle hoc idoloiatria? genus Deut. XXII, 
argentea? vocantur Georgius y quiedam An- 5. ubi viris interdicitur geftare veiiimen- 
geltts » quaedam Carduus, ab imprefia ii- ta muliebria (8), & conrra. maimoist. in 
gura. More Nebocbim part. 3. tap. 38. Verum 

in genere & cum majori ftmdamento credi- 

X. Similis mos monetas appellandi ab tur ibidem vetari promifcuus veftium u- 
impreiTo aut infculpto figrto ufitatus quo- fus, quo diitinftio generis tollkur. 

CAPVT VII. 

DE ALIIS DIIS, QVI REFERVNTVR IN SACRA 

SCRIPTVRA. 

Exiftimo, quod Sol & Luna, raagna cseli coluere Gentes. Nihilominvrs coeca ipfo- 
Juiiiinaua, prcecipua fueyint idola, quge rum devotio cxteros planetas quoque divi- 

' - nitate 



DE ALIIS DIIS, IN SACRA SCRIPTVRA. ■ , 99 

nitate donavit ; imnio minorura luminarium Gcntilibus abimde teftarentur Au6tores pro- 

grex, qui in Sacra Scriptura vocatur //;///'- fani. lvcian. /. 16. de Dca Syra teftatur, 

tia cali, & exercitus, cujusque /mguhris gallum a Syris adoratum efle pro Deo. he- 

namra, proprietatcs, & influxus non adeo^ "rodot. in Euterp. refert, capcllam Mcn- 

feorfim noicuntur, ipibrum άπο3-ΒωσΈΐ au- dcfus cultam fuifle. Alii produnt tanem 

dus eft. ab aliis divino honore affeihim. cicero^ 

legib. I 1. vide tir-aqvel. in alex. α β 

II. Simili rationc mentio fit inSacraScri- alex. /. 6. icem diodor. sicvl. /. jg. 
^xxim exercitus idolorum, de quibiis parum Immo in Deorum humerum retulemnt: 
aut nihil pius ad rem ab aucloribus ptodi- Boves , Lcones , Aquilas , Lupos , Crocodi- 
tum cft, qnam de ipforum nominibus. Hu- Us, Catos , Glires, &c. alex. neapol. 
jus naturse fucmnt fi^pQ "ηηη cubicula il- /. 6. c. 26. Ec ipii horti genuere Deos 
la imaginis, in quibus omnes formae fepti- Porrum ξ$ Allium. 

lium expreifc erant iri pariete. Ezecb. VIII, n rer „ , c . Ί „, _ 

/% r η .ι Porrum o C&pe nefas vtolare ξ$ fran- 

10. 12. (1) qusque vocare licet Pantbeon r '■ ^ J ua 

ipforum. gere morfu. 

III. In illis colomis, quas mjecit R« Ο/0Ϊ£Μν, quiha hxc nafiumur 
Aflyrioc in Samariam, qucevis natio fuce gen- in hortis 

tis Dcum coluit. Babylonii fecerant rviso ,τ ιιμ • λ , TTrTr „ Γλ 7 

-.,,-, r ; n / -Λ τ • ^ 7-r Numina! ivven. λλλ κ. /. c. 

ΓΥ03 Succotb-Benotb; Hommes C«iw fe- ^ _ r 

cenjnt ^ΓΡ. Nergakm; Homines Cbama- VI. His adjungi poteft, r. T^OsJpiW 

?/;<? fecerunt NCP^N Afchimam; Hav<ei fe- AJJyriorum, qui videtur fuum templum ha- 

ccrunt ΤΠ2: Nibcbazum & $T$1 Tbartha- buiiie m urbe #/«&* 2 ii^. XIX, 37 . ^ 

«//«; Sepbarvtei combuilerunt filios fuos jfefi XXXVII, 38. Et 2. fi^l, quse νοχ 

igne Ι^ίιν^ Adrammelecho , ^IW^I & tignincatmalogranatwn (4). Quod atti- 

Anammekcbo, Diis Sepbarvxorum. zReg. net hoc idolum, mukum difputatur, num 

XVII, 30, 31. (2). Naaman peccarit, dicens: In bac re remit- 

tat $ehova fervo tuo, quando ibit dominus 

IV. Hebrceorum Do&ores dicunt, quod meus in domum Kimmonis , ut incuroet β 
Succotb-Bcnoth fuerit effigies gallin<e cnm ibi, ξ$ is nitetur manu mea, egoquc me m- 

fitis pullis. r. SELOMO iarchi 2 Reg. cutvq iti domo Rimmonts, 2 Reg. V, ig. 

XVII. r. david kimchi 11011 diifentic. Reip. Lege verba hxc in Prazrerito , quan- 

Nergalem exponunt gallum fyheftrem; do ivit dominus in domum Rimmonis, & fic 

Afchimam, capram; Nibchaznm, taneim patcbk, ipfum flagitare remiffionem pnctc- 

Tbartbacum, afinum; Adram - Melecbum, ritorum peccatorum, non futurorum. Ea- 

tnulum; Anam- Mclecbum, equum. demvox, Ν ">23 intrando, ponitur pro rem- 

pore practerito in tirulis Pfalm. LII. & LIV. 

V. Vix credibiie eife talia bruta aiiimalia Denique 3. ^ 3 ? Nebo, alias Nabo, idolum 
pro Diis culu elTe, nifi hoc ufitatum fuiiTe Aflyriorum. jer. XLVIII, 1. (5). No- 

N 2 mcn 



ιοο GOODWINI L Ι Β. IV. C Α Ρ. VIIL 

men ducit a ΝΏ3 Propbeta. Non videtur /. $, 27, utrumque pro uno eodemque fu- 

differre ab illo Nebone ztvg Βνλαϊος, five mit. Nos poiliimus Nebonem transferre, 

Ζίύς Μηηίτης , $upiter cotifilii pmfes •, fre- Ammonem Ajyriorum, feu gwetn Vati- 

quens in homero. diodorvs sicvlvs tirmm. 



€ Α Ρ V Τ VIIL 

13 Ε PECVtlARI ORACVLORVM Ε Τ χρηματισμών (ι) 

ration m 

Quemadmodum iiololatria origitiem du- IV. Seamdus, ^*ipn rrn Infpiratio Spi- 

xit ex ς-ξίβλωσ-η & abuiu Sacrae Scri- ritus SanBi (7), qua quis citra vifiones & 

pturae/, \x.2ipraftigi<z y qute aiH11.es iimt / do-.- revelationes potuit prophetare. 
Matritf, videntur primum ortae• ex imitatio- 

iie Divini Oraculi. Deus locuttts eft πολύ- V. Quidam, ut oftendant differentiam 

(Χψβς και πολυτςόπως, Hebr. Ι Τ ί. (2) ΓήΟΊΠΕ inter hos duos gradus, ajunt, quod donum 

D^SO^Si n^NS per Somnos-, per Urim, per propheti<e hominem in ϊκψαην abripueric 

Propbetafj 1 Sam. XXVIII, 6, 7. Jehova (8), omnibus abftraftis fenfibus; fed quod 

per nullum horum Sauli refpandente, quae- infpiratio illa Spiritus SanBi faih fit fine 

firit ille Pytbomffam, - illa fenfuum migratione, uti paret 111 Rio- 

bo, Davide, Daniele. d. kimchi przfat. 

II. His modis addi potefl: Dei oraculum in Pfal. 
e medio Cberubinorum (3) , ac reiponfiim 

ferVifionem, Angelos (4), Vocern. Sed VI. Vtrique higradus, ut & Vrim $f 

praecipui revelandi modi a Magiilris Hebroe- Tbummim> ceiTarunt fub templo fecundo 

orum notati quatuor ίϊιηΐ, quos vocant qua- ( Q ) > dicentibus Sapientibus eorum ; pofl 

fuor Propbetitfj feu Divin<e revelationis mortem ultimorum Prophetarum Haggaij 

gradus (5). p. fagivs inExod. XXVIII. Zacbari£, & Malachi<e Spiritum Sandum 

Propterea, ubi quid dixerimus de his, pro- -migraile ab Ifraele. Talm. in Sanhed. c. 1. 

pofitum nabis eft, explicare peculiaria gene- licet habuerint ufum np ^5 filie vocis feu 

χ* divinationum illicitarum> quaram me- Ecbo de cado» 
minit Sacra Scriptura, 

VII. Quo diclo non putandum eil, Spi- 

III. Pvimus gradus fuit HNO^ Propbe- ritum Sati£tum plane ceflaiTe operariin crea- 
tia(6); fcilicet quando Deus iiiammen- turis, vel ipium 11011 ita, uc antea, efteciire 
tem voluntatemque expofuk per vifiones & fan&ificationem in hominibus, fed quod 
revelatiofies, fingularis illa virtus prophetandi per infpi- 

ratio- 



DE PECVLIARI ORACVLORVM RATIONE. 



ιοί 



rationem Spiriius SanBi tunc deiierit, & 
quod hoc fenlu Spiritus Sanftus dicatur 
ceffiife ab Ifraele. 

VIII. Ad hanc communem fere omnium 
fentenciam referendum illud AB. XIX, 2. 
(10). Immo neque, fitne Spiritus San- 
Bus, audivimus? Quod non dubitent de 
diftinBione Perfonarum, claret exinde, fi 
vcrum eft, quod annotarunt quidam, fcil. 
Judccos antiquos ante adventum Chrifti ita 
fuifle imbutos in hoc punclo 7 ut myfterium 
Trinitatis in nomine nir^ obfervarint (11). 
p. f ag. in Exod. XXVIII. Nam iilud rio- 
men conftat quatuor literis , unde & voca- 
tur τΐτραγροίμμΑτον 7 quadriliterum, tres ta- 
men peculiares literoe tantum ilint m eo: 
* notat Patrem, principium ^fontem re- 
rum : 1 eft conjun&io copulativa, notatque 
fcrfonam tertiam, quse exit a Patre & Fi- 
lio : Π notat Filium. 

IX. Rabbinis proverbium eft ? Tyeum 0- 
mnia creare in litera Π (***> Poffimt eo 
reipicere, quod omnia creaverit verbo fuo 
^..fiat, TJ3 & ' fa&utri eft '.• fed pofliint 
etiam refpicere. fecundam Perfonam iii Tri- 
nitate, Praterea annotant, quod quum Π 
geminetiir in hoc nomine, fignificentur du<e 
Chrifli natur<s. 

X. Tertius gradus fuit Vrim & Thum- 
mim (13). CTIN Vrim iigniiicat Lucem, 
D^on Thummim y Integvitatem. FuiiTe ea 
duo ornamenta in peBorali Pontificis , m. 
genere conceditur; fed quale illud fuerit 
ornamentum, & quo modo reipondit, di£- 
ficile effc oftenfu. 

XI. Sunt qui putanf, ea fuiile quatuor 
illos ©rcfines \xs.feBorall y ομοε\χκι fyktidor 



& lux vi&oriam notarit, & ex regula ton- 
trariorum concludunt, ohfcuritatem lapil- 
lorum retento iplendore finiilrum quid 
portendiiTe. ioseph. Antiqu. I. 3. e. 9. 
Aliorum fententia vult nomen ΠΪΠ^ poiltum 
fuiife in conduplicatione peBoralis , quod 
dupficatum erac. Exod. XXVIII, 16. R r se- 
lom. ut refert d. kimchi /« Radic. 

XIT. Alii modum confultationis, per V- 
rim ζ$ Tbummim ita explicant, Primo, 
dicunt, quod foli Regi aut τω ρ^Π Ϊ"Ρ3 3N 
P^/r/ Confiftorii licuerit confulere oracu- 
lum , aut rem Pontiiici proponere , qui fo- 
lus poteilatem habebat eam folvendi. Tal- 
mud. in $oma tr. 6. Vid. p. fag. in Exod* 
XXVUI. Secundo quod res propofita 
11011 levis,. fed poHderofa & gravis efle de- 
buerit. Tertlo, quod Vrim ξ$ Thum- 
mim coniliterit ex nominibus omnium tri- 
buum & familiarum, uc & Patriarcharum; 
Abrahae", Ifaaci 7 Scjacobi, fic ut niilla Al- 
phabethi litera defuerit, 

XIII. Atque ita , ίι quseilio eiTet propa- 
iica r quod tum illiE literse, quae reiponde- 
bant, fuerint Hiunla promincntes , fupe- 
riores reliquis» Exemplum fumunt ex 
2 Sam. II, t. ubi David Jehovam confuluit : 
adfcenfurus fum in aliqnam civitarum Ju- 
d£ ? relpondente Deo, nhi? : adfcende. Hie 
dicunt, quod litera V ex npmine ^ψΡ Si- 
meon, licera b ex nomine ^7 Levr, Htera Π 
ex nomine T\^T\] guda prominuerit:.. Aliis 
placet, quod Iiterac, exprimentes oraculum, 
fuerint, mSHOSD,. fr. e. quod m integras 
iyllabas, coaluerint, & in integras voces, & 
fic refpGnfum dederint, Alias iniliper nu- 
merari poflent iententiae, Yerum is opcitne 
fentity qui lOtundefatetur, fe nefcire quid 
Ν y fuerk 



102 



GOODVVINI LIB. IV. CAP. VIII. DE ORACVLIS. 



fuerit Vrim ξ$ Thummim. R. david kim- 
c π ι in Radic. 

XIV. Quartus gradus fuit-^p*^5 Filia 
Vocis (14) ieu Ecbo, h. e. vox e caelo lapfa, 
voluntatem Dei exponens; quoe fuk fub 
Templo fecimdo, cum ceilarent tres gradus" 
priores. Illa teftata efl• de noftro Salvato- 
re: Ecce vox deccelis, dicens, Hic eft filius 
meus dileBus ," h ω ίυδόχηο-Α, in quo acqnie- 
fco , Matth. III, 17. 111 a Vocis Ftlia quafi 
prolqgus & imago fuit ver<e illius vocis Pa- 
tris, ΑόγχΑΐανίν, qui manifeftavit homini- 
bus voluntatem patris fui. . 

XV. Haec funt medla extraordinaria, 
queis Deus ie olim fao ]30puk> revelavk ; 
ordinarie autem fe revelat per.verbumfcri- 
pmra. Nihilominus Hebraci dicuntj Le- 
gem ftatim, ex quo Μ0Γ1 ea* tradita eft, 
fuifle' duplicem; alteram fcriptam, quam 
vocant appl"^ ^t^ Legem fcriptam; al- 
teram acceptam per tradirionem, quam vo- 
caat V$ ^f^ ^T^ Legem oralem (15)7 
item nhsfe a^l? accipere, difcere.. Ad- 
dunt, utramque a Deo traditam fuifle Μοίΐ 
in monte Smai 9 & quod Mo&s Legem non- 

firiptam tradiderit Jofuce, Jofua Seniori- 
bus, Seniores Prophetis, Prophetae Syna- 
gogae magniE viris , -eaque fic iverit ad po- 
fteriora seva, usquedum, tandem congefta 
effet in libmm, qui contineret praeprirais 
pnecepta & conilitutiones Ifraelitarum ter- 
ram fanftam incolentium ; illumquje vocant 

TALMVD HIEROSOLYMITANVM (l6). 

Compilatum id eft anno Domini 230. & 
qimm pauca tantunv comple&atur pracce- 
pta, nou adeo frequentis ufus eft. 

XVI. Circa annum Chrifti quitigentefi- 
mum alia & eompletior ipforum dogmatum 



fo&a eft conferrammatio y ad inftitutioncm 
Jadaeorum in Babylonia & m aliis pere^ri- 
nis iblis habitantium, vocaturque talmvd 
BABYLONfcvM (17), quod in frequenti 
ufu auftoribus eft, & comple&itur Corpus 
Legum chilium & canonkarum. 

XVII. Hanc legem oralem tam authentr- 
cain purant quam fcri-ptam, & quod Mofes 
eam acceperit a Deo , cum Lex ipil dare- 
tur; ajunt eaim, ni hxc obilitiiict Legis 
•interprctatio , Decalogus potuiifet tradi 
$3|£ ΰφφψ'Μ bora veloci. moses kot- 
sensis in Prxfat. 

XVIII. Hic fciendum eft, vocem '" 1 b?]3 
(i8)? quando Kabbaliilis applicatur, ad 
diiferentiam ponendam inter ipfos & Tal- 
mudiftas, arftiori iumi fenfu, & noisxefub- 
tilitates & abdita myfteria, quae ex diverfa 
vocum transpoiitione & abilrufa arichmeti- 
cx fpecie eliciuntur. Hcec non plene coa- 
fcripta eft. Aliqua habemus exempla. 
Gcn. XXIII, 2. Abrabam venit ^roi*! 
ut defleret Saram, atqui quum in hac voce 
inveniatui; N*r»yi 3 Htera caph minor reli- 
quis, propterea notant, Abrahamum taa- 
tum pauciHum deflcilc Saram, quia fuerit 
vetula. caal tvrim. Rurfus 'qumn lite- 
ra Ν fexies reperiatur iri primo Gencieos 
verili., liinc coaclufit r. elias, mmidum 
tantum fubfticurum fex milie annis, quo- 
niam το Ν in lingua Hebr. fumiair pro 
mille. 

XIX. Ex transpofidone literarum ita 
coneludunt. Β")Π deaocat anatbcma, fea 
excommunicationem, per μίταίΒ-ίτιν litcra- 
rum formatur ΠΠΊ miferatio, vel etiam 
05ί, Qua; litcrarum poiltio juxta He- 

brjcuw 



GOODWINI LIB. IV. CAP. IX. DE TERAPHIMIS. 



103 



braum calculum eiHciunt miineram 248. 
Quem numerum ipforum Anatomia dicit 
refpondcre membris humani corporis. 
Hinc eliciunt, quod, fi homo excomimini- 
catus fc vere convertat, tum ipfius Dlfl ex- 
tommunicatio vertatur in ΠΠΊ commifera- 
tioncm } maledi&io m benedi&ionem ; ii ve- 
ro 11011 convertatur, quod tum ipfius E"Yt 
defcendat in ΠΟΊ, fcu maledi&io pervadat 
in omnia illius membra ad totius hominis 
perditionem. Denique ^^ iignificat ma• 
rcm , ""^ feminam. Hinc notant y quod 



in nomine ^^ fit % qux litera nonfitin 
nomine Π®** , & in nomine femhice litera 
M, quae. non iit in Wtfra nomine; qua? li- 
terx efficiant H? jfo^» unum cx Divinis no- 
minibus ; & quod hoc nomirte ablato rema- 
neat Φζ* /£»//, in utriusque nomine ; quod- 
que eo doceatur, Deum, qucmsque maritus 
& uxor conveniant, elle cum iis, at 7 Γι dif- 
crepent, ignem. Hinc videmus quam fri- 
gide harioleittur m vanis his myfteriis Kab- 
baliftoe. " 



CAPVT IX. 



DE TERAPHIMIS. 



Q 

ufui? 



uod attinet ^^J) Tberapbim, dtio in- 
quirenda funt. 1. quid fuerinc ■? 



2. cui 



Π. Vox ^D!? in genere notat (1) perfe- 
Bam hominis imaginem: Michal accepit 
DiD-iFirnna ξ$ pofuit fuper kBo, 1 Sam. 
XIX, 13. (2). In fpecie autem notat hL•- 
λον, idolum confiolum ad hominum priva- 
tum uium in aedibus propriis , fic ut appa- 
reant fuiife idololatrarum Penates, five La- 
res. Cur furatus es vlft"^ Deosmeor, 
^fW. fien. XXXI, 30, 34. Micha ha- 
buit OTrw n ^ adem Deorwn, & fecit 
Epbod tf Tberapbim, Jud. XVII, 5. Ab 
hoc των Tberapbim culra defcendit Grceco- 
mm $-e%A7rw$tv (3) tolere, fervire. ΌυΙ* 
ά&ανάτχς 3-ίξχπίυ&ν ϊ,Β-ελον , nec DHs fer- 
vire volebant. jieslodl "fyyot, κλ) ψίξη, 
verf. 134,. 



ΙΠ. Quo modo ha?c idola fabricata fifouj, 
docent Rabbini (4), ubidicunt: Obtnm- 
carutu hominem, caputque ahfcijfum condie- 
runt fale £f aromatibus, ξ$ laminam au- 
ream infcriptam y,omine πνιΰμϋ,-τας. ΊκαΒ-οίρ- 
τα, fpiritus impuri fubter capte fofuenmt 
in muro, fiiccenfisqiie coram eo cerejs ado- 
ravunt» r.elieser. Vid.ELiAM thisb.it, 

IV. Cum ejusmodi Therapbim, dicunt, 
Laban locutus eft. Verum fiae contro- 
verfia creduntur perfeffa hominis imago 
fuiiTe Tbera^bhriy quos Michal iii leda 
pofuiu 

V. Vfus fiorum idolorum fuit, ipia tarr- 
quam oraculum confulere de iis rebus, qucc 
pro praefenti ignorabantur, aut futunc e- 
ranr. Ex qua cauia ab Aftronomis (5) 
Gonnciebantiir fub confl:ellationibus certtf, 
ut ellent idonea influentiis cielorum, a qui- 



104 G00DWINI L Ι Β. IV. CAP.X, 

bus vocalia reddebantur. Π# ^pl n W?? idola,. liaec putatur efle una, ne Laban con- 

Theraphimi loquuntur vanitatem, Zach. X, . fulens ea recognofceret, quara viarn fu-oiens 

2. aben esra Gen. XXXI. Et inter alias jfacobus ingreflus eilet. 
rationes, cur Kacbel fubduxerit patris fui 



I 



C Α Ρ V Τ % 

DE PECVLIARIBVS GENERIB VS INTERDICT AE 

DIVINATIONI S. 

ivenimus Deut. XVIII, 10. Divinato- a J^y ««taf, ut [ffoH? dicatur Planeta- 

res, quos Lex profcribit, feptem efle nu- rius, Afirvlogus. abenesra- Lev. XIX, 16. 
mero, 11011 quod nonplures, fed quod hi 

frequentiores ilnt. 1. Divinator. 2* 0- IV. Hinc differt a fecundo , qui etiatn 

minum captator* 3. Φαρμακος, Veneficus. fiiit temporum obferoator. Primus fuam 

4. Incantator. 5. Έ^^Λτ^νθ-ο?, Pythoni- conje&uram cepit «c co/or^ w/ w,?r« nu- 

■cus. 6. Hariolus , Sciolus. 7. N&fipbtv- hium : Seaindus ex fuamet fuperjlitiofa ob- 

( rj/i, Confuiens mortuos. His addi polliint fervatione eventuum f auftorum velinfaufto- 

£. Confulens lignum fuum Hof. IV, 12. £f rum, qui contigere ; hoc vel illo die, hoc 

9. Harufpex, qiii exta rufpatur, Ezecb. vel illo tempore. Primus videtur conclu- 

XXI, 26. azvQzpriovi, ztiubibus vel planetis, ope- 

raatibus bonos vel malos eventus : Sectm- 

II. Primus efl: |J^0 (1) Divinator tempo- dus λ pofieriori, ab eventu ipfo, hoc vcl il- 
rumque captator, qui dicit: Hoc die fau- lo tempore contingente. 

ftum, vel hoc die infauflum eft , hachora, 

hac feptimana, hoc menfe bonum efl, & hoc V. Hic Planetarius obfervans nubes vi- 

vel illo die, vel menfe malum, pro bis vel il- detur ftetifle mdtum obvertens Orienri, ter- 

lis , hoc vel iUud agere. salomo iarchi gum Occidenti , dextram Auflro , finiftram 

Levit. XIX, 26. Septentrioni. Nifi dicamus Hebrcorum 

loquendi modum dudlum ab hac Planetarii 

III. Hinc illi, qui hoc vocabulum dcdu- aftra legentis itatione, non invenio ratio- 
cunt a T.V. oculus , quafi per id intelligatur nem, cur ipfi Orientem (2) vocarint D1 1i?. , 
praftigiator, qui offuia caligine teneat & h. e. partem anteriorcm mundi^ Occidentem 
ludat oculos fpeclatorum, penitus aberrant. Ί^ΠΝ, h.e.phgafn mundi pofteriorem; Au- 
r. dav. kimchi in Kadic. Coramodius ftruml^l, h. e. dexrram; Sepremrionem 
loquuntiir, qui derivant illud a ruiy tem- *7SC\i? , h. e. fmiflvam. Quod racio hu- 
pus. Sed cuiniis coiifenuo, qui deducunc jus denominationis ea ilt, quia Adam ver- 



DE PECVL. GENERIB. INTERDICTAE DIVINATiONIS. i* 



q^emodi, occurreret, Iapidibus illud pete- 
bant. Hujus fortis eft fculptura iufpe&i 
Magi, quoe a rudiori plebecula cenfetur eile 
remedium ae&erfus veneficium. Verbis 
putant fe eludere futurum malum, quod 
iftiusmodi oinnia annuntiarunt, fi dicant, 
«? κζφΛλψ troi , In caput tuum recidat hoc 
omen. Plura hujusmodi ivlha, σ-ύμβολα, 
obvia omina vide apud theophrastvm 
CbaraB. ττέξϊ $&οί$λι[λ. 

IX. Tertius III. eft *\p2% Preftigiator 
(4), Gefliculator. Vox Hebrcea denocac 
cat, velcornix ipfummclamat, vel capra talem, qui prceftringit oculos & fendis homi- 
■pr&terity vel ferpens efi α dextra ipfius, num, mucata rerum fpecie, illas aliter, quatn 
velvulpes α finiftra, propterea hoc vel illud in fe fiint, reprocfentans. Eadem vox ap- 
hoc die non agite. r. d. kimchi m Radic. plicatur Prtefligiatoribus Aegyptiacis , qui 
Hoc vocabufum adhibemr Gen. XXX, 27. reftiterunt Moli. Exod. VII, 11. Pbarao 
& "^FQ obfervavi, Jebovam benedixijfe vocavit etiam τύς E" 1 ?^?? Pv£ftigiatores 7 
mibi propter te, ait Laban. Rurfus Gen. θ^Π^ΏίΟΊΓΐ Magi Aegyptii fecerunt etiam 
XLIV, 5. Nonne ille calix eft 3 ex quo bi- D V ^" 1.2 incantationibus fteis fie-. Hcec ul- 



fus Orieiitem verib ore creatus fit, tam va- 
num eft, quam probacu difficile. 

VI. Sccundus II. eft ^rnp Aupur, Va- 
tes (3). Vox Hebraea talem denotat, qui 
cx propria expcrientia obfcrvationes trahit, 
ad futura bona vel mala vaticinanda, veluti 
Augures concludunt ex hujus vel illius 
eventus, hujus vel illius volatus, crocitus 
&c. obfervatione. Rabbini hoc modo lo- 
quuntur : Ille ejl Menachefcb^ Fatidicus., qui 
dicit, quia micapanis ex ore ipfius ceadit-, 
vel baculus ex manu , vel filius ipfum revo- 



fuisfic 
tima pars expucac, quales Pvxjligiatores 
illi fuerint. Quod Magi vocantur, notat 
ipforum ftudium, fcil. iplbs fuiile Sapientes 
& Pbilofopbos; vox autem DiT^nSa jndicat 
VII. Gentes admodum fuperftitiofe fue- modum elufionis ipforum, fignificatque talem 



bit dominns meus ? ex quo ipfe ®ri2) tSJni 
obfcrvando obfervabit ? hoc eft experietur, 
qualesfitis? 



runt in ejusmodi obfervationibus. Quidam 
dierum fucrunt atri, aYnalbi, quidam in- 
faufti, alii feufltr. Quibusdam diebus fu- 
neftum duxerunt, mifcere prccliiim; quibus-r 
dam menfibus infauftum , uxorem ducere. 

Menfe mahim Majo nubere vulgus ait. 
ovidivs Fafi. 
Et quemadmodum fuperftitiofie fuerunt in 
obfervandis fignis finiflris^ fic etiam 111 

ufurpandis mediis, quibus malum, quod que fpeciem inducunt. Φα,ρμ,α,κος & g y< μυ 
portendebacur, declinarent. ξεψος, svidas. Hinc Apoftolus ejusmodi 

Pfeudo - Prophetas , qui fub μοξφάσ -et ivire- 

VIII. Media vel funt verba vel fafta. /3«*ς, deformatione pietatis captivas ducnnt 
FaBa> ut fi qua avis funefia, vcl aliud mulierculas incertas, compaiat Magjj &o- 

O gyptiis 



artem, qua oculi fallantur; nam Π^πΗ, 
quod vertitur incantationes , denotat ^?;»- 
mam Jplendentem ignis y qua corripiuntur 
otuli. 

X. Verfio Graeca 11011 incommode eos 
vocat φο&[μ<χ,κχς, Vngusntarios , Seplafia- 
rios, vel, iimavis, μυξεψχς, qui faciem 
virorum mulierumque fuco pingunt, aliam- 



106 GOODWINI L Ι Β. Ι V. C Α Ρ. Χ. 

gyptiis Μοίΐ refiftentibus, qui fuerunc Ίαν- praecepta Dei, vita aninue tu<c, Hujus 

νης y.cu Ίαμβξης, 2 Tim. III, 8. (5). Hi commatis eft illud, de quo ait bodinvs 

duo prsecipuifiierunt. Iiitalmvde TraB. Damon. Magic. I. 2. c. 1. Qitod infans re- 

Menachoib cap. 9. vocantur Jobanne ($ atando certum e Pfalmis verficulum impe- 

Mamre, ^nvmenio pythagoreo, $an- diat mulierem , ne pojjtt fuum butyrum coa- 

nestf Mcuribres. orig. contr. cels. /. 4. α gulare, quodautem reflituat butyrum retro 

plinio $amnes ξ$ Jotape. Hifl. Nat. I. lcgendo illum verficulum. 

^' c - u ' XIII. Quintus V. eft W Stfttf Confulens 

XI. Quartus IV. eft 15^ Incantatpr (6). Obb feu Pytbonem (7). Proprie notac 
Vox Hebraea iignificat congregationem, con- 3 ^ utrem } & in diveriis Scriptura locis 
ficiationem, five ob focdus ξ$ focietatem, Incahtatoribus tribuitur, quia malo Spiritu 
quae inter tales homines & Diabolum inter- obieffi vocem lenem & obtuiam emittunt, 
cedit, five, ut bodinvs Dtemon. Magic. tanquam ex utre. Gracci eos vocant Έγ- 
1. 1. c. 6. putat, ob id, quod ejusmodi incan- γΑτρμΰΒ-χς, Ventriloquos , quonim vox vi- 
tatores multiplices congregationes celebrant, detur e ventre mutire. chrysost. ι Cor. 
ubifaltant, & hilares funt. onkelos ta- XII. adv. Marcion. I. 4. c. 25. Talem Py- 
lem incantatorem vertit ]^1 mujfjttatorem, thonem habuit illa ferva AB. XVI, 16. juxta 
iignificans modum hujus incantationis fa- fententiam avgvstini de doEtr.Chrifl. I. 
€tximmurmurando,muj(fitando. z.c.iy Cui plurimi Interpretum adftipu- 

Λζττ rv r • - τ • • λ ι. lantur, qui putant Pytbonem , quo iila παι- 

XII. Deicnptio Incantatoris ita habetur •., ' ^ r •*• i "Ic • ■ r τ 
, I „ T , , ^ «. dio-xj? occupata erat, eumdem Spmtum fuif- 

apud MAiM. Tract. Idol. c.u, Ject. 10. 11. r Vr 1 • ->vo 5 c• r 

/ α r • ^ χ 'V, ie, quem Hebr£i 3w vocant. Simihter 

Is efi Incantator qm φονχς «J,A W i**x s ^Hendori, quam rogavit Saul, ur evo- 

^r^r/«w tf fingulans fenfus loqmtur, ^ Sa muelem, dicitur ia Hebraico ha- 

putatquemfuaflultttta.bas voces efepro- h ^ & ^ ais & a Latinis Interpretibus 

>«j/, ^0 «; , β qms hoc vel tllomodo al- conftanter verdmr Pytho „ ifam 

loquatur Jerpentem autjcorptum, itaem bo- * M 

mini nocere nequeant; aut^ fi quisboc vel XIV. Sextus VI. "93Π? Λ/^«/ (8)> qui 

7*//o modo affetur bominem, ei noceri non Grsecis fubinde transfertur Γνώμης , Hariolus, 

pojjlt. Is ', qui occlufa bucca fuper vulnere Sciolus. In utraque lingua nomen mutua- 

fubmurmurat , ^«r u^r/«;« ex Bibliis reci- tmz.cognjrione iive fcientia, cujus compos 

/Λί, ϋί/ ^i//* /^/f <7#/</ y«^r infante, ne eiTe vela fe ipfo vel a plebe exiftimatur. 

terreatur, vel qui imponit librum Legis, Kabbini dicunt ipfum in Hebraico deno- 

aut phylaBeria infantij ut fomnum carpat, minari a quadam beftia, cui nomen 5ΊΤ, 

tales non tantnm funt in genere incantato- cuique forma viri , quoniam illi Magi y 

res, fed in fpecie ex eorum numero, quos quando perfichmt fuas divinarioties, os hu- 

frorfus damnat Sacra Scriptura, quia ver- jus animantis fuis dentibiis interferunt. p. 

ba Scripture convertunt in medicinam cor• fag. Lev. XIX. Verum α τ η ε ν α ε ν s be- 

foris, quum ea fit medicina anime. ' Prou- ftiam hanc yocat κΛταβλίττ^Λ. Vid. β o- 

ti fcriptum eft Proverb. III, 22. Eruntque, din. Mag. D&mon. 1 1. c. 6. pag. 89. 



DE PECVL. GENERIB. INTERDICTAE DIVINATIQNIS. i Q7 



XV. Hoc forian Diabolicum facramen- 
tum & ccremouia eft, qua foedus intcr Dia- 
holum & Magum hunc ftabilitur. Profcincc 
hiftorioe produnt rriemoria; fimiles divina- 
tiones, nimirum quod Magi confueverint 
vefci partibus principalioribus talium beftia- 
rum, queis putabant vim vacicinandi inhoc- 
rere, credentcs modo aliquo μετεμ,ψυχωο-εως 
animam iftarum beftiarum hoc pa&o in fua 
corpora una cum facultate prophetandi 
transfundi. perer. de Mag. p. 57. 

XVI. Septimus VII. eft D$?rf 4 Sy ichil 
( 9 ). Graeci fimpliciter transferunt eVe^- 
των τϊϊς vi -λξύς, confidens mortuos , νίχξομαν-' 
της, Dwinus, ewcans Spiritus iamnatos. 
Ejusmodi Divini confulunt Diabolum fub 
forma mortui. Memorabile exemplum efl; 
illud 1 Sam. XXVIII, 6, 8. ubi Rex Saul 
copias educens adverfus Philifticos, Deo i- 
pil nec per Vrim, nec per Somnia, nec per - 
Prophetas rcipondcnte, acc^dit Sagam Hen- 
don\ petitque, Samuelemz morcuis excieat, 
quo doceatur eventum belli. 

XVIL Hoc jam ipe&nitn non fuiiTe Sa- 
muelem (10), facile evincunt doctorum ra- 
tiones & teftimoiiia. 1. Noti enim verifi- 
wile eft Deum, cui noluit reipondere me- 
dio ordinario, voluiile dignari refponfo ex- 
traordinario. 2. Nullus DiaboluSy nec ullus 
Magus poteil turbare quietem corporum 
ieu animarum eorum, qui moriuntur inDo- 
mino, quiefcunt enim α laboribus fuis Apoc. 
XI V y 1$ Deniquc 3. ίί Samnel fuiflei, ci- 
tra dubium invectus eilet in Saulew, quod 
confuleret Incantatores Diabolicos. 

XVIII. OcbvusVIII.eft^pDbNtfCott- 
fukns bflculmn fuum Hof.lV, 12. (1 1 ). η ι e- 



ronymvs ait, modum hujus divinationis 
ita fuiflc. Si dubiumfuit, quxnam urbs e 
duabus aut tribus fit oppugnanda prius y ut 
hoc folvant , mittuntur fagitte in phare- 
tram, ξ$ ' commifcentur infcript<z y fiv)e figna- 
tte nominibus fingulorum, ut videatur cujus 
fagitta exeaty ζ$ qu<e prius civitas debeat 
oppugnari. -Alii docent modum hujus con- 
fultationis fic habuiiTc: Confulens bacillum 
fuum,Jpithamis emetiensfeu longitudine di- 
gitorum, dicebat intev menfurandum : Ibo y 
non ibo: faciam hoc, nonfaciam; ξ$ ratio- 
ne ultimas Jpitbam<z, decrevit. Hcec divina- 
tio apud Gentes vocatur ραβδομανπΐΛ vel 
βίλομΑΜίΑ , vaticinatio per fagittas aut. 
Oirgas ( η ). Vfd. drvs. in Deut. p. 592. 

XIX. Nonus IX eft "D|a HS*i Harufpex, 
Ezecb. XXI, 16. Nebucadnezar, infefto 
agmine iri Judasos & Ammonitas moturus, 
haefit in via, utros prius aggrederetur; pro- 
ptereaque 1. Sagittis & bacillis, de quibus 
jamjam diximus, 2. Extis befiiarum rci cer- 
titudinem experiri ( 13 ) inftituit. Hxc divi- 
natio ingenerereceptaapudGentes fuit, &, 
quoniam hepar pracipuum, &quodmaxime 
attendebatur, membrum erat, dicebatur ex~ 
tifpicium, κπΑτατχοπίΛ, infpeBio jecoris. 

XX. Tria in hac divinationis ipecie ob- 
fervanda funt. 1. Color extomm, an omnia 
probo eflent colore. 2. Locus, num nulla 
loco mota cilent. 3. Numerus, num ulla de- 
ficerent; inter illa, quae deficieba.nt,jVc»r& 
cor dcficicns prazprimis finiftrum quid por- 
tendebat. Eodem die, quo confoilus 
eft Julius Csfar, produnt Hiiloriae, iu 
duobus pinguibus bubus, qui macfhbantur, 
defeciile cor. 



MOSES 



Ο 2 



Φ >< κ * χ >1 <**> SP <**> >< « χ χ >< Η 



.!*5.. -. .r*i ".«^,. fi*3.. .- ..<*«. r*> .^.. r*i r*s ί*ί. i*^ 



MOSES et AARON. 

LIBER V.. 

* 

D Ε 

CONSISTORIIS sev C0NSESSIBVS. 

C Α Ρ V Τ Ι. 

DE IPSORVM CVRIIS FORENSIBVS, PRAESERTIM DE 
CONSISTORIO ECCLESIASTICO. 

iverfo m Ifraele Curi<e fuerunt res & ad quos poilenta minoribusj//i//a/V 

diverfis confiftentes viris, qua- & curiis appellare; nempe ad Sacerdotes 

rum quaedam res ΕαΙββαΛΐΰα*, in rebus Ecclefiafticis aut cerimonialibus, 

& quaedam res Civiles & publi- & ad Judices iii rebus criminalibus aut ci- 

cas dirigebant (i). ivnivs^I- vilibns. 
nal. expofDeut. XVII. De his, ipfarum- 

que cenfuris peculiaribus & poenis reftat ΠΙ. Hsec duo dicafleria clarius diftin- 

quid dicendum. guuntur iCbron. XIX, ubi Jofaphat mul- 

tos abuftis in Ecclefia & RepubJica tollens, 

Π. Hxc diveria confiftoria, confejfus & primo per omnes civkates munitas Jehudas 

mrite, primo diftinfta reperiuntur Deut. Judices ciuiles conftimit ad judicandum res 

XVII, i2. Qui non aufcultat Sacerdoti, criminales. verf 5. Et HierofolymcE ordi- 

fiut Judici. Vbi Ifrael docetur, ob quas navit Confeffum Eale/iafl/cum e Levitis, Sa- 

cer- 




DE CVRIIS FORENSIB. Ε Γ CONSISTORIO. 109 

cerdotibus , & primoribus patrum Ifraelis fanum, mundum c^ immunium. Lev. X, 10. 

verC 8• ln negotiis JeboxMsfeu Eaiefiaflt- Et decidere appellationes m rebus raomen- 

cis AmariaPontifex primarius erat. \nre- tofis. hinciilud, Dic Ecclefiae; quum pe- 

bus autem Regiis feu civilibus erat Zebadia nes eam eflec //// excommunrcationis , de 

1^3 Prteful. verf. 11. Sic etiara Propheta qua fequenti Capite. 
Jeremias neci addicebatur a confejjii Sacer- 
dotum. Jer. XXVI, 8. Sed. in judicio 

Principum, feu jfudicum civilium, qui fe- VI. Hic tantum nota, quod, quemad- 

debant fub portis, abfolutus eft. verf. 6. > ' rriodum in Synedrio & Collegio Politico, 

qnod conftabat LXX. viris, penes quos 
fummum judicium erat, fuerunt duo capi- 

IV. Et etiamii tyrannis Antiochi & fubfe- ta ; alterum vocabant N 1 ^ Principem feu 
quentes motus tanta confufione turbarint Judicem fupremum (2) ; & alterum voca- 
regimina Judceorum, ut vix difcrimen til- bant ψ] ΓΥ 1 ? DS Patrem dicafterii (3); 
lum «1 N. T. reperiri poffit, attamen vefti- quod, inquam, etiam in Synagoga feu Con- 
gia quaed<im & imperfe&a figna utriusque cilio Ecclefiaflico fuerint duo capita feu pri- 
hujus judicii apparent Matth. XXI, 23. marii, Pontifex 7 ipilusque fi.0 Vicarius feu 
JZF/, 3. ΆρχκρΆς, Sacerdotes primarii Pontifex fecundus (4). 2 Reg. XXIII, 4- 
& Ώξζτβΰτψι τ5 Αλ£, Seniores populi ad- Pontificem neceflario membrum fuiile i5)/«- 
ducuntur, tanquam diverfi ordiais & con- fiinV, falfum eft (5), quia ad id Collegiwn 
feflus, quorum quisque videtur proprio no- nunquam eleftus eft, nifi fuent vir raros & 
mine diftingui. fmgularis fapientiae, μ ο s. κ ο τ s. in Sanhed. 

V. Confeflus Politicus vocatur Xwlfyicv, VII. Nota quoque, quod utrumque CoU 
CoHeghim Confiliariorum, Ecclefiafticus συν- legium coiverk, quoties res decidendae 7 ce- 
αγωγη, congregatio. Tradent vos «? σ-υνί- rimoniales partim, & partim politic<z erant, 
^/»« , ξ$ coedent vos flagris iv τα7ς σ-υναγω- ficque partim ad Ecclefiam, partim zaRem- 
ycuq. Matth. X, 17. Hinc magnum Pro- fublicam fpe&abatit. Quod quum non 
phetarum fan&orumque virorum Collegium, obfervetur , Interpretes 11011 faciunt difcri- 
quod Efra collegit ad reformandam Eccle- men inter i\h judicia. Haec utriusque Con- 
fiam pofl: adfcenilonem ex Babele, vocatur fiftorii feu Collegii coitio & conjunftio frinc 
Synagoga Magna. Officium Collegii Eccle- inde in Evangelio occurrit, ubi dicuntur 
fiaflki fuit dtfcernere inter facrum ξ$ pro- Αρχινάς κα) Πρίσ-βύτψί congregati fuiile. 



© 3 CAPVT 



no GOODWINI L Ι Β. V. C Α Ρ. II. 

C Α Ρ V Τ II. 

DE IPSORVM EXCOMMVNICATIONE. 

HTVes erant excommunicationis gra- lem, nec eum comitantes ad fepulcrum, 

X. dus (i). ncc eum terrae mandantes communi fepui- 

tura. 

II. I. ' Αποσνν Αγωγή, ejeSio exSyttagoga. 

$ob. IX, 22. a Judaeis dicitur VFli Niddui IV. II. Secundus excommunicationis gra- 

(2), quce vox iignificat feparationem & dus eft, 7r&f>A$2vAi τιγα τω ςαταυλ, tradere 

ehngationem. Deducitur a verbo Pihel aliquem Satane. 1 Csr. V, 5. qui vocatur 

^"^feparavit, hinc etiam profcriptus, pro- Judaeis 2*}H (5). 
fiigatus, aut feparatus quispiam dicitur 

«rf^o,. Mddui quoque dicitur fignificave V. Ad magis intelligendum hoc voca- 

elongationem ab omni negotiatione, vel com- bulum, fcire nos oportet, quod hoc ienfu 

vmnione viri aut femin&, intervallo qua- non ufurpatum iit ia V.T. Ibi reperimus 

tuor ulnarum; feparationem quoque α com- illud japplicatum perfonis aut rebus; Si per- 

eflione, aut computatione cum alio, α fonis, notat devotionem Deo preflandam 

tomplexu conjugali, α tonfuva, lotione, ξ$ morte earum. Lev. XXVIJ, 29. Si rebus, 

fimilibus, pro iententia Judicis, & ratione liotat devotionem Deo prxftandam fepara- 

criminis. bvxtorf. exRabb. epift. Ηώ. tione earum a communi ufu. Hinc Achan 

■pag. 55. Ea ieparatio triginta dierum erat poena afFeetus , quod iiibduxerat devotum. 

(3), poterat tamen abbreviari fafta poeni- $of. VII, 11, 25. 
tentia. 

VI. Perfon<e ita devotce Graxis diceban- 

III. Illi, qui ita excommunicatus erat, li- tur avA&euATA & dcvot<z res, dmB -ημΛΤΛ. 
cebat cultui Divino adejfi, alios docere, ξ$ bvdaevs avaS-s/xata dicitradit bomines fa- 
ab nliis doceri, conducere fervos, ξ$ condu- cros , quorum capica inferis dicata iiint & 
ti , fub iftius tamen feparationis conditio- devota ; αμα^λατα vero donavia Diis con- 
ne (4). Vbi is nullam agebat poeniten- fecrata (6)i tempore tamen Pauli & το 
tiam, pro fententia judicis pcetia ipfius in- D^n & T o dvafrtpa denotarunt tantum fi- 
graveicebat, dum aut duplieabatur, aut cundum excommunicationis gradum, diflin- 
tempuster augebatur, aut poena non niii &um a primo (7). i.-Quum ea excommu- 
cum vita finiebatur. Illius filii non cir- nicatio non fieret a fingulari judicio, icd ca 
cumcidebantur; &, ubi absque poenitentia denuntiaretur audiente tota Eccleiia. 2. 
deceflerat , juiftt Judicis loculo aut feretro Addcbantur e Lege Moils devotiones <k 
injectus eft lapis, ad oftendendum, ipfuin execrationes. Quando ea denuntiabamr 
fuiifle dignum, qui lapidibus obrueretur. (8), cereoe acceniiE iiint, nnicisquc exe~ 
Nonlu£hi folennique planilu deflevere ta- cratienibus extinclr , ut fignificarent, hu- 

jusmodi 



DE EXCOMMVNICATIONE. 



111 



jusmodi devotam perfonam emunclam eile 
luce cceli. Hacc excommunkationis fpecies 
ufurpabatur adverfus iJlum incefluofum, 
ι Cor. V 7 5. & adverfus Hymengum atqne 
Alexandrum 1 Tim. J, 20. (9). 

• 

VII. III. Tfertius excommunicationis gra- 
dus (10) vocatur ία N.T. vocabulo Syriaco 
Mctp&v-aS-a;, Mavan-atha. 1 Cor.XVI, 22. 
h. e. Dominus venit. Maran notat Domi- 
num, & Atha venit. Cujus auctorem di- 
cunt Enochum. $ud. verf. 14. Judaei id ap- 
pellant vt^U Scbammatha. 

VIII. Hujus vocis duplicem adducunt irl•• 
terpretationem. Quidam ajunt, tantundem 
fignifkare ac Maranatha Dominus venit, 
τω Ώψ notante Dominum , & τω ΠΠ^ vg- 
tiii, Alii dicunt, quod ibnet, ihi eft 
mors, c ^ fignificante ibi, & τω ^o mor- 
tem. elias thisb. ;« JW. NTOtf. Hinc 
poilet vcrti deflinatio ai necem. Et -hacc 
ratio creditur eile illius Joquendi modi 
1 3ab. V, 16. ^? peccatum ad mortem, 
h. e. quod dignum eft devotiotie ad mortem. 
bertram. de Politia 3ud. c. 2. p. 21. 

IX. r. g ε r s ο μ interdixit refignationem 
literarum fub poena ternae illius excommuni- 
tationis (11). bvxtorf. Ep. Heb. p. 59. 
In dorfo epiftolae fubjici folebat hcec abbre- 
viatura, D^na "fiON, h. e. prohihitum efi 
per anatbema, tSr. gersom, luminis ca- 
ftivitattSy fcil. refignare has literas. Et 
hoec vocabatur excommunicatio in fecreto 
nominis tetragrammati. Vide illius for- 
mam Cap. de Sadducteis. _ 

X. Hujus cenfura? quatuor gradus erant 
in Ecclefia Graca (12). Vid, ivstelli »0- 



tas in Cod. Canon. Kccl. univerf ad Canon. 25. 

BELLARM. de PuCtUt. /. I. C. 22. & CASAVC. 

Exercit. p. 552. obfervant quintum gradum 
(13), quem ille utcra<nv, alter μ,ί&ίζιν, com- 
munkationem appellat. Verum commu- 
nicer quacuor funt : 

XI. ι. Έυτ&σ-ις , a(fijlentia (14). Illi hoc 
gradu puniebantur, quibus fola menfa Do- 
mini interdi&a erat, licebatque intrare tem- 
plum, audire verbum, cum Eccleiia preces 
funderc, cum reliquis Chriftianis adftare, 
& intueri, quomodo aliis Sacramentum da- 
retur, etfi ipil illius non fierent participes, 
unde & vocabantur Stantes. 

XII. 2. 'Ύττόπτωσ-ις, fabmiffio(\$}. Quod 
ad hanc poenam, quidquid de ea lego, hoc 
eft: qui hac poena affeftus eft, admiilhs cffc 
iii templum, ipfius tamen locus erat poft 
fuggeftum -, vid. ivstell. loc. cit. & exire 
debebat cum Catechumenis, h. e. talibus 
Gentilibus, qui Chriftianam fidcm amplexi, 
non tamen plene admiifi adEcclefiam, quo- 
niam nondum erant facro fonte tin&i ; & 
lic, quia cum aliis Chriftianis indifcrimina- 
tim precari non poterant, certus locus poil 
chorum templi , modo coenobiorum , ipfis 
aifignatus erat, vocabaturque Catechume- 
nium. hospin. de Templ.pi. 88. 

XIII. Hoc cenfeo eile locum pro hoc fe- 
cundo excommunicationis gradu ; fic ut cre- 
dam , vim hujus poena? in tribus confiftere. 
1. Prohibebantair a menfa Domini. 2. Non 
permiiTum ipfis erat adftare adminiftrationi 
Coenoe Dominicae, quod licebat primo gra- 
dui. Hocque clare liquet ex eo, quod Ca- 
techumeni plemmque dimittebantur, cum 
admiiiiftratio fieret; ipfis enim priEprimis 

dice- 



πι GOODWINI LiB. V. CAP. II. DE EXCOMMVNICATIONTE. 

dicebatiir: Jte, mijfa eft. 3. Etiamil lice- primo excommunicationis gradu fuiile pu- 
ret ipfis ΰπ-οπίο-άν , genibus inniti, precari- nitus (18)? quem dicunt Niddui, & quod 
que, unde & nominabantur Succumbentes, - poftremus gradus, nimirum Schammatba 
attamen 11011 permittebantur hoc facere in ab Enocbo inilitutus fit, adeoque quum in- 
Eccleiiae coiicione, fed tantum in eo poft de utriusque antiquitas pateat, non audeo 
chorum & fuggeilum loco , Catechumenis dicere, tres excommunicationis gradus ium- 
deftinato ; & hac in parte fecundus gradus tos eiTe a tribus impuritatis fpeciebus (19), 
a primo difrert. quae populum proecluferunt tribus cailris, 

etii proportio inter illorum gradus obtineat. 

XIV. 3. Gradus erat άκροαα-ις, auditio De quibus p. fagi vs in Num. V, 2. 
C 16 ). ~ Is, qui hoc gradu punitus eft, non 

nili ad coemeterium admittebatur , ubi Scri- XVII. Niddui poteft comparari exclufio- 

pturam audire licebat, non autem accedere " ni extra caflra Det, quae obvenit contre- 

ad preces , aut ad menfam Domiiii ; unde &atione cadaveris pollutis. Cherem potefl: 

denominabantur Audientes. coiiferri -pneclufioni extra cafira Dei & ca- 

XV. 4. Quanus & ultitmis gradus, feu % α Levitarum, quibus eleeK, qui immun- 
r • .. ' % A a*. • • r \ τ "ΐ «rant profluvits. Schammatha conrerri 
lpecies, erat προκλαυιτις, pr<enerto ( 17 ). m η r 1 r ■ • η α 

r , £ • λ r η. • poteit ■pr&clultoni extra tria callra, caftra 

quos hoc gradu animadverium eit, penitus C. • α τ ■ ^ η rr /■ 

n , , , b , , . r , Det , caltra Levttarum , Ο cajtraljraelus 

proecludebaritur templo, lacrynns obortis , • j r •ιϊ• ι • j 

£ . , . .f ^ r hac aiumadveriiilJi, quos lepra lmmundos 

flagitantes ab latrantibus , ut orarent pro le ,,.,. ~ j-i •ι λ /-> e τ • 

1A • , ,.ν», r nr reddidit. CredibiJe eit Grecas & Latmas 

Dommum. unde diai iunt Florantes. ^ , r T j . r ... 

Ecdeiias a Judceis luos excommumcatioms 

XVI. QuoiiiamincommuniputaturC«/« gradus mutuatas elle. 



C Α Ρ V Τ III. 

DE COLLEGIO SEV CONSESSV CIVILI, QVAS PERSONAS 

I D R Ε Q^V I S I V Ε R I T. 

Homines multis 111 rebus poflunt incur- II. Iftud hoc illuftrant exemplo : Si Ru- 

rere in Legem Dei, etfi non in poe- ben dicat Simeoni, commoda mihi iecurim 

nam hominum (1). Non ukifceris, ξ$ tuam, & is refpondeat, nolo. Deinde fi 

fervabis rancorem. Levit. XIX, 18. Quod Simeon indigeac fecuri , & dicat Rubeni, 

Juda?i ita exponimt : Vlcifci eft negare commoda mihi tuara fecurim, & tum regc- 

quidquam petenfi , qui antea beneficium ne- rat ei Ruben, ne cxpedles a me eam, quam 

gamt alteri. Rancorem fervare alicui, mihi negaili. Hoc eft "S^p? ultio. Rur- 

qui antea detreBavitbenefacefe, beneficmn fus, fi Ruben dicat Simconi, commoda mihi 

prteftare cum exprobratione. tuam 



DE CONSESSV CIVILL ir 3 

tuam fecurim, & is refcrat, ηο'ο; ac de- Ώ^ψ^(^) Τ ο7^ΧΧΜ)\ηά€ΓξΑμμΛτΆς ) 'Βύ- 

indc, ubi Simeon mutuari -vdit iccurim a gis Gevecbts-Diewren, lvthervs Stock- 

Kubene, qui reprimat: en accipe; non Meifler , Luc<s Ώξάκτο/ας, cap. XII, 58. 

agarn tecum , quemadmodum tu mecum. Quum vadis cum advevfario tuo eV 'Άρχον- 

1 Joc cft riT^r rancoris fcrvatio. Vterquc τ& , ad fupremum magiftratus caput, tn via 

hic impingit in legem Dqi, ctfi non in pla- da operam, ut libereris ab eo, neforte per- 

gam hominum. - trahat te ad Judicem f cjf Judex *PSJiJ frd~ 

ifor r<? r<5 Ώξΰχτοξΐ τ£> 'Άψνΰ O/Jlciali feu Mo- 

III. Ι11 cun&is $udhiisCivHibus quinque deratori , ξ$ Officialis conjiciat te in cuftn- 
perfbnce funt. 1) Judices. 2) Officialcs diam. 

feu Πξάκτοξξς, 3) Advocati. 4) Scribtf. 

5) Tefles. VII. Advocatus dicebamr ^") Sy3 (tf) 

Dominus litis. Stabat a dextra partis ia 

IV. In Supremo Judkio, feu Sanhedrin, jus vocatae (7), ubi aut pro ea aut contra 
erac quis caput omnium $udicum reiiquo- eam verba faciebat. Stabit Domi/ms ai 
rum, Hebr. N^, Grace 'Άςχων, Prin- dextram egeni ', ad fahandum α damnanti- 
ceps (2). bus animam ejus, Pf.CIX, 31. k.e, Dominus 

tuebkur caufam ejus. Et Satanas fletit ad 

V. Teflium ad minimum dao erant Deut. dextram jfofuce. Zach. III, 1. h. e. ad ipfum 
XIX, K. (3). Si fuerunt faifi, talione re- accufandum, aut cauiam ipfius disjidendam. 
percuiTi funt, h. e. *eadem pcena, quam Quando Jobannes ak 1 job. II, 1. Si quis 
machinatus erat in fratrem, Deut. XIX,\^. peccaverit, babenms Paracletum, tum al- 
Scribarum, feu Notariorum, duo erant ludit ad hunc S^Vjya, teu Advocatum. 
(4): alter ftabat ad dextram , ut fcriberet 

feutentiam liberationis, & quod dicebatur in VIIL Judices inquirebant decerncbant- 

defenfionem partis; alter ftabat a finiftra, que, & inquifitione fa&a, fententia de cau- 

ut cxciperec fcntcntiam condemnationis & fis per ^fudicem hoc modo ferebatur (8): 

partram accufationcs. mos. kots. in San- Tu N. innocens es. Tu N. obligaris. Tu 

bed. Putat orvsivs prteter. Mattb. XXV, Simeon juflus es-, Tu Ruben reus. Qua 

Cliriftura, loquentem dc ultimo jndicio, fententia lata, reus ad locum executionis 

huc refpexifle: Statuet oves ίκδίζίων.άυτχ, tra&us eft. Quumjudicabiiur, exeat con- 

bocdos autem έζ ευωνύμων. Matth. ΧΧν,χ. demnatus. Pf.CIX,y. Hebr. VUVKSP exeat 

improbus. 

VI. Officiales fempcr erant pricfentes, ut 

exequereacur fcntcntias $udicum; quapro- IX. Modus perfonarum fenteiitiam fe- 

pter virgas & lora hinc illuc ferebant, rentium in plurimis terris difcrepat. Judcei 

quemadmodum Confulibus Romanis vir- abfolvebant homines & condemnabant fim- 

garum fafccs cum fecitribus proeferebantur, plici fententias prolatione. Romani fenten- 

ad promptiorem juftitia: executionem. tiam fuam ferebant tabellis (9), quas ia 

wos. kots. in Sanb. Hcbrais vocantur urnam immittebant, aut ciftulam, huic rei 

Ρ para- 



«4 



GOODVVINI LIB. V. CAP. III. DE CONSESSV CIVILI. 



paratam. Si quem abfolvebant, tabellae ifti 
infcripfere lkeram A, quae eft prima litera 
m voce Abfofao. Si quem condemnabant, 
miferunt in urnam literain C in ta&ella exa- 
ratam, quae eft prima Ktera vocis Conde- 
mno. Si autem res gravior efTet, quam ut fen- 
tentia ferri poiTet, tum injecerimt alias ta- 
bellas notatas literis N. L. fignificantibus 
Non Liquet. ro s in. Antiqu. Ro?n. /. 9. c. 24. 
Itidem Graeci utebantur ( 10 ) tribusin ju- 
diciis literis : Θ nota erat ac iymbolum da- 
mnationis, unde persivs Sat. 4. verf. 13. 

% Et potis es nigntm vitio prxfigere Theta. 

Τ fymbolum erat abf&lutionis. Α amplia- 
tionis feu dilationis. 

X. Alii annotant condemnationis fenten- 
tiam lacam dando lapillum atrum , & abfo- 
lutionis dando lapillum tandidum. ovid. 
Metamovph. lib. 15. 

Mos erat antiqitis , niveis, atrisque la- 

pillis, 

Hos damnare reos , illos abfohere culpa. 

Huc videtur alluiiim efle Apoc. II, 17. (11) 
qui vkerit, dabo ei ψήφου λ&υκην, calculum 



, qui 
Viri Ninruit<e 



album, h. e. abfolvam ipfuin &~fententia:n 
pro ipfo feram die judicii. 

XI. Nota hos tres loquendi modos : d- 
vartjvai άς κοίο -iy , furgere ad jndicium, ava- 
ς -tjvai iv noicret , furgere itl jlldicio , & kata- 
δίδικα,ΰ-μ,ίνθς 4%&λ3-£ν 7 exire condemnatiim. 
Primus modus loquendi tribuitur Judki 
judicium habenri. Quum furgit Deus ad 
judicium. Pf. LXXVI, 10. h. e. ad exercen- 
dum judicium. Secundus tribuitur ei 
in judicio canfa vincit. 
AVA?yicrovr&i iv rrj κξί<τα , furgent in judicio 
cum bac <ztate , Matth. Xi/, 41. (12) h. e. 
juftiores declarabuntur hac generarione. 
Tertius tribuitur condemnato. Pf. CIX, 7. 
Exeat condemnatus , ieu improbus. Νοη 
ftabunt improbi in judicio Pf. 1, 5. ( 13). Si- 
milis loquendi mos ufitatus fuit Romanis : 
ftare in Senatu , caufa cadere. Puto ta- 
men hunc Romanum loquendi morem 
fumtum efle ab ipforum Gymnaiiis, ubi 
pofitura corporis, qua quis parabat fe de- 
fendere & digladiari cum adverfario, voca- 
batur Statusj ant Gradus. ut cedere de 
Statu, Gradum vel Statumfirvare. Etilc 
a Gymnafiis ad Judicia hae diftiones tradu- 
£te funt. 



C Α Ρ V Τ IV. 



BE NVMERO CVRIARVM CIVILIVM. 

Iudiciorum civilium duo erant :' PT???P perio. Et quamvis CoUegium pofterius in- 
ΠΤΠ|Ι Συνίδξίον feu Collegium magnum, fuper fuerit partitum , ut liquebit inferius, 
aut Senatus fupremus; & Π3θ]? Ϊ^Ί^Ο attamen antiquis aetatibus folummodo duo 
^udicium ^ feu Collegium minus (1). Sic priora erant. 
iri genere apud Rabbinos ipfa diftinila re- 

ILIftam 



CAP. IV. DE NVMERO CVRIARVM CIVILIVM. 



«5 



II. tftam iliviilonem vkletur nofter Sal- 
vator Chriftus fecutus, -appellans Jiidkium 
minys Κξία-ιν ^judicium; tkmajus, Συνίδξίον 
feu Confeffiun mnjorem. Qukunque irafci- 
tuv fvatri fuo temere, ϊνοχος ίςαι τη Κξίσ-&, 
obnoxius evit Judicio. Oukunque vero di- 
xcrit fratfi fuo Raca, obnoxius erit Syne- 
driofeuCollegio fupremo; quisquis autem 
dixerit , fatue-, obnoxius erit Gehennfi in- 
widio. Mattb. V. 

Ili. In quibus verbis, quemadmodum 
cft peccati gradualis adfcenfio : i. eil ira, 
paffio animi. 2. Raca, quod non grandis 
alicujus eft fermo convicii, fed magis e con- 
temtu natum, & negle&u dicentis. ckrv- 
sost. in Hom. 16. in Matthosum 3. Fatne 
conviriofum nomen : Sic iunt adfcendcntes 
poenoe gradus ι. κρίσ-ις & jfudidum minus. 

2. Senatus fupremus, & jfudicium majus• 

3. Ignis Gebemitc. 

IV. Gehenna fuit vallis (2) horrenda 
duobus ignibus. ι. In ea idololatrce fua 
pjgnora Molocho comburebant viva. 2. In 
ca perpemus ignis lucebat ad combnrenda 
cadavera & fordes Hierofolymarum. dav. 
κ ι μ c fi ι , Pfal. XXV 11, 13. Hcec vallis ty- 
pus fuit ignis infernalis, partim ob horren- 
dum primi ignis modum, & partim ob con- 
temtumloci, refpecki fecuftdi ignis. Pof- 
fumus illum textum ita explicare; ira ob- 
noxia eft poenac minoris judicii, Kaca ma- 
joris, & το fatue obnoxium eft poens 
omnium judiciorum, immo ipfius igais 
Gehennae. 

V. Magnus Senatus ille ,κ&τίζοχνίν vo- 
catur Sanbedrin, quod vocabulum deriva- 
tur a Graco St/ve^wy, Confejfus judiaii 



vocamr etiam \F\ *V$ Dicafterium, Curia, 
& diitinguimr ab aliis judiciis 1) ra- 
tione numeri jfudkum (3), quorum in eo 
LXXI erant juxta Dci matidatum & pri- 
mam Moiis inltitutionem. μ os.kots. fol. 
186. Col. 11. Nnm. XI-, 16. Congrega mihi 
LXX viros e Senioribus Ifraelis , quos no- 
fti ejje Seniores populi, l 1 "!^} ipfiusquc 
moderatores , & ajfumes eos ad tentorium 
conventus , ξ$ fiflent fe ibi tecum. Ex ul- 
timis hujus textus verbis deprchenduntur 
LXX prseter Mofen ; eoque mortuo, fem- 
per in ipilus locum elegemnt Judicem fu- 
premum, quem vocabant Nafi, Principem, 
feu Caput Judicwti} non accenfentes ipfum 
τοΊς LXX. 

VI. Hi feptuaginta creduntur ele&i eile, 
feni ex quavis tribu; excepta triba Levi, 
quae quatuor modo dederit. ivn. Analyt. 
Expof. Num. XI. Alii putant, modum ele- 
ftionis ipforum fic fc habiiiiie : icni ex qua- 
vis tribu fua nomina infcripferant fchedulis 
feu pittaciis. Septuaginta harum ichedula- 
rum infcriptoe erant voce fpj. Senior & duoe 
reliquae voce p^ pars. His pktaciis feu 
fchedulis in urnam conje^is , fi quis extra- 
xit pittacium tale, notatum nomine Senior-, 
is relatus inter jfudices eft. Qui reliqua 
pittacia feu fchedulas fbrtiebantur , quibus 
infcriptum erat pl^, rejiciebantur. Num. 
XI, 26. GraviiHmus xtate horum LXX. 
vocabatur Η ΠΏ DS Pater dkafterii. 

VII. Totus $udicum Senatus fedebat in 
femicirculo,, Principe Ναβ'ιη medio confti- 
tuto fuperiori loco , cetcris circumfldenti- 
bus/hac forma, ut p^ ΓιΏ DS Pater di- 
caflerii effec proximus a dextris ra Nafi. 
mos. Kors.fol. 1S6. col. 2. 

Ρ 2 VIII. 



u6 GOODWINI LIB. V. CAP. IV. DE NVMKRO GVRIARVM. 

VIII. Collegium minus diviium erat (4) rias T canfasque imrrore.s ,. vxfiagellatiowm, 
in duas fpecies: Altera fpecies conitabat &c. Collegium autem feu Senatus XXIII 
Senatoribus XXIII , & ejusmodr duo erant Virorum conitituebaac de capitalibus, re- 
Collegia Hierofolyma?, unum ad portam ftri&a tamen poteftate : ηση. ^mnrtora tri- 
atriitempli, & alterum ad montem templi. bns 7 Sacerdos Summus, ξ$ pfeudopropbet<s 7 
In cunftis quoque civkatibus Iiraelis, qiias aut alioe• ejusmodi momentoiae res, apud il- 
incolebant centrum <k viginti patres fami- los poilixlari judicarive pocerant. Hcec 
lias, hujusmodi CoUegtitm virorum XXIII. tantum ad Senatum των LXX pcrtinebant. 
jus dicebat. Altera ipecies minoris CoUe• Huc illud ipe&at : Jerufalem , $erufalem 7 
gii ieu jfitdicii confiftebat Iriumviratu ; qu£ oceidis Propbetas. Luc. XIII, 34. c v- 
idque erigebatur m minoribus oppidis, quae naevs de Rep. Hebr:cap. XII. I. 1. 

non habitabaiitur 120 famiins. 

XL Medium y quo tentabant pfeudopro- 

IX. 2) Secunda difFerentia inter Colle- tbetam(io), hocerat: notabant judicia, 
giitm Majus & Minus eft refpeihi loci. quceille minabatur, &bonum > quod prae- 
Sept uaginta Viri tantummodo coniidebant dicebat; ii illa η 011 irruerent, non argue- 
Hierofolyma intra atrinm rempli in fena- batur pfeudopropbetia, quum Deus eilet 
eulo, quod vocant Π'ΤίΓΙ Τ^ϋη Conclave longammus & mifericors , uti patct iu cx- 
taefur&is)-, propter cafis tapides , quibus emplo His kue 7 & populus fe forte conver- 
flmctum erat. mos.kots. ibid. Grarcis tfefet^ quenradrnodum Nimvitas verum ii 
tale Conclave ' dicitur ■ λι&άψξωτον, pavimen- hoc, quod praedixit, non eveniret, argue- 
tnm. Pilatus fedit pro tribunali fn loco, batur pfeudoprofbetiz. Fundameiuum fua? 
ψίί dicitur λιΒ-όψρωτο». $oh. XIX, 13. (6), tentationis aut probatioms petunc e verbis 
Cetera Collegia feu Judicia omnia conii- $eremi<z cap. XXVIII, 9. Propbera, qut 
debant fub portis urhium (7). Hirtc quia prophetabit pacem, eveniente verbo huyus 
portce- funt propugnacula urbium, Judices- Propbetje , cognofcetur ille Propheta ejje r 
que fiib iis judiciutn exercebant, dicitur, qtiem mifit 'Jebova revera. 

quod port<e inferni non fint pr<zvalituY<s 

Ecclefw, h. e. nee vis, nec ailutia Satanae. XII% Senatus ifie virorumLyiX non tarr- 

Mattb. XVI, ig. tum jus dixit fub Regibns & Judicibus , p. 

gal at. /.4. c.$ 7 fed au<fiaritas ipforum vi- 

X. Tandem 3) dlfferunt ratione potefta- giiit quoque in inrerregnis (n) , cum nul- 
tis auBoritatisque (8). CoUegium viroritm lus Rex auc $udex Ifraelem regeret, propa- 
LXX acciplebat appellationes a $udhiis gataque eft, usque dum eam Herodcs tolle- 
minorihus (9), fed ab eo ad majus .fudi- ret (12), i*c fuam tyramiidein ftabilireu io- 
tium provocari non poterat. Dcnt.XVII,^ seph. Antiqu. /. 14. f. 17. 

Rurfus CoUegium Triumvirornm non diju- 

dicabat criminalia-, feu nlltf^ W Judicia ΧΙΠ. Hic objici poifer, tempore Samue- 

*apitalia 7 fedtantummOdo niJiDD ''^ljf^. Jis aut ha?cce dicla judiciorum Coljegia non 

Α«λ feu pcc;2izx mulBatitias £f pemnia- fuiile r aut ipiorum privilegium & auclonra- 

tcni 



GOODWINI LIB. V. CAP. V. DE QVALITAT. IVDICVM. 117 

tem valdc fuiife conciiam, cum de anno in Jegiorum loefione : fic Regibus fk Judicibus 

annum Samuel obiret Betbelem, Gilgalem, Ifrnelis par licencia fuerit, ilhrfa fuarum Cu- 

ξ$ Mizpam, ζ$ ' judicaret lfraelem in omni- riarum auctoritate. Hsc fpecies $udicio- 

bus iflis locis. 1 Sam. VII, 16. Ad quod rum per Collegia feu Senatus vocabatur a 

refponderi debere autumo; quod, quem- Romanis ByA^ κυρία, Senatus legitimus feu 

admodum Imperatores Romani poteftatem flatus, altera Βαλη σ-υγκλητος t Senatus in- 

habebant circumequitandi, judiciaque exer- diBus. 
cendi , quod nebat fine ulla Senams privi- 



C Α Ρ V Τ V. 

DE QVALITATIBVS, QTAE REQTIREBANTVR Α IVDICI- 
BVS, ET MODO ELECTIONISv 

Lex Dei has requirit in Judicibus qualita- patres liberorum-, quibifs putant plusr mi- 

tcs. 1. fapientiam. 2. prudentiam. fericordiae ineile. 6. Nefint magiz rtcdes, 

3. juflitiam (1). Deut. I, 13. Alias infu- qmim fine ea nefciant judicare Magos. mos. 

pcr Exod. XVIII, 21. nimirum 4. fortitit- kots. in Sanb. . 
dinem. 5. timorem Dei. 6. amorem ve- 

ritatis • (2). 7. odium avariti<e. Quibus III. Vt eflent iemper idonei viri, qui 

addere poilumus 8• Λ-προτωττοληψίΛν. Deut. furrogari mortuis Judicibns poilent, erant 

/, 17. Has duas poftremas qualitates prae- praeterea tria fubiellia inferiorum ( 4 ) , qncs 

primis Gentes in fuis $udicibus requifive- vocabant Dn ?PP "T?i?TS difcipulos Sapieil•- 

runt. hinc Thebani pingunt gujlitiam abs- tnm. mos. kots. ihid. Ex his eligebant, 

que manibus & oculis, ut doceant y iniquum fi quis deficeret, & duo ex his comitaban- 

clie Judici, accipere dona, aut perfonam. tur cohdemnatum capitis, ad executionis 

hvtarch. de Iftde. locum. 

II. Judoei plures adduiit (3). 1. Vt fint IV. Ritus initiandi fitdicef duplex fuhr, 

fine ullo corporis vitio. 2. Vt calleant fe- Initiatio 1. faola eil fart&iret των χιχξων,- im- 

ftuaginta linguas, ne opusfit per Interpre- pofitione manuum (5), juxta exemplum Mo- 

tem audire. 3. Nefmt vetuli, (^marceant iis , manus imponentis Joiliac. Haec impo- 

feneBa, quae qualitas itidem apud Romaiios fitio manuum 11011 putatur fuiile lieira niil 

rcquifita fuit a Jndicibus , unde illud pro- pnrfentibus quinque aut tribtts Judicibus 

verbialicer diolum : Sexagenaruts de jtonte, (6). petr. galat. /.4. f.5. 2. ■ Poilea 

Vid. ERASM. Adag. 4. Nefint Eitnucbi, ea fiebat recitatione certi verficuli: ^?? 

quum tales ament dic immites. 5. Vtfint aiOflf ψ% ^SS pS Ttt&) ^ tin "Π^ΰ ΓΠΝ 

Ρ 5 Ecce 



ii8 GOODWIKI L Ι Β, V. C Α Ρ. VI. 

Ecce tu ajfociatus, ξ$ eft tibi facultas ju- - Judseis quam Chriftianis exponantiir impo* 
dicandi etiam pxnas multatitias. maimon. fitiones mamium ( 8 ) , hasc cil ; quia hxc 
inSanh. r.4. Hiac illud galatini exTal- aflumptionis fpecies vetuftis temporibus 
mude: Inftitutio .Tudicum aut manu fiebat, diiobus tantum hominum generibus adhi- 
aut nomine tantum (7). bebatur ih eleclionibus ipforum , nimirum 

Rabbinis Scjudicibus, nunquam autem fi- 

V. Hic nota quod T 1 ^?» quod verti ne cerimonia impofitionis manuums hinc 
Afociatus, non iemper notet hominem ad facium eft, ut dus iftse Voces expoikae fint 
publicum munus manuum impofitione ini- Imfofitiones mammm, etiamfi proprie nihil 
tiatum; nam hic tribuitur tali, qui 11011 aliud iignifkent, quam fic iatione m, vicini- 
confecratus eft impofitione manuum. tatem , ξ$ cohjunStionem alkujus ad colle- 

gium fen focietatem , cnjus ille 7 qui focia- 

VI. Ratio auteirf cur MO^pO & «"^po tionemfacit admittitque, membrum eft. 
ab omnibus Interpretibus in genere tam 



CAPVT VI. 

DE COMMVNIBVS CERIMONIIS IN OMNIBVS 

CAPITALIBVS IVDICIIS. 

Iii poenis capitalibus funt quaedam ceri- tiis ferendis ineundam eiTe confultationem 
monioe, quae omnibus communes funt. tanquam cum Deo. Hae quacuor res oc- 

CUlTUllt illTARGVM HIEROSOL. NutH. IX, 

II. l.)$udices debebmtin quibusvis cau- 8. Minus ponde rofie fuat : 1. Caufa immun- 

fis deliberationibus uti ( 1 ) , praeprirais ta- ditiei, qua prohibebatur popuius a Pafcha- 

men m capitalibus. Quatuor funt res , ait te. Num. IX, 9. 2. Caufa filiarum Zela- 

10 ν ath αν in fuo Targum Num.IX,8> ■pbecbadi. Num. XXXVI, 10, Res duce 

quae ad Mofen deferebaamr (nullius men- majovis ponderis & momenti erant. 1. Cau- 

tionem facit ipecialiter, ied quales eaedem fa blafphemi. Lev. XXIV, 14. 2. Cuufa 

fuerintres, ftatim difccmus aliunde). Ha- illiusviri, qui iigna lcgit Sabbatho. Num. 

rum dux ponderq/k non erant, in iis fefti- XV, 35. 
nabat : reliquae naajoris momenti erant, ut- 

pote concementes vitam & mortem, in III. Ι11 omnibus his judiciis exftat, Do- 

quibus moram traxit: "TON pS.Npi pl^^^p^ minus dicebat ad Mofen. In caufa prima, 

^Γ,νρψ Nb ntuO Cetevum tam de his quam cpiae minus momentofa cenietiir, quod non 

de illis dicebat Mofes, non audivi. fcil. a agacur de vita & morte in ea, Mofes folen- 

Domino. Vt doccret, ia omnibus fenten- ni modo populum confiftcre jubet: Ego 

audiam, 



DE CERIMONIIS IN IVDICIIS CAPITALIBVS. 119 

audiam, quid mihi diBurns ftt Dominus, cium, quo fubit banc mortem , q 
inquiens. Nihilominus tamen temevaria fit hocjiagitium, hoc tempove, h 



uia commi- 



agitium, hoc tempore, hoc loco , £5 

quoque proQraflinatio Judicem injuftitiae N. N. funt hujns rei teftes , propterea β 

condemnat. Non ullum aliud crimen im- quis quid fiit , quod huic prodejfe pojjit, 

putacur i J3i Judici injufto, cui vidua vix fen- veniat ζ$ in medium proferat. μ ο s. κ ο τ s. 

tentiam extorfit, quam procraflinatio & di- loc. cit. Quo fine coaftitutus tjuispiam 

latio. Luc. XVIII, 4. fuit inforibus Confiflorii, manu tenens fu- 

darium, aut veftem lineam, uc eam, fi quis 

IV. II.) Pars accufata fiftebatur in loco iliius defenfionem fufcepturus eilet, vibra- 
eminentiori , e quo & cerni & audiri a toto ret ; quo vifo, alius , non procul infidens 
populo poflet : Collocate Nabotkum ttfi^ns equo, effufo curfu revocabat damnatum. 
O^O in capite populi. 1. Reg. XXI, 9. (2). Immo ubi reus habebat, quod m fui defen- 

fionem diceret, quater aut quinquies lice- 

V. III.) fadices & Teftes, lata fcntentia, bat reverti, nifi vana loqueretur ; quare ut 
condemnatorum capiti manus fuas impone- accuratius illius verba in via ponderaren- 
bant, dicentes: Sanguis tuiis fuper capnt tur, duos ei adjuaxerant ex difcipulis Sa- 
tuumi^y. drvs. praeter. Matth. XXVII. pientum* 

Huc reipexit populus vociferans : Sanguis, 

ejus fuper nos ξ$ filios noftros. Matth. VIII: VI.) Admonebatur, ut dar;et con- 

XXVII, 25. fejjlonem, ne exfors foret futuri icecuii (6). 

Sic hortatus eft Jofita Acbanem. Jof. VII, 

VI. IV.) Locus executionis erat extra 19. Filimi, trihue nunc gloriam Jehovte 
portas. Damnati eo du&i ilmt α duobus Deo Ifraelis, ξ$ da ei confejjionem. Cui 
executoribus , quos Rabbini vocant N?JH reipondit Achan verf. 20. Sane peccavi 
fiWpO Spetfatores congregationis. mos. Jehovx Deo Ifraelis, ξ$ hoc ξ$ illud pa- 
kots. in Sanh. item talmvd, lib. Mac- travi. 

toth. c. 3. in Mifchna. Quod nomen eft 

periphrafis illius, quem Marcus cap. VI, 27. IX. VII.) Hora execntionis dabant reo 

nominat ΈπΜ,χλΑτωξΛ ( 4 ) ; quar vox , etfi Π- <ψ 0i33 ΓϋϊΙΠ ΙΟΊΐρ granam thuris in 

eam adhibeant Grxci & Cbaldaici Interpre- calice vini. maimon. in Sanh. c. 13. item 

tes, dicentes N^lDVlpBtD (Vid. vziel. & mos. kots. in Sanh. ut turbarent cere- 

targvm HiEROsoL Gm. JOZiJ.) me- brumrei, mentemque abalienarent, quo- 

re tamen Latina eft, a fpeculando defcen- minus cruciatum fentiret (7). Marcus 

dens , quia in judiciis executores tantum hunc calicem vocat otvov ίσ-μυξνισ-μίνον , vi- 

agintjpe&atores, ad exfpedandum man- nnm myrrhatum. Marc.XV,ii.($). Hoc 

datum $udicum. fa&um eft ex more Judsorum; fed militcs 

illufuri admiicuerant όζος (mt& χολϊ,ς, ace- 

VII. V.) Cum reus ad fupplicium trahi- tum ξ$ fel. Matth. XXVII, 34• Quem- 
tur, praecedit Nlipn f eil ?^sn p r£C0 puhli- admodum quoque addiderunt ad ilMonem 
tns, clamans (5): Hic vadit ad fuppli- majorem fecimdum c«//V««? tum fpongiam 

aceto 



123 



GOODWINI L Ι Β. V. C Α Ρ. VII. 



aceto impletam circumponerent calamo. 
Mattb. XXV 11, 48. Marcus primo calice 
morem Judacorum rcfert , qui fpeciem ha- 
bet mifei*ieordise, 7 fundaturque in illo Prov. 
XXXI, 6. Date ficeram pereimti. Mat- 
thtcus meminit faltera pravae ipforum com- 
mixtionis contrarise fueto mori, Ita Evan- 
geliftae fe invicem explicanc Primus ca- 
lix ilc ordinarie ante executionem praebe- 
bstur 7 ut fubinde caliX' in Sacra Scriptura 
fumatur pro ipfa morte. Pater mi-, fipof- 



ftbile eft , . tranfeat α me calix ifte. Matth. 
XXVI, 39. 

X. VIII.) Tandem avbor, ex qua quis fuf- 
penfus eft, lapis , tkgladius, ,quibus quis 
percufliis, linteum, quo quis ftrangulatus, 
humo condebantur (9); ne eadem fmi- 
ftram mterfeoti memoriam refoderent, ne- 
ve dici poifet, hac e/t illa arbor, hic efl ille 
gtedius , bic eft ille lapis , boc efi illud lin- 
teum, quo hic confeftus eft. c α s α v b. Exer- 
cit. p. 654. ex Μ α ι μ ο Ν. 



CAPVT VIL 



DE POENIS ΕΤ SVPPLICIIS CAPITALIBVS. 



Antiquis Judaeis quatuor fblummodo 
mortis genera in ufu erant (1). pa- 

RAPHR. CHAL-D. Rutb. /, \J. MIKKGTSI 

fol 188. Col.j. Vt: I. rh^O Lapidatw. 
II. nsntp Combuflio. III. π^2, Decolla- 
tio. IV- P 3 .D Suffocatw. 

II. Ex his fupplkiis graviifima fuit lapi- 
datio, comhuftio gravior decollatione, decol- 
latio gravior fuffocatione, fuffocatio vero 
omnium minima. 

IH. Gmonem habuerunt, quod, ubi Sa- 
cra Scriptura loquatur de malefico, morte 
plcBetur, nec exprimat mortis genus, in- 
telTigenda fit ftrangutatio H^IDS ΠΓΡρ Vs 
"PrH N^S ps ΠΠΌ ΠΊΤΟ omn j s mors , q U £ 
dicitur in Scriptura abfolute, nonnifi ftran- 
gulatio eft, κ. salom. Exod. XXI, 16. e. 
g. Lex dicit de adultero Levit. XX, 10. 
morteplecietur; quia autem genus mcrtis 
noa exprimitur, ftrangulatio iatcliigitur. 



IV. Ratio hujus regulce eft, qu:a/?rrt#- 
gulatio erat fupplicium minimum ex iliis 
quatuor, & ubi Lex mortem non exprimit, 
ibi ajimt, amphandi fawr.es; h. e. facien- 
da interpretacio asqua. 

V. Regula illa generalis non eft, fiqni- 
dem anciquis temporibus adulterium tapi- 
datione expiabatur. Judkabo te judiciis 
adulterarum, dicit Dominus. Ezecb. XVI, 
38. & illud judicium verf. 40. exprimitur: 
obruent te lapidibus. Pariter Pharifei di- 
cebant Chriiio : Mofes pr<ecepit nobis in 
Lege, ut tales lapdentur. $ob. VIII, 5. 

VI. Priusquam fpecialiter agaraus de his 
quatuor fuppliciis, quceritur: Num jfudtcis 
tempore eo , quo crucifigebant Sahatorem 
tioftrum , fuerit permijfum jus vit<t & ne- 
cis ( 2 ) ? Judaei dicebant Pilato Joh. XVII U 
31. nobis non licet occidere quemquam. Et 
rccentiores Judxi fatentur, iibi ommaju- 

dicia 



. DE" POENIS ET SVPPIICIIS CAPITALIBVS. m 

dicia capitalia 40 annis ante deftruilio- r< v\ ^ίάξγηαα ττονίξον r,v , ω 'iqhaoh, κλτλ 
ncm Templi ademta fniile. jvios. jcots. λόγον ψίο-χόμψ υμών ei <$l ζητημά ίς-ι πιμ 
ΪΠ Sffllh. λόγα, κα) ονομάτων -, χα) νομ,χ τ5 κ#3•' νμ,Ζς, 

Όψζτ&ε αίυτοί. Si qua injuria aut facinus 

VII. Refp. Primo, fermo Judceorum ad malum ejfet , o^udcei, quantumferretra- 
Pilatum, quod ipils non Jiccret occidere tio, vos tolerarem ; quum mitemfit qutzflio 
qucmquam, non iatelligi potcft ica, ac fi de fernwne, acnominibus, ξ$ lege vefira- 
dixiilec: Non habemus jus vkx & : necis in te , ipfi videritis. 

quemquam. Nam, pofito, ipfis iii genere 

fu.iile ademta judicia captalia, attamen Χ. Ι11 . traftatione horum quutuor fupp!i>- 

in hoc fingulari cafu concefla ipfis erat pro ciorum, notandi ftint Makfici , quos Judxi 

prcefenti poteftas a Pilato : Accipite eum alicui a^udifcatlt fitpplicio, & deinde Modus 

vos , ξ$ fecundum legem veftram judicate* Suppliciorum. Homines lapidandi erant 

$ohan. XVIII, 31. "" Nihilominus tamen numero o&odecim. mo^es kot s.fol. i8S> 

etiam dici nequit, quod fua Jege ipfum 11011 tol. 4. 1. Qui concumbit cum matre. 2. Aut 

potuerint damnare, il fuiflet transgreifor cum patris uxore. 3. Qui rem habet cum 

legis , aut quod ex fua lege non habuerint, nuru. 4. Aut cnmpuella dejponfa. 5. Aut 

quod objicerenc. dicuntenith: Nos. babe- tummare. 6, Aut cumjumento. 7. Mu- 

mus legem, ξ$ ' fecundum legem noftram de- liev, qu& jumentum admittit. 8• Blafphe- 

bet mori. mus. 9. Idololatra. 10. Qui dederit ex 

feminefnoMolecho. u.Pytbomantis. 12. Ha- 

VIII. Non ergo deerat Ipfis poteftas, fed riolus. 13. Qui palam ad apoftafiam im- 
cemporis ilmftitas jubebat ipfos dtcere: non pellit. 14. Qui clam <id apoftafiam incitat. 
licetnobis. Ducebant enim illicitum eiie, \$.Magus. 16. Profanator Sabbatbi. vj.Qui 
diebus τίϊς τταξΛο-κίυης confldere, & judica- maledicit patri, itemque matri fit<e. 18• JFV- 
re caufas capkales, quemadmodum demon- Uus contumax ξ$ rebellis. 

ftratum cft Cap. de Transpofit. Ftfior. At 

die Venerisj quo nofter Salvator in crucem XI. Modus lapidationis ita habuit (3}. 

actitfeft, zrzx parafceve Sabbathi. Maleiicus ducebatur ad locum excra por- 

• tam , qui altus erat .geminam hominis lon-• 

IX. Secundo, ia quapftione, num judicia gitudinem, ex quo revindis manibus ab al- 
tapitalia ipfis fuerint ademta a Romanis, tero teftium detrufus eft, ut in lumbos ca- 
diilinguenda iunt crimina. Quaedam ma- derec. Hoc cafu fi mortuus non efiet, te- 
leficia arietabant legem Romanam , ut fur- ftcs levarunt lapidem , parem robori duo- 
tum, cxdes , rapina, &c. Hxc judicandi rum virorum, quem teftium alter in pecilus 
faculcas ipiis erepta erat. Alia autem ma- immifit. Si nec hoc ichi confeilus eilet, 
leficia erant cpntra legem Moiis, ut blajpbe- a toto Ifraele lapidibus obruebatur, Ma- 
matio Scc. quce judicare ipils licebat. Pau- nus tefiium primo in illumfit-, ad ipfum in- 
lo a Juda?is ad Gallionem dudlft, refpondit terficiendum, ξ$ manus totius populi dein- 
Gailio ABor. XIII, 14, 15. Έι ph Λκψά teps, Deut. XVII, 7. 

(^ , xn. 



ιιζ 



GOODWINI L I B, V. C Α P. VIIL 



XII. Hinc fententia r. akibae m gene- 
re recepta eft, quod ejusmodi idololatra 
(item alii neci addi&i) cuftoditus fuerk ad 
feilum aliquod commune, quo Hierofoly- 
mx totaliraelis multkudo conflueret. Ψ. fa- 
g ι ν s , Deut. X Vlly 7. Homo hoe fuppli- 
cio afFedhis & interfe&us , ad augendam 
ignominiara ex arbore fufpenfus eft (4) 
usqne ad occaiiim Solis , quo tempore & 
is & arbor humati iunt» 

XIIL Malefki comhuflioni deffihati de- 
cem erant (5 ). μ ο s. ko τ s. kc. cir. 1. Fi- 
lia Sacerdotis feortata. 2. Qui init filiam 
fuam. 3, Aut filiam fili<e. 4. Aut filiam 
filii. 5. Aut filiam uxoris fuae. 6. Aut 
filiam filii ejus> 7. Ant filiam filia ejus 
feu neptem. 8. Autfierum fuum. 9. E- 
jusve inatrem* 10. Vt ξ$ matremficerL 

XIV. Moduf eombuflionis fuk duplex 
(6). Quosdam comburebant ligno & fa- 
fciculis. Hoc vocabatur combuflh corporit. 
r. levi. Lev. X. Alias comburebant li- 
quato plumbo ori illorum infuib>> quod in 
viicera deicendens ipfos enecabat, carpore 



integro manente; quare dkebatur combu- 
flio animae. Pofteriar modus ufitatiffimus 
fuit, & a multis ipforum fcriptoribus iblus 
memoratur. 

XV» Malefici decoUandi duum genernra 
erant. mos. kots. in Sanb. 1. Homieid&+ 
2. IncoL• ttrbis ad idololatriam ρτσίαρβε. 
Hujus decollationis modus (7) hodie eifc 
in ufu. 

XVT. Malefici flrangulandi iex erant. 
1. Quipatrem matremve pulfaverat. 2. Qui 
animam ex Jfraele furatusfuerat. i.Prcf- 
byter edifto Senatus feu Confiftorii obnitem. 
4. Mendax vates, ξ$ qui vaticinatur in 
nomhie idolt. f. Qui cum alterius uxore 
coneumbit. 6. Qm cwn filia Sacerdotis 
rem habet. 

XVII. Modur ftrangnlationis ita fuit 
(g). Damnatus fimo immergkur usque ad 
genua, linteumquc collo ejus cireumdatumv 
a duobus executoribus hinc inde in diverfa 
taindiu trahkur, usque dum exaniraatur. 



CAPVT VIIL 



Β Ε POENIS NON CAPITALIBVS. 

Minores ieu non capttaks ροεη<ε Judaeis tompedes-, manha &c. (i). Qgx poena- 

uficatae prseprirais quatuor fuerunt. rum genera, quum parum aut nihil diffe- 

I» Captivatjoi 2. Reflitutio* 3, Talio. rant ab iis, quae apud nos hodie in ufu 

4. Flagellatm fiuit, expliGatione ηοιτ iiidigent. 

II. r» Captivano* Sub ea comprehen^ ΠΙ.- Δ««τ / α•φυλΛχ£?, rarcermn tuftodes y 
ftuntur wner, ejusque maft& ? vinmh, cum quiscuftodiaipformnelaberetur, ea- 

dem, 



DE POENIS NON CAPITALIBVS. u\ 

dem, qiia aificiendi fuerant elapii, teneban- dum pojffiile, cum reddebatur, pro faculta- 

tur pcena (2). Hoc colligifur ex 1 Reg. tibus viri, qui nequibat omiiia reftituere, 

XX y 39. Cuflodi vtrum iftum, fi defiae- thom. aqvin. fecund. fec. qweft. 62. 
rando defiderabituv , anima tua loco anhna 

ipfius erit. Quod attinet liberam cufto- VII. RefiitutwficundumtdempTzpumis 

diam (3), quam drvsivs Pr<ct. 2 Tim.I, pracepta fuit. Hinc, fi furtum, five id 

18. probat Romanis m ufu fuiile, dubito bos, five ovis fuiiTet, vivum apud aliquem 

valde, num illa apud Judseos valuerit. repertum eiFet, duplo tantum rependebat. 

Exod. XXII, 4. Si autem idem vel mafta- 

IV. Quod ejusmodi captivi Romae in- tum vel venundatum cilct, tum quinqueju- 
terdiu exiverint ad opera liia, non adeo venci pro uno bove reddebantur, & quatuor 
duris compedibus onufti , & iic vefpera ad oves pro parisa pecude una. verf. 1. 
ergaftulum redierint, alibi a rne annotauim 

eft. Et eadem catena & cuflodiam ξ$ mi- VIII. Judiri hac in parte tam accuraci 

litem topulat. Vbi nota, quod cuflodia ca- erant, & άκξίβως agebant, ut, ii quis trabe 

ptivum, miks tuftodem figiiiiicet, &quod vel alio ligno per nefas acquiiito fuara do- 

b r ν s ι ν s exprimat fenfum s ε ν ε c α ε , ηοη mum ftruxerat, domum demoliri, eamdera - 

verba, quando dicit : Eadem tatena tam que trabem & lignum domino proprio re- 

reum quam militem tenet (4). senec. ftituere non dubitarint. dav. kimchi. 

Epift. 5. non in libr. de Tranqu. c. 10. quem- Huic fere convenit Habacuc, cap. II, 11. ( 6$. 

admOdum citatur a dr vsio. Lapis e pariete clamabit, & trabs e ligno 

refpondebit illis. Inter Judaeos iJIe, qui 

V. Porro nota, quod captivi dextra al- non fufficiebat reddendo , erat vendendus. 
ligata fuerit €uftodis finiftrae, quia dextra Exod. XXII, 3. Et avgvstinvs Epifl. 
fortior eft, & jure libera eife debet potius 54. de Chriftiams ait: Non remittctur pec- 
tuftodi, quam ciiftodi<z. Hinc illud: Tii catum, nifi reflituatur ablatum. 

forte leviorem in finiftra putas catenam. 

senec. de Tranqu. cap. 10. Cuflos enim IX. 3. Talio. Erat ea gqualis retriba- 

fe ipfum eadem catena fponte ligat, non tio (7). Dentem pro dente, oculum pr* 

poenae ratione, fed ut eo tucior cuftodia oculo^ manum pro manu, pedem pro pede. 

taptivi iiu Deut. XIX, 21. Talio autem duplex eit 

Talio identitatis, feu Vythagorka, quoc 

VI. 2. Reftitutio (5). Ea mandata eft, erat fecundum literam legis , cum maleficus 
ubi opes erant injufle atquifite, aut per muldabacur ocuh, quia alii oculum eruerat. 
nefas retentz. Exod.XXII. Fuitque triplex. Deinde Talio fimilitudinis ieu analogica, 
1. Secundum idem , quando eadem res red- ut, fi pretium oculi, aut alia mul&a aequa, 
debatur, quae per nefas erat acquifita. 2. Se- pro oculo eruto , aut pro alio membro laeib 
cundum <equale, quando tantumdem red- reddebatur. Hebroeis placet Talio fimili- 
debatur, opibus illis, quae per nefas erant tudinis (8)? non Talio identitatis, ex- 
acquiiltae, venditis, aut amiflls. 3. Secun- poneates oculum pro oculo, id eft, pre* 

Q^2 tium 



/ « 



u 4 GOODWINI L I B. V. C Α P. VIII. 

tium oculL targvm ionath. Deut. fuum Sabbathum una hora prius, & claude- 

XIX, 21. item r. selom.. ibid» bant una hora tardius, quam Lex jubebat. 

Deus ipfis vetu.it vefci idolothytis, idolo- 

X. Quia talio identitatis in aliquibus rumque libamina biberej illi vetuerunt 

cafibus impoffibilis eft; ut, il coecus erue- omnern proriiis compotationem cum gen- 

ret alii oculos , aut e.dentulus excuteret alii tibus, quoniam incertum iit t utrum idolis 

dentes : proptef ea in cafibus corporalis lae- coniecratum fuerit , an non. τ η ι s β ι τ ε s 

iionis Majfiitri Hebrseorum ftatuunt, par- in Ί03. Deus ipfos jubet tempore Pafcha- 

tem reamx.en.tn fatisfaBione quintuplich tis fermentum edibus expurgare; fed i!li 

Vid. mvnster, Exod* XXI. i. Pro da- toto feffco illius nomen ore proferre me- 

mno amijjt membvi. 2. Pro damno negleBi tuebant. "thisbit. in *m. Deusipfis 

laboris. 3. Pro dolore ξ$ moleftia, qua? prohibet fuiflam; verum illi horrent porci 

cvenerui>r ex vulnere. 4. Pra famifbits nomen appellare, vocantque fuem T^i. "9;| 

ξ$ expehfis infanatione. j. Pro ignomi- rem aliam* elias thisb. ibid. Simili 

?ύ<ε ξ§ deformationis nota. mvnstervs modo Deirs jubet infignes maleficos, ver- 

~ hxc quinque ita transfert : vid. Exod. XXI. beribus dignos , 40 plsgis caedi ; at illi 111 

Damnum t l<zfio y dolor, medicina, confufio^ extrema flageUatione tantum 39 impege- 
Romanoram quoque Iegibus Jus Talionis ', runt (10). Α $ud<eis quinquies quadrage- 

exftabat, reli&a tamen malefico libertate, nas-plagas accept,unaminus.xCor.XI^^ 

utrum mallet rependere mul&am aequalem," ? 

an itidem membrum fibi per talionem rum- XIIL Propterea flagellum habebat tria 

pL Vid. a„ gell. lib. 20. cap. 1. lora, ita ut iingulis ictibus trifariam ccede- 

retur. V;ide in ieveriiuma flagellatioue 

XL 4. Flagellatio. Eadem duplex fuit; tantum 13 i&us infli^i funt, h. e. quadra- 

aut fiebat virgis, aut flagellis (9). pofte- ginta minus una plaga. Vtmm autem 

rior priore gravior eil , uti patet ex illo di~ unum ex his loris fuerit bubulum , & am- 

fterio : Porcia Lex virgas ab omnium ci- bo reliqua ex pelle afinina confe&a : (tal- 

vinw corporeamovit, hic mifericors flagilla mvd. lib. Maccotb. c. 3. in Mifchn ) aut aa 

retulit. cicer. -pro > Rabirio. Vtraque Ro- vitulina fingula tria fuerint: non iacit ad 

manis ufitata fuit, poilerior fola Hebrasis. rera. quaevis fententia fuos habet ftatumi- 

, Haec flagellatio mandata eft Deut. XXV, natores. baal tvrim. Vid. drvs. 2 Cor. 

2. 3. Vbi- detenninatur ioluum numerus,, XI, 24. 
quem tranicendere Judici non licuit. Qua- 

dragenif -plagis fiagellandum eum curabit r XIV. Moduf flagellationis^ ita habuit. 

non addet, Sonuis ambas raanus adflxingebantur• ad pa- 

lura, unum & dimidium cubitum altum, 

XII. Judoei multis in rebus iludebant iliper quo corpus bicliiiabar. Profiernet 

fandiores effe,, quam Lex ipfis vidcbatur * eum $udex. Detit. XXV, 2. Palus, fapcr 

exigcre. e. . g. Deus pfarcepit Sabbathum; quo fons inciinabamr, vocatur 1?®V co- 

illi addiderunt Sabbatbuium, h. e. orii funt lumna. Veilis ipiius ad lumbos detrahe- 

batur 



DE Ρ Ο ΕΝ I S ΝΟΝ C Α Ρ Ι Τ Λ L Ι Β V S. η> 

batur vi, iive ea rumperetur, iive difilicre- bat plagas; Tertius jubebat Iielorem fcri- 

tur. talmvd. ibid. ΣτξΑτηγοί; 7refHJ>pr,'£Av- re. Pritmis Judicum finiebat, diceas: Et 

τις τα Iuatia ΏΛυλα και Έιλχ, ΐκίλίυον ρ α- ipfe mifericors exptabit iniqiiitatem. PJ] 

/3ί/£«ν/ Duces, difutis Pauli ξ$ SiU ve- LXXVIil, 38. ■ 
fiibus, jufferunt ipfos ctfdi. AB. XVI, 22. 

XVI. Subinde, uc exacerbarent plagas 

XV. Vt lidor infligeret sequum nume- inflgnium nebuloaum, certos plumbi bo- 

rum plagarum ratione deli&i, flagellatio los, aut rigidas fpinas lororum extremitati- 

fiebat in oculis %-udkis. $udex eum cura- bus anneftebant. Hanc flagellationem 

bit Ctcdendum coramfacie fua. Deut.XXV, Groeci vocarunt .μΛ<ηγΛς άς-ξΑγΑλωτας, 

2. Judex, qui inter tres illos praeftabat, flagra taxiUata. evstathivs. kem a- 

ibnantibus flagris , legebat aut recitabat il- thenaevs lib. 4. In Scriptura dicuncur 

lud Deut. XXVIII, 58. Si non obfervave- Εψ!)]?^ fiorpones (n). Pater meus vos 

ris, Mt facias omnia verba legis bujus ', mi- caftigavit fiuticis , ego ver& vos cajligabo 

rabiles faciet Dominus plagas tnas &c. fcorpionibus. 1 Reg. XII, 11. tholosan. 

τ α l μ ν d. ibid. Alter Judicum numera- Synt. Jur. Vniverf. lib. 31. 



C Α Ρ V Τ IX. 

DE SVPPLICIIS AB ALIIS NATIONIBVS ADSCITIS. 

Suppliciorum ab aliis gentibus adfcitorum exafiimatus efl. Magis tamen proprie tri- 

β χ praprimis fuerunt. 1. Crux. 2. Ser- buitur tigno duplici pr<zparato , c^ ?« cru- 

r<e difleBio. 3. Damnatio ad befliar. 4. cis formam connexo. Prior crux vocatur 

Ύξοχος, Kota. 5. ΚΑταπονπσ-μ-ος, Submer- crux fimplex, pofterior crux compafta. 

fioinmari. 6. ΤυμπΑνισ-μος, Fufiuarium. Pofterior rurfus efit triplex £3): i.decujfa- 

Primum & ultimum fupplicium propria Ro- ta. 2. commijja* 3. immijja. 
manis eranc ( 1). Secundum quoque Roma- 

nis ufitatum fuit , num- autem ab iis adfci- ΠΙ. Crux decujfata (4) componebatur 

tum fft, dubitatur. Quartum & fextum ex duobus lignis oequalibus, in medio fui 

Groecomm erant. Quintum, quoad fubftan- transverfe invicem junotis, forma τ5 X 

tiam, Ronianis, Groecis, & Hebra^is in uiu Romani. Et hinc vocatur decujjata. De- 

fuiu , differt tamen apud iingulos , moda• cujare enim eft per medjum fecare , veluti 

fubmergendi. Necefie eft de iingulis ali- β du<z regul<e concurrant adfpeciem literx 

quid delibaile. X, qim figura crucis eft. η ι ε r ο ν. in Jer. 

XXXI. Hfec crucis fpecies vulgo dicitur 

II. T.) Crux. Hoec vox fepius tribuitur crux Andreana, quia is caii cruce fufpea- 

arboriy feu palo fimplici (ij, quo homo fus elle proditur. 

CL 3 iv. 



120 



GOODWINI LIB. V. C Α Ρ. IX. 



IV. Crux commifla (5) eft, ubi lignum 
re&um commiiliun efl: medias antennae ieu 
ligno transverfo, quod paulo brevius erat 
ligno refto, forma Romani T, vocaturque 
trux Antoniana-, quia fepius cum ejusinodi 
cruce pingitur. . 

V. Crux immijfa erat ex ligno transver- 
fo breviori , quod traniibat redum palum, 
non plane in medio , ut crux decnjfata, 
nec plane ia vertice, uti crux commifla, 
fed paulo demiflius, hac forma •?. Hcec 
putatur fuiife crux Chrifli, ex quapependit 
benediBus Salvator nofler (6). l ι ρ s ι ν s <fe 
xvuce lib. i.c. 10, 

VI. Circumftantia?, quibus m crucifixio- > 
ne Romani utebantur, hae erant. Primo, 
aedebant ibntem (7), & fubinde ipium 
coJumnae alligabant, cum caederent. ι ο s η ρ η. 
Excid. lib.7. r. 32. piiilo contra Flac- 
cum. item livivs lib.i. artemido- 
rvs clarus eft hac m re: vrpoo-h$-sig χίονι 
παλλάς ϊλλαβε πληγα,ς , alligatus column<e 
multas accepit plagas. plavtvs/'» Baccb. 
videtur huc reipexifie. Abducite hunc in- 
tro, atque adftringite ad columnam forti- 
ter. Patres antiqui produnt noftrum Sal- 
vatorem ita alligatum columnx cscium fuif- 

fe. PRVDENT. HIERON. BEDA. Vid. LI- 

psivm de cruce lib. 2. c. 4. Scriptura 
urrumque tacet, nempe locum & modum 
flagellationis ; in genere tantum dicitur, 
(juod iit csefus: τον \y\tHv φξΑγζλλώσ-Λς , 
poftquamflageilajfet $efmn, tradidit ipfum 
ut crucifigeretur. Mattb. XXVII, 26. Se- 
cundo, injiciebant humeris illius crucem 
portandam (8). Malefici cum ad fuppli- 
tium edncimtur, qiiisque fuam effert crit- 



cem. ρ l ν τ α r c h. de fera Num. vind. Sic 
Jefus fuam tulit. $oh. XIX, 17. Huc re- 
fpicitur Matth. X, 38. Qui non fufcipit 
crucem fuam ξ$ fequitur tne, non eft me 
dignus. Tertio, ut pateret scquitas judi- 
cii & condemnationis , cauia ejus tabulae 
infcripta & ante fonrem prodata eft, aut 
alias per Praeoonem vulgata. evseb. Hift. 
Eccl. I. 5- c.i. sveton. in Domit. c. 10, 
H«c micripca caufa plerumque a Romanis 
vocatur Titulus, aut Elogium (9). ter- 
tvll. Apol. c. 2. s veto n. in Calig. c. 27. 
Sic Pilatus fcripiit WrAov ieu την επιγραφών 
της αιτίας literis Graecis, Romanis, & He- 
braris; Όυτός ίςιν ο βααλζύς των 'laSaiow. 
Quarto, cruciiigendos veftibus nudarunt; 
Sic Chrifius pajfus eft nudus (10). art&- 
midor. /. 2. c. 58. 

VII. II.) Serr<e difleStio (11). Α capite 
ad calcem hominem raedium diilecuerunt. 
Hoc fupplicii genere utebantur Romani. 
sveton. in Calig. c. ιη. & Hebrasi. Hac 
poena Menailes Prophetam Efaiam afFecif. 
fe creditur; eoque refpexifle Paulus Hebr. 
XI, 37. ίπρίο-Β-ηο-αν , dijjetfifunt. 

VIII. III.) Damnatio ad lejlias (12). 
Ii , qui damnati crant ad beftias , vocaban- 
tur Beftiarii (13). Vtrum Paulus juxta 
literam cum befiiis depugnarit Epbefi ι Cor. 
XV, 32. (14) depugnatur a doftis. Quibus- 
dam per beftias, Demetrium, aliosque, qui 
ipfi Ephefi obftiterant, intelligentibus , uc 

THEOPHYLACT. & ANSELMO. AIUS Ve- 

rifimilius befttas literaliter accipientibus, 
ut chrysost. ambros. aliisque. Hoc- 
ce iupplicium plerumque Cliriftianos in pri- 
mitiva Ecclcfia cxercuit (15). Hinc illa 

Gen- 



. DE SVPPLJCIIS AB ALIIS NATIONIBVS ADSCITIS. 127 

Geatilium 111 Chriftianos, quibus omnis tricidam culeo infutum cum cane y gallo 

mali publici caufam impucabant , leoiiina gallinaceo y vipera y (3> fimia in mare ab- 

vox: Chrifiianos ad Lemes. tertvll. jecerunt. senec. lib. 5. Controv. 4. iv- 

Apol. c. 40. Accedit, quod literalis ven. Sat. 8. verfi 212. modest. Digefi. 

expofitio validius argumeiitum prabeac /. 4& ad legem Ροηφ. de parrieid. Vid. 

pro reftirre&ione mortuorum-, qiwe eil coel. rhod. tib* rt cap~ 12. Grceci ma- 

fcopus textus, quam fi \rerba interprete- kficum ad pontuni damnatum. plumbo in- 

mur de pugra impropria adverfus Evaiv volvenms. athenaevs /. 14. Hebrad 

gelii araiunciati fooftes. lapidem moJarem eollo damnati appende- 

bant. Hoc refpe&ii illi intelligendi, qiti 
ftatuunt alias r hoc fupplicii genus r κλτλ- 

IX. IV.) Τξοχος, Rota. Rex fapiens wwrtpph fcilicet, Judaeorum fuiiTe pra- 
reducit fuper improhos [fP** rotam. Pro- prium. hieron. Mattk.XVlIl, 6. 
verk XX, 26. (16). Puta, quod ver- 

ba harc non importent plus, quam hoer 

quod, quemadmodttm rota circumagitur, XI. VI.) Τυμπανη-μός ζνρ% Gerte- 

ita α prudenti Rege malitia improborum rali voee Diflentionis exponitur. Hebr, 

revohatur in caput ipforum. Quod h*c XI, 3=5- 2 Macc. VI, r<?. Venrnicamei* 

intelligenda iit contritio improboruin fub ea vox notat peculiarem MftenTionis tor- 

rota ctirrus, quemadrnodum rurkoda quae- turaque fpeeiem, nimirum fnftibus exa- 

dam frumenta trochlea commolit; fo- minari ξ$ cOrripL Deducitur a vocabulo 

mnium Interpretum eft : quum nulla mo- τύμπανον ■,, quod pierumque fignificat kt- 

numenta prodanr ejusmodi poenam Ju- firumentum bellicum ibnans» Hinc qui- 

daeis fiiifle uikatanh Apud Graxos hoc dam hanc poenam compararunt Romano- 

fupplicii genus (17) in uiu fuit r voca>- rum equuleo,. quafi torcus homo diftende^ 

tumque eft τξοχος, non, quod trochlea retur veluti tympani peilis. magivs lib~ 

traiiifierit maleficos, fed quod illos radio de equuleo- Vid. drvs. pnet. lib. 8~ 

rotae alligatos tantopere coeciderint, quo- Sed τν-μπΑνον^ non tantum ipfiim irrftro- 

ad eonfeiEonem extorquereiit. Έπι τ£ mentum eavum, verum etiam bacillos 

tfox» γ Ίλποιτα ρας-φύ μίνος,. Rofa nimi• denotat > quibus id pulfatur. Et hine hoec- 

rum trahebatur is, qui flageUabatur. ee poena dicitur Τυμπ-Ανιο-μος , qaando 

aristoph. τη Iren. De- eadem ροεη* quis ftipitibus ita pulfatus eft, ut fpiri- 

ioquuntur demosthen. 3» in ApBob. & tus ilJius veluc tympani malleis expellere- 

SVID-AS.. tur. SCHaLlAST- ARI&TOPH; ΤυμπΛΥΑ* 

icribit eile %ΰλα, οις τύπτοντοΛ iv τοις 8t~ 
χατηξίοκ oV τψωξόιχ&Όί, ligna, quibus fe- 

X. V.) Κατα.ποντι*μ}? Τ Skibmerfio in riuntur in dicaflerm iHi r ψϊ fupplicio 
pnto (i8)> multos apud populos ufitata afficiuntur. m Piuto pag. 50: Res cla- 
fuk> diverib tamen modo* Romaai pa- τ\ eil ϊα -EUazaro; L• jponte prodiit Μ 

τ* 



'-8 



GOODWINI LIB. V. CAP. IX. DE SVPPLICUS etc. 



το τυμ-π&νΜ , ad genus hujus fupplicii, 
2 Macc. VI, 19. & verf. 30. nulla diftentio 
nis mcntio, fed ioiis fuftibus ei anima 
cxpuiiq, cflc dicitur. iv.nivs jfer.XXJX, 
26. aliafn adfert fupplicii fpeciem, quam 
Hebnri vacarinc pi-if (20); quam vo- 
cem ait eile compoikam. Sine dubio 
cc.m componit ex y *,navis 7 rates -, & 
p2! fugere ; dicit enim ea voce fignifi- 
cari certum fupplicium, quod appellent 
Naviculam fugentis. Defcribit id iuppli- 
ciuin plvtarchvs in Artaxerxe iequeu- 
ti modo: Fuijje^ ait, carceris quoddam 



genusj quo du& fcaplxe-, pari co^nenfu 

jibi refpondentcs , ita compingerentur, ut 

bominis corpus illis inditum qua/i in va- 

gina ejfet, cui prebitum fuerit mel tem- 

peratum laffe , ac invito etiam in *os in- 

fufum, nnde viveret &c. Et ab hac fu- 

ctione mellis & laclis, poena ha?c dicta 

eft Navicula fugentis. Hebfaei vero di- 

euiit, qitad Tfinok fuerk Β?!ί? *V&? "T? 

Inflrumentum confiringens mamis* d. κ ι m- 

chi Jer, XXIX, 26. Le&ori liberta- 

tem reaaquo eligendi, quam velit, in- 

terpretationem. 




Μ Ο S Ε S 



? χ Χ Μ χ κ χ κ χ μ χ 1 * χ χ Κ XX XX χ χ χ"> 

< ΥοΥοχ χ χ ^ χ χ χ # * * χ χ χ > 

Ι Χ χ ^ *V χ χχχ w . χ χ χ χ * * χ χ χ > 

<Χ Χ Χ Χ Χ Χ XXX )£*2* χχχχχχχχχ> 



OSES ετ AARON. 

L Ι Β Ε R VI. 

D Ε 

RITIBVS ΜΙΧΤΓ& 

C Α Ρ V Τ Ι. 



D Ε CIKCVMC1SI0NE. 




ιιο Sacramenta (ι) ipfis fuerunt. 
ι. Pafiba, dc quo peculiari ca- 
pite egimus. 2. Circumcifio , 
de qua nunc. 



II. Circumcifio ernt abfeijjto prxputii, 
fignum atque figillum foederis (2), quod 
Deus cum populo Judaico pepigit. Signum 
vocatur a Deo in prima inftitutione Gen. 
XVII. Ec figtUum ab Apoftolo Rom. I V y 
1 1. Immo vocatur & fignum & Jigillum a 
Dodore Hebraeo , qui vetuftate fua ipfum 
Talmud anteit. Zohar. Gen. XVII. 

ΠΙ. Circumcifio multis gentibus, etfi 
non tanquam Sacramentum , ufurpabatur 
(3), utColchis, Aegypciis, Aethiopibus, 



Trogloditis. alex. α β alex. I. 2. c. 2$. 
diod. sicvl. l.i.cap.i. kem//'£.4. cap.}. 

IV. Legimus iri Scriptura de tribus aliis 
circwncifionis fpeciebus m fenfu figurato, 
quibus hic ritus iacramentalis reipicitur, ilc 
ut quatuor circumcifiones memorentur. 
1. carnis. 2. cordis. 3. labiorum. 4. 
aurium (4). 

V. Obfervabimus orcumcifionem in pro- 
pria fua appellatione, attendentes, 1. Tem- 
pus, quando peracta fit. 2. Modum, quo- 
modo. 3. Poenam negleclus. 

VI. Tempus erat dies oclavus (5), qui. 
ita accurate obfervacus eft, ut, licct cum 

R Sab- 



ι;ο 



GOODWINI L Ι Β. VI. CAP..L 



Sabbatho coiacideret ( 6 ) , nihilominus eo 
infaris circamcideretur. Hinc illud: Cir- 
ciimcifio pellit Sabbathum. Huic refpon- 
det illud Salvatoris noilri : Et in Sabbatbo 
circumciditis bominem. $ob. VII, 22. 

VII. Judsei fuperftitiofe fomniant, perfe- 
dionem creaturae pendere ex fan&ificatio- 
ne Sabbathi ad minimum imius, dicentes, 
Deum propterea praecepifle diem o&avum, 
ut prius Sabbatbum quemvis tranfiret, 
quam hoc Sacramento infigniretur. Sed 

jios probabiiius ftatuimus, rationes, cur 
Deus noluerit anticipari diem oitavum ( 7 X 
has fuiiTe: 1) Ad docendum, Deum m 
opere. falutis nec fuiiTe nec eile fimpliciter 
adftriaum Sacramentis , alias 11011 fuiiTet 
minor crudelitas in prohibendo anticipa- 
tionem diei oclavi, quam bonitas in con- 
cedendo oclavum. 2) Qma, tempore pce- 
dagogise Mofaica?, legalis impuriratis fpe- 
cies fuit , qua creaturoe cenfebatitur eiTe m 
fuo fanguine feptem a partu dies. Lemt. 
XII, 2-i 3. & 22, 27. Deus etiam noluit dif- 
ferri Jongius circumcifionem ofto diebus, 
ad confolationem parentum, qua perfunde- 
bantur, quando infantes fuos matura ido- 
neaque initiatione foederatos cernebant. 

VIII. Modus circumcidendi ( 8 ) ita fe ha- 
bere legitur: Quidam praefentium tenent 
fcuteilam arena plenam ( 9 ) , in quam prae- 
putium afofcifium projiciunt. p. fagivs 
Deut. X. Rurfus, ponunt ibi loci fellam 
odoiam pro Elia (10). christ. cast.jh 
Μαί. III. quod fic parcim in honorem il- 
Jius, unde, quoties incidunt in ditficilio- 
rem Scriptursc locum, dicunt: Veniet E- 
Uas ξ$ vmnia enodabit ( 1 1 ). λι ε r c ε r v s 
in abbreviat. ipVJ. Sed prsepiiinis iir, quod 



putent Eliam fpiritu prcefentem eile , cujus 
corporalem adventum quotidie exfpedent. 
Hae cerimonice pure Judaicas iimt, a recen- 
tioribus Rabbinis conficlse, & Salvatoris 
noftri tempore penkus ignotoe. Et, nt 
patet ex verbis SamaritaiiaD, illud diihim 
hodie Eliae^ applicatum , olim Chrifto tri- 
buebatur. Job. IV, 25. ctuv ίίλ$-$ Χξΐ^ς, 
άνα,γγζλκ -ημίν πάντα. 

IX. Tertio, is, qui teftis feu fufceptor 
aut compater eft (12), ulnis tenet pueru- 
lum, dum circumciditur. Hunc fafiepto- 
rem vocant Baal-berith £$ Sandak, h. e. 
Dominum faderis. i? ρηηξΛΰ Χτφ p£Ha 
tV"Q Sy^ ptJQ "hidl "ΐΊ3Π Solebant vo- 
tare eum, qui tenet filium focii fui-, ut cir- 
cumcidatur ifte, Sandak ξ$ Baal-beritb. 
elias thisbit. iii pl^. Vria Sacer- 
dos 7 & Zacbarias filius jfeberecbue credun- 
tur fuiile fufceptores in circumcijione Ma- 
ber-Schalal-Cbasbbazi. $efl VHI,j„ ivn. 
& τ r ε μ. ^y? F/7/, 2. Hinc manavit mos 
fufceptores inftituendi in baptifmate(i3). 

X. Quarto, parentes dant infnitibus 
fuis fua nomina (14). Tempore Zacha- 
rise videtur; quod nomen puerulo a majo- 
ribus adfcifcere voluerint. Et dixenmt ad 
illam; Nemo eft in cognatione tua, qui vo- 
cetur boc nomine. Luc. I, 61. 

XI. Aliis populis fui quoque fuere ftati 
dies poft nativicatcm, quibus nomina in- 
fiintibns imponebant. Romani fuis pueru- 
lis nono die, puellis οΛανο , dederunt no- 
miiia, ρ l ν τ λ r c h. prob. ίο. μ a.ci ο β. Sa- 
turn. L 1. c. \6. Athcnicnfes iniigaiveruut 
ipibs nominibus decimo. c ο ε l. r η ο d ι g. 
/. 21. c. 12. Alii feptimo. α r r s τ. Hifi. Ani- 

mal. 



D Ε CIRCVMCISION Ε. 



πι 



mal.l.'j.v.n. Hos dies vocat tertvl- 2. quis ka punicndus fuerit? ptterulns, an 
lianvs de Idol. c. 16, Nominalia. parentes, o. qui paventum locofunt? 



XII. Grceci, prcetcr diem decimum, quo 
nomen infanti impertiti funt, quintum et- 
iam obfervarunt, quo obftetrices- accepto 
infante properarunt adignem, \n hunc fi- 
nem fufcitatum , ut hac ccrimonia & fe & 
-infantem luftrarelit. scholias t. aristo- 
phan. p. 886. itera svidas in άμφιδρόμια. 
Hoc die proximi dona , iubmiferunt, feu 
muneva natalitia; a quo ritu profe&um 
putatuiy quod inter Qhnftiiznoz fufceptores 
infanti tindlo munufculii praebeant. stvk. 
de Cunviv. 1. 1. c. 16. Sed redeamus ad ce- 
rimonias Judseorum ( 15 ). 

XIII. Circumcifo infante, in haecrerutii- 
pit pater: -uStyn ηΗο ^ni%nin: nns ητι? 
nnpa iovpnS i^-iki ηη^έ? iijttftj? lufij 
W3$ 0ΠΊ3Ν Stf BenediBus Ju tuDontine 
Deus nofier, qui fanBificafli nos przceptis 
tuis, ξ$ praecepifli, ut colligatuv bic infans 
itt fccdus Abrabami patris noftri. mos. 
kots. in TraB. circumcif. fol.iiy. Quem 
univeria circumftantium Judxorum caterva 
ita excipit: l"? 1 ^ |? n»"jah toOIXItti D$3 

fecifti ingredi infccdus, ita facias eum in- 
grtdi in legem, thalamum , £^ <^>iTtf Zwz<z. 
mos. kots. ibid. 

XIV. Pii7W negieclus harc eil: Ea ani- 
ma exfcindetur ex popuio fuo .(16). Crdvz. 
XVII, 14. Exiftimo hanc pcenam tali ir- 
rogandam , qui circwncifionem aut contem- 
ferit aiit proterve neglexerit. Hoc fenfu 
quoerkur t 1. quid fignificetur hoc loquendi 
modo <?«//«# illa exfcindetur e populo fuo} 



XV. Relp. Quantum attinet priinam 
quueftionem, putem, quod, prceter occul- 
tum Dci adverilis lios delinquentcs judi-- 
cium, Ecclefia erudiatur, quo paclo in fui 
difcipliaa adverfus hujusmodi improbos 
procedere poiTIt. Si quis per animz exci- 
fionem intclligat excommunicationem aut 
ejeclionem ex Synagoga-, non movebo li- 
tem; licet plus ipibrum fententise accedam, 
qui. per eam intelligimt mortem corporalem 
3-εηλα.τον tali homini immiilam: qno fenfu 
illud capitur Exod. XXXI, 14. Quicum- 
que Sabbatbo fccerit ullum opus, anima illa 
exfcindetur ex medio populifui. 

XVI. Obfervatu dignum eft, quod, cum 
Moils filius incircumcifus eiTet, Deus Mo- 
fen qittzfiverit interficere , Exod, IV, 24. 
Hoc quemadmodum oftendit poenam hanc 
fuiife movtem corporalem; ira evincit, quod 
pon infans, usque dum attigiirec anaos dif- 
cretionis, fed parentes, paenas obnoxii fue- 
rint (17). Sentcntia Rabbinorum circa* 
hoc pun&um hcec proditur : Si pater 
ipfum non circumcidat-, incumbit Judicibus 
eum ciraimcidcre, ξ$ fi ipfos Judices res 
lateat ., ξ$ ipfum non civcumcidant 7 ubt 
adaltus faSus efi, teneturfe ipfum civcum- 
ctderes fingulis diebus, qui ipfum tranf- 
ennt adultum , ξ$ quibus fe ipfum non cir~ 
cnmcidit, ecce tvansgveditur prgceptum. 
μ ο s. κ ο τ s ε ν. TraB. tircumcif. fol. 114. 
Col. 4. 

XVII. Hic qua?ri poifet, quomodo poP 
fibile fuerit, uc quis iemel infignituS cir- 
cumcifionis charadcrc &nota, iftamnotaei 



R 2 



obH- 



ι;ι 



GOODVVINI L Ι Β. VL C Α Ρ. II. 



obliterare & rurfos evadere praeputiatus ρο- XVIII. Reipondetur , quod hoc faiihmi 

tuerit? h. e. pr3?piitium reducere ? quem- ilc attrahendo pr&putiam inftrumento ali- 

admodum mulri Judaeorum metu Antiochi quo ChirurgL epipiiant.. lib. demenf. ξ$ 

fibi fecerunt praputia.. ι Macc. I, \6. Alii pond. ρ. 4:15: item cels vs /. 7. c. 25. Huc 

ex pudore, poilquam Chrifto fideique Chri- refpicit pavlvs /. c. μν Ιπισ•πΑ<τ3•ω , ne 

ftianse manus dederant, fibi prfiputium ar- attrahat prospucium. Haec fraus Efavo ut 

cejebanr. 1 Cor. VII, i8* ( 18 )- prima au&ori adfcribicur.. 



C Α Ρ V Τ IL 

DE AHAFXHf, FRIMITIIS FKVCTVVM FRVGVMQVE, 
Ε Γ F R Ι Μ Ο G Ε Ν Ι Τ I S. 



Vius & finis primigemaram fruguirc erat 
confecratio yfequentium (1). 

II. I.) Hoc £ae ipils praeceptum erat, of- 
ferre primos arborum fruBus. Lev. XIX r 
23, 24, (2). Vbi hic ordo obfervatus eft. 
Primis tribus annis, ex quibus plantata ar- 
borfuit, cenfebantur fruBus ejus -pnepu- 
tiati ζ$ impuri, non licebat iis vefci , eos 
venundare, aut aliquemufum ex iis perci- 
pere. Quarto anno $ehov<z fhnBi fuere,. 
h. e. aut dati Sacerdoti. Num. XVIII, 12, 13. 
b«ic abent eska in hunc loc. ait : [ζΦφ 
$Π2& & Sacerdos eum frutfum comedet > 
aut etiam proprii domini vefcebantur iis 
tQram jfebova Hierofolymtf , quemadma- 
aum decimis fecundis ; & haec ultima fen- 
tentia communis Hebraeorum eil. tal- 
iavo. β α β. /'// Magnasher Sbeni. c. ι. Ροίΐ 
annum quartum ceflerimt rurius ufui do- 
ininorurrr. Poifumus eas primitias fimpli- 
citer vocare ΐΓξωτογΜηματα,* 

III. II.) Ipfis prxceptum erat, quotannis 
pendere primigenias cufusvis anni proven- 
tuum fruges. Et has vocare poflumus «- 



παςχάς. quarum variae fuerunt fpecies ( 3 % 
r. Manipuhi primitiarum mej/is. Levir. 
XXIII, 10. 2. Primitiie duorum panum 
agitationis. Lev. XXIII, 17. Hx dux fpe- 
cies claudebanr meilem. Manipulus offe- 
rebatur ininitio meffis, decimo quinto τ» 
Nifan; Duo panes m fine , feflo Penteco- 
flef. Et manipulus & panes communi no- 
mine Lev. XXIII, vocantur nia^n, h. e. 
oblationes agitat£. 3. Frtmitw maj[<e r 
Num. XV, 20. Nimirum vigefima qnarta 
pars de ea dabatur Sacerdoti. p^W V? "Ή 
^V5"]^1 una pars ex viginti quatuor. 
vziel.' Num. XV, 20. Quae obiationis 
ipecies obfervabntur a reveriis jamjara ex; 
Babylonia Neh. X, 38. Huc alludic Vauliis 
Ronu XI-, 6. Si primitiat ' fanB<e, etiam 
majfa fanfta eft. 4. Primitioefrugum ex 
area, quce pendendce eranc Sacerdoti; 
Num. XV, 20, Hx dux ultimie fpecics 
appellantur nici^n oblationes- elevationis. 
Haec oblatio ar.e<z eft. Illa oblatio maffk, 
Num. XV, 20, 21. Sub nomine primitia- 
rum fruoum au<5tores plemmque de ulti- 
ma ipecie agvmt ; praetermiflis reiiquis. 

IV. 



DE PRIMITIIS, ET PRIMOGENITIS. 



>X 



IV. Priusquam progrediamur ad expli- 
cationem poftremae lpeciei, nota difFeren- 
tiam duarum iftarum. vocum Thenupboth & 
Thevumotb (4).. Vtraque notat ablationes 
agitatas, hoc tamen difcrimine : Tberu- 
motb oblationes erant agitatnz furfum ξ$ 
deorfum r h.. e. oblationes elevationis ; ad 
docendum, Deum eile Dominum & caeli 
& terrae. p. f" α g 1 ν s in Pentar. Oblationes 
autem Tbenupbotb agitabantur buc illuc, a 
dextra ad finiftram, ab' orience in occiden- 
tem, ab aquilone ad ' auftrum ; qua agita- 
tione Dcum fatebautur eile Domimim to- 
tius mundi.. 

V. Vt fciamus, quid fuerint pvimititz 
fvugum are<e, Rabbini, aliique qui eos fe- 
quuntur, ipfas diftinguunt in duas ipecies, 
Prior harum erant pvimitidz-feptem rerum. 
ι. tvitici. 2. hordei. 3. nvavum. 4. fi- 
cuttm. 5. mcilogranatorum. 6. olivarum. 
7. daclylornm. Quarum rerum, fertiliffi- 

fcina ubertate Palaeftina nobilis erat, laudatur- 
que Deur. VIII, 8- (>)• Harum primitias 
Talmudici vocant Β 1Γ ρ33 r. selom. Deut. 
XXVI, 2. item mos. κού s.fol. 2oi„ col. 4. 
Et quando agunt de ■primitiis frugnm , eas, 
& non alias, hoc nomine Biccurim intelli- 
gunt. Hce, ajimt,. iumfrugum primiti<je, 
quas populus toties ϊπ Lege jubetur ferre 
ad Sanftuarium fefto Pentecoiles T meflls fi- 
ne, uti patet & ex hac oblatione, & ex" ob- 
latione duorum panum Levit. XXIII, 17. 
Poflerior harum erant primitiz frumenti,, 
mufli, olei, vellerisque ovium. Deur. XVIII, 
4. (6). Num. XVIII, 12. immo omnium 
aliarnm rerum, quas gignit terra ad alendum 
hominem. Ica ipforum Doclores intelli- 
gendi liint, ubi dicunt: (juidquid edulio- 
rum ex terra incrementum capt, obnoxium 



efl primitiis , tberumte , ζ$ decimis. r. se- 
lom. Deut. XXVI, 2. item mos. kots. 

fol. 20I. col. 4. MOSES AEGYPT. tfi Jdd. 

part. 3. Tratt; de Tberunwth.. 

VL Hoc nominant ^S^ oblationem 
elevationis. . Grceci vercunt άφοριο-μον, fe- 
parationem, .quia erar confecratio ξ$ fepa- 
ratio portionis DominL Quo reipe&u cre- 
do , quod Paidus fe vocarit α,φωξίσ-μ,ίνον «V 
ίυ&γγίλιον. Rom. I, L• 'Atpo^ft 'Ααρών, Aa- 

ron fiparabit Levitas. Sic vertunt Graeci ; 
{ed fons ita fonat; &!fp ΠΝ p^ P]^:n 
ns^:n agitabit Aaron Levitas agitatio- 
nem. Numer. VIII, 1 1. Rurfus .• ά$ψ<τΑτι, 
feperate mibi Barnabam & Saulum. AB. 
XIII, 2. (7). drvsivs aliam dat ratio- 
,nem r uti di&um eft Capite de Pbarifeis^ 
Sed pergamus. Hebraci hanc fecundam. 
primitiarum fpeciem πσιι vocant fimplici- 
ter Tberumab, fed fubinde •*$■"•? n P^7 
oblationem eievationir magnam (8), rcfpe- 
£tu iilarum decimarwn, quas L.evitoe Sacer- 
dotibus iblvebant; hce eniin vocabantur 
~wvo ncnp oblatio decimavum. Num. 
XVIII, 2(5. Qipe etfi erat utia pars ex de- 
cem, refpecflLi ejus , qiiod iblvebatur Levi- 
tis , attamen erat tantum una pars ex cen- 
tum, refpeolu proventuum, quos coloai 
Levitis decimabanti & fic longe rninor erat 
oblatioue elevatfonis magna, uti. itatim cla- 
rebic 

VIL Has primitias, ajunt Hebrxi , noa 
tenebantur domini Hierofolymae pendere. 
Lex non definit , quantum , feu in Biccur 
rim, feu mTherumah, folvendum fuerit; 
verum per traditiones tenebant, quod ad 
minimum fexagefima pars tam feptcm illa- 
rum rerum, quas vocant Biccurim, primi- 
R 3 tias, 



15+ GOODWINI . LIB. VI. C Α Ρ. II. 

iias, qnam harum, quas dicebant Theru- ad imn\mu.m fexagcfima pavs ; fundatur ea 

mab, feu Tberumab Gedolab, fuerit depen- verbis Prophetae Ezecb. XL V, 13» H<ec 

deuda. Sic diftingimnt Talmudici τ& Bic- eft oblatio, quam offeretis, fixtam Epba de 

turim a Tberumab Gedolab. Sed pro mea Cbomer. h. e. fexagefimam totius partem, 

fentenria pofliint Biccurim comprehendi quoniam Chomer continet decem Epbas. 

fub Tberwnab Gedolab (9) ; &fane, hoec Hiiic hanc oblationum iftarum diftin&ionem 

utraque nihil aliud funt, quam [*$ Γ\ΏΤ\Γ\ defumuiit. Quidam, ajunt, dabant qua- 

oblatio are<e , cujus antea meminimus ex dragefimam iuorum proventuum partem ,• 

Num. XV, 20. quse, quia erat maxima, qux pendebatur 

in hac oblationis Ipecie, mcrebatur nomi- 

VIII. Meoe fententioe rationes hae ilmt. nari ab ipiis, na^py-npTTJJ oblatio oculi 
1. Scriptura 11011 indulget aliquam primi- boni. Alii (quainvis ad alterorum libera- 
tiarum partem retinere domi ; ίΐ hoc pro- litatem non adicenderent, niliilo minus ne 
bari poiiet,- diftiiiotio valerec 2. Scri- exiftimarentur fordidi) folvebant partem 
ptura primitias non adftringit his fepcem quinquagefimam, quoe merebatur dici HDTin 
rebus, qua$ folas vocant Biccurim. 3. Dike rvJO 1 ? oblatio mediana. Alii, quos for- 
iHx primitiarum ipecies invicem commi- didos tenacesque cenfebant, non plus 
fcentur; nam dicimt, quod in τοίς Biccu- opxamfexagefimam partem dabant, qua mi- 
rim pendant 1. triticum-, 2. hordenm ; nus noiv licebat dare. Hoc vocitabant 
&quod in Tberumab folvanr frumentum i Π3>"ν£? nCPflft oblationem oculi mali. Sic 
quail frumento non comprehenderentur ut penfio haraai oblationum fuerit determi- 
triticum & bordeum. Reipondebit quis, nata ab Antiquis mt^ fexagefimam & qua- 
quod τλ Bicturim folverint ariflis, meile dragefimam partem. Pharifad autem, u&^ 
nondum colle&a; & iuam oblationem Tbe- faa ianditate ehicere atite alios viderentur, 
rumab, tritko ξ$ bordeo jam tritnrato ac fui ordinis regulis vovebant dare quinqua- 
ventilato. gefimam & trigefimam, adeo ut inexplebile 

•douum is haberetur inter iplbs , qui quin- 

IX. Rariones huic refponfioni has op- quagefiw.am depcndebat, isque illibevalis, 
porio. 1. Hoc pado fexagefimam fiii fru- qui 11011 trigefimam (10). ερϊρή. contr. 
inenti partem bis folviflent. 2. Frumen- Pbarif. ρ. 1 1. 

tum m ariftis & rnanipulo oblatmn parva 

erat quantkas, nec oiFerebatur/^o Pente- ΧΪ. Madus dependendi has primitias^w}•, 

voftes, quod meilem claudit, feafeflo Pa- Biccurim diohs, Jate proditur Deut.XXVl. 

fcbatk, quod meiTem orditur. Lev. XXX, Sed tempore Prophetarum videntur fbiile 

10. cum tamen τλ BiCCurim femper of- rcceptx alice oerimonix, dc quibus He- 

ferrcnmr feflo Pentecofles. Satis iit hoc ad braeorum Magiflri hacc referunt. Quando 

fcncentiam meam ftabilicndani. primitias fuas offercbant y tum omnes croi- 

tates unius ejusdemque plag<z congvegaban- 

X. Progredior ad oftendendam ratio- tur in capite pfogtf, ne finguL• fhlaque ad~ 
ncm, cur impetata fit ia hac oblatiGne arex fcmderent; aictum emm eft, in mdtitudine 

populi 



DE PRIMITIIS, ET PRI Μ Ο GENITl S. 



h) 



populi eft majeflas Regis Prov. XIV ",. 28. Exod. XIII. (12). Fundamentum hujus le- 

Et veniunt <$ pernoBant fingulis noBibus gis fuit, quod Deus interfecerit omnes pn- 

in plateit metropolis , ξ$ non ingrediuntur mogenitos in Aegypto , α pvimogenito ko- 

rtdes, metu pollutionis. Hora matutina ait mirtiim ad primogenitum beftiarum-, parccns 

gubernator : furgite, adfcendamus ad Tzio- interea Ifraelitis. In hujus benefkii cetcr- 

nem, urbem Domini Dei noflri. Ipfis an- nam memoriam juflit fibi confecrari omnes 

tecedit taurus , cujns tovnua auro obduBa mares primogenitos. Primogeniti illi ho- 

funt, redimitnsque caput ferto olivtc, ad minum & beftiarum redimebantur quinque 

Jignificandum primitias feptem rerum ac ficlis argenteis Sanftuarii , datis Sacerdoti 

fruBuum. Cantabatur quoque Jiftula, us- pro iingulis ipforum. Num. XVIII, 15. i<5. 

que dumqpope ejjent Hierofolymam , alias Huc reipexit Petrus, dicens : Redempti fu- 

per totam viam ipfis cantionem hanc modu- mus 11011 corruptibilibus rebur, auro ξ$ ar- 

lantibns : Ltetatus fum propter dicentes gento iPet.1, 18. Primogenita befliarum 

mihi, domum $ekov<e accedamus Scc. Pfalm. maftabantur, iparfo fuper altari ipforum 

CXXIL MAiMON. in Biecurim c. 4. SeB. fanguine, accenibque ipforum adipe in ho- 

16. Ad hujus almsque modi congregatio- locauftum , carne autem cedente Sacerdo- 

nes folcnnes alludit Propheta , dicens : tibus. 
Canticum erit vobis nt canticum noffis., qua 

Jhnftificatur feftum,, ξ$ Utitia cordis 7 nt XIII. Nota, quomodo Deus velit coli 

ixritia ambulantis cum tibia, ut accedat primogenitis hominum ξ$ beftiarum, pri- 

viontem Domini, rupem Ifraelis. $efa. mitiisfruBuumarborum&frugumterr<e, 

XXX, 29. m in manipulis , in area, inmajja-, inpane. 

Scilicet omnia nos docent (13) confecrandas 

XII. Primogenitos feu primitias homi- " Domino annovnm ostatisque noflne p'i- 

mim ξ$ beftiarum fibi adfcribit Jehova. mitias. 



CAPVT III, 

DE DECIMIS. 

Hic inquirendum eft, 1. qimiam res in decimas folverunt ( 1 ) , namentham, ane- 

gencre fuerint decimande? 2. quot de- tbuin, ξ$ xuminum usque. H<ec oportebat 

cjmarum fpecies? 3. tempus, quo qusevis ipfos non omittere. Matth. XXIII, 23. Vid, 

fpecies decimabatur > s ι χ τ ι ν. α μ α μ. de Decimis. 

II. Ι.) Annui reditus provcntusque III. II.) Species decimarum (2), quas 
ipforam, aut pecora, aut arborumfruttus, cx arborum terrcque fru&ibus dcpendebat 
aut terr<e fntges fuere, De his omnibus colonus, duoeerant, & folvebantur hoc 

modo : 



136 



G Ο Ο D W Ι Ν I L Ι Β. VI. C Α Ρ. III. 



modo : Mefle ίαάα, omnibusque congeftis, 
agricola fepofuit fuam magnam Therwnam, 
feu primitias are<e, de quibus Cap. priore. 
Poftea ex reliquis dccimas dedic Levitis, 
hasque vocabant JiW"\ "^Jj? <decimam 
primam , Tob.I, 7. Hocc folvebatur m fua 
fpecie, &, ut mihi videtur, non ferebatur 
a colono Hierofolymam , fed dabatur Le- 
vicis, qui incolebant urbes fiii diilri&us. 
Neb. X, 3, 37. Alii-putant, quod decim<e 
priirne necellario, aut a colono ipfo, auc ab 
ejus vicario, Hieroiblymas depoitandae fue- 
rint. sixt. amam. de Dec. 

IV. Ex his pvimis decimis defumebant 
decimain pro Sacerdotibus partem Levita?, 
quam vocarunt ^tySffi JP *ψ$β Decimam 
ex decima Neb. X-, 38• & Decimam fanBita- 
tum 2 Chron. XXXI, 6. Hanc tulere Le- 
vitoe ad domum Dei, Neh. I. c. Hac deci- 
ma Sacerdotibus data , Levitis ipforamque 
■domcfticis licebac vefci rcliquiis primnd de- 
timiz in omnibus locis, extraque ipiam 
Hierofolymam. Num. XVIII*, 31. 

V. Cum prtma decima foluta eflet, co- 
lonus ex eo, quod reli&um ipfi cft, depen- 
dit decimam fecundam. Hanc poterat co- 
lonus, ant in ipecie, aut ratione commuta- 
tionis , in valore pendere. Verum quan- 
do eam pecuniia folvebat , addebat tum par- 
rem quintam, ita, ut, quod 111 fpecie erat 
dcccm ad centwn , \n pecuniae commutatio- 
nc efTet duodecim ad centum. Hoc colo- 
mis tulkHieiOiblymam, exque eo paravic 
αγοίπην, feu convhium amoris, invitatis ad 
id Sacerdotibus atque Levitis. Verum ta- 
men 11011 quovis tviennio id adduxit Hiero- 
folymam , fcd confumfit domi in fuiS portis 



cum Levitis, pupillis, viduabus, & panpe- 
ribus. Deut. XIV, 28. 

VI. Annum teriium computabant ab an* 
no Sabbathico, quo terra quiefcebat , iic ut 
frima & fecunda decima penderetur a co- 
lono , prime, fecundo , quarto* ξ$ quinte 
anno poft Sabbathicum, tertio autem ξ? 

fexto anno, folummodo prim α decima data 
.eft Levitis, & fecunda domi confumta. 
μ ο s. κ ο τ ^ TreB. de decinia f^wida fol. 
199. Hinc, reipeohi fpeciei, vocatur haec 
^V iovO decima fecunda. Tob. 7, 7. Re- 
ipechi Fero iliius, quod quovis triennio 
ipauperibus 3ata cft, vocatur ^ ^ 1 ^?., 
■^τωχΰ^κ,άτη , decima pauperum, & ^V^ 
yurj$ decima tertia. Tob. 7, 8- Iis an- 
nis, quibus ea Hierofolyinam adduda eft, 
comedi debebac in atrio templi. Deut. 
XIV, 16. Per decimam urtiam intelligen- 
ila decima pauperum anno tertio ( 3 ) , qui 
■vocatur qfmus decimarum. Deut. XXVI, ία» 

VII. Oevimabant quoque fua pecora (4). 
Ex bubus ξ$ parvafccude, £$ ex omnibus 
iis, qu<e tranfennt fub vivgam, decimum 
qaodqiie erat fanctum 3eboi\e. L ev. XX VII, 
32. Qaidam Interpretum per hunc loquen- 
dimodum, tranfirefub vivgam, intelligunr, 
quod omnia pecora fuerint decimanda, quce 
pafcuntur iub cuftodia paftoris; quaii eo 
refpiciatur ■pedum ieu virga cuflodum, qua 
cuftodiunt pecora fua. Hebraci probabi- 
lius inrelligunt per eum loqueadi modum, 
modum decimandi pecora (5), qui ita ha- 
buit: 7/, cui fuerunt oves, aut boves, fic 
decimas fuas fcparavit. Cogit omnes oves 
Cf boues in angulum, in quoponit anguflam 
portam , quam dtue fimid nou poffimt tranf- 
ire. Extra prtamflatit cancs (6); vt 

ovcs. 



D Ε D Ε C Ι Μ I S. 



oves 9 ctudientes ipforiim latratus, ordine 
prodeant, altcra alicrnm fequente. Twn 
quidiim incipit numevare Virga; vna, du<e, 
tres &e. Et decimam rubro fivno notare, 
feu ea fit nwfcula , fcu fiemclla , perfeBa, 
feu vitio laborans > dicitquc-, h<zc eft pro 
decima. salomon iarchi Lev. XXVII, 
\z, & μ α ι λι ο ν. de Primog. cap. η. feB. ι, 5. 



VITT. Judaei, etfi in peregrino morentur 
folo 7 patria fedQ Leviticoque facerdotio 
exuti, qui videri volunt reJigiofiores, vice 
decimarum, difpertiuntur egenis decimam 
rcdituum fuorum partem , certo perfuafi, 
quod Deus ipforum forti eo ampliorem be- 
nediftionem fit affufurus. Tritiffimum 
enim proverbium hoc apud ipfos fertur: 
-Mvm fy^a -Ύΰνΐ? decimato propterea, 
itt ditefcas* 



IX. III.) Tempus anni , a quo decimas 
pendendas cornputabant, varium fuit. Ab 
Ehd ad Elul, h. e. ab Auguflo ad Aiign- 
fium, fupputabant, ut pecus rke decima- 
rent. Α Tifri ad Tifri vero, h, e. a Septem- 
bri ad Septembrem-, propter frumentum, 
legumina & herbas. Α Schebat ad Schebat-, 
h. e. ^anuario ad jfanuariwn, propter ar- 
borum fruohis. talmvd. TraB. de novo 
anno, ab initio. bvxt. Synag. $ud. c. 12. 
item μ ο s. κ ο τ s. in pnecept. ajjirm. 136. 



X. In hac Synopfi (quam s ι χ τ ι ν ν s α μ ά- 
μα mutuatus eft a scaligero) ob ocu- 
los ponitur modus decimandi iater Ifraeli- 
tas ufitatus : 



Pnedium 
coloni 
tulit 



< 



137 

"Viooo modios uno anno. 
100 modii ad minimum a co- 
lono pendendi eraatSa- 
c^rdoribus pro primitiis 
areac. 
5900 modii relinquebantur 
coloao , ex quibus duas 
folvebat decimas. 
590 modii erant pvima de~ 
cima pro Levitis. 
59 modios dabant Levitae 
Sacerdotibus , qui voca- 
bantur decimarum de- 
cim<e. 
5310 modii reliqni erant colo- 
no, ex quibus depende- 
bat decimam fecundam. 
531 modii erant fecunda de- 
cima. 
4779 modii, omnibus folutis, 
proprie remanebant co- 
lono. 
1121 modii erant iumma utrius- 
que decimoz conjun&ae ; 
quod plus effc quam fex- 
ta pars totius, nempe 
, 19 a 100. 



XI. Praeterea fciendum eft, quod cor- 
ruptis temporibus coeperint decim<z m gc- 
nere negligi, ipfius etiam Hiskioe aetate, 
adeo ut TnJpeBores inftituereiitur , qui de- 
cimationem fidelem curarent. 2 Chron. 
XXXI, 13. Hoc non obftante, circiter 
centum & triginta annis ante incarnatio- 
nem Salvatoris noftri, partim incuria Cura- 
torum feu InfpeBorum , partim avaritia po- 
puli, ita cosruptio invaluic, ut populus" 
omnes in genere dccimas negligeret ( 9 ) ; 
immo nemo aut pauci folvcrent vcl pri- 
S mam, 



i& GOODWINI L Ι Β. VI. C Α Ρ. IV. 

niam, velfecundam, vel pauperum deci- pauperum decimam folverent, folvere ta- 

mam ; fed Therumah gedolah , oblationem men dcberent decimamfeaindam , ξ$ obla- 

magnam tantum fideliter penderent. Ob tionem parvam , nempe riNpQ ΊΠΝ unam 

hanc caufam , dicit moseskots. fol. 199. partem de centitm. mqs. kotsen. ibid. 

tol. 3. Diebus fohannis Sacerdotis , <p/ Mentba , anetbum , £? cuminum videntur 

Simeonem juflum fecutus φ (credo quod fuiile e numero dubiorum, in quibus, etfi 

putet Johannem Hyrcanum ) decrevit Se~ decrettim Synedrii imperaret tanturn wiam 

natus magnus feu Sanbedrin, ut ordinaren- partem de centum , Pharifsei tamen juilam 

tur Curatores decimarum. ' decimam perfolvere fatagebant. Matth. 

XXUJ, 23, Hinc gloriantur, fe decimas 

XIL Hoc tempore multce ires in dubium dare omnium-, qu<s poffideant. Lnc. XV) 11 y 

vocatae funt, utrum etiam decimand<e efc 12. (ii). Qua in re fuperant ceteros Ju- 

fent, an non. Quare decidit Synedrium, daeos, qui utuntur privilegio a Syaedrio 

quod iti rebus dubirs, (quas vocabant conceiTo. 
^?!) (10) quamvis neque primam, neque 



CAPVT IV. 

DE MAT.RIMONIO. 

In. hoc capite de matrimonio' notanda ve- muntur ξ£ quafi obliterantur in filiabuf 

niiinti 1. Drflinffiio conjugum feu mtdie- nuptis* Hinc natum iiiud tritiflimum He- 

rum. 2. Modus defpondendi. 3. Kitus nu- brceorum : ^ΟνψΡ ""^i? "VS? D $ ππρψρ 

ptiarum. 4. F&rma divortii. familia matris non vocatur familia. α β ε νγ 

ε s r α Num. I y 2. Et e contrario mas e ms- 

II. L) Patriarcha? in V. T. habebant moria dicitur "Ql , quia confervatur patris 

iuas uxorum fpedes (i) : ; utraque ipfamm memoria in nlio, juxca illud dklum Abia- 

legitima cenfebatur, uxoresque erant, & lonis: Non eft mibi filius 1 P^ "^p? ^ 3 ^? 

propterea quoque utrkisque liberi legkimi propter menwriam nominis mei. 2 Sam. 

aeftimabantur. Hebraei plerumque alteras XVIII, 18. Eamdcm prolis mafcuIiE ratio- 

vocabant D^J uxares prkcipuas, du&as nemhabkam apudGraxos teftatur Eviupr- 

ib/ennibus iiuptiarum riribus. Quidam des: Έ,χυλοχ γ#ξ e ixos^ iraufag cipr&£ > fui- 

deduGunt haoc vcx:em a TV&i oblitus fttit, cra domusfunt mafcula ■proles. 
quafi obli-oiofts didce (2), quod plerumque 

minus memoria 'valeaiu, quam raares. Ve- III. Pofteriorcm fpeciem feminarum 

ram, non hallucinari videntur, qui dicunt, Vocabant D^T? uxores fecundarias (3); 

quod femincE ita denominentur de oblivio- quam vocem quidaiii compofitani eile ajunt 

ne, quia -patern<e familie oblivione p>re~ ex -w3 dividere^ £J ~W wxor, quall mxvt 

divifa 



Ό Ε MATRIMONIO. 



Ψ) 



divifa & dimidia, vertlmus concubinas ple- 
rumque, & quidcm noh incommode, nam 
ipfa Hebraica vox notat fubinde obfienum 
proJlibulum y aut commune fiortwn. 

IV. DifFerentia inter has concubinas & 
uxores primarias (4) multiplex erat. 

V. 1) Ratione difp.iritatis in regimi- 
ne familioe. Vxor primaria erat tanquam 
hera ; Concubina tanquam ferva, qua; Γ0Ι0 
thori jure fruebatur oeque ac uxor prima- 
ria, alias 'u\ cimftis inferior. Et hoc patet 
ex hiftoria Sarae & Hagaris. 

VI. 2) Ratione defponfationis. Vxor 
primaria ducebacur a marito certis donis & 
folennibus fponfalibus , uc pignoribus con- 
trachis conjugalis. Sic difpenfator domus 
Abrahami (qui veriilmiliter putatur ftiiiTe 
Eliezer y cujus ut mentio Gen. XV, 2.) 110- 
mini Ifaaci dedit Rebecc£ inftntmenta ar- 
gentea ξ$ aurea ac vefies Gen. XXIV, 53. 
Hic ritus etiam obtinuit apud Graecos, qui 
haec dona vocarunt e<W, donajugalia. 

Ύα,ων ry χ ΐ&ίλγσΊ (§ίλψ avaihw άγί<τ$-ΰθ 
Τίξος όικον Πηληος. 

Harum qiiam velit dileEamfine dote cibdu- 
cat ad aomum Pelei. iiomer. Iliad, IX. 
verf. 140. Prseterea uxor pvimaria acce- 
pit a marito fcriptum feu inftrumentum do- 
tale, cum concnbinje neque donwn neque 
fcriptum daretur (5). d. kiajchi. 2 Sam. 
veri! 16. 

VII. 3) Ratione liberorum. Soli li- 
beri uxoris primari<z erant hcredes pater- 
norum bonorum, liberi autem concubiii£ 

■ donoemittebantur (6). Abrabam dedit 



Ifaaco quidquid habebat, fiiiis autem concu- 
binarum, quas habuit Abrabam , dedit do- 
na. Gen. XXV, 6. Hic in traniltu note- 
tur, quod primogeniti , jure primogenitu- 
raj, acceperint duas paterne bereditatis 
portiones (7). Pater dabit ei portionem 
duplam ex omnibus, qiaz iiweniuntuy ei, 
nam eft initium vigoris ipfius. Deut. XXI, 
17. Hunc morem refpexit Elifa , petens, 
ut duplofupcrfe effet Eli<e fpivitus 2 Reg. 
II, 9. h. e. ut fuper fe eifetit duoe porciones 
ipiritus ejus , refpe&u reliquorum prophe- 
tarum, feu potius filiorum prophetarum, 
inter quos locum primogeniti fraftris obti- 
nebat, adeoque primogeniturae jus petebat. 
Sic ut putandum non ilt, quafi fuperciliofe 
ambiverit majorem ipiritus menfuram, quam 
fuperElia quiefceret, fed quod pecieric ex- 
cellere reliquos prophetarum, quibus dein- 
de pater fa£tus eft. Hebraicus mos lo- 
quendi in utroque loco idem eft: D?^'- ^3 
partem duorum. 

VIII. II.) In modo defpondendi notan- 
da funt 1) Intervailum temporis (8)? ih- 
tercurrens fponfah α & nnptias; quod qui- 
busdam vifum efl: annus plenus , ad mini- 
mum decem menfes: & hoc colligunt ex hi- 
ftoria Rebecae, cujus frater & mater re- 
Fpondent fervo Abrahami , iiiiam 11011 fta- 
tim commigraturam elle, fed ad minimum 
decem dies poft fponfalia inanfuram. Gen. 
XXIV, 55. Queni textum exponunt de~ 
ccm nienfes, ac per hos intelligunt ^ιψ 
&Ρ1 annum dierum (9). Gen. XLI, 1. on- 
kelos & r. salom. Sed lion admitti- 
mus hanc expofitionem. Nam, ctli noftra 
veriio habea^, at leajl ten dnyes, ad mini- 
mum dierum decadem, convenienter τόΓς 
LXX&fonti, 11011 tamenicquitiir, quod 
S 2 hoc 



HQ V GOODWINI L Ι Β. VI. C Α Ρ. IV. 

hoc tempus capiatur pro complemento de- ciebus, plerumque tamen fiebat. nummo. 

fiiiiti fpacij, intercurrentis fponfalia, & nu- Sique vellent, licebat fieri inftrumento lite- 

ptias ; fed potius prodit tenerum matris rarum ; aft defponfatio , facienda commix*- 

amorem, nolentis tam maturum difceiftim. tione, interdi&a erac liraelis ftatutis, & qui 

Hoc non obftante, plaufibile eft 7 quod in- contra iverat, eaedebatur virgis, etiamfi de- 

terceiferic intervallum temporis, inter fpon* iponfatio in fuo vigore ftaret. Hi folennes 

falia & nuptias ipfas, licet id deiiiiitum ritus iponiales peragebantur a marito &no- 

non ilt, auc determinatum certo dierum, va nupta fub tentorio feu papilione lumc in 

bebdomadarum, meti/iumque numero. finemere&o, quem ilia lingua dicunt <" , ?'^"1 

tabernaculum i\\) elias thisb. Huc 

IX. 2) Secundum, quod obfervandum alludic Piahnifta. Pfal. %IX, c, 6. Jn iis 

eft hic, eil ritus contrabendi matrimo- Soli pofuit tentorium. Et ipfe efl ut fpon- 

nium(io), qui in Ifraele triplex fuit , ' fie- fus , prodiens ex tbalamo fuo ; alacris efi 

batque contra&us i.Argento. 2. Scnpto feu ntheros-, ad deatrrendum iter. 
inftrumento. 3. Copulaiione. & hoec omnia 

$r<efentibus teftibus. ^ "TO3 iN ηο|α , χ. ΠΙ.) Ritus nuptiaks ( 12 ) perage- 

LPiys fy\D\ ΠΗ'22 Nummo,aut Literis con- bantur in concione ad minimum decem bo- 

tra&us, aut Jngreju , ξ$ hatc omnia coram minitm, benedidionibus & gratiaram actio- 

teflibus.. mos. kots. fol. 124. Nummo: nibus ad Deum, imde ipfa domus vocatur 

fuerit etiam λεπτον? auc pretium sequiva- Ν^ΗΠ JTQ & epkhalamia tD hnn hymni. 

lens. Eotempore maritus his verbis & fi- Sponfl amici intimi, qui comitabantur i- 

milibus ufus eft: "Η ΓΐΦΐψρ I^K V ?H ^^ pfum , cantanres hocce epithalamium, ap- 

tu es defponfata mibi. maimon. in Ifcboth pellabantur ώο) τ5 ννμ,φωνας, filii rbalami. 

ί\ j. Λ<?. ι. deditque nummum fponfie iii Mattb. IX, 15. (13). Tales mihi videntiir 

oculis teftium. Scripto: fcripiit autem fuiile triginta illi focii, quos aiiumiit Sim- 

hacce fequentiqueformuia: Efio mihi de- fon.. ffttd. XIV, 11. 
fponfata ; quod inftrumentum ίρίΐ praebuic 

coram teftibus, fubfcripro illorum nomine, XI. Formula hujusmodi benedi&ionis 

alias deiponfatio irrita fuiiler. Copuiatio- (i4)late defcribitur a genebrardo, cuus 

me: quando hax verba ordituseil: Ecce, fumma ha?c eft. Praecipuus horum focio- 

tu eris mibi defponfata coptdatione. Et rum, fumto calici benedicit, inquiens: 

iic cum ipfa unitus eft coram duobus tefti- BenediBus tu Domine Deus nofter, Rex 

bus; qua copulatione faola erat ipfius con- mundi-, qui creas fruHum vitis. Deiade 

jux. Vbi cum ea ie commifcuerat modo pergit: BenediBus fit Dominiu Deus no- 

iJlicito, & cum nondum defponfata, auc fier , Kex mundi > qui creavit bominem fe- 

faiSla fponfatione danailaria fine teftibus, cundum imaginem fuam y fecundum imagi- 

non fuit hax deiponfatio rata habita. Vt- nem fimilitudinis fu<e, & paravst ee fibi 

cunque fit, inteirdidum ipii fuir fecundo <edificationem ^ternam; Beneditfus fis tu 

concubim ante peradas rite nuptias. Et Domine. qui eutr. creafli. Poftea fequituri 

]icetdeiponfa.tio/ieripoUeciIngulishislpe- Benedittus tu Domine , Deus nofter, φιί 

creafii 



D Ε Μ Α Τ R Ι Μ Ο Ν Ι Ο. 



Η' 



creafti gaudium & Utitiam , fponfum ξ$ 
fponfam, charitatem amorem frater- 
num , hilaritatem tfjucunditatem , pacem 
ζ$ focietatem. Precor te, ο Domine, cito 
audiatur in civitatibus $ud<e ξ$ vicis Hie- 
rofolymtt vox gaudii £f l<etiti<e, vox fponfi 
ξ$ fponfie : vox exultationis in thalamo 
dulcior eft omnifeflo , ξ$ liberi fuaviores, 
qnam fuavitas omnis cantionis. Hoc ή- 
nito, propinat conjugibus novis. 

XII. Hic ritus celebrandi Deum hoc 
temporc non fuit fupervacaneus & fruftra- 
neus; -fiqiiidem fru&us ventris expe&aba- 
tur a Deo, tanquara iingularis benedicHo. 
quoci agnofcunt Judori", quando dicu;it: 
Quatuor Claves fant in manu ejus (15) , qiii 
rotius mundi Domiaus cluit, qux nec An- 
gelis nec Seraphimis concreditse fimt; 
nempe, Ό&ψ2 n ?2"?? Π^Ρ &Ί®9 OnEp 
srrpy nnac rntoj? ' clavis pluvti, Clavis 
cibationis , Clavis fepulcrornm , ξ$ Clavis 
ftevilitatis. targvm hierosol. Gen. 
XXX, 31. 

XIII. Quod attinet Clavem pluvi<e , fic 
loquitur Scriptura : Aperiet tibi Dominus 
thefaurum fuum bonum , c<elos, admitten- 
dum pluviam in terram tuam. Deut. 
XXVIII, 12. Quod attinec Clavsem ciba- 
tionis, iic legitur : Aperis manus taas , ξ$ 
fatias omne vivens benevolentia. Pf. CXL V 7 

16. Qupd attinet Clavem fepultune, ita 
Raberar: Ecce ego aperiens fepulcra tua, 
Ezech. XXXVII, 12. Quod attinet Cla- 
vem fterilitatis : Deui recordatus efl Ra- 
thelis ξ5 ' aperuit matricem ejus. Gen.XXX, 
32. quibus docetuiyquod has quacuor res 
Deus fibi fuosque poteftati reiervarit, fcil. 
fluviam, alimentaj refulcitationem noftro- 



,«e- 



fum covporum, Ο propagationem ge~ 
neris. 

XIV. Tempus nuptiavum (16) plerum- 
que videtur fuifle feptem dierum. Vid. 
τ η ι s υ ι τ. in [ΓιΠ. Simfob nuptiarum fua- 
rum feftum celebravit feptem dies. $ud. 
XIV, 13. Et de his feptem nuptiarum dic- 
bus inteiligunr Theologi illud Labanis ad 
Jacobum de Lea : Comple feptinmnam hu- 

jus, tumdabimus tibi quoque iflam. Genef. 
XXIX, 27. avgvst. Qu<eft. Gen. fuper 
Genef. c. 88- Quo difto puiatur petiifle, 
ne Jacob repudiaret Leam , fed confirma- 
retpraefens connubium, complendo ordina- 
rhim nuptialhtm dierum numerum. Ab 
hoc ritii, uc & ab illo Jofephi , feptem die- 
bus lugentis patrem , Gen. L, 10. ortum eft 
illud inter Judceos proverbium : Septem ad 
convivium , feptem ad luBum. 

XV. Summus nnptiarwn moderator 
vocamr ΠΠψο hy3 ? quod nomen apte 
exprimitur per illud, χ Αρχιτ υάλινος, $oh. 
Hy 9- ( l 7)• Hodierni Judxi In Italia, in- 
vitantes quempiam ad nuptias, ha?c ajunt: 
N. N. invitat te, nt tefteris cdnjiigtum fi- 
li<zfu£ pr<efentia tua in nuptiis, &c. Cui 
regerit invkatus : 3"to ^i? s τ ν κ. de Con- 
viv. I. 2. c. 3. Quod quidam exponunt e£- 
fe communem gramlationem Fortuna bo- 
na ( 18 ) ! Verum, potius putem , quod no- 
vis conjugibus adoptata eo {xtfingularis bc- 
nediBio in generatione pvolis ; hmc annulo 
pronubo idem hoc infcriptum erat; i? 
3lto. mvnst. Gen. XXX. Hebraei etiairi 
Planctam Jovis voeant ^J? , cujus inilu- 
xum magnsc virtutis in generationem eilc 
reputant. Sed Mazal notat aliucn Plane- 
tam aut iydus cceli, juxta illud Hebrsoijjm 

S 3 tri- 



i42 GOODWINI L Ι Β. VI. C Α Ρ. IV. 

tntum: Νοη eft t tibi~idla herba inferws, literque regunt. Do quoque tibi dotem 

cui nonfit Mazal, Jydus, in firmamento s virginitatis tu&, 200 denarios argenteos, 

ξ$ το Mazal ferit ipfam, £$ dicit ei: qui tibi dcbentur juxta legem, ut £$ alu 

Crefce. Sic , tjuia etiam 3V0 notat bonum, mentum, veftimenta , ξ$ fuffickntes necejji- 

phrafis ifta fonabit: fiat faufia hora, aut tates, nec non cognitionem juxta confuetjh 

fub bono PlanctaJ dinetn univerfae terr&. Sic Clarona virgo 

acquiefcit hoc, fitque conjux R. Mofis 

XVI. Tempore nuptiarum tradit quoque fponfi, FiL R. Jehudae. 
maritus uxori inftrumentum literarum (19) , 

icribente id Norario, folvente Sponfo. Hu- XVIII. Fiuitis nuptiis, uxor 'a marico 

jus jure fponfus fuse fponfae dat 200 dena- triapofcere poterat (21). 1. alimenta^ 2. 

rios, h. e. 50 ficlos , fifitvirgoj fi autem veflimenta, 3. wncubitum , feu jus thala- 

fa vidua, 100 denarios, k. e. 2.$fidos. Hxc- mi ; quod notant ex Exod. XXI, ίο. Si 

que iiimrna vocata eft radix, feu ■prozcipua aliam accipet fibi , veftitum ejus, alhnen- 

dotispavs. Dos minor eiTe non poterat, tum ejus , officium debiti cotyugalisy noti 

fcd major, pro lnbitu fponfi, fuerit etiam fubtrabet. Quo reipicit Apoftoius, id 

talentum auri. Mentio ik contraohis inter oiHcium vacans ϊυνοιαν οψαλομενην , debi~ 

Tobiam & Saram,- formati non per Nota- nim bcncvolentiam. 1 Cor. VII, 3. (22% 
rium, fedRaguelem, fponiae patrem. Vbi 

notandum, quod ante exarationera hujus XIX. Vxor, cum primutn Oftenderetur 

inftrumenti lkerarii fuerit traditio mulieris marito., texit caput tegmine, in fignum 

trdditiz marito. Verba adhibica funt : Ec- fubjeBionis (23). Rebecca actepit peplum, 

c-e fecumlwn legem Mofis accipe illam. Tob. ξ$ operuitfe. Gen.XXlV,$$. Propterea- 

VII, 15. que ( nempe in ilgnum fubjeBionis^) debet 

mulier ε'^ της παραλής εξχτίαν \χ<χν. ι Cor. 

XVII. Copia Tiujus infirumenti dotalis //,10.(24). Vbi per ifysa -ίαν poteftatem 
(20) fumta eft a bertramo ex Taimu- Apoftolus intelligit velamen. Si quis quae- 
dp Babyi. Vid. dvxtorf. Grammat. rat, cur velamen intelligat ^tfpotejlatem, 
Chald.pag.ifit). Summaque ha;c effc : Sex- praeiertim^cum ilt nota fubjeoHonis ? Refp. 
to feptimana die, cjimrto menfis Sivan, an~ Apoilolus , quura fuerit Hebreus ex He- 
1105254. α cond. M. jaxta computum, quo brms^ pocuit refpexiile Hebraicum voca- 
iitimuv hic MaJJili&, urbe fita ad mare, bulum *^t]i quod notat velamen, defceii- 
Scboar fponfus R. Mofes, filius R. $ehu- ditque a verbo ^T)fubdidit, fubjecit^ pote- 
d<e, dkit fponfis Claronz filice ex R. Da- fiate ufus eft(i$)i & fic vox Gra?ca ifyo-ia, 
vide R. Mofis , civis Lifabonenfis filio. eodem fenfu, quo Hebraea, fumi poteft. 
Sis mibi in nxorem fecundum lcgem Mofis Et fane, quid eft illa fub viro fubjeftio, 
ξ§ Ifraelis , ξ$ βξο ficundum Dei verbum niil potejlas ξ$ proteBio uxoris, fi confera- 
te colam, bonoralo, alam, regam; JtcuH- mus priftinum virginitatis ipilus ftatum? 
diun morem virorum in Ifracle, qui fuas Etproindc, marito zelotypia accenfo ad- 
tonjuocs colUnty bonorant, fuftentant, fide- vcrfus iilam , tum iiiter alia triftia figna ju- 

bcba- 



D Ε Μ Α Τ R Ι Μ Ο Ν Ι Ο. ι 4 3 

bebatur quoqucftare, ad probationem fuam, mifi, atque expuli te,'te, inquam•, N. uxo- 

nudato capire y Num. $, 18. ^T) ^'"^fine rem meam de fvovincia N. pliam Rabbi N. 

Redid, oww ί^ατίας. Sic ego interpreror hahitantis in pvovincia Ν. ξ$ nunc in loco 

yerba maimon. in Sota- e. 1-feB. 5. Quo N. fito prope fliwium N. qu<e anuhac itxor 

fignificabarar, quod fi fe purgare a crimine mea futfti. At nunc te repudio , dimitto^ 

non poflet; άπο tS vw & in pofterum exu- ^ te expello, ut libera ξ$ tuijurisfis-, ab- 

enda eiTet omni poteftate, qua antea fub easque £f nubere po£Is alii alicui viro, cui- 

marito gavifa eft.. tunque placuerit. Et nullum virum repu- 

dies propter me-, ab hodierno die nsque m 

XX. IV.) Pera&is nuptiis perfeftoque perpetuum. Libera ergo ξ$ legitima es 

conjugio, fubinde admiiTus eft libellus re- cuivis homini : Atqui hic efto tibi α meli- 

pudii (26), quem Hebrcei vocant 130 bellus repudii, epiftola divortii, & literx 

Τ\λΤ\νθ , Graeci βιβλίον χττο^ασ-ια ? libellum expulfionis 7 fecnndum legem Mofis ae Jf- 

abfciffionis-, quia uxor lioc pa&o abfcinditur raelis* 

a familta mariti, ΛΤ rf- xr +„a:~ 

N. jihus N. tejhs 

XXT. Decem res ceniebantur requiiitce J J 

fuifle tanquam fundamenta & rationes re- Hccc forma repcrrmr apud mos. kots. 

pudii (27). maim. de Divort. c. 1. fe&. 1. fol. 133. Aliud exemplar ibidem habetur, 

nim. 1. Vt non nifi fponte maritus ipfam item in mose aegyptio, part. r.fol. 59? 

repiudiaret. 2. Vt dimittererur libello ■, unde defumta eft hax teftium fubfcriptio, 

non ulla alia re. 3. Vt famma libelli ejfet quam- appofuimus. 
de repudiatione ξ$ expulfione ejns ex pvj- 

fiUJone. 4. Vt caufa repudii ejjet inter XXIII. Hic libellus icriptus eft a Kota- 

ipfum^ ipfam. 5. Vt Jcriberetnr cwttil- rio (30). selgm. iarchi. Hof. /, 10. 

lius n&mine. 6. Vt non deejfent p>cft ejus Praeterea uxor repudiata & vidua non pote- 

fcviptionem aHiones , pr&ter infinuationem. rant fecundum corijughtm ingredi-, prius- 

7. Vt tvaderet ei. 8• Et qutdem coram te- quam abiijjent 90 dies pofi aiem repudia- 

fiibns. 9. Atque fecundum legem repudii. tionis aut mortis mariti ^conjugii ultimi, 

10. Vt maritus, aur alius in boc munus de- eofine r utpateret, utrwn pr<egnans ejjct> 

fntotns, traderet uxori(2S). annon, ξ$ ut liqueret y utrumfit fem^n pri- 

mi an fecundi mariti. maimon. deDivort» 

XXII. Formula libelli illius (29) haec cap. 11. feft. ig. 
fuit : Die hebdomadis N. menfu N. anni 

Ν. α C. M. computo, quo utimur hac in ur- XXTV. Recepta apud Romanos confue- 

be Ν. βία ad fiuvium N. in promncid tudo fuit (31) circa nativitatem Saivaroris 

A 7 . ego N* filius Rabbi' N. de provincia N. noftri , iit ipfe etiam femiaac maritos fuos 

fed nunc habitans tn loco N. prape adflu- repidiavent y & aliis pro lubitu nuberear. 

vium N. volui cum fnmmo animi confinfu, Dc hac re Joquuntur gentiles Seriptores. 
f$ absque itlla coaBwie, ac repudiavij di- 

- - Sic 



, 44 GOODWINI 

- - Sic.fiunt oBo mariti 

JQtityuue per autumnos. - - 

ι ν ν η ν α l. Sat. VI. verf. 230. 

Et Jinbct decimo jam Thefrfina viro. 

μ α r τ ι α l. /. 6. Νοη Confulum, fed marito- 
ruin numero annos fuos computant &c. se- 
nec. 3. deBenef.16. Literceab uxore tra- 
dltos vocabantur γξάμματα άπολάψί-ως f li- 
terz (kreliffiQtiis, non abfcijffionis, aut di- 
mijltonis. plvtarch. in Alcibiad. Ea- 
dem praxis & apud Hebroeos valebac{32). 
Hinc eft illud Marc. X, 12. Si muHer vi- 
rumfuum relicperit, άπολΰΰ-'/ι, £Γ nupferit 
alii, &c. 

XXV. Licet autem eo cempore iecunda 
cuin aliis connubia poft divortia hxc hu- 
manis legibus non prohiberentur, attamcn 
Dei lex tam repudium iftud feu diwrtium 
quam conmibium iftud damnat; & iftae per- 



L I B. VI. C Α P. V. 



ibnx* ingredientes fecundum thalamum 
poft talia dhortia, habentur a Deo digami. 
Ob hanc n,tioriem jubetur preprimis Mini- 
fter elle μ•.2ίς γυναιζος dv^ , unius nmlieris 
vttj ι Tim. 7/7, 2. & mulier ivog ανΰξος yv 
yij, unius viri mulier. ι Tim. V, 9. In 
quibus locis nupti<e fecundce ( Γι vir aut mu- 
lier e vivis abiit) non plus prohibentur, 
quam Poeta iliis interdicir, in ilmili loeuen? 
di modo : 

Vnico gaudens mulier marito. 

horat. Carm. 3, 14. 

XXVI. Tandem nota,- quod fponft fuo 
marito quoque attulerit dotem jam mino~ 
rem , jam majorem ; quara vocabant Rab- 
bimWJfty (33). elias tkisb. item se- 
lom. iarchi Geti. XXXI ^ 15. Ita Ra- 
guel dedit ipfi Saram uxorem ipfius cum 
dimidio facultatum , mancipis, jumentis-, 
ξ$ pecunia. Tob. X, 10. 



CAPVT V. 



DE SEPVLTVRA. 



Multse cenmoniae obfervabantur ante de- 
nati hominis humationem. I.) Proxi- 
vms fanguine claufu oculos momd (1). 
tfofipb imponet manum fuam oculis tuis. 
Gen. XLVI, 4. Hic ritus & ipils Roma- 
nis atque Groecis peregrinus non fuit. 
ovidivs: 

Ille meosocuhs comprimat, iUe tuos. 

Όυ μεν σοί γι πατήρ και πότνια, μήτνξ^ 

Ό<τε καΒ-Λίξηα-αη &Λνόντι. 



Νοη equidem tibi velpater aut ρ α mater, 
fed quicunque p-ement oculos movienti. ho- 
m ε r. Iljaa. 2. 

II. II.) Lavabant cadaver (2). Ta- 
bicham mortuam poftqiiam lavijfcnt, po- 
fuerunt iv ύπίρώω, jn coeruiculo. ΔΒ. ΙΧ,Ή. 
Baptizatio feu lotio circa tale tempus tri- 
plcx fuit. 1. ΒΛπτίτμ,ΰς άνο νϊ/,ξων , Ablll- 

tio pollutionis acccrfit& ex contatfu mortui 
(3), Sir. XXXIV, 29. Ita homo nefcius 

inyro- 



D Ε S Ε Ρ V L Τ V R Α. 



HS 



improvifoquc cafu pollutus , lotione aliqua 
mundiltUS eit. 2. Βαπτισ-μος των νίκρων , 

ipfius cadaveris ablutio. Sic lota eft Ta- 
bitha. Vox autcm βαπτισ-μΰ, non extra- 
ordinarie applicatur iommuni lotioni-, uti 
Marc. VII, 4. legimus de lotionibus poculo- 
rum, fextaviorum, aramtntorum, leBo- 
rumque. Ilt S. Textu eft vox β&πτισ-μος. 
Prior iftarura lotionum erat Judoeorum pro- 
pria ; pofterior & Jucteis fuit familiaris & 
Chriftianis. tvertvll. Apol. c. 47. item 
ε ν s ε u. Hifl. lib. 7. c. 17. & eriam Genti- 
libus : 

Corpusque lavant frigentis ξ$ ungnnt. 

virgil. Aeneid. 6. vef£ 219. Denique 

3. Καπτια-μος ύπϊξ νίΚξων , loTtO pro mortUiS. 
1 Cor. XV, 29. (4). Vfitata folum Chri- 
ftianis haud bene inftitutis. 



III. Quaritur hic , qualis baptifmus fue- 

rit? Hunclocum, attamen cum fubje&io- 

nejudicii, intelligo cum ambrosio inh. 

I. de lotione facramentali, applicata qui- 

busdam hominibus vivis , nomine & cauja 

amici, fine recepco baptifmo denati, ex fii- 

pcrftitiofa opinione, quail baptifmusm vi- 

vo pera&us, nomine mortui, juvare poilec 

eum, qui fine baptifmo lucem reliquit; ica 

ut Apoftolus, hos iliperftkioibs Corinthios 

proprio gladio confecturus, refurre&ionem 

mortuorum confirmet ex ipforum errore, 

probans, quod ipforum anilis ritus tingendi 

aquavivos, mortuorum loco, fruftraneus 

vanusque eilet, nifi exfpedaretur mortuo- 

rum άνά<τΛ<τις. Hinc Apoftolus cum em- 

phafi diftinguit peribnas, verf.feq.ldicer.s: 

quid ξ$ nos periclitamur omni hora ? Evin- 

cit refurreinonem vi duplicis argumenti: 

frius dacitur a iuperilitioio- ipforum ritu <Sc 



baptifmopvo mortuis ; pojlerius de omnium 
horarum pcriculo , quod nos, h. e. ipie A- 
poftolus & alii Chriftiani, fubimus. Itst, 
ficuti Pater ifte notat , Apoilolus npn ihf- 
fragatur ipforum errori, fed convincit 
ipfos de refurrectione , ex ipforuii\, licet 
vitiofa, praxi. Quod autcm vicarium tale 
haptifma, uti id tertvllianvs vocar 
de Kefurr. carnis, in ufu fuerit apud Mar- 
cionitas, immo & apud Cerinthianos , res 
liquet. ε ρ ι ρ η. ad Cerintk. H<cref. 2%. 

IV. Modus ejus fic defcribicur : Quando 
aliquis Catecbumenus morituv, tum vivus 
quidam fubter denati UBo recumbit , acce- 
dentibus aliis , qui mortuum rogant , num 
baptizari velit? qui qaum non refpondere 
pojfit, pro ipfb refponjum dat fubter leBo 
jacensj aitque, fe velle baptizari ; ξ$ fic 
ba-ptizant ipfum vice mortui, fcenafn quafi 
in theatro agentes. chrysost. ι Cor.XV. 

V. Tercius ritus Judoeis circa mortuos 
uiitatus evatpollinBura corporis(5), quam, 
uti probabile eft, hauferunt ab Aegyptiis. 
Reperimus enim, quod Jofephus primus 
fit, qui hunc obiverk ritum. Gen. L, 2. 
Aegyptius pollinSurx modus ita habuit: 
Auferunt vifcera tx cadavere, purgant ac 
lavant vino daBylidum, ξ$ rurfus aromati- 
bus. Poftmodum replent inteftina pura 
contufa myrrha ζ$ cafia aliisque aromati- 
bus , ( praecer thus ) ξ$ oflendtmt. Deinde 
■condiunt corpus, 70 dies nitro abfcondentes^ 
non diutius: pofl 73 dies lavant corpus, £f 
byjfo gummi illit<e involvunt, qitod gummi 
Aegyptii nfurpant pro glutine ; Grttci vo- 
cant ταρίχενσ-ιν. iierod. Euterpe. 

Τ VI. Vfus 



ΐ4<5 



GOODWINI LIB. VI. C Α Ρ. V. 



VI. Vfus illius erat, ut confervarentur 
corpora, ne tam cito putrefcerent. Quan- 
do autem noil diu tardabant tepulturam, 
aliam adhibebant poUinfturam, nerape ex- 
temum aromatum & iuffimentoram illitum, 
rerinente inteftina ventre. Hoc vocant 
Grceci ενταφίαζαν. Vfurpatur taraen το 
Ινταφιάζαν, in Scripturis lata ilgnincatione, 
ad denotandam utramque condituram. 
Immo ί$-αψαν, fepeliverunt occurrit Gen. 
L, 26. pro eo, quod in Hebr. exftat, Ί"ώ?Π*1 
ξ$ aromatibus condiverunt. Verbum Ιντα- 
φιάζαν, adhibetur Salvatori noftro foh. 
XIX, 3. Subinde cremabant cadaver, of- 
faurna condentes. Amof. VI, 10. (6). Vt 
plurimum aucem totum fepeliebant corpus. 

VH. Vetufti Judaei, il 11011 acceperant a 
majoribus fepulcretum (7), tum iibi ipils 
comparabant , quo ipfi olim ipforumque 
familia reconderentur. Facies ejus loci 
haec fuit ( 8 ) : Caverna fornicata erat ex ru- 
pe , fex cubitorum longa ^Ψ '? n^ssi 
talmvd. Seder. Nez. m Bavabathra c. 6. 
& quatuor lata ; in qua ock> aliae minores 
cellulae feu cavernulae (aut juxta alios trede- 
cim ) diftin&as erant pro recipiendis cada- 
veribus. Quoties quempiam humabant, 
folebant ori fepulcri ingens faxum appone- 
re ( 9 ). Cavernam feu fornicem ipfum 
denominabant de bumationis a&u "^sP fi- 
pikrum , aut de ipfius forma ^"^J? fpelun- 
cam. Cellulas iftas, quibus reponebatur 
cadaver, vocabant D^DIS tumulos, & faxum 
i& lapidem volutationis. Haec mukum 
lucis afferunt Evangeliftce : ^ofepb, cum 
accepjfet corpus Chrifti*, invohit illudfin- 
done pnra, pofuitque illud iv τω αυτί μνη- 
μάω καιν ω 7 in monumento fuo novo , qaod 
wlaverat ex ptra ? ff advolvit faxum 



ingens oftio fepulcri. Matth. XXVII, 
59, 6°• 

νΠΙ. Haec fepulcra feu fomices quum 
ditiores pingerent, ornarent, & polirent 
circa os feu introitum eorum , kinc fluxit 
ille mos loquendi: Sepulcra dealbata (10). 
Quoties occafio erat recolendi memoriam 
alicujus amici mortui, aut de eo loquendi, 
ufifunt eo: n ?l?7 p^ "Qlmemoriajufti 
βΐ in benediBione. Prov. X, 7. (11). Pro* 
pterea Rabbini 7 quoties citant aliquem ve- 
nerandum au&orem, confueverunt femper 
addere honeftam hanc eommemorationem : 
N. BenediB<e memori<£. <K Ordinaria i- 
pforum epitaphia (12) haec erant: iHD^3 
rho nnk" II» f J2 rvjn» njfin Anima ejus 
fit coiligata in hortum Edenfeu infafcicu- 
lnm vivorum. Amen Amen Amen Selah. 
scHiN-DL. in vote TBt. 

IX. Recentiores Judaei fomnia fbvent de 
loco fepulturx (13), perfuadentes fibi, quod, 
ubi Ifraelita animam efflat in terra peregrina 
extra terram promiffionis, is exfors futurus 
fit refurreoHonis , ni/I ipii Deus viam fub- 
terraneam expedire dignetur (14)? P er 
quam ipfius corpus continua volutationc 
& rotatione feratur in terram Canaan. 

X. Fundamentum hujus opinionis dcili- 
mitur ex mandato Jacobi ad filium fuum 
Jofephum , ne ipilim conderet terra Aegy- 
ptiaca, fed Canancca; cujus mandati tres 
afferunt rationes. 1. Quia Jofephus per 
Spiritum Propheticum pramoverit , quod 
pulvis illius terrce poftmodum commutan- 
dus fir in pediculos. 2. Quia illi , qui de- 
cederent extra terram iandam, non refur- 
reoluri fiat, niii prius ipibrum corpora vo- 

luta- 



DE SEPVLTVRA. 



147 



lutatione difficili & acerba per cavam iftam 
viam eo deferantur. 3. Nc Aegyptii-ipfum 
adorarent idololatrice. salom. iarchi. 
Gen.XLVII, 20. (15). 



- - - - Planxeve fovoves 

Nqjades, ξ$ fettos fratri im$ofueve ca- 
pillos. 

Subinde folas tondebant genas, interdum 

XI. Celcbrarunt itidem convivium fune- fupercilium; quce gentiles confuetudmes 

bre (16), quod dicicur panis hominum. profcribuntw. Deut. XIV, 1. 
Ezecb. XXIV, 19. & calix confilationis. 

$er.XlV,7. Quoniam adhibebatur adyo- XIV. III.) Ibant nudo capiie (19), ut 

landum eos , quorum cor moeftum eflet. poflent id pulvere & cinere confpergere, 

Simile eft Romanorum filiternio. Ex duo- teftantesy£ indignos effe, quos terraportet* 



bus his pofterioribus locis obfervare ροίίϊι- 
mus , quod in fepeliendis amicis fequentes 
ufurparent ceremonias; quasdam ad te• 
ftandum, & quasdam ad ampliandum fuum 
moerorem. 



XV. IV.) Jbant nudo pede (20) , ad ma- 
joris humilkatis ipeciem. 



XVI. V.) Obvelabant labia (21); quod 
erat fingularis mceftitiae pudorisque nota. 
XII. I.) Seipfos fecabant (17), hoc eft Et pudefient videntes, ξ$ tompungentur 
vulnerabant, aut inftrumenro membrum fatidici, ξ$ operient mentum omnes , quia 
aliquod corporis amputabant. Hanc feri- non eft re/pon/io Dei. Mich. III, 7. Qucc- 
tatem didicerant a Gentibus, quoe non tan- ritur, quomodo obvelarinc fua labia ? Refp. 
tum ora laniabant, fed & quasdam corpo- putantur fecifle extremitatibus palliorum 
ris partes acu fauciabant, vel alias incide- aut veftinm injeBis. d. kimchi & aben 
bant, atramentumque fuperponebant, quod esra. p. fag. Lev. XIV, 45. 



in cultum Dcemonum iliorum fiebat. Prcc- 
cipitur ergo , ne ullo pa&o , ficut Gentes, 
fcrirent carnes iuas, Deut. XIV, 1. quem- 
admodum facerdotes Cybeles & Dece Sy- 
rorum, ut referc lvcianvs. p. fagivs 
Deut. XIV, 1. 

Vnguibus ora foror fxdans , ξ$ peBora 
pugnis. 
virgil. /. 4. Aeneid. 673. 

XIII. Et II.)' fibi ipfis calvitiem facie- 
bant (18) variis modis, aut tondendo capil- 
los, aut evelkndo manibus, auc exftirpando 
raedicamentis. Aliae nationes folebant ra- 
dere caput, & capillitium offerre mortui 
caufa. ο ν wx Met. 3. verf α fin. nj. 



XVII. VI.) Difuebant vefles fuas (22). 
- - - Scijfaque Polyxena patta. 

ivvenal. xSat. 10. ver£ 262. 

XVIII. Tandem VII.) Lumbos cinge- 
bant cilicio. Gen. XXXVII, 34. (23). Hx 
fuernnc generales luftus notae & figna, u- 
furpata in omnibus majoribus lugendi oc- 
cafionibus. 

XIX. Praeterea duo infuper funt figna, 
fepulturcc propria , ad amplianduin luclum. 
1. Mufici (24), qui fono querulo cVflebili 
affe&us populi ad ploratum movebanr. 

Τ 2 • « Horum 



14$ 



GOODWINI LIB. VI. C Α Ρ. VI. 



Horum duae fpecies erant. Alil modulaban- 
tur tibiis, alii infonabant inbis. Mqjoris 
ztatis fortunaeque funera ad tubam ρνσ~ 
ferre folebant, minoris vero tetatis £5*con- 
ditionis ad tibias. s ε r ν ι v s. Aeneid. 

Cum fignum luffus cornu grave mugit 
aduncp 

Tibia, cui teneror fuetum producere 
manes 

Lege Phrygum ηιοεβα. 



stativs Tbeb. L 6. verf 121. Hoc re- 
ipe&u dicitur, quodjefas, fufcitans filio- 
lamjairi, expulerit τχς άυλητάς, tibicines 
Matth. IX, 23.. Et 2. Femin<e eodem fine 
tonduffg (25) ad modulandum lugubre car- 
men,, & exterioribus lu&us fignis catervam 
commovendum fortius. Vocate lamenta- 
triceSy ntveniant, ξ$ adfapientes femi- 
nas mittite, ul veniant $er. IX, 16. Has 
vocabant Romanti Prxficas, quaii in hoc 
ipiiim proefe&as.. 



C Α Ρ V Τ VL 



Ό Ε IVREIVRANDO. 



Modus jurandi icepe iiebar elevatione 
raanuum veriiis cadum (t)• Dixit 
Abraham ad Regem Sodomaer extult ma- 
num meam ad fehovam , h.e.Juravi, me 
non capturum eife vel fiJum, vel corrigiam 
calcei tur. Gen. XIV 7 , 22, 23. Quo reipicit 
Pfalmifta: extulit manum fuam. PJalm. 
CVI, 26. 

II. Interdutn jurans ■ponebat manum 
- fuam /fubter femore alterius (2), cxnju- 
rabat. Legimus ka Abrahamum admini- 
itralie hunc jurandi modum. Gen. XXI V, 
2. & facabum. Gen. XL VII, 29. Quam• 
cerimoniam quidam expoiumt eile fubje- 
Bionis fignum. aben esra Gen. XXIV, 2. 
Alii di&itant fuiile myftevium circumcifio- 
nis, cujus notam ferebant circiter emrt cor- 
poris locum. saLom. iarchi ibid. AJiis 
videtur probabilius, fuiile myflicum fignum 
Ckrifti promiffi feminis , quod nafciturum 
cifet ex lumbis Abrahx aut femore, quem- 



admodum fimilis loquendi modus ufurpatur 
Gen. XL VI, 26. anim<e egreflk ex femore 
jfacobi. avgvst. Quxfl.fnperGen. LXII. 

III. Inrerdum etiam jiirabant flando co- 
ram alrarL 1 Reg. VIII, 31. ( 3 ). Qui et- 
iam mos Athenienflum fuit. alex.ab α l ε x. 
I. 5, c. 10. item Carthaginienilum. livivs 
Dec. 3. /. 1. valer. m, l. 9. c. 3. ac Roma- 
norum. 

Quantum quifqne fua nummorum fervat 
in arca, 

Tantum habet ξ$ fidei: jures licet, tf 
Samothracum, 

Et nofirorum aras, contemnere fulmina 
■pnuper 

Creditur atque Deos. 
ivvenal. Sat. 3, verf. 143. 

IV. Qb- 



D Ε Ι V R Ε Ι V R Α Ν D Ο. 149 

IV '.OljeEum legitimt juramenti "fuit at~ rat. ioseph. contr: App. I. 1. p. 147. Si 

que eft foliis $chova, unde juvans dicitur quis juraverat per altare, nihil erat, quod 

tonfiteri Dewn ( 4 ). Conf.. fefa. XL V, 23: ii autem per donwn fuper eo; tenebatur ( 9 ). 

cum Rom. XIV, 11. Antiquus autem mos ^Matth* XXIII, 18- 
imponendi juramentum hic fuit: Trihue• 

gloriam Deo. jfof. VII, 19. jfob. IX, 24.. VII. Et licet lexDei pracipiat & fuften- 

Deus itaque glorificatur juramento, quia eo tationem & honorem parentibus impercien- 

fit folennis confeffiodivince omniprtffentitfy dum, nihilominus, ubi fe obftrinxerant j#- 

quod ubicunque proefens fit; item <?;»»/- rejurando Corban (10 ) r fcil. parentes non 

fcientiti, quod iirjt πάντα, τξτξαχηλισ-μίνα, a fe adjutum iri, putabant fe lege iblutos 

T»7j οφ&αλμ,οϊς. ciurx, abditaque quieque eile. De quo talmvd. hieros. TraB. 

pernofcat; veritatis, quod fit cultor veri- de votis- c. 10. dicit: Quivis tenetur fuum 

tatis & nltorfalfitatis; jnjittie, quod fir patrem ξ$ matrem konorare* nifi contra- 

ίκύτίος, promtiTs; omnipotentifi , quod fa- r/«w voverit. Et fatis manifeftum eft,, 

tis virium ipfi fint ad puniendum eos, qui , quod Judaci iaepe fiHennihus promijjis tkju- 

Deo perjurio illudunt. Et quemadmodum ramentis feipfos devinxerint, fe huic vel il- 

objeBum legitimi juramenti erat folus Deus Η nihil commodi prasftituros. 'Όψψ πι- 

(5), ita docet, quod non cito & incaute ς-χντα,ι τω $etvi μη παμ^&ιν ώφίλ&ά,ν τίνα,. 

fufcipiendum fir, fed tantum, fi fk necefli- Jurejurando β ' obflringunt ', β buic vel illi 

tatis vi impofitum; nam & vox Hebr. non prneftituros utilitatem aliquam.. philo 

y?f*3 pafliva eft (6), potius fignificans τΐ ivd. de Specialib. Legib.p. 595. 
jurari quam jurare. 

VIII. Sciendum porro eit, quod plerum- 

V. Corruptis temporibus iblebant Juva- que juramentum comitata ilt execratio { 1 1 ), 
re per treaturas '(7). Alliwn, porvum r aut devotio conditionalis, quce fic inrerd.im 
Wpasque inter Deos jurejurando habuit Ae- iimiliterque exprimitur : Νΐβ ita vel itafe- 
gyptus. vLis.lib• 19. c. 6. ivven. Sar. 15. eero, faciat mihi Deus ita, ξ$ ita addar. 
verf. 9, 10. Judaei aiitem prceprimisj«m- \ Sam. XIV, 4.4.. 1 Reg. XX, 10. (Ί2). In- 
^«r ( 8 ) />ir Hieroftlymam, per templum y terdum illa fubintelligitur, ut Gen. XIV, 23. 
per templi aurum , per altare, ζ$ aonum Extuli manwn meam ad febovam, β vel 
fuper altari. filwn vel corrigiam calcei cnpiam ; tum 

Dominus mibi ita faciat, ο ita addat. 

VI. Hoc donum Hebfaice vocatur f?"»|3 Hoc aut ejusmodi quid tacite fubintelligi- 
Corban, eratque tempore Salvatoris noftri: tur, facitqueuc prius fonet negative, quaii 
ex iis jura mentis unum, quje Scribce & Abraham hoc modo dixitfet : jvravi, me 
Pharifssi cenfebanc eiTe plurimum obligan- non capturum quidquam. Similis rncio il- 
tia: Έν οις μζτάτίνων Άλλων και τονκαλχμζνον jius Ρβΐί. XCV, II. faravi in ira mea, 

ΐίξκον κοξβαν κά,ταξίΒ-μΆ, inter qiue facra- ' fi intrabunt in quietem meam. Hebr. 
menta cum quibusdam aliis etiam jusju- III, 18. 
randwrij quodCorban appellatur, emime- 

T 3 IX.Hsc 



ι 5 ο 



GOODWINI .L Ι Β. VI. C Α Ρ. VII. 



IX. Hacc juvant explicationem difficilis 
illius loci Mattb. XV, 5. ubi legitur: Αω- 
pov, Idv g| Ιμχ ώφζλ*ι$-νίς , oblatio fit, 
quidquid ex me utilitatis ceperis. Quod 
ii autem hoec verba concipiamus juxta for- 
mam jurisjurandi Corban , fic fcil. β per 
Corban quidquam tibi profuero , hac exe- 
tratione fubaudita , tum faciat mibi Deus 
ita, ζ$ ita addat, fenfus talis emerget: 
Per Corban nihil tibiprodero. Interpre^ 
tor iclv, β quidquam, quemadmodum Ός 
io>v, β quisquam. Matth. X, 14. & Matth. 
XXIII, 18. Caeterum fi quis urgeat, quod 
infonte Γιΐκορβάν, non per Korban, vel 



ίνκοξβαν, fciendum, quod fimilis ellipfis 
mjurandi formulis non fit inufitata; hinc 
Γφ |iVQn valec ΓΚΠ pUD3 per domicilium 
hoc. Vid. d r ν s. de 3. SeB. 1. 2. c. 17. 

X. Haec interpretatio tam bene collimat 
cum fcopo loci iftius, quam cum modo ju- 
vandi, & dare docet , qua ratione Pharifei 
fuis ftatucis & traditionibus prccepta Dei 
eluferint. Deo enim maiidante, honora 
patrem ac matrem , Scribie & Pharifari di- 
cunt: il quis parentibus opem pofcentibus 
rejponderit, per Corban nihil tibi prodero ; 
non tenetur. 



C Α Ρ V Τ VII. 



DE MODO SCRIBENDI 3 MASORETHIS, IPSORVMQVE 

Ο Ρ Ε R Ε. 



Scriptura nulla in natione fubito perfe- 
ftionem obtinuic, fed pcr gradus lima- 
tior fafta eft. 

II. Opiniones veterum de au&oribus ac 
inventoribus literarum (1) diverfie iimt. 
Quidam dicunt, Cadmum primum in Grss- 
ciam iimiliiTe literarum uium. plin. /. 7. 
c. 56. diod. sic. /. 6. c. 15. Alii Palame- 
dem. serv. /. 2. Aeneid. Alii produnt, 
Khadamanthum inttiliile eas in Afiyriam, 
Memnonem in Aegyptum, Herculem in 
Phiygiam, Carmentam in Italiam, alex. 
α β alex. Genial. I. 2. c. 30. Ita quoque 
quidam dicunt, quod Pbocnices primi 
fuermt, qui noverint ufurparintque li- 
Tcrds. 



Pbcenices primi, fam<z fi creditur, aufi 

Μαηβιναιη rudibus vocem fignare figuris. 

lvcan. lib. 3. verf. circit. 220. Alii di- 
eunt, primos audores Aethiopes. diod. 
sic. /. 4. Alii AJJyrios. plin. loc. cit. 
Sed firmiore fundamento flatuitur Mofes 
( 2 ) , quod primus docuerit Judxos litera- 
rum ufum; &quod Phoeniccs eas didicerint 
a Jud&isj & a Phccnicibus Grteci. evseb. 
Pr<ep. Evang. L 8. 

III. Materia itidem, cui inftribebatw 
(3), rudibus astatibus diverfa fuit. Qui- 
dam infcribebant interioribus arborum cor- 
ticihus, undc & di&us cfl: Liber , qui pro- 
prie denotat talem corticcm. Alii lireras 

officulo, 



DE MODO SCRIBENDI, ET MASORETHIS. 



ip 



offtculo-, penniEvice, exarabant m lateri- 
bus. diog. laert. in vi Ία Cleanthis. 
Alii fcribebant in tabulis ; quac poftrema 
fcriptura Judoeis familiaris fuit. Decalogus 
infcriptus erat duabus tahulis lapideis. 
Rurfus : fcribe illud in tabula } jfef. XXX-, 
8. LXX ajunt; eV< πυξίχ, in tabella hu- 
xea, ac fi tabuloe fcriptoriae ea tempeftate 
fuerint e buxo confedae. Tum temporis 
non utebantur pennis, ied inftrumento 
quodam ferreo"(4), quod diccbant Sty- 
lum; cujus altera extremitas acuta erat cu- 
fpide, ad facilius incidendum literas ; altera 
autem erat latior , ut rurfum obliterarent, 
quod exarailent. Vnde & natum eft illud 
proverbium : Invertere flylum ; h. e. mu- 
tare quod dixeris aut icripferis. erasm. 
Aiag. Mutata fententia. Scribeftylo ho- 
minis. $ef. VIII, i. 

IV. Antequam etiam libros compingere 
fcircnt, quemadmodum hodie, infcribebant 
voluminibus papyri aut membranariim (5), 
quae interdum latitudine in decem ulnas, 
longitudine in viginti excurrebant. Zach. 
V, 2. Tale volumen vocabant "WQ volu- 
men , Anglice α volume , α u* volvir. In 
volumine libri de mefcriptum efi. Pf.XL,%. 
Et Chriftus librum claudens, dedit mini- 
ftro. Luc. IV, 20. Originalis vox eft irrxi- 
%ας, complicans, convolvens, & verf. 17. 
άναπτΰξας, explicans, evohens. 

V. Haec volwnina non erant confcripta 
continuo vocabulorum fluxu, fed fcriptura 
diftin&a in iis erat multis ipatiis & colu- 
mnis, quafi tocidem areolis (6). Hx are<e 
fcriptis confitoe erant vice foiiornm in li- 
bris ; fic intelligenda funt illa $er. XXXVI, 
2j. Cum legijjet jfehudi tres paginas vei 



quatuar, fcidit id cultello Scribae &c. Hx 
pagtn<e nihil aliud erant, niil fpatia repleta 
in volumine. Hodierni Judaei Legem hu- 
jusmodi voluminibus & fpatiis fcriptam in 
fuis Synagogis rccondunt. bvxtorf. In- 
ftit. Epfft. p. 4. 

VI. Multuni depugnatur, utrum Judaci 
ab initio fcripferint cum Vocalibus & Ac- 
centibus , aut an iidem a Maforethis additi 
fint? Quod ut intelligatur, opus erit m- 
quirere, 1) qui fuerint MafovethiS ? 2) quod 
ipforum opus? et tum decidemus, quid 
plauiibilius hac in re videri poffit. 

VII. Primo, quod attinet Maforethas 
(7), fciendum eft, quod ""TOD fignificec 
tradidit, & ΓΓήΟΌ traditionem, ex ma- 
nu ad manum ad pofteros fine icripto 
transmiflam, quemadmodum Pythagorici 
Druid<ec\\\o. facere confueti erant. Sed 
hic per fynecdochen fignificat fcbolia ξ$ 
notas criticas, pofkas in Bibiiorum margi- 
ne. Au&ores harum notarum criticarum 
voeabantur Mafovethx. 

VIII. De iis autem, quales fuerint, duae 
funt opiniones. Quidam putant, fuifle 
ipfos Judasos doftos , Tiberiade habitantes, 
proptereaque di£tos <Sapientes Tibeviadis. 
aben esra. Vid. bvxt. Comment. Ma- 
for. c. 3. Hi Sapientes putantur notas iftas 
marginales . addidifle Bibliis Hebr. brevi 
tempore poft excuiiim Talmud Babylo.ni- 
cum, fcil. circa annum Domini noftri 506. 
elias levita i« Pr<ef. 3. I. Maforetb. 
Hammaforeth. Verum haec opinio conci- 
dit duabus rationibus. i) quia hiftoriaj 
non produnt, quod ullum collegium aut 
fchola tam longo temporis traitu Tiberiacic 

pcr- 



i52 GOODWINI LIB. VI. CAP. VII. 

pcrftitcrit, fed potius quod do&rinae gra- bant libros canonicos ab omni errore Co), 

dus ibidem ceiTarint anno 400 poft nativi- qiai rempore captivitatis 111 ipfos irrepferat. 

tacem Salvatoris noftri. β ν χ τ. incomment. τι rt ν l lJ. de habit. muliehr. chrysost. 

Maf. c. 7. Et 2) quia in utroque Talmude Homil. 8. ad Hebr. jrenaevs adverf h<e- 

Maforae ipfmsque rerum mentio fit. υ ν χ τ. ref. lib. 3. c. 25. avgvst. de mirab. Sacrx 

in comment. Maf. c. 8. Alii ergo verifimi- Script. I 2. xirca finem. Dividebant V. T. 

lius dicimt, Mnforetbas illos fuifle xonci- in libros 22 pro numero literarum Hebrai- 

lium Ecdefiafiicum feu collegium confticu- carum. genebraiel lib. 2. Chron. id- 

tum ab £/ra, Haggai, Ί,αώαήα, Μα- que in feBiones mngnas, & ui?r/z/.f (10); 

lacbia, aliisque pluribus ad reformandam nam etiamiilex 11011 ita citra orditiem , fine 

Ecclefiam «ongrfigatis ? pofl: reverfionem e ullo Tpatio -& figtio diftin&ioiiis , inter vo- 

Babylone. r. asarias. r. gedalIa. bvxt. cem &vocem^ fcripta -efiet, ut videretur 

jn comment.Maf.cn, Vocabantur illi efle unus continuus verius, aut, quemad- 

■Collrg&f .'Viri .Synagogie magtue. modum Kabbalifi& dkunt, ^ns Π3>Γΐ dj- 

Mw una, usque ad tempora Maforetharum t 

IX. Iilir! Concilimn ad minimum40 an- attamen 11011 ita diftin&a eadem eratin fe- 
nos perftitic; nam Simeon $ufl.us , qui in itiones .'& verfus , ut nunc habemus. Ad- 
veftibus faccrdotalibus occurrit, leniturus diderunt fuas eenfuras & notas criticas, 
Alexandrum magtium infefto animo adv.er- quantum requirere vldebatur irregularitas 
fus Hierofolymam moventem, ultimus illius mukarum vocum , refpe&u -vocalium & 
Concilii fuit. pirke Aboth. c. 1. Et hoc accenmum. Numerabant veriiis, voces, 
fuit plus 300 annis ante nativkacem Chrifti. lkeras cujusque libri, ut prsecaveretur omnis 
Efra erat Pr&fes Concilii , tantoeque apud corruptionis poflibilitas , asvis iniequenti- 
Judceos au&oritatis , ut ipium cotnparariat bus ; nam abhinc dicebant, defioiet donum 
Mofi, dicentes: Digmts erat Efra, quod prophetice. Tandem annotabant varian- 
data fuijfit Lex per manus ejns Jfraeli, β tes fcriptiones ,ξ$ varJantes leBiones. 

~non prxcefftjfet eum Mofes. talmvd. Sanb. 

t.i.f.n. XII. Quod ut intelligatur, fciendum eft, 

quod 111 textu Hebr. multae voces icriban- 

X. "Secundoy advertendum efl: munus^ tur pluribns/ multoeque paucioribus , quani. 
feu opus, quod illi Viri Synagoge magmz, piOferantur, iiteris; & quod muJtas voces 
feu Mafiretha, praeftiterint; Opera ipfo- icribantur, quae non legantur. Sunt autem 
rum munusque C8) ad haec fingularia redu- οέΙο voces , quae fcriptse funt in texru , fed 
ci pofiunt: 11011 leguntur, quas adducit Mafora. Ruth. 

3, 12. &c. Diverfitas in margine exprimi- 

XI. Congregata Synagoga magna, cujus tur, unde diverfitas in textu vocatur ^TQ 
caput fujt Efra,. infpiranone Spiritus San- Scriptio : diveriitas in margine, Ή]? LeBio, 
c\\ clarus, Collegtz determinabant , qui li- qiiia vox in margine notata legitur. Hccc 
bri cflcnt canonici , qwfpnrii & apocrypbi. differentia putatur a quibusdam ellc corre- 
i!\xr. ϊη coinmcnt. Mof c. 11. Caftiga- ilio Bibliorum , juxta peculiares dcicriptio- 

ues 



DE MODO SCRIBENDI, ET MASORETHIS. 



'8 



nes poft liberationem ex Babylone. Cpn- 
tra hos difputat elias lev. in Prnef. 3. 
/. Maf. Hammas. 

XIII. Quod autem ex diverfitates fint 
au&oritatis divinae, continentes multa my- 
fteria Μ0Γ1 patefa&a, & iniequentibus Pro- 
pheris, (licec plurima iilorum noftrum ae- 
vum lateant) quodque non imt correftio- 
ncs , fed quod ftudio & iiimmam ob ratio- 
nem ab ipfis Prophetis fan&isque Scripturae 
fcriptoribus fucrint conftruotee , hoc s- 
φ&αλμοφανως patet ex variantibus le&io- 
nibus, quas deprehendimus in illis libris, 
quos confcripfere Haggai, Zacharia, Ma- 



leachiy Daniel, Efra. Qui quum eiTeat 
fuorum librorum au&ores, non habebant 
opus correcKone eo tempore, cum eifent 
pra?ientes ; & tamen in iisdem variantes le- 
diones occurrunt. 

XIV. Tertio, propoiitio hsec fequitur: 
quia Maforethue fuae cenfuras virgula multas 
voces, propter irregularitate-m vocalium & 
accentuum in iftis , notant, propterea vo- 
cales non agnofcunt auclores Maforethas 
(ii) , fed redolent eamdem cum fuis voci- 
bus vetuftatem. Et revera alias fuiiTent 
corpus fine anima. 



C Α Ρ V Τ VIII. 



DE METATIONIBVS TENTOEIORVM ET CASTRIS 

ISRAELITARVM. 



rjP^emplum Ifraelitarum in defertis vagan- 
JL tium ftiit Tabernaculum, & domici- 
lia, tcntoria, adeo ut cojtra ipibrum dici 
potuerint urbs mobilis. 

II. Cajlra diilinguebanrur in tres partes 
( 1 ). In centro feu m medio erat Taber- 
naculum cum atriis , quod vocabant caftra 
Majeftatis Divin<e. Circum ea proxime 
habitationes figebant Sacerdotes & Levica?, 
quibus cura tabernaculi commiifa , & pro- 
pterea proxima habitatio commodifllma 
erat. Haec vocabant taftra Levi. In ex- 
trema parte circum Levitas fua metabantur 
tentoria cluodecim tribus, vocabantque 
taftra Ifraelis. 



III. Prima caftra erant inftar templi ca- 
thedralis cum coemeterio. Secunda inftar 
loci privilegiati prope templum , in quo 
ereda funt pro clericorum habitationibus 
collegia. Tertia velut corpus urbis, ubi 
cives feu laici habitanc. 

IV. Totorum caflrorum fovma verifimi- 
liter putatur fuiife quadrata. Quidam di- 
cunt eadem exiviireiniimillianum longicu- 
dinem, & duodecim milliariiim latitudinem. 
vzif.l Num. II, 3. Α parte orientali.ten- 
debant hoe tres tribus, juda, Ift/fcbar, & 
Zebulon: Α parte auftrali, Kuben-, Simeon y 
ξ$ Gad: Α parte occidentali, Epbraim, 
Μαηαββ, ξ$ Eenjamin: Α parce boreali, 

V- Da.n, 



m 



GOODWINI LIB. VI. C Α Ρ. VIII. 



Dan ; Afcber , ξ$ Napbtbali. Et hse tri- 
bus conftituerunt extrema, feu Ifraetis 
tajlra» 

, V. Inter iingulas tribus, in fingulis his 
quatuor partibus, patebant ipatia magna 
inftar platearum, m quibus, quemadmo- 
dum in foris,| emebatur vendebaturque (2), 
. ac ubi inftitores Cereales apporcabant, re- 
ducebantque. Ot/<W τε α,λλω η ττολ« μι- 
τανις-αμ,ίντι x&t καΒ-ιόξυμΐννι ίωκα, fluUi 

alii rei, mtam urbi bene ovdinat^ ξ$ difpo 
fii&fimiUa funt , fcil. caftra , ι ο s ε 1? 11. /.. 3. 
Antiqu. c. 11. f. 57. 

VI. Tradunt Hebrsei , filios Iiraelis ca- 
ftra metatos fuiife hl circaitu tabernaculi, ut 
unum miiliare interfuerit 7 h. e. fpatium 
milie pafllmm, quod eft iter Sabbathi. p. 
fagivs Num. II, 3. quod colligitur exfof* 
III f 4. nb'i prxcipitur fpatium cubkorum 
2000 inter populum & arcam. Poftea 
tendebanr cafcra Levitae. Α parte orien- 
tali, Mofes£$ Aartn & Sacerdotes ; apar- 
te auffcrali, Cobatbitx; a parte occi- 
dcntali, Gerfonit£} a parte boreali, Me- 
rarit<s. 

VII. In medituiiia erant caftra Dmm<£ 
JAojeftatis. Huc alhifit David. Pf.XLVI, 
. 6. Deus eft in medi& ejus ; non movetur. 

Stabiiita republica ,, partes HieiOiblymae 
sequati modo drftin<5te fuere. Α portis 
Hicrofoiymce ad montem templi erant ca- 
ftra Ifraelis }■ a porta montis templi ad 
portam. atrii ( quce alias vocatUr poria M- 
tanoris) erant cafira tS Levi: a porca atrii 
& j.ongiiis eraac taftra Majejlatis Di- 
vimr.. MAiMON. m Bethbabchirah. cap. 7. 
fefi> 11. 



VIII. Adhaec fciendum eft, quod duode- 
cim tribubus fuerint quatuor principalia, 
vexilla; iingnla vexilla trinis tribubus: 
quam ob caufam Ecclefia dicitur terribilis 
ut acies vexillis inftruBx. Cant. VI, 4. 
Vocabulum Hebr. ιφ. vexillum Num. II, 1. 
vertunc LXX τάγμα, ordinem, turmam. 

'Άνθρωπος ίχόμζνας κατά τάγμα, άυτΐί, quis- 

que juxta ordinem fuum. Cbald/ei vocant 
OJ5P (quam vocem muuiantur a Grascis, 
quibus τάξις idem eft) ordinems ut *^%* 
κΡ9$^ ι? quisque juxta ordinatas fuas 
acies. Hiac fuum loquendi moduna fumiit 
Paulus I Cor. XV, 23. 'Έκαψος iv τ£> '$iu 
τάγματι. 

IX. Singula vexilla putantur fuiile tribus 
coloribus tinda , fecundum colores gem- 
mamm in peftorali (3); & geftaile Pacriar- 
charum «omina. ionath. v z. Num. II, 3. 
Verum hasc propartio vaclilat; nam tri-' 
bus Levi, quoe hic reliquis tribubus• non 
annumeriitur, fuam tamen gemmam habe- 
bat m pedorali. Jofeph autem-, cujus 
gemma in pedorali fnit berylhts, hie con- 
ftitnit duas tribus, Epbraim ξ$ Manajfen, 
actameii ei non pofiiint colores ex pedlorali 
tribui. 

X. Singiilis vexiUis iiia erat infcriptio. 
In primo exaratuin erac iliud Num. X, 35. 
Surge jiebova, & nifpergantur inimki tici, 

fugiantqne ofores rui α vultu mo. •• Pnetei- 
ea puratur ab Hebraeis, quod fingulis ve- 
xillis irapfeiRlm faeric pcculrare fignum. 
Dicunt, in vexillo Ruben fuiile imngincm 
hominis; m vexf!!ajud&, imsgirrcm leoai.s; 
m vexilla Ephraim, imagmem bovis ; in ve- 
xiUo Dan, ii^aginem aquiiae. p. fagivs 
Num.z. aben KsiiAJlad. Qu£c quatuor 

anx- 






DE iMETATIONIR TENTORIOR. ET CASTR. ISRAEL. i# 



animalia memorantur ab Ezecb. c. I, 10. ad 
dcfinicndam Angclorum naturam; nam 
Angcli ex hoc verfu defmiri pofiunt, quod 
fint Spiritus intelligentcs , ut homo; po- 
tentes, ut Ieo; miniftratorii, ut bos; & 
celcres, ut aquila. tremell. in Ezecb. I. 
Hanc Ghcrubinorum defcriptionem habes 
Apoc. IV, 6. 

XI. Pe•* quoe quatuor animalia, juxta fen- 
tentiam multorum Patrum, figurantur Ev- 
angelifiad quatuor. hieron. ad init. fui 
Comment. in Mattk. item gregor. Homil. 
1. 4. Ezech. Ab η ι ε r ο n. diilentit avgvst. 
(4) in Mattb. & Marc. nam in leoneMat- 
thaeum, Marcuni in homine putat adum- 
bratum. avgvst. de Confenf. Evang. l.u 
c. 6. Ita creditur, quod Homo Matthxum 
adumbrarit, quiaEvangelium exorditur ge- 
neratione Chriiti fecundum humanitatem; 
Lco Marcunij quia fuum Evangelium in- 
choat voce Jeonis rugientis m deferto, 
Vox clamantis in de/erto; Bos Lucam, 
quia inchoac cum facerdote Zacharia; & 
Aquila fobannem, quoniam altius adfcen- 
dit , initium de Deitare Chrifti capiens. 

XII. Sic vidimus , quomodo metati fiat 
iua cnftra , fequitur ipforum motio & pro- 
grejus. Vbi annotanda 1) ipforum motio 
m icinere per defertum. 2) ipibrum edu- 
Bio 111 bellum. r. Quod attinet motionem 
in itinere , aut progreffi ilmt , aut confti- 
terunt, ratione nubis, quoe ipfos comita- 
batur (5); icil. ii illa fe aut moveret aut il- 
fteret. cujus modus defcribkur Num. X. 

s 

XIII. Summatim obfervemus, quod, 
quando Deus nubem tollerct, Mofe preca- 
to , & iigno ad moveadum a Sacerdotibus 



edito, tum moverit pnmum vexiUum $uda 
cum Ifafchar & Zabulon, fubfequcntibus 
Gerfonitis &~ Meraritbis, qui aifcres &pel- 
les tabernaculi curribus ferefoant. Tubis 
altemm fignum dantibus, movebant Ruben, 
Simeon, &Gad, fequentes tabernaculum. 
Poil hos ibant Kobatbit<e medii inter duo- 
decim tribus, ferentes humeris fuis ar- 
tam, lycbnuchum , menfam, altare, alias- 
que res facras. Tertio tubee iigno excitura 
eft vexillum Epbraimi, ManaJJJs y ξ$ Ben- 
jaminis-, fequentium San&uarium. Huc 
refpexit David , orans Pf. LXXX, 3. Co- 
ram Ephratmo, £$ Benjamine, c^ Manaf- 
fe excita ■przpotentiam tuam , ξ$ veni ai 
falutem nobis. Quarto ilgtio tuba dato, 
prodibant cum vexillo iuo Dan, Afiher^ 
ξ$ Napbtbali, quibus erat demandata cura 
daudorum, debilium, & aegrorum, ne quis 
relinqueretur , fed omties colligerentur, 
unde & illud vexillum vocatur acies colli- 
gens. $of. Vly 9. quo rcfpexit David Pf. 
XXVII) 10. Pater meus ξ$ mater mea de~ 
reliquerunt mes at jfeboua fufcipiet tne. 

XIV. 2) Quod attinet eduBionem iti bel- 
lum. 1. Sacerdotes tubis edebant fonum 
fvaBum (6), Num. X, 9. quem vocant 
pyn^ clangorem , vociferationem. Hc- 
brcei duplicem clangorem cfle ftatuunt (y) f 
altemmque vocari HJ^pn clangorcm, alte- 
rum PVVto fonum fraftum ; quorum iHc 
cequabilis eft vox, hic citus conciilisquc 
fragor; ille ad convocandos coetus, Iiic ad 
acccndendosmilitum aiiimos facit. 2. De- 
ledus ex toto numero ficerdos cft, qui 
animos populi flexanima oratione ιά pu- 
ffnam incitarct. Deut. XX. 2. Hunc λό- 
pcilabant ΠΟΠ^ζ? IIWS belli caufa un- 
Bum (8). 3. Ad pnrlium ibant quini in 
V 2 uno 



156 GOODWINI LIB. VI. CAP. VIII. DE METATIONIBVS etc. 

uno ardine. 'Exod. XIII i8. vox n^DH nos dicitur percutere fmlus, quse locurio 

hoc importat. fluxit ab antiquo foed^ris faciendi more. 

Sacerdos enLrv vel FeciaJis feriebat porcum 

XV. Tandem obfervandum eft, quomo- fiiice, dicens : qui/prior defech doio malo, 

do fe gerere debuerint in obfifftone urbis hunc tu iUo die jfupirer Jic ferito, ut ego 

alicgus. Quod ut bene capiatur, duas has hunc porcum hodie feviani. liv. Dec. I. 

nota propofmones : I. Pacem debebant Ub, i, € . 24. Deinde 2. Ifraelkce nbn com- 

oflfcrre (9) omnibus inquilinis & Cana- pnebant pacem, niii hac condicione; ut 

nseis Deut. XX, 10. Hoc clare patet Jof* ppuhis ifte fieret tributarius, Deut. XX, 

XI, 19, 20. NuUa fuit urhs, qu<e pacem 1L Pere utfto autem foederis ftabat oequali- 

iniit cum filiis Ifraelis, nifi Hevite Gibeo* bus terminis, fine ulla vel tributi vel fervi- 

nis incoL•; omnes-cepcrunt bello. Afebo- tutis conditione, uti patet ex foedere, quod 

va enim fuit, ut obdurarentur corda iffo- pepigit cum Gibeomtis Jofua, ubi nullius 

rum. Moab autem & Anjmon hic exce- omnitio conditionis mentio. $ofAX. 
pti iimt* Pacem ipfbrum & bonum ipfo- 

rum Iiraeli interdi&um eft quaerere. Deut. v XVIL Hsec diftin&io videtur mihi fe- 

XXIII, 6. IL Non licebat Ifraeii ibedus quenda. utpote 1. quae facit ad multorum 

ferire qum feptem populis. Detit. VII \ 2. Scripturae locorum conciliationem ; uc 

Exod.XXIlI,^. XXXIV, 15. Licebatautem quando Deus ait: offer omnibus pacem , ξ$ 

cum peregrinis. $of. IX, 7. Fovfati in cum nemine pange foedus : 2. oitendir, quod 

medio mei babitas, ξ$ quomado percutevem fraus Gibeonitarara communi opinione 

teaim fadus ? Non, quomodo pacem com- major fit(n}, nam non ilmpliciter quaefi- 

fonerem tecum? ' verunt pacem , fed etiam fcedus ; Secare 

nobifcum faedns. jfof. IX, 6. Ec 3. fblvit 

XVI. Si quis qii£erat, quid difcriminis fic commnnem objecHonem pro juramentis 

inter το pacem componere , & foeduf pange- inconfideratis r quod illa, licec iliicita , ob- 

re? Refp. duplex difcrimen eft. 1. Com- ligemt. Obje&io ita habet: Fcedus, quod 

pofitio-pacis erat nuda flipdatia & promijjta jfofua inconfiderate pepigtt cum Gibeonitis, 

mutua, ad tollendam omnem iimultatem illicitumfiiit, ξ$ tamen 'Jofua illud ferva- 

diilidiumque mutuurn, ut utriusque parris vit, mptumque α Saule, Gibeonitas percu- 

vita tuta eiTet. Fercnffio autem fxderis tiente, ultus eft Deus. 2 Sam. XXI, 1. Er- 

erat mutua folennisque devinBio, de invi- σο £jfc DIco T quod iblvat hanc objedio- 

cem prieibmda illa proraiffioiie -mutua r fie- nem, quia, fedulo contemplando fa&um 

batque externis cerimoniis, icil. diflecando jofuie, reperleraus, quod juramenta incort- 

beft'ia:"n, & inter partes tranfeundo C 10 )• iiderara, eo usque, & tanmm eo usque, fint 

$er* XXXIV, 18. q. d. itafiatei, ξ$ ita obligatoria, quoad convenit inrer ipfa ver- 

corpus ejus dijfecetur, qui ruperit hocfoz- bumque Dei. Verbum Dei requirebat, 

dus. Ha^c eft caufa, cur Hebrari, foedus Gibeonitas debere elle cutos a virce pericu- 

facere, dicant ^^^Γ 1 ^ Λ ? dividere aut Hif- lo, quoniam pacem accipiebant, huc usque 

fecare jkdus, quemadmoduin apud Lati- ergo foedus illud in fuo vigore manilr. 

Rurilis 



GOODWINI LIB. VI. C Α Ρ. IX. DE MENSVRA. ,157 

Rurfus Dei verbum requirebar, Cananitas - buti fpecies, juxta Iocutionem Scripturx; 

accepta pace oportere eile tributarios, hic tributum corpovis-, non <eris; quo fenfu 

foedus illud nullum vigorem habuit, pro- Aegyptii Praefe&i, qui cuivis fuam ftatam 

ptereaque fecit ipibs Jofua lignorum puta- operam demetiebantur, in Hebr. vocantur 

tores ζ$ aquam haurientes i quod fuit tri- &Op "nto PnefeBi tributovum. ExodJ,u. 



C Α ρ ν Τ IX, 

DE MENSVRA, 

Menfure, Hebraeis ufitatae (i)> ut & ' vocatur ttjj (<5), Grascis α-νιΒ-Αμν, Lati- 

omnibus aliis nationibus, duarum nis fpithama & dodrans ; & eft menfura 

fuerunt fpecierum ( 2 ). 1. quoedam Men- expanforum digitorum r a poiiice iurnmo ad 

fur<e applicationis , veltiti fpithama, ulna digitum miniimim. 
&c. 2. qucedam Menfur<e capacitatis-, vel- 

uti pintte, fextarii , ξ$ modii &c. V. EV? F^f (7) continet pollices duode- 

dm, feu quatuor palmos minores , aucfe- 

II. I.) Menfurte applkationis , m Scri- decim digitos. p. maktyr, ι Reg. VI. 
ptura occurrentes, fimt fequentes, quibus 

fraus omnis abeiTe debuit. Fundamentutn VL Γ 1 ®** Cubituf, Vlna (g)« Quatuor 

hamm menjurarum erat latitudo tot & tor cuhitorum fpecies . occurrunt. apud Auck>- 

granorum hordeaceorum ( 3 ) mediocri res. 1.. Cubitus commums , feu diitenilo a 

magnitudine, juxta fe pofitorum. flexura brachii ad extremitatem digiri me- 

dii- Coiltinet Pedem & dimidium, feu 

III. V?!JN Digitus, feu latitudo pollicis fesquipedem (9). 2. Cabitus facev (10),. 
(4), comple&ebatur fex grana hordei ven- erat virga plena, comp^e&ens duos cubitos 
tre jun&a. arias montanvs Thubal- commums , uti puet ex coll. 1 Reg. VII, 
Cain. Verum licet digitus per rotundam 15V cum 2 Chron. IIT, iy. Priorl loco di- 
fupputationem pro pollice fumatur, quatuor cuntur coiumnre altae offolccim cubitos : 
tame η digiti-, Ci accurate velimus loqui, con- pofteriori, cubitos Triginta quinqilr} q.ii- 
flituunt tves pollices. franc. ivn. in E- bus Ti addauir altitudo bafi?, qua» erat per, 
zech. XL, 5. Hujus fic mentio Jer. LII 7 21. vel ulna communis, duplicatiir numenis; 

fic uc textus prior ioquatur de cuhitis com- 

IV. Palmus (5*); qui duplex fuit, pal- munibuf, pofterior- d&ficris. 3. Cubitus 
musminor, tkpalmus major. Minor eil Rcgis, qui trium digitonitn idftgit] .-d.-ic ί : ι- 
menfura quatuor digitorum conjiinolomm, perabat atbitum commnnem, q,i co;r ,u:iis 
feu trium poljicum. Grxci vocant illam proindc vocatur cubitus vin Deut. ///, 1 r. 
tnenfiiram παλα,ιψβα,, Hebixi naiio. Major quemque onkei.os irreonveiiienter \cercit 

- . V 3 uwi- 



158 



GOODWINI L ϊ Β. VI. C Α Ρ. IX. 



cttbitnm Regis. Vid. herodot. I 2. in de- 
fcripr. Bab. 4. Cubitus Geometricus, 
menfura .aequans fex tubitos tommunes ; 
jiixta hos cubitos credicur arca Noacbi 
ftrufta. orig. Hom. 2. inGenef. item α ν- 
α ys τ. de.C. D, lib- 1$. ,c. 27. 

ViL Qmdm-nCubitum Sacrum&Commu- 
nem ita diftinguunt: Commnnis xubitus^ 
ajunt, comple#itur quindecim poUkes , feu 
quinos palmos mmores; Sacer, oBodecim 
polikes feu fex palmos minores. Verunta- 
men probavimus facrum cubitum comple- 
xum eiTe diws communes. Et veriilmile eft, 
quod, qui ilatuimt., eos ciibiios tantum 
differre trihis-poUicibus feu uno pahm , er- 
rorcm fuura trahant ex eo., quiaCubitum 
Regis habent pro Sacro. 

ViH. v^D Funiculus, Funis (ιι}. Ejus 
jufta longitudo ignoratur; ufus fuit metiri 
"fundos ; hinc & ipims hereditatis nomen 
capit. Funes mihi <eciderunt in amamis. 
PJal XVI, 6. h. e. keredkas raea. 

IX. ^.|3 Artmdo, Calamus (12). Vfus 
liujiis fuit sedificia metiri ; longitudo cequa- 
hs.t.fex cubitos, ξ$ palmum unum , Fzech; 
XL, 5. Cubiti hoc loco exponuntur per 
cuhitos Repis. Minor ia hac menfura fraus 
fuheile poterat, quam in Funiculo, quia 
extendl p!us, plusve contrahi nequibat. 
Incle tanon S. Scripturos myftice adumbra- 
tur talamo. Ezech. XL. A-poc. XXI, 15. 

X. His infuper alice addi pofllmt mtnfu- 
r<e, quibus mtnfumrunt fuas vias ξ$ gref- 
fits. Minima hujus generis fuic "Ψ¥ paf- 
fus (13). 



ΧΓ. Σ-ία&βν , ftadium (14); cujus fepius 
in N. T. nunquain ia V. T. mentio fit. 
Continet 125 paffus feu oftavam noftrorum 
milJiarium partem. -i.si.do.rvs. Sunt qui 
p.utant ψύδβν denominari λτγο της ςα,τίως, α 
ftando, quoil Hercules tantum terrae ipa- 
tium curfti interrapto emenfus fit, anu- 
c[uam fteterit. 

XH. MiUiarium eft fpatium miUe paf- 
fuum (15) plurium tamea apud Hebrasos; 
apud quos νοχ ΠΊ33 ( I( 5j faepiufcule mil- 
liarivm transfertur, proprie tamen notat 
prandium, aut alimentum, a ΓΠ2, ut 3 fit 
fervile; applicatumque viis δί /patijs, il- 
gnificat tantum 1oci intervallum, quantum 
Jiomo commode conficere poteft die dimi- 
^io a paftu ad paftum. Vox ea legitur 
Genef. XXXV, 16. Χ^Π πί?3 ut y a fius 
tcrr.£, iter diei dimidiae. Gra?ci eo loco 
peregrinum fubftituunt vocabulum χαβρα- 
$ά, extra dubium coiificlum ex Hebr. 

XIH. II.) Menfurtz capacitatis erane 
duiim generum; quaedam menfura arido- 
rum, ut frumentonim, feminum &c. & 
quacdam, liqiiidorum (7)? ut vini, olei 
&c. Vt 111 utriusque menfuris jufta pro- 
porcio obfervaretur, omnes menfuras iuas 
defcripfere certo teftarum gallinaccarum 
medlocris magnitudiiiis numero ( ig ). 

XIV. 'Quando hic menfuras cum noftris 
confero, & loquor de modns, femodiis &c. 
intelligo id juxca menfuras Wintonix ( 19 ). 
Talis moditts continet fedecim fextarios; 
& quando loquor de congiis, femi-congiis, 
quartAriis &c. inteJligo id juxta nottras 

men- 



DE MENSVRA. 



Γ ί9 



menfuras cevexiifiarias ι qua re eyito fra- 
«ftionem Humeri. 

XV. 3p Cabus continebat tantum (20), 
quantum 24 ova, convenit cum quartario 
noftro. aria.s montanvs Tbubal-Cain. 
Menfura minima m Sacra Scriptura eft quar- 
ta pars Cabi, feu 6 ova, 2 Reg. VI, 2$. 
Fames• in Samaria tam magna fuit, ut quar- 
ta pars Cabi excrementorum columbarum 
venierit quinque argenteis. Rabbinis hoc 
piOverbium de Caboeb: ΠΓΡψ p3j? nyu% 
Οψ2 ibisj rwi3P\ dStV 1 ! ΠΤ Decem Cabi 
locutionis defcenderunt in mundum , ^ ξ$ no- 
vem iftorum abflulenint mnlieres (21). 
β ν χ τ ο r f. Le x. in ^T}„ 

XVI. "tc'y Omer contmet (22) ttnum 
Cabum , ξ$ dimidium Cabum , ξ$ quintam 
partem Cabi , h. e. /m Pintas, ο dimi- 
diam, ξ$ quintam panem Semi-pintte. E- 
rat decima pars Ephai Exod. XVI, 36. al- 
s ted. Pracogn. Theol /. 2. p. 588. 

XVII. ΠΝΟ ^, Ιφν, &/#/» (23). 
Latini Interpretes plerumque yertunt Mo- 
dium. Continet fex Gabos, h. e.. congium 
& dimidium. Vid. β ν χ τ. Lex. in 2 -|? ex 
opere r.alp η ε s TraB. de Pafch. c. f. fok 
176. In genere hanc vocem interpretamur 
menfuram. Cras hoc tempore veniet α mea- 
fnre menfura ( Γ; $9) fimite , ficlo. 2 Reg. 

VII, 1. 

XVIII. ^XEpbacommet-tmSarafa). 
arias mont. Tbubal-Cain. 

XIX. "ΠΓπ Lethech continet qidndedm 
menfuras ( 25 ) ieu Sata, h. c. i/«w Modios, 
fexCongm, & femi-Congium. Hujus efl: 



meiitia Hof.III, 2. Ibi a noftratibus verti- 
tur # « halfhotner, femi-Chomer. Vid. ε ρ ι- 
ρ η α ν. de Menf. ξ$ Ponderib. 

XX. ^?h chomer(i$y, dicitural^n 
#/?«#/ , quoniam haec menfura tantum fru- 
menti capiebat, quantum ailnus ferre fuf- 
ficir. Continuit decem Epbas-. Ezecb.. 
XL V, 1 i. h. e. 45 congios feu 5 modios & 
$■ congios* 

XXI. "33 Ctfrax eadem menfura fuit cum 
Cbomer (27). £zir£. ZLF", 14. Ν011 au-" 
tem tantum fuit menfura liquidorum. Luc. 

XXII. Hoe menfurat-, cfe quibus hucus- 
que difleruimus ,. adhibeatur ab Hebrsis in 
rebus aridis metiendis ( 28.). Fnerunt tres 
alioe liquidorum menfur^, ut: 

XXIII. ψ7, Continet fex ova (29). 
Vid. bvxt. loc. cit. eadem menfura fuit 
cum quarta Cabi parts, teufemt Pinta. 

XXIV. p? conficit 72 ova ( 30 ). bvxt. 
/i/V/. & juxta noftram menfuram 3 ^«^r- 

XXV. ro Βοίτος, Batbus, ejasdem eraz 
quantitatis cum Epha ( 3 t ) , fcil. decima 
pars Cbomeris. Ezecb. XL V, 14. Latiiii 
Interpreres plerumque vertum Cadns. iiie- 
κ ο ν γ μ ν s £ζίτ£. J¥Z V. transfci t Vndns ; 
Decima pars Cori, inquit, in fpecicLus li- 
qnidis vocatur Bnihus frce Vadus. , Piit*• 
veram efle iphalraa •typographicuin, cS: υο- 
fitum cile Vadus pro Cadas; Cen invehic^ 
Graecos adhibu;ile VQcabula B«ro; & ivx^, 
pro qua poileriori voce Pacer iftc legic Vn- 

dus. 



i 



ι6ο 



GOODWINI L Ι Β. VI. C Α Ρ. Χ. 



dus. Subinde in genere transfertur in no- 
ftra lingua α meafure, menfura. Luc. XVI, 
\6, continetque 4 congios ξ$ dimidium. 

XXVI. Omnes hx menfiirx Hebraorum 
propris fuere. Sed praeter eas , tres alise 
occurrunt in Nov. T. duilae ab aliis genti- 
bus, ut: 

XXVII. Έπος, Sextarius (32). -quam v©- 
cem yertiraus α Pot Marc. VII, 4. ejusdem 
cum Log quantitatis fuit, fi intelligimus 
Sextarium Romanum ; paulo autem major 
eft, Γι intelligimus Sextarium Atticum. 
Vndecim Attici Sextarit aequabant Roma- 
nos duodecira. Veriiimilius ergo intelligi- 
mus Romanam menfuram, iic ut continue- 
litfex ova, feu femi-Pintam. VidL α l s xed. 
pnccogn. Theol. p. 561. — - , ; 



XXVIII. Χο7νιζ ι Chxnix, menfura ( 33 ). 
Apoc. VI, 6. Proprie denojtat tantam fra- 
menti menfuram, quantam iervxr de die pa- 
fci licuit. Hinc natum illud pythagorae 
χοίνικι μη Ιπικα&ίται , fuper Choenke non 
fedeasi h.e. non unius diei dimenfo acquie- 
fcendum, fed & in craftinum -profpicien- 
dum. Continebat4 Sextarios, h. e. unum 
quartarium. bvdaevs ds Affib. I. 5. 



XXIX. Μπριτζ, Metreta $ob. II, 6. (34). 
Transfertur α Firkin. Erat menfura At- 
tica, ejusdemque quantitatis cum Cado; 
& Cadus, utantea annotatum eft, coinci- 
dit cum Hebraico Batho, fic ut quoque 
■continuerit 4 congios & dimidiuin. bv- 

DAEVS/M 



C Α Ρ V Τ Χ. 

DE ΜΟΚΕΤΑ ITSORVM £VPREA 3 ARGENTEA, ET 

AVHEA, 



ν 



t juftos nummos & pondera haberent, 
ucraque librarunt graiiis. 

NVMMI CVPREI. 

II. aewtcV, MinutumteiQuadrans ulti-. 
mus Luc. XXU 2. Marc. XII, 42• (0• 
Recentiores Judaei vocanc Π'^ΤΒ nummu- 
lum minuwm, Syr. ύφαΰ uftaoam affarii 
partem. Pcndec dimidium granum hordei. 
rrvanw ^n SjTfp Πΐ ΤψΓΒ Minutum iflud 
eft pondus dimidia partis hordei. mos. 
kots. fol. 124. col. 4. Conficit tres par- 
tes quadrantis noftri. 



III. KefyulvTK, Quairans (2), erat num- 
mulus RomanuSf pendetis granum hordei, 
vel duo Minuta : Vidua illa pauper immi- 
fit in gazophylacium duo Minuta , quod efl 
Quadrans. Marc. XII, 42. Confequenter 
valet noftrum quadrantem feu c. 12. 

IV. Άσ-σ-άρον , AJJariits vel Ajjarium 
(3), erat nummus Romatius, pendens qua- 
tuor hordei grana. Rabbini vocant "w^ 
& dicunt, quod conftituerit 8 Minuta. 
drvs. in Prat. Luc. XII, 59. De eo legi- 
mus Matth. X, 29. Nonne duo pajferculi 

Affari* 



DE MONETA CVPREA, ET ARGENTEA. 



i6i 



AJJario veneunt. Noftri Iegunt/ br afar- 
thing. Si praecife loquamur, de noftro va- 
let qa-q. feu Semiff 

NVMMI ARGENTEI. 

V. ί" 1 "^. Gerah, erat vigefima pars Sicli 
(4) facri. Siclus eft viginti Gerah. Exod. 
XXX, 13. Minimus eft nummus argenteus 
Hcbrxorum , & convenk cum noftro Obo- 
lo. 1. d. ob. 

VI. ^t^- Agorah (5). Vertimus 111 
gencre α piece offilver, partkidam argenti. 
1 Sam. II, 36. Verum ex Chaldaica Para- 
phrafi liquet , quod ejusdem cum Gerah 
\ aloris fuerit, ibidem enim utrumque trans- 
fertur ^yo, & a Graecis άβολος, Valor er- 
go eft 1. d. ob. 

VII. ^'^Kefcbitnb (6) , notat agnum 
Hebraeis, certumquc nummum, cujus altcri 
latcri agnus imprciliis fuit. In genere ver- 
timus α piece of money , partem monetjs. 
Jacob cmit p*orcionem agri centum nummis, 
for 100 pieces of money. Gen. XXXIII, 19. 
Hebr. centum agnis. Veriilmile^tamen eft, 
Jacobum redemiile iftam agrum nummis, 
nam Scephatius ait AB. VII, 16. emille i- 
pfum pvetio argcnti. Juxta fententiam 
Rabbinorum, ejusdem valoris cum Obolo 
fuit. r. selom. Genef. XXXIII , 19. item 
r. david in lib. Rad. item xevi β ε ν 
ger. Gen. XXXIII, 19. & conftituit vige- 
iimam Sicli partem. drvs. ad diff. loc. Gen. 
p. 119. Valor ergo fuit 1. d. ob. 

VIII. *]9? 'A^yJjMov, Argenteus (7). 
Quemadmodum Romani fuas fummas nu- 
merabant fefte rtiis , fic, ut faepe nummus 
abfolute poiitus fit ad fignificandum idem, 
quod feftertius; ita Hebrei fuas fummas 



fupputabanty/ir///, Gv&cidrachmis. Hinc 
Argenteus in Sacra Scriptura abfolute pofi- 
tus, cum locus agit de ««ww/VHebrxorum, 
ftat pro Siclo ; valetque πτξάδξαχμον , feu 
flaterem Atticum 1. f. 6, d. Γι fuerit ficlus 
facer; ii vero communis , $3ξΑχμον Atti- 
cum 1. f. 3. i/. Cum autem loeus agit dc 
nummis Grsccis, ut ASt. XIX, 19. tmm no- 
tatur dvachma Attica, quae valet obolos 7. 
Luc . XV, %. m£erwood. de Num. 

IX. άβξΛχμον, Didrachmum.. Matib. 
XVII, 24. (8). The tvibute-money verti- 
mus. Syri legunt JVlT [ΉΓν </#σ zuzin* - 
Hebraeorurn autem zuz convenit Romano- 
rum denario; ex quo patet, quod confe- 
ceric 7 obolos noftros. 

•Χ. έ,τλτ^, Stater {9). Iti genere m- 
terpretamur eum α piece of ' money, valet 
vero prxcife duo iidrachma. Nam num- 
mus cenfus a quovis dependeadus erat di- 
dracbmum Matth. XVII, 24. Hicqueyfo- 
ter folutus eft pro duobus , nempe Chrifto 
& Petro. Ejus ergo valor aequavit 14 obo- 
los. z.f. 6. 4. 

XI. Αηνάξίον , Denarius ( 10 ). Hoc erat 
numifma cenfus , Mattk.XXII,^. Duoe 
fpecies denariorum ipfis ufitatoe erant. tre- 
m ε l l. Mattb. XXII, 19. Denarius- commu- 
nis, qui valet 7 J. #£. feptem obolos. Et 
denarius facer, qui conftituit ΰβξ>Αχμον 9 
Atticum feu 1. jC 3. J. Et pofteriori ienfu 
Matthaeus 1. c. intelligendus eft, nam nu- 
mifma cenfus didrachnutm fuifle, ex Matth. 
XVII, 24. notavimus. Hoc didracbmum, 
feu dimidiaficli pars, antiquis temporibus 
quorannis ab Ifraelitis trigelimum annum 
aflecutis Templo datum eft> Exod. XXX, 
X 32, 



ι6ζ 



GOODWINT LIB. VI. CAP. X 



32. α β ε ν esra. Neh. JSf, 32. Csefar, hunc 
templi cenfum fuo gazopbylacio inferens, 
abftulit τα rS &δ2. Hinc Chriftus in quce- 
ftione fibi propoiita; Licet tenfum dare 
C<efari, annonl• refpondet; Reddite, cfu<z 
funt C&faris, C<efari, ζ$ qune funt Dei, 
Deo. Hic cenfus poftea, vi decreti a Ve- 
fpafiano fa&i , Gapitolia Romano depenfus 
eft. ι £>s ε PH, de B. J. I. 7. f. 27» 

ΧΙΪ. Γ* Zaz erat quarta pan argentei 
Sidi ( π )? & fic oequivalet noilrorum £$0/0- 
r««i feptem 7 </. <$. ^03 Sj3\ti V2T\ Vtt Z#z 
ί/ί quarta pars ficli argentei. elias 

THISBIT. 

XIII. Sj50 &*/«/( 12) duplexerat. I.Si- 
f/«j Regius , eommunis ufus in negotiis ci- 
vilibus, emtionibus, & venditionibus , & 
ejusdemvaloris cum didracbmo. II. Siclus 
SanBuarii, pretio aequans τετρά^αχμον f 
feu 2,yT 6. d. In Λν/ο SanBuarii duo typi 
excufi erant, quoram alter ubivis inter Jtt- 
dseos valebat. Triginta argentei, quos 
Judas accepit, creduntur fuiile triginta fi- 
difacri. Vnus typus 111 altero latere fuk 
Vrna inannae, aut, juxta aliorum fencen- 
tiam, thuribulum Aaronis, cum hac infcri- 
ptione Hn^ ^gf $^j• 7/~^<?//>. In al- 
tero latere erat impreila F/>^ frondens 
Aaronis, cura hac infcriptione Oy^tfttT. 
ntuiijpn Hierofolyma Santfa. Poft adven- 
tum SalvatoFis noftri , converfi ad Chri- 
fiianam ndem Judaei mutarunt fimm ficlum, 
m priori latere exarata effigieChrifti, ad- 
je&isque ad frondem vel os lkeris U>\ & 
impofita capiti Htera Ή qua* tres Irterae 
componunt nomen Jefu. alsted. Pr<e- 
cogn. Akerer autem hujus ficli latere nul- 
kim erat %num, fed totus orbiculus reple- 



tus erat hac inicriptione N3 "^?p ITtthp 
D^n ^V ΟΊΝΟ -tisj oS«a Mejfiasrex re- 
nit cumpaee, £f /«χ ώ bomine fafta efl 
vita. -J11 aliis monetis eodem fenfu haec 
infcripta leguntur: cntfl ^? C ,, ^ι L !.^* β Θεοί 
ίγίητο αν&ξωπος. Siclus Regius ; tempo- 
re Davidis & Salomonis r altero latere li- 
gnura tuiit , turrim pofitam inter Λ) & 
D /^ , mfra quam legebatar ^^pD TV H/>- 
rofolyma urbs fanBitatis. Alterum lams 
totum infcriptum erat his verbis : ΙζώΠ ΤΠ 
Tfban πώ%^3 ήΐ3ϊ £>^i Rex tf filius Sa- 
lomo Rex. Sicluf praterea m minores 
nummos divifus fuit, qui iuam denomina- 
tionem habuerunt a partibus ejus. Sic 
mentio fit dimidii ficli Exod. XXX, 13. & 
tertite fartts Sicli Neh. X, 32. & quarte 
1 Sam. lX y 9, 

NVMMI AVREI. 

XTV. 3 £J (13), quod traiiGferimus α 
ptece qfgold 2 Reg. V, 5. alii ficlum auri 
eiie putant ex 1 Chron. XXI, 25. Hujus 
generis funt 1700 nummi aurei , quorum 
mentio $ud. VIII, 26. quo loco Gr£ci ver- 
tunt ζ/κλοί ^/λί« &c. Pondus hujus num- 
mi aequavit duas drachmas Atticas, valor 

15. f. BREERWOOD di Nuttl. 

XV. pypi, de quo £/r. F//i, 27. (14) 
vocatur alias ^?"Ώ Efr. II, 69. Vtrum- 
que hoc nomen videtur denotare eumdem 
nummnm, ή non, pondus tamen idem utri- 
usque fuit. Graeci utrumque interpretan- 
tur per Ιρ&χμψ , fecundum quos nos quo- 
que utrumque transferimus α dram ofgold; 
quod intelligendum de drachma Hebr&o- 
rum, quas cequivalet duabus drachmis At- 
tieis. Α Grsca voce Ι^Λχμ,τ, videtur na- 
tum Darkemon. Non hariolatui-, quipu- 

tar, 



DE MONETA CVPREA, ARGENTEA ET AVREA, 163 

tat, Adarkon dici, quafi Daricon ,. quad βΰΐϊιιη pendentibus, 100 talentorum fumma 

fuic nummus aureus ΐ 'erfis ufitatiis, &aRe- tollicur, talentum Hebrteorum valuerit 375. 

ge Dario, cujus effigies nlteri lateri imprefTa //£. Sed talentum auri , comparatum <zr- 

erat, ita di&a; Ν autem apud Chaldxos gento, dupdecies fuperabat, fic ut apud 

faspius praefigitur vocabulo, ficut Π apud nos coaiiciat 4500 Lib. Hic, cum agimus 

Hebraos. Valoris ejusdem fuic cum 3nj da ipibrum nwnmis, tria obfervanda iiint : 

iv&ficlo anreo. breerwood. de Num. 

.•. ■> 7 λ XVIII. I.) Quod quemadmodum- Ro- 

svAtAiAE iplorum rt«<t? fuerunr. • • • r α r 

r mam annqmtus ufurparunt Aes grave leu 

XVI. ^9 Mv<* , Λί/«Λ , libra feir ^ewic? rz/rfe, , quod m mafla in fuis expenfis pende- 

(15). M>w aurea pendet 100 ficlos. Hoc banc, & deiode Aes fignatum; ita-Hebnei, 

liquet ex collatione textuum. r Reg. X, 17. etfi- tandem receperint ufum fignatorum 

Tres minas^i®. impofuit unicuique fcuto. nummorum {\j~) , prius tamenfuum <es rude 

Et 2 Chron. IX, 16. legitur impofui£e 300 β- depeiidebant. Appendebat Abraham E- 

clos auri umcuique finto. Ιιτ Hebr. qui- phroni argentum Gen. ΧΧΙΊΙ, 16. Hitic 

femficlus 'lion expreife legitur, fed• neceP J?r/^f fuum nomea sraxit, nam >ψΰ cfl: 

fario fubauditur, utipatet exeo, quod di- pondevare r librare. 

ximus de Zababh. Nam receptiis eft ca^- 

non, quod aurum pofitum in Scriptura cum XIX. IL) Vti fignatns ficlus duplex 

numero notet totidem Siclos aureos, ξ$ fic fuit, alter in. ufum Sanctuarii, alter in ufum 

argentum paritei> &c. Pondus ergo qjLium Reipublicae , ficliis^xe. SanBuari Ί J aequavit 

fit looficlorum, valor erit 75 Z7Z>. Mina duos y/f/t?/ communes (18); ita pondusTtt^ 

antem ipibrum argentea pendet 60 7^/0/. eodem modo diftinguendum eft. Siclus 

Ez. XLV, 12. fic ut valor iit 7». Lih 10. /" i&iTdr pendet^;»/- unciam ponderis Troja- 

schindlervs in Π3Ό lapfus eft, dicens; ni ; Communis, quartam uncine partem. E. 

quod pretium w/'«iC mutatum fit tempore g. Mucro ferreus hafle Goliatbi pendebat 

Ezechielis, quum valuerit tum temporis 60 600 ficlos facvos. 1 Sam. XVII, 7. h. c, 25. 

ficlos; nam difFerentia illa non eft inter pondo. Coma Abfohmonis pendebat 200 fu 

minam facram tk-profanam, uti is putac; clos ■pondcris regil 2 Sam. XIV, 26. h. c. 

fed inter minum auri, quae femper valuit 4 /)00(/o &: 2 uncias. Immo etiam fiimmt» 

100 Tif/oj• , & inter minam argenti , quae juxta SanBuarium fumtce- dimidiam pretii - 

pendet 60 ficlos, juxta citatum Ezech. Ια- partem amittunt, quando in publico ufu 

cum. juxta regium pondus componuatur.. 

XVIi. Secunda Swnma fuit Ί 5? 7'^/^λ- XX. ΠΙ.) Minimi ntimmi m generc di- 

///w(i6). Quod, Gum eft talentum ar- cebantur κίρμ-Ατα, auc in Num. Sing. κίί,α-Λ 

^•f«r?, continet pondus 3000 ficlorum. jfoh. II, \$. (19). Vox ea proprie denctac 

Nstti collatiifti duo verficuli^xXYXI/y//, parvatn metaw pnrtkulam, qualis ab an- 

25, 26. oftendunt, quod dum a fexies & gulis abradi poteft. P-ir/wo menfis Adar 

centies miHe capitibus,. fingulis dimidium fatfum eft prxconium per Ifraekm , utpo- 

X 2 ^)///«/ 



Ι& 



■GO-ODWINI LIB. VI.-CAP. X. DE MONETA. 



pulus -pavaret dimidium fuumficlum, qui 
quotannis dependebatur ad cultum templi., 
lecdndum Dei prceceptum Exod. XXX, 13. 
mos. kots. Sicl.fol. 121. col.2. Die deci- 
mo quinto menfis Adar menfa's porcarimt 
in Templum, h. e. inatrium, ubipopulus 
ffcetit, quibus impoiuerunt ea κίξμ,&τα, feu 
minutos nummos, ut eos juvarent, quibus 
opus eflet dimidiis ficlis ad oblationem, 
aut ad folvendos boves , oves , columbas- 
que, qua? ibidem quoque in atrio yenalia 
exponebantur. μ ο s. κ ο τ s. ibid. 

XXI. Hoec autem minuta > pecunia alia 
mutata funt, aut faltem rebus aliis vice pe- 
cuniae, non ilne foenore. Hinc illi, qui 
aflidebant his meniis , yocantur χ^μαης-αι, 



Tefpe&u minutovum, quse commutabant. 
Refpeftu vero hujus commutationis dicun- 
tur κολλυβις-αί. nam κόλλυβος , inquit ρ ο l- 
l ν χ, efl: άξγυρίχ άλλαγί, pecunidS permnta- 
tio. Vid. Diivs. Annot. in Ν. T. part. alt. 
Et quod κόλλυβος Graece, hoc Latine Cam- 
bhim fignificat ; unde illoe literae collybiflic£ t 
-quas Latini vocant literas tambii, & Grae- 
ci συμβολΑ κολλυβιψικΑ , tejferas collybifli- 
€d$. Tandem refpe£tu menfarum , quibus 
^ffidebaiit, vocabantur Talmudicis D^prrptlJ 
menfariij a^Dl^ menfai obeamdemra- 
tionem Graecis faepe dicuntur τραπεζίται 
(2o), & apud Latinos menfarii. Hi erant 
Mumularii ifti, quos Salvator nofter Templo 
pepulit. 



-.:*"' 



F 1 Ν I SL 

τι h*h rjViPi 




ANNOTATIONES 

Α D 

THOMAE GOODWINI 

MOSENetAARONEM 






% χ^χ^χ^χ ν χ ν χ &> -.# !# # „&> ^χ^^χ^νχ Φ 
f χ χ χ χ >κ >£ sye ?Μ* 3Ht ¥ ¥ χ χ χ χ %* 

^ Χ Χ Χ Χ ¥ * ί^ --StfM?•- W.jrf Χ * Χ Χ Χ Χ β 
5?>ΧΧΧΧΧ# #Η #* &Κ*»90Β &Α&* *χχχ-χχ<5 
^ X^X^X^X^X^X^^^®t%^<^>^t^^^X^X^X^X^sX^sX ^ 



ANNOTATIONES 



AD 



L Ι Β R V Μ Ι. 

D Ε Ρ Ε R S Ο Ν Ι & 

C Α Ρ V Τ Ι. 



D Ε F Ο R Μ Α R Ε Ι Ρ V 

VSQVE AD ADVEN 



Ad §. Ι. pag. ι. 



VVV 



35 i% aires f am ^ ias cum priwogeniiis] 
^t^^M ^ ro ^ e diftinguendum eft jus patrum- 
Φ φ * φ familias a jure primogeniturx, nec 
xque quadrant in utrumque, exem- 
pla ab Audore allata. Patresfami- 
Uas u) facerdotio fungebantur intra patriarcha- 
tus, iive familix fux ditionem ; unde Noachi 
Geu. VIII, 20. Abrahami c. XV, 9. 10. & Ja- 
cobi c. XXXVI, 2. fq. maxime vero Jobi, pro 
cxpianda familia, memorantur iacrificia. Job. 1, 5. 
Cujus rei veftigium, etiam poft inilitutum fa- 
cerdotium Aaronicum, in ma&atione agni pa- 
ichalis remanfic, quem quivis paterfamilias ma- 
ftare jubetur Exod. XII, j. β) I n hercifcunda 
familia pro arbitrio fuo hxredes dicebant,exem- 
plo Abrahami Gen. XXV, 5. 6. y) Benediftio- 
nem impertiebant Propheticam & realem, ita 
ut eventus voto & prxdi&ioni ex afle refponde- 
ret, quodifaaci, Gen. XXVII. & Jacobi cxempla 



Β L I C AE I V D Α I C AE 

TVM CHRISTI cet. 

cap. XLVIIl. XLIX. comprobant. $) το κυξΜ 
obtinebant in tota, qua late patebat, familia, le- 
ges condebant, pro tribunali fedebant, jus di- 
centes inter fuos, & animadvertentes in reos, 
quod cumprimis exempla illuftrant ab Au&ore 
produda, jus belli & pacis exercebant, pange- 
■bant foedera, & qux principes pro faluce rei- 
publicx flifcipiunt, id olim patresfamilias, xtate 
cumprimis Patriarchali, ad incolumitatem fami- 
lix curabant &agebant. Quo fpe&at heideg- 
g ε r 1 Hifl. Patriarch. P. I. Exercitatio If. qux 
eft de politia Vatriarcharum p. 45•. fq. Quan- 
quam enim regio vel monarchico non uteren- 
tur imperio, quod contra adrianvm hov- 
tvvnvm, JCtum Batavum, peculiarr-libro id 
afiercntem, re&e ac folide negavit bvddevs 
Hifl. V. T. Pxr.l. Setf.M. §. 20. p. 398. fq. coll. 
Secl.I. §. 26. p. 134; fumma tamen & longe am- 
plior ipforum erat auftoritas & in fuos poteftas, 
quam pntrumfamilias efl: eoium, qui magiftrafui 
iuperiori parent. 



ANNOT. AD L Ι Β. L C Α Ρ. Ι. 



Jus autem primogenitura , ΠΌ3Γ! IDS^ID 
Deut. XX ί, 17. proxima erac a patribusfamilias 
dignitas, cximiis ornata άνχγιμααη &privilegiis, 
qux adeo extollunt Judxi, uc Deum ipfum, & 
Meiliam, primogenitis accenfere 110» dubitent, 
apud schoettgenivm Hor. Hebr. ad Hebr. 
I, 7. p. 922. De quo jure ut refarciamus, quae 
ad slia felHnans, pede ilcco prxteriit Auftor, 
1. fubjectwn notabimus , 2. formalem rationem, 
3. typicam ad Chriftum & fideles relationem, 4. 
transhtiohis adjunffium, & 5. abrogatiofiem. 

T. Jus hoc nafcendi forte obtingebat ei, qui 
refpe&iT patris 1J1N ΓΡ^ΚΊ principium roboris 
tjus, Gen. XLIX, 3. Deut. XXI;, 17. refpe£hi ma- 
tHs _ΟΓΠ ΊΪ02 apertio matricis, Exod. ΧΠΙ, 2. 
ϋνοαςσεν οίανόϊγον μ•ητξαν•)Μ}(ΐ[α4ΐίϊ aperiensvul• 
vam Luc. Π, 23. erat, cui oppofitos reliquos fra- 
tresi appellare folent Hebrxi Q1IDW3 "02 y?/w 
vulgares, vel fecundarios. Patris tamen, qui fa- 
miliam ducit, potior hic ratio habetur, cujus 
prima, ex legitiraa corrjuge, fbboles mafcula, 
hoc jure gaudebac, iniuper habitis filiis ejus 
priuribus, fi quos ex pellice, vel fecundario lal- 
rem conuubio, fufcepiiTet. Hinc IfmaQl, quaxn- 
vis xtate ifaacum anteiret, primogenitus tamen 
Abraharni nofi cenfebatur Gen. XXI, 10. fqq. 
Atque hic difparitas elucet inter jtis primogent- 
toruni, & inter*eorandem Domino fa&am confe- 
crationem, folercni lege Exod. XIII, 1. 2. 11. feq. 
fancitam. In pofteriori enim, matris habebatur 
ratio, quia diferte, & repetttis vicibus ad Ί133 
ΠΓΠ ™HDD primogenitum aperientem matricem re- 
ftringitur. Licec itaque pater ex priore con- 
foge lufcepiflet primogenitum, cui foli ra. ΤΓξέ- 
ff|3«<3tdebebajicur, primus tarnen exfecundo ma- 
trimonio filius, qui matris adaperuerat niatri- 
Cern^ denuo ratione confecrationis pnmogeni- 
tus, & ex iege redimendus erac. Hinc Rubeti 
ratione jurium & prxrogativarum erat primo- 
genitus pams, at Jofeph •primogenitus matris, 
qui redimi debuifTet, fi tunc tcmporis lat;> jam 
lex fuiffet, quia primua nacus e\ Raehele. Conf, 
r ι ν ε τ 1 Qomni* in c, l. Exod. T.JL 0_pp. /7.917. a. 



II. Privilegia&prxrogativx prlmogenicorurrf,. 
qux ΡΠ03Π ieu rtx, πςεατβ&χ dicuntur, eranr 
a) eminentia dignitatis, qua TJ? ΊΠ"Π HNstJ ΊΓ\' ! ' 
excellentia digriitatis £f prarogativa poteftatit 
Gen. XLIX, 3. appellatur. Ex primogenito 
cnim continuata fuit familia, qux in ipiius no- 
mine cenfebatur, unde iple ΐΰΛΤΰ radix familix 
dktus. Hinc ad verba Jefaiae c. XIV, 30. £f qc- 
cidam "]ΤΰΛ^ϋ radicem tuam, Targum ita vertit, 
*\!)2fdium titum fcil. primogcnicum. Et quan- 
do"-Ma!achias c. III, 21. habet: tion relinquet eir 
f]W) WyfV radicem £f ramum, Targum legic, 
"i^"MiT *)Ώ filitim & nepotem. Untle iionnema 
lucem faenerari nititur verbis Chrifti Apoc. 
XXII, ιό. εγω άμ,ι y\ ρίζα qaJi το γένος τί Δχββ. 
lila porro dignttasin xdibus adhuc patemis, vi- 
vo patrefamdias, nullum quidem in fratres im- 
perium, attamen lauciorem primogeniti fortu- 
nam, drgnationem majorem, & honorem prx 
ceteris fratribus in univerfa flimilia, quin & ab 
ipfis fratribus exhibendum, involvcbat, cnjus ali- 
quam videre licet adumbrationem in convivio 
Jofephi Gen. XLill, 33. Extra vero patrios Ia- 
res, aut ubi pater jam e vivis excefTerat, hxc 
digniras ad dominium in fratres aifurgebat: un- 
de, cum a Domino prxdiceretur, fore, uc τχ 
τίξωτοτόκΐΛ Efavi in Jacobum transferantur, di- 
ierte additur ; major ferviet minori, Gen . XXV, 33. 
rurfusque perfonato Eiavo fuo, tanquam pri- 
mogeniro, pater Ifaac benedicebat: efio donii- 
nus fratribus tuis, incnrvsntque fe tibi filii matris 
tua, c. XXVII, 29. j9) In hercifcunda familia 
involvebac hoc jus U\Dt£7 ^S portionem duorum, - 
de omni a patre reli&a lubftantia, ilve illanrjam 
poifiderer f five per hxreditaccra adire deberec y 
juxtaDeut.XXI, \7. Quod aben esra ira de- 
clarat: / tres fuerint fratres, quatuor confiituan- 
tur b&rcditatis partei, & primus capiet duas : β 
fratres fint bini, uti tres putmtitr. Hinc, cum 
Joiephus m locum Rubenis primogeniti fucce- 
deret, duplam in iiliis duobus, Manafie & 
Epb.raim, portionem adivic, & ex una in duas 
excrevit tribus, >. Chron. V, 1. 2. Quando ita- 
que Eliixus, ab emigrante in coelum ex terris 

magiftro 



D Ε REPVBLICA IVDAICA. 



3 



magiftroElia, ΌΚ*<ϋ ^3'dupIicemportionemSpi- 
ritus ejus fibi expofcehar, haberi cupicbnt inftar 
piimogenki, qui per akerum tantum donorum 
Spirkus, non magifixum fuum, (nec enim du- 
plo plus, qunm_pater poiTederat, capcre poterac 
primogenkus), ied reliquos fakem condifcipu- 
los, ibdalesque Prophetas, fuperare volebat, 
2. keg. II, 9. Prolixe hanc prerogativam edis- 
feruit seldenvs de fuccejf. in bona defunffo- 
rum cap. V. VI. VII. p. 22. fqq. y) Cum patriar- 
chx moribundi, fuisque liberis ukimam imper- 
tientes benedidionem, non bene modo illis pre- 
carentur, verum etiam Prophetico Spiritu, & ex 
divina fuggeilione pnenunciarent eventma, & 
reapfe liberis confcrrenr, qiiie apprecabantur 
boiia, benediclionis quoque eminentia & praro• 
gativa primogenko debebacur, qua caruifie tam 
indigne ferebat, & altum exclamabat Efavus, 
cum primam patris Ifaaci benedidionem occu- 
paflet Jacobus Gen. XXVII. & male habebat Jo- 
lbphum, hoc beneiicium a Manaffe primogeni- 
to ablatum, ad Ephraiinum natu minorem trans- 
ferri c. XLVIII, 14. <5) An vero jns facerdotii 
ad folos ipe&averit primogenkos, anceps eft & 
dubia inter erudkos difceptatio. Affirmantju- 
daei in Mifchna, Tr. Ε'ΓΊ^Γ cap. XIV. in Bere- 
fcbitb Rabbafol.yi. col. 1. in Targum ο ν κ ε l ο s ι 
pariter, ac Kieroiolymkano ad Gen. XLIX, 3. 
& Rabbini pamni. Ε Chriftianis vero selde- 
•kvs lib. I. dc fuccejj'. in Pontif. cap. 1. ftatim 
a principio, & de fucc. in bona defuncr. cap. 5. 
sam. bochartvs Hierozoici P. I. p. 575. η ν- 
έο grotivs annot. ad Luc. II, 32. cart- 
w r 1 g η τ ν s Mcliific. Hebr. lib. I. cap. 1. hei- 
Deggervszw vit. Patriarch. P. I. Exerc. I. §. 19. 
p. 24. Ε noftris qjenstedivs Antiqq. Bibl. 
cap. I. n. II . f. i$.fqq. bvddevs Hifi. Vet. 
Tefl. Per. I. Scft. III. ad §. ig. p. 390. & dofto- 
rum veterum tantum non omnes, qui in hoc ar- 
gumentum inciderunt. Negant contra, ioh. 
frischmvthvs in diiTert. de primogenitura, 
A. 1649. Jenae publicata, §. 9. α ντον. by- 
n α ε v s de morte J. C. lib. I. caf. II. §. 3. p. 91. fq. 
vitringa cumprimis Obfervat, facr. hib.il. 



ccp. II. p. t>5 fqq. speNCERVs lib.I. de legi- 
bus Hebr. ritual. cap. VI. SeSl. II. p. 10$. fqq. & 
recentiifime cum lakemacher Obfervat. I\ 
VI. Obf. 2. tum hottingervs, in fuis ad 
h. 1. Audoris noftri annotation. p. 40. Α quo- 
rutn partibus nobis quoque ftare lic-eac: N. ob 
promifcuam facrificandi facultaterri, anteiiiTcitu- 
tum Aaronicum facerdotiura, piis omnibus pro^ 
mifcue indultam. Sic Habel, fic Mofe-s, ilc 
Abraham, fic alii, facrificando facerdotium ob- 
ierunc, licet primo nati non efient loco. Et 
quamvis vel maxime, & ordmarie ad patrem- 
familias ipeotaret racrificiorum oblatio, quod 
fupra docuimus, exclufos tamen ab hac digna- 
tione alios quoscunque filios non fuifle, ex al- 
latis exemplis conftat. Patris autem vices foli 
primogenito fubire licuiiTe, gratis fuppouitur ab 
heideggero," nec poteil evinci. Negamus 
D. ob percinax Scripturae filentium in omnibus 
iis Iocis, in quibus ΓΠ33Π IDS^D exponitui-, 
in quibus nullum facerdocii indicium apparet, 
quod i. Chron. V, 1. 2. ornitti fane non debuif- 
fet, Γι illud a Rubene primogenito ablatum, & 
in Levi translatum fuiftet. 3. Nec habent affir- 
mativ?: fententia; patroni folidum fatis caufefuat 
prxridium. Provocant (a) ad confecrattoncm 
primogenitorum in Aegypto Exod. XIII, i t 
Refp. Hoc argumentum fi valeret, id tantum 
evinceret, uon tam ad jus primogeniturae ab int- 
tio generis humani hanc facerdotu dignitatem 
pertinuifTe, quam acceffifle modo eis ab rl!o 
tempore, quo Deus illos fibi fan&ificaverat. 
Deinde quoque, coniecrata Deo quidem fuiile 
primogenita in Ifraelitis omnia, tam de homini- 
bus, quam de anirnantibusj NB. in peculium, 
non vero in facerdotium, quod haud ita muko 
poft illam edudlionem exAegypto, ad Aaronem 
& familiam ejus unjce referebatur. Quin etiam 
operofe demonftrat vitringa c. I. p. 260. 
confecratos Deo fuifle primogenitos cx homi- 
nibus, non ut facerdctes, fed ut facrificia, Dco 
devota, & minifteriis divinis addicla. Tales au- 
tem ]^Γ\2 feu Deo datos & confecratos homi- 
nes, nunquam facerdGtum fpeciem habuifle, fed 
Δ ζ mini- 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. Ι. 



miniftroram facerdotalium, cum facerdotes ίρίΐ 
velut amici Dei eflent & familiares^ non vero 
facrorum miniftri. Quod liquido patet ex furv 
rogatione Levitarum in locumprimogenitoium, 
qui η ο η iaccrdotio fungebantur, ibd mimfterio 
facerdotum in facris peragendls Num. III, 45. 
VIII, 19. Ergo ampliore dignitate non gaude- 
bant primogeniti , quam furrogati ipfis Levitze. 
Urgent ψ) Exod. XIX, 22. & dixit Jehova ad 
Mojsn : defcende,- conteftare populum, ne perrnm- 
pant ad Jehovam, if cadmt ex illis multi. At- 
que etiam facerdotes, afpropinquantes JehoviS, 
Janclificentur, nejehova in eos pcrrumpat. Rur- 
fusqiie Exod. XXIV, $. tf mifit juvenes filiorum 
Ifraelis, & obtulerunt holocaufia, & facrifcarnnt 
jacrificia, cum fcilicet Deus padum illud pange- 
ret cum Ifraele. Sed utroqvie loco ne leviili- 
mum quidem indicium primogenitorum occur- 
rit, quin potius priore, feniores & principes po- 

I puli, poileriore nobiliilimi Ifraelitarum ado- 
lef^entes intelliguntur, ex toto coetu ad facra 

• ifta deledi. Quod denique (c) bvddevs 
f. 391. affert, jus facrorum circa adus externos, 
eorumque diredionem, partem efle principatus 
illius, qui patrumfamilias fuerit ; his autem 
demortujs primogenitos fucceifiire, ut & prin- . 
cipatum famiiiae &jus facerdotii adipifcerentur : 
id folum, evincit, majores natu in jus iftudaflur- 
rexifle, nor» ut primogenitos, fed ut capita fa- 
milix. Sed praeter jus, iacra,qua adus exteinos, 
djrigendi, interna quoque facerdotii fundio, ad 
quam facriiiciorum fpedat oblatio, pnmogeni- 
tis ab affirmante fententia tribuitur, quam bvd- 
d ε ν s demonftrare non valuit. Addit fuperio- 
ribus privilegiis primogenitorum, heidegge- 
rvs cit. I. §.22. p. 27, aliud, & ε) Santtitatem 
communicativam comminifcitur. Adeojnimirum 
E)eo facrum fuiiTe primogenitum, ut fandifica- 
ret reliquam etiam fratrum catervam , quod ex 
favlj verbis evincere laborat, Rom. XI, 16. « 
άπα,ξχη αγία, tfffjf το φύξαμα. Quod tamen 
vereor, ut vel valide ilitis adftrui, vel exemplis 
poific accommodari. Apoftoli enim eflatum, 
non tam a primogenitis inter homines, quam a 



primitiii frugum (lepromsum eft, necfuppetit in 
Scriptura exetnplum, quo primageniti fanditas 
in reliquos fratres doceiitur diffufa. Quod autem 
populusomniseflet nSsO OV, λαός πεξίύσης, & 
TUVlp DV populus Deo facer & devotus, icl ex 
peculiart totiusgentisadoptionependebat,Exod. 
XIX, 5. 6. coIL cum 1. Petr. II, 9. 10, minlme 
gentium autem ex comniunicata fratribus fandi- 
tate Rubenis. Quam denique heideggervs 
in hunc finem allegat fanditatem Chriiti, fandi- 
ficantis fratres, Hebr. II, 11, illa pariter non ex 
"priinogenitura ejus, fed ex ενσαξκωσεως myfte- 
rio, a Paulo ibidem derivatur. Quia enira 
Chriftus carnis & fanguinis particeps fadus eil•, 
pariter ac infantes, & frater nofter evafit, parti- 
ceps quippe ejusdem nobifcum & naturie hu- 
nianie, & ftirpis, binc eft, ut ab ipfo in nos lan- 
ditas promanec, fiquidem fide ipiufti nobis ap- 
propriemus, tanquam carneniKle carne noftr-a, 
& os de offibus noftris, Eph. V, 30. 

III. Etfi vero juris hujus mio fubeife potuit 
civilis, ad confervationem & fplendorem fami- 
Iiarum fpedans, potiillmuni tamen typicam ob- 
tinebat relationem. Primario ad Chriilum Rom. * 
VIII, 29. Col. I, 15. 18. qui & dignirate fratres 
fuos longe antecellit, Hebr. Ι. εν ttuctiv αυτός 
πξώτευων, Col. I, 18. & dominium obtinet in 
Dei familiam, caput ejusdem conilitutus, Ad. 

II, 7,6. Eph. I, 22. fq. & duplam prae fratiibus 
fortitus eft donorum menfuram Pfal. XLV, 8. 
Joh. 111,34. κληξονόμος πάντων Hebr. 1,3. &fingu- 
lari benedidione a patre ita madatus & audus, 
ipfe ut omnis benedidionis fons fit & fcaturigo 
Eph. 1, 3. Gen.XII, 3. XXII, 18. coll. Gal.III, 16. 
Secundario & confequenter lideles refpiciebat, 
qui πανηγυξις *$ εκκλησία 7Γξωτοτοκων audiunt, 
έν ύξανόϊς άπογεγξαμμένων Hebr. XII, 22. atque 
hinc dignitate prae reliquis fratribus eminent Pl. 
XVI, 3. Jei" XLIII, 4. hinc Domini & reges 
funt omnium 1. Cor. III, 21. 22. 1. Petr. II, 9. 
hinc ha:redes Dei & cohxredes Chrifti Rom. 
VIII, 17. Tir. III, 7. & ad hoc conftituti, ut be- 
nedidionem haereditate confequantur, 1. Petr. 

III, 9. Quae fingula copiofe declarat ioh. 

BIERMAN- 



DE REPVBLICA IVDAICA. 



biekmaknvs, in Μοβ £f Chrifio Lib. I. cap. 
VIII. edit. Betg. p. ijy.fqq. 

IV. Iftx vero prxrogativx ne ab eo, cuiDeus 
nafccndi forte illas addixerat, a patre pro luhitu 
auferrentur, &devoIverentur in alium, lege Do- 
minus caverat Deut. XXI, 15. fqq. Locum ta- 
men habebat translatio. illa interdum, vel rapfie- 
nam, intervenience culpa graviore, quomodo• 
ab Efavo propter profanura animum & con- 
temptum iri Jaeobum, Gen.XXV, 32. fqq. Hebr. 
XII, 16. 17. nec non a Rubene in Jadam & Jo- 
fcphum, ob comtniflum inceftum transfereba- 
rur 1. Cliron. V, 1. 1. vel ex imgulari Numinis 
dire&ione, qua Ephraim prxhtus eft Manaill 
Gen. XLVIII, 14. fqq. Atque huc revocari 
etiam poflunt exempla minorum natu, primo- 
genitisfratnbusprxlatorum, Mofis nimirum ma- 
jori fratri Aaroni Exod. IV, 15. 16. Davidis, pri- 
mogenito Eliabo 1. Sam. XVI, 7. rz. 13. antepo- 
fiti,&alioium. Quoreferendaeft cler ic 1 con- 
jeftura, Comment. ad Gen. XLVIII, 19. Mofen 
diligenter annotare, varios primogenitos jure 
fuo excidifTe, forte ideo, quia Moabitx, Ammo- 
nitae, Ifmaelitx & Idumxi, qui ex primogenitis 
orti eranr, jus iibi aliquod propterea in Ifraeli- 
tas, ubi potentiores fuerunc, vindicare volue- 
rint, ideoque Mofen in Ifraelkarum potiifimum 
gratiam & ufum fcribentem, non ilne caufa mi- 
noribus poftpofitos majores natu, fxpius obfer- 
vafle. 

Ceterum de primogenitis in genere egit b. 
THEOD. dassovivs Hift. Hebr.MSC. Part. I. 
cap. XIII, ubi SeSl. I. §. 13. primogeniti humani 
redemtipnem,$.i4. primogeniti humani in tem- 
plo prxfentationem, & §. 15. primogeniti huma- 
ui hxreditatem defcribit: SsSi. II. §. g. in Luc. 
II, 22. fqq. ubi Maria Jefulum primogenitum 
fuum obtuliiTe dicitur, inquirit. Qux vero fit 
in foro moderno, maxime in fucceifione princi- 
pum, primogeniturae dignitas & audoritas, pe- 
culiari commentario docuit georg. mel- 
chior de lvdolf, de introduclione juris pri- 
tnogcnitwa, tertium edito cum ampliiiima ap- 
pendice, Jenae, in fol. 1753. 



Ad §. t pag. 1. 

(2) Tempore Mofis- hoc primogenitufte jus 
penitus elifum cfi~\ Abrogatumverohocjus cre- 
dit Ahiftor, & cum illo tr eizivs in notis ad 
h. I. eo tempore, quo poft μοσχολατξνΛν, aiias- 
que impuritates, ab altari removerenrur primo- 
geniti promifcue ex populo, & in eorum locum 
iurrogarentur Levitx Num. VIII, 16. fqq. Ve- 
rum & iftud falfa niticur hypothefi, quafi facer- 
dotium ad jura primogenitorum fpeftaverit, & 
jus iftud adhuc poil νομ,οΒ^ΰύαν in monte Sinai, 
obtinuiiTe, ex Deut. XXI, 15. fqq. liqxiido pater. 
Potius itaque, cum ίΐίϋ Ifrael terram Canaan oc- 
cupaflent, & in formara reipublicae redigcren- 
tur, fenfim paulatimque evanuiiTe credimus,cum 
& pofthaec altum de eo filentium fir, & Samue- 
lem Deus prohiberet, e filiis Ifai primogenitum 
anreferre, quem ipfe repudiaverit, ^ledo in re- 
gem fratrum mmimo 1. Sam. XVI, 7. Tempus 
itaque abrogationis, modumque aut folennem 
ritum definire non audemus. 

Ad §. II. pag. 2. 

(3) llle emm Rex in Jefchurun audiebat] 
Duo hic in qutciVonem veniuntmomenta: I. An 
Mofes rex fuerit Ifraelis ? Pro varia vocis ac- 
ceptione, affirmant alii, alii negnnr. Iti illis 
mel ch._leydekkervs ef> , cni Hb. IV. de 
republ. Hebr. cap. I. §. 10. Mofes Dux populi & 
Rex in deftrto audit, quod paulo poft p. 192. b, 
ita exponit : nec tamen fuit dominator pro libittt, 
fed ex Dei voluntate imperator; non Deus populi, 
fed ζτεξάπων., Minifier Dei, immo Chrifii, cujus 
Ifrael domus crat Hebr. III, 5. Itaque fuit pri- 
marius Judex, -prafeiqne comitiorum in deferto, 
Vide, ut regnandi artes, quas Mofes babuerit, ex- 
ponant philo ivdaevs Libb. de vita Mofis, & 
clemens alexandrinvs Strotnat, lib. I. 
p. 346. Nempe imperavit, leget ferendo ; mode- 
rando fuos affectns ; ordinando rempublicam fuam ; 
caflra ponendo if ducendo ,• vittorias obtbiendo. 
Vnde inteltigis, admodum improprie regium 
αξίωμα, Μοίϊ affignari. Pariter hvg. gro- 
tivs adDcut. XXXIII, 5. & ioh. seldenvs 

Α j dt 



6 - Α Ν Ν Ο Τ. Α D 

de Synedriir Jud. lib. IL cap. I £f H, conten- 

ilunr, Mofen non quidem Qomme & potnpa, fed 

jure regio populum gubemafle. Ad quorum 

fententiara Auftor noiler accedit. Sed redius 

negat ι ο h. c l ε ε. ι c v s ad Deut, XXXIII, 7. ubi 

bene monet: regis .efi, lcges condere, pr&miisque 

ac pcenis ear fancire, quodfecit Deiu; internuncii 

vero, jeu minijiri regii, eas acceptas ad populum 

ferre, quo minijlerio funclyr efi Mofes w Quin £f 

ipfe Mofirfe negat regemfuip, cap. XVII, 14. ubi 

fatisjnnuit, Hsbraoi non credidiffe, fe parere regi, 

cimi ύ parerent, aut aliis Prophetis. Regis efl 

tributa fubditis impanere, infmtm cmolumentim, 

iisque imperare, κοή nominc Dei, fed fupj quod 

Kequaqnamfe.cit Mofes. Vide Num. XVI, 14. 15. 

Negantibus -itaque nos quoque accedjmns a) 

propter Theocratiam, ea tempeftate perfe&iifi- 

me rerum potiencem, ita pt ex Dei folum nutu 

sc o?e penderet populus Exod.XIX,3. fqq. Mo 

ieS vero.os Dei ad populum effer, tefte uui.verfa 

hiftorin : β) propter dlfertam pavli aiTemonem,, 

qua Μούρης μ\ν πιτος perhibetur εν Όλω τω οίκω 

#gy, ως Θίξάπων Hebr. ΠΙ, ζ. unde Deus ipie 

Ron a-mpliori, quani miniftri appellatiorie ipfum 

dignatur jof. I, - 1 : y) propter proteitarionem 

Moiis, qui regiurn honorem ipfe recufans, ad 

Deum refeiebat, Num. XI, 11. fq. Quo itaque 

loco Jadices 6rnnt in populo, eo Msfes. Hos 

autem xeges fuifle, Deus negac, iibi fbli hahc 

di<*nitatem afierens, poflquam regem iibi dari 

populus poftulaiTet 1. Sani. VIII, 7. Fuic ergo 

Mofes tanciun divini regirninis adminifter&: exe- 

cutor, niliH propria au&oritate definiens, agens, 

prommcians, fed ab ore Dei pendens, omnes- 

que leges, poenas, ritus, a&iones hauriens, & 

executiorii mandans. Sicubi autem rex dicitur 

Mofes, non ex proprietate litenc, led ex veri- 

fimilicutboe id aeftimandum cil, ut commode 

abarbenol pVizfat. in lib. Judic.f. 40. coL \-foft 

med. ex Magiftromm fciro exponic, quod ita 

habet: ^TI "Wl Vna "f°lO ]*HW CZDip03 

/."iSww SIH ubi non efi rex, maximus illhis gene- 

rationis φ inflar rsgis. Quo lvtheri lpe- 

flac cit, loc. verlio: er vcy\vdict das Amt eines 



L I B. i. C Α P. I. 

Koniges: quam gloiTa marginalis explicat ube- 
rius. Qusritur y 

II. Quis iltc Rffx m Jefchurun ? Deut. XXXIII, 5-. 
Circa vexatiffimum locum in partes abeunt in- 
terpretes, quorum expuare fcrinia, aut ilngu- 
ks fub cenfom vocare fententias, noftri non eil 
inilituti. Vocabuli -JTVW^ originem & notio- 
nera diligenter evolvit m. michaelis cas- 
SAi,.in differtatione in genuinos τ3 |ΤΎΙ^ nata- 
Its , Vitembergae' publici juris fada A. 1716, iu 
qua, excuifis ceteris Philologorum fententiis, ira 
illa tandera acquiefcit, qttae nomen iftud a TTvV, 
quod eft folvit , liberavit, dimifit , ad formam 
pniT derivat, & liberttcm expohit, five liberti- 
num y utlfraelem defignet, «x fervicute Aegyptia- 
ca, divino beneficio liberatum & vindicatuni. 
Huhc enim vocis renfarn locis oranibas, m qui- 
bus legttar, aptifiime quadrar-e, ut Dcur. XXXII, 
15. reddatur : fed cum pinguis faEius tfi libertus t 
recalciiravh : c. XXXIII, 5. fultqne Rex apud H- 
bertum: v. 26. mn efi ficut Deut, liberte: Ef. 
XLIV, 2. ne timeas, ferve mi J.acob, & liberre, 
qaem clegi. Jam liberti hujus Regem, Auclor 
nofter, dudumqae ante ipfum lvthervs, & 
plurimi cum ipfo, Mofen ftatuunt, quia comma- 
te prascedente di-ferre noKiinatur, cujus minifte- 
rto ac roaiiu lex Ifraeli Uta, & qui cum princi- 
pes popuu, tum ipfum populum, quantum po- 
tuit, in officio & concordia ccHtinuit: qiuz fcn- 
tentia facilit &f expcdita cenfetur calovio 
in Bibl. ill/ifir. ad h. I. Malunt alii, cum cle- 
rico h. I. de Deo cxponere, qui folus Rex in 
Ilraele. rvpertvs sutem hunc regem intcr- 
precatur Chriftum, qui feilums erat a dexcris 
Doraini rediilimi m aeternum. Denique iob. 
cocceivs ad ultime. verba Μοβχ, §. ι,-ό,. ad 
Chriitum parirer i-et-ulit: Jcbovah (venieuf cx 
Sinai, £f pcde fuo per<\mbuUms Ifraelem) faBia 
efl Rcx in Jtfchurun , h. e. Ifraelc , vijtonir Dei 
compotc : communemque interpretationem de 
Mofe, ceu Judaicam traduxic & textui adver- 
fam: comma autem 4 ita reddit: legem (quam) 
pr&cepit nobis Mofit, b.eredit.item panegyns Ja- 
cobi. Qiiod quain iac coadum, nemo non vi- 

dec. 



DE REPVBLICA iVDAtCA. 



dec, Ira tamen francisc. bvrmannvs 
Comment. in Pentateuch. h. I. edit. Bdg. p. 9]i.fq• 
& Coccejani omnes/ in quibus reizivs eft 
in notis ad AuSiorem. Reciius hac parte hot- 
tingervs in not. ad AnEl. p. 41, qui laxiorem 
vocis "jbo %nificatior>em urget, &maimoni- 
d.is teftimonio tn Molen quadrare afierit. IPrud 
ccrte feries & ©rdo textus liquido evincit. Be- 
nedi&ionis enim fuce procemium Mofes a νομο- 
θεσίας beneficio petejis, hinc au&orem ejus 
principem, verf. 2. 3, hinc miniftrum ac μεσίτψ 
(Gal. III, 19- 20.) celebrat, quem refpeftu tS 
Jefchurun regem dicit eo fenfu, quem lub finem 
prxcedentis expofuimus quseftiouis. 

Ad §. III. pag. 2. 

(4) Judices~] De Judicibus, quamura fuf- 
ficir, diximus in Introducl•. ad libb. Hifior. V. T. 
cap. X. § 2. p. 169. fqq. eoruraque difcuffimus 
I.) Dignitatem & ofticium; quod non tamSj/ne- 
drii magni principes faerint, ucseldenvs^. II. 
de Synedr. cap. 16. § 2. & 3. cenfet, quam extra- 
©rdinarii vindices, & velut Hebraorum di&ato 
res, gentem oppreiTaro, divino inftinilu ac robo- 
re, e poteftate hoilium liberantes. Principatum 
itaque tenebant, & judicia mo(ierabantur, Jud. 
IV. V. 1. Sam. VII, ic, fqq. comitia, quibus pra2- 
fidebant, exemplo Samuelis, 1. Sam. VII, 5. 6. ac 
bella, quas vcl exercitu inftru&i gerebant, ut Gi- 
deon, Jephta, vel ibli, absque exercitu, ut Sam- 
gar & Simfon. Α Dei ergo nma ac ore pen- 
debant, fed liberiori agendi facuitate ipfis,quam 
Mofi & Jofuse, concefia, unde faclum•, ut aufto- 
ritate fba interdum abuterentur, quod in Gi* 
deone patet, quando ex monilibus Midianita- 
rum Ephod parabat, & idololatriae populi an- 
fam fubminiilrabat Jud. VIII, 24.. fqq. II.) For- 
mam regiminis; qua non quidem Regibus haud 
abfimilet fuerint, quod vult Auclor nofter, fed 
in Dei folum vicem pracfidebanr, ipfius nomine 
ac auftoritate rerum potiti, divinisque ίρΓι le- 
gibus & imperio srdftriiS. Quoci ex r. Sam. 
VIII, 5. Iiquido cotiftat, ubi regiminis kidicialis 
pertcefus populus, cum regali permutationem 



fibi expetebat. Jehova το κυξίνν fibi fervave- 
rat, & rex erat gentis fuae , afferente Gideone 
Jud. VIII, 23. quarn per Judices, tanquam pro 
reges & vicarios, in ofiicio contmebat. Vt 
adeo forma regiminis nec Monarchica obtinerer, 
nec Ariil:ocratica, nec Democratica, fed Theo- 
cratica: fiquidem qui prxerat, cujus jufla ca- 
pefleret, fuperiorem agnofcebat. DehacTheo- 
ciatia ex inftituta egit gvilielm. warbvr- 
ton in conimencario Anglico, quo divinitatem 
mijfionis Mofis evincere fatagit (Londini in 8- 
A. 1738.) Ub. V. earaque cum in eo ficam defi- 
nit, quod Jehova & Deus, & Rex Ifraelts efler, 
tum ad Chriili usque vifibilem in carne adven- 
tum perdurafle, argumentis demonftrare allabo- 
rat: (Conf! Biblioth. Britann. Tom. XXI. P. L 
p. 5. fqq. ) fed caute, & cum judicio^ legendus. 
III.) Subje&um; quodhxc dignitas ad fbeminas 
quoque devolveretur, exemplo Deborae Jud. 
IV. V. quibus ad regium tamen folium acceflum 
denegat schickardvs in Jure Kegio Theor. 
III. p. 47. fq. IV.) Amplitudinem imperii; 
quod raro perquam judices toti pva&fuerint 
Ifraeli, fed uni duntaxat vel akeri tribui, quod 
Baraki exemplo, quemtribusZabulon& Naphta- 
li tantum Jud. IV, 10. Gideonis, quem praeter 
di&as, Manalle & AiTer c. VI, 35. & Jephtac pro- 
batur, quem Gilead & Manafle c. XI, 29. coll. 
cum c. XII, 1. 1. in caftra funt fecutx. V.) Du- 
rationem officii. Quod enim Aodor cum pau- 
cis aliis eenfet, temporariam fuifle hanc digni- 
tacem, & Gideonis exemplo evincere nititur, 
qui bello perado, ad privatum vita genus de- 
fcenderk Jud. VIII, 23. 29. id fecus nobis vide- 
tur. Nam & pofl: belli tempora judicafle po- 
pulum leguntur, uc Jephta c. XII, 7. & omnes 
reliqui vitx ipforum anni, judicatuum dicuntur 
anni, v. g. Simfon jndicabat Ifraelem viginti an- 
nis c. X, 20. & complures ipforum, ut Thola 
& Jair c. X. Abefan, Ahjalon & Abdon c. XII. 
Eli ac Samuel, exercitum duxifle, aut in expedi- 
tionera profedi nullibi memorantui - , quos ta- 
men juri dicundo, & litibus popularibus com- 
ponendis operam dedifle, extra dubicatioTiis po- 

fuum 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D Ι Ι Β. Ι. C Α Ρ. Ι. 



fitum eft aleam. Gideon vero, pro lubitu tna- 
giftratu decedens, non pro more, fed ex arbi- 
trio egit. VI.) Numerum ; qui, exclufis Mofe & 
jofua, ad XVIII in univerium aiTurgit, quorum 
vitas & res geftas fingulatim tradit melch. l ε i- 
Dekkerv/s de republ. HebraoK lib. VIL cap. Π. 
§.ζ,ρ. ^zx.fqq. Ceterum quinque momenta 
convenientiie, totidemque difcrepantix, Judices 
inter & Reges, follicite obfervat ABARBENELin 
prafat. udlib.Judicum Comment, in pr.opb. prior. 
f, 39. col.^.fqq. edit. Lipf. quae tamen, cum pau- 
]o fint copiofiora, limaiuque poicant, liuc trans- 
fcrre iuperfe4eni»fi - 

Ad §.tV. pag. 2. 

(5) Vofl 329 annos demum/inter^juddios col- 
lapfa efl] Implicata perquam chronologias Π- 
bri ludicum e& ratio, qux proprie- quidem huc 
non fpeftat, a nobis autem prolixe, &, ut puto, 
folide deiineata in Introd. cit.cap. §. 7. 8. p. J79. 
fqq. ubi, quem reizivs ad Au&orem noftrum, 
ex ΑΆ. XIII, 20. fcrupuhlm movet p. iZs-fq- 
folicite difcuSmus. Aliam annos Judicnm pu- 
tandi viam iagreffus £ft Vir Celeberr. gvstav. 
georg. .zeltnervs, peculian de Judicum 
temporibus £xercitatione, qua: adolffcentia rei- 
publkA Ifraelitarnm hiicripta, recufa eft Norim- 
jbergse ίή 8. anno 17^0* 

• Ad §,. IV. pag. 1. 

(6) Ad magnum confiflum LXX v/rorum, 
b. c. Sjnedfium] Qnx de Synedrio hic infe- 
runtar, infra adlib. V. cap. I. Iocum fuum re- 
dlus tuebuntur, unde hic inta&a illa pmerimus. 

Ad §. V. pag. 2. 

(7) Reges] De Regibus ex inftituto dice- 
mus capite IV. Hic pauca fblum praclibare li- 
ceat': a) Aufpicia regii vel monarchiciregiminis 
humana fuiffe, 1.• Sam. VIII. expofita, Deumque 
permittendo magis & annuendo, quam jubendo 
& inftituendo illud ratihabuifte , unde quoque 
in ira fua regem illis fe dedijfe perhibet Ci! XIII, ir. 
Quo tamen confer, qnx wilh. schickardvs 



in Jnrc Regio Hebraorum ihnim ab initio cap. I. 
theor. 1. &l ad eum b. patruus meus, carpzo- 
vivs difpurat tn notis. β) Regnum integrum 
tres iblum tenuiiTc;, Saulem, qui fundamenta 
regni jecit; Davidem, qui magna quidem cum 
diffiailtate, & per varios cafiis -& viciiiitudines, 
regiam poteftacem amplificavk.; & Salomonem, 
qui ad fummum illam evexit faftighim, ita ut 
paretn ante fe, & poft fe, haberec nulJum. γ) 
PofthcEC vero, fcepira capeilenre Rehabe3mo, 
feralem illam in regnum Judae & Ifraelis feiflSo- 
nem erupifle j. Reg. XII. quorum illud Hierofu- 
lymts, hoc Samarisc, fedem fuam fixit. Reges 
judx, poitdiviiionem ab Rehabeamo fuereXIX, 
quorum uicimus Zedekias a Nebucadnezare de- 
portatus fuit Babylonem A. O. 3416, ut univer- 
fum regnum Judie diviium ab Α. Ο. ]οκ). ad 
captum Zedekiam,annis duraverit 387. Ifraelis feu 
X tribuum regnum paricer rexerunt XIX , a Je- 
roboamo I. &c A. O. 3029. ad Hqfeam, a Salma- 
naflare Ailyrio devidum, &cA. 3283. in captivi- 
tatem abreptum, ita ut regnum Iiraelis divifum 
annis duraverit 254« Diftindam tamen Judx & 
Ifraelis mentionem, in regno adhuc integro, ob- 
fervare licet, 2. Sara. V, 5. coll. cura 1. Reg. II, ir. 
$) Repai-acura Ifraelis regnum nunquam fuifie, 
bene .autem regnuru Judae, mutaca taracn regi- 
minis forma, ica uc vel pra:fides & principes 
captivitatis, vel Pontifices atque Synedrium ma- 
gnum res Judceorum rnoderarentur, vel denique 
ad regiam poteftatem adfpirarentPoncificesnon- 
nulli, regiumque titulum & honorem admicce- 
rent, poRquam Cyrus, foluta captivitate Baby- 
lonica, A. O. 3468. Judaeis, redeundi in patriam, 
extruendi terapli, & Urbem reftaurandi, faculta- 
tem dediflet; \it ad §. fiqu. plenius exponemus. 
Quae omnia, ni femper oculis obverfentur &ani- 
mo, in explicatione libb. Reg'Jm,Chronicorum, 
Efdrx & Nehemix, quin & Prophecarum, inof- 
fenfo pede nunquam progrediemur. 

Ad §. VI. pag. 2. 
(8) rmSj Vvun^ ΟΛχμΛλωτΜξχμς] Vereor, 
ut rede calculos pofuent Auctor, Aechmalorar- 

chas 



DE HEPVBLIC Α IVDAICA. 



chas reducibus ex Bnbylone in patriam Judasis 
ρΓχίιοίοί^. Habuerunt emnino, poft redituni, 
iuos in Palaeftina piaefides, de quibus mox dice- 
mus; illos autem Twhi ν Ι?ΝΊ appellatos, mjili- 
bi me legifle mernini. Aliis enim & tempori- 
bus, & pvovinciis, id nominis competir. Bene 
ioh. mevervs annot. in Scdcr Olam cap. XX. 
p. 1076. poftquam inter Synedrium magnum, in- 
ter domum judicii LXXI viiOrum , & inter 
nV|3.n ^ΝΊ caute diftsnguendum docuerat, de 
ultimis his addk, qui pofl excidiufn tcmpli fecun- 
divixcnmt. Bene, praeeuntibus Magiftris. Sa- 
ne in Gemaia Sanbedrin cap. I. §. 1. fol. 5. a. evi• 
dturi, amplioremfuiire auftoritatem ^chmalotar- 
chae Babylonii, quam ■ principis in tevra fanda, 
ita definiunt, quod Gen. XLIX, 10. traditur: 
«0» rccedet fceptrum α Juda, Γ\Ί^Τ)Ζ WND "l^N 
Ι33Φ3 ^ΝΤΙΓ ΠΝ pTTW h22W bifuntacb- 
malotarchct Babyhnici , qui dominantur Ifraeli 
fceptro : quod mox addituri & legislator e me- 
dio pednm ejus, ρηΟ^ΕΦ ^Sn hW T>J3 Ό2 "|Sn 
DO"U ΓΠΊΓΙ bi funt pofieri Hillrtis, qui docent 
legem publice : ad qux verba confule cocce- 
1 ν m. Rurfus cap. IV. § 8. hSDZW nSu ^ΝΊ 
Accbmalotarcha Babylonius., & Tp?OUJ N">UO 
^NHU 1 princeps Synedrii ih terra Ifraelit, mu- 
tuo fibi opponuntur, in efFato Jehudae & Chis- 
kia:, filiorumR. Chajae, quando in convivio co- 
ram R. Jehuda Sanito accumbentes, & incale- 
fcentes mero, in hanc eruperunt fententiam: 
non vcniet filius David, priusquam defecerint du& 
profipitt in lfraele ; nempe, fiirps capitum difper- 
fionis Babyhnictf, & principinn in terra Ifraelif, 
quia dicitur ( Jef. VIII, 14. ) erit in fanSiificatio- 
nem, & in lapidem allifionii, & rupem offmfionis 
duabus familiis Ifraclis, Pofl feralem quippe 
gentis cladem, captamque a Romanis & dirutam 
Vrbem, fummi rerum Judaicarum in Babylonia 
moderatores & pr&fides, hoc nomine gaudebant. 
Velut in Palaeftina Synedrii pt;cfidem, & ple- 
rumque etiam Academiae iupremum Re&orem, 
KW2 principem, quin & apud Graecos ac Roma- 
nos Scriptores, Patriarcham appellabantj ita vi• 
ciffim Judaeorum in Babylonia- principem ^ϋΝΊ 



nihJin eaxiLouhwoL%xw principem exidum iakita- 
bai>c, cui utrique, illi ex plerisque orbis Roina- 
ni provinciis, huic ex regionibus Orientaliori- 
bus, tributum quoddam annuum, feu penfionem 
corormi aurei fingulae Synagogae pendebant, ut 
ex Cod. Tbeodof. de Jud. & Cxlic. Leg. XW. 
XVII. XIX. erudite docuit iac. rhenfer- 
d ι ν s Opp. Pbilol. p. 40). dijf. Π. de X. otiofts Synag. 
§. io.,ii. Commode, in eandem fenceiuiam, 
c l α ν d. s α L Μ Α si ν s in defenfione Regia cap. II, 
fcribit: Ducescaptivitatif, qui Babylone agebant, 
αΛχμαλύύτοίξχΛ{ Grace di£ti : hi ad Davidem ge• 
nus fuum per matrem referebant. De his hube- 
tur , in Gemara Talmudica cap. I. de Syrudrio, 
traditio,qnafenur, verba, non receffurumjceptrum 
α Juda,~ad eos pertinere ; n,im eos ejfi Acchmalo- 
tarchas Babylonicos , qni fceptrwn Ifraelis* tone- 
bant. CLocum mox dedimus integrum). Sed 
cw hi judicabantur, cum id proprium ejpt regii 
jurii , non judicari ? Non erant veri reges , fed 
vice tantnm regia regnabant. Saberant enim re- 
gibus Pcrfidis, α quibus potefiatem fuam accipie- 
bant. Et Babylonios-quidem iilos Aechmalo- 
tarcbas maimonices quoque innuit bilc. San- 
hedrin cap IV. §. 13. quem fruftra & invitum in 
partes fuas pertrahere fatagit Audor. Diferte 
enim ille SD23TX; nvSjl "»^ΝΊ principes capti- 
vitatii in Babylonia defcribit, quibus, regum ad 
inflar, Judnis imperare £f jus dicere fai fit. Fu- 
fe de iis diiferit basnagivs Hi/i. Jiid. Lib. VI. 
cap. XIII. Tom. IV. p, noi.fqq. & cap. XVII. §. 5. 
p.1324. &principes hos, ultimaHierofolymaeva- 
ftatione longe facit pofteriores. Quocura con• 
fer ν ι τ r ι ν g α μ lib. II. de Synag. Vet. cap. V. 
p. 522. fq. Quo autem ritu inaugurari foliti 
fuerint, in ΓΠ1ΓΡ ΙΩΏ,ΐΰ p. 57. col. 2. fqq. & in 
libri verfione Lacina traditur a gentio/» Hiji. 
Jud. p. i®o. fqq. in compendio autem exhibe- 
tur a schickardo/» Jnre Reg. cap. I. Theor. 4. 
p. 80. fq. quocum confer, quas de eadem inau- 
guracione, e Wbvojnchafin excerpfic constant. 
l' emperevr not. adR.Benjamin.itincrar.p.\y%. 
fqq. Num denique huc referre liceat Αξχόι- 
τκς, principcs gentir, anceps hxreo. Ica lane 
Β Syne- 



■ 



ΪΟ 



Α Ν Ν Ο Τ. AD L Ι Β. Ι. C Α Ρ. Ι. 



Synedni Μ. AfTeflbres, α,ξχοντες τ2 ε&νχς, ι. 
Macc XIV, 27. rurfusque Α&. IV, 8. οίξχοντες 
τδ λαδ celebrantur, acque ac όίξχοντες ίεξσσ-ολυ- 
μιτων, ι ο s Ε ρ η ο lib. XX. Antiqq. cap. Ι, 2. falu- 
tantur. Virdodus, petrvs wesselingivs, 
pecul. de Judxorum Archontibus diatriba, Traje- 
fti ad Rhenurn A. 1738. edita, cap. Vll.f. <j^..fqq. 
ita inftituit, ut credat, Judaos in provinciis ο 
oppidis, idtra citraque patria fua terminos, fepe 
fuos fibi magiflratuj babuijje, qui litium & contro- 
verfiariim judicer federent, Lf pro virili fua po- 
pularium commodis profpicerent y atque ea propter 
αξχοντες ejfent, &" haberentur. Quam in ien- 
tentiam ad ρ η ι l ο ν ε μ provocat, qui in Flac- 
cum ρ. y-]6. & 982. eorum memoriam fervave- 
rit. Rem ipfam non nego, quas idoneis alias 
quoque teftibus probatun Άξχόντων tamen 
nppeilationem, generalem cenfeo honoris titu- 
lum, primatibus gentis in patria & extra pa- 
triam, quocunque dignitatis & officii gradu gau- 
derent, communem; quod ex cit. ΑέΙ IV, 8• 
haud obTctire colligitur. 

Ad §. VI. p. 2. 

(9) Tafif erdt Zorobabel~\ NuIIibi Zoro- 
babel cum iucceflbribus ΓΤ^ΑΠ ΦΝΊ οΰχμαλω- 
τάξχ-ης, fed ΠΠ3 vel ΠΠ3 appellatur, Hagg.I,i. 
II, 3. quod prafecltim popidi, ε3ναξχψ, & talem 
quidem pisefidem notac, qui regis vel fuperio- 
ris Magiilratus auck>ricate piOvincke admini- 
ftrandae pncpoficus eft. Confer 2. Reg. XVIII, 24. 
Efdr. II, 6. VIII, 4. Neh. V, 14. 18. Mai. I, 8. 
lOSEPHO Zorobabel, Antiqq. Jud. Lib. XI. cap. I. 
in literis Cyri, αςχων των ίχ}<^ων, & cap. III. των 
αιχμάλωτων ίζοοάων ήγεμων, iaiutatur. Tales 
itaque Π1Π3 ηγεμόνας, & delegata regum Per- 
fix poteilate inftruftos prsefides, non quatuorfo- 
lum vel quinque, eum Scdsr Olam Suta. ex edif. 
10H. meyeri p. 109. fed longe plures nume- 
rant Judsi, figillatim 1) Zorobabelem, 2) Refam, 
3) Meicb-ullamum, 4) Johannam, 5) Judam Hyr- 
camim, 6)Jofephum, 7) Aiattathiam, 8} Hagai 
Eli, 9;) Nasloch Nahumum, 10) Amos Syra- 



chum, 11) Mattathiam Siloachum, 12) Joiephum 
Arien, 13) Hyrcanum, qui ulrimus principum 
fertur ex tribu Juda, & familia Davidis. Hunc 
excepit 14) Judas Maccabacus, ex facerdo- 
tali familia, qui principalem dignitatem pri- 
mus in tribum Levi intulit. Quibus quid 
prohibet, quo minus Nehemiam , iuo loco ac 
tempcrre connumeremus, qui cum imperio in 
reftaurata republica patria fe verfatum Neh. V, 
J4. 15. totoque fere libro paffim tradit. Quod 
enim Judsi n^gantur, eundem cum Zorobabele 
fuiiTe, i -ι Introd. ad Libb. -Hifi. V. T. cap. XIX. 
§2. p. 337. fq. de induilria confutavimus, ejus• 
que genus ac ortum , dignitatem ac oumia, sta- 
tem quoque ac taeipus docuimus., 

Ad §, VII. p. 2. 

(10) Maccabtsi'] Ad Maccaba:orum quod 
attinet a) Nomen, alii Symbolicum efle volunt, 
cum Audlore noftro, franc, ivnio ini.Mac- 
cab. I, 1. aliisque, ac fi ex niDT) ^^'ΝΊ f. ini- 
tialibus Literis didi Exod. XV, 11. ^IDDTVD 
n^Π' , D^ND qids ficut tit i inter Deos, vel fortis- 
iiraos Jihova? vexilio Judce militari infcriptis, 
coaluerit ^2DD Maccabi. Sed repudiat hoc 
commentum nicol. fvllervs Mifcellan. 
lib. II. cap. 13. & poft eum reitzivs in not. 
ad AuHor. partim, quod vexilla tunc temporis 
literis fignata fuifTe non conftat, partim quod 
illa fcripturac coropendia tantam non ferunt seta- 
tem. Hiuc duplicem aiiert fvllervs deri- 
vationem aliam, ut vel idem fit, ac "»3 ΤΌΏ per 
me efi plaga hoftibus infligenda ; vel ad formam 
VvL'JJD 1. Chron. IX, 12. dedu&um a DDD extin- 
xit, ut "GDO extinciorem notet, bellorum pariter 
ac hollium. Quocum ex noftns confentit η ι l- 
ler ν s, in Onom. p. 871. ex Chaldxo ^SSP deri- 
vans, & extbtclorem exponens; quae & drvsii 
Xenterttia fuerat. ioh. lbvsden. in Onoma- 
jlico ficro h. v.p. 170. Miickabitns, inquit, per- 
cutiens, Grxce vcro pugnator. Rurfus hot- 
τ ι ν g ε r ν s Tbef.PhiL Lib. II. cap. ll.fct. I.p. 522. 
cumcoNSTANT. l' emperevr exArabifmo 

deducir, 



DE REPVBLICAIVDAICA. 



u 



dcducir, ubi vetb. 3DD vel NDD proflravit , in 
terram dcjecit y praefixo D,.ex fe gignit ODD 
proflernenum, heftes videlicet Dei & Judxorum. 
In ejusmodi conjefturis fuo quisque abundet 
fenfu. Hoc cercum, proprie acprimo non gen- 
tis, fed unius Judac, Mnttathiee filii, hoc nomen 
iuilFe, κα,λαμένΗ τη Μακκα,βαιχ , f. Macc. II, 4. 
a virtute ei, five a patre, iive ab lfraelitis auc 
hoftibus, tributum, quod honori fibi ducentes 
fratres &pofteri Judx, gentilitium fecerunt &ad- 
opear,unt. Iidem vero, qui noilris vulgo Mac- 
cabaei audiunt, a Judasis pafilm Ο^ΐΌφΠ five 
D\?b^n Aftamon&i dicuntur, in cujus nominis 
natales & iignificationem , poit fvllervm, 
erudite & copioie inquirit laudatus hottin- 
gervs p. 523. & vel prafeffof venerandos, vel, 
ad quorum adfpeSlum erubefcimur, notare tradit. 
iosEPHVsab abavo Mattathiae id nominis arcef- 
fere videtur, quando Antiqq. lib. XII. cap. VI. ita 
aufpicatur: kcctoc <$e τον ccvtcv kcupov ην τις οί- 
κων εν Μω^ιαμ, χώμη της ΐαδούας, Όνομα ΜαττΛ- 
&ίας, ΰιος iaoivvx, τ8 Σνμεώ»ος, τ» ' Ασ&μωναία, 
ίεξευς έ£ εφημεξίας ϊωαξίβα, ίεζυσολυμίτης. 
Per idem vero tempus habitabat in Modim , vico 
Judrta, quidam nomine Mattathias, filiui Joannir, 
filii Symeonis, filii dfamonai, facerdos ex vicejoa- 
ribi, Hierofolymita. Quo autem pado ab ab- 
avo Mattathix, cujus memoriam nallum pra^cla- 
rum nobilitavitfadlum, tocigenti nomen hEeferij:, 
nondumintelligo, erfi poft munstervm, hanc 
fententiam cenet ioh. frider. breithavp- 
τ ν s, in not. ad Jopppum Gorionid. lib. III. cap. 7. 
p. 194. Minus inepte hvgo groy iv s ad Pf. 
LXVIII, $z. ex voce DODttn, quas c. 1. opti- 
tnates, vel juxta kimchivm D^TU D^JN 
O^TJOI viros praclarot & dnces notat, Chafmo- 
nceorum titulum derivat. frid. spanhem. 
Hifi. Eccl. V. T. Epoch. IX. cap. III. §. 2. vocem 
hanc non tam Hebraeam, quam peregrinam vel 
gentilitiam, huic poftmodum familiae, ob digni- 
tatem & principatum tributam, exiftimac. Nos 
in medio relinquimus, in nominis origine hifto- 
rias veritatem nihil periclitari cenfentes. Si cui 
tamen volupe fit, in vim ac natales appellationis 



curatius inquircre, eum ad eruditam virl do- 
«SHflTmi conr. ikenii obfervationom de Juda 
Maccabao remitto, quas T. J. Symbolar. Uterar. 
Bremcnf. P. I. p. 170. fqq. lcgitur, multisque 
egregiis annotationibus eft referta. 

|3) Ortum & genus, quod e tribu Levi tra- 
hebant, & quidem a facerdote Simeone, ex or- 
dine Joaribi, cujus mentio fit 1. Chron. XXIV, 7. 
teftibus ι ο s ε ρ η ο iu citatis verbis, & auflore li- 
bri 1. Maccab. II, r. Primus ex his Mattathias p 
zelo Domini accenfus, jugum Antiochi Epipha- 
nis excutere, cuitumque divinum ab idololatri- 
ca gentis fux profanatione vendicare ccepit, 
quem praicipua pars populi fecuta, principem 
conftituic. Hutc in acceptis refert iosephvs 
fcitum, ut Sabbatis etiam, urgente neceffitate, 
fortiter pugnarent Judxi: qus confuetado ab 
illo tempore iu gente manfit. Vno autem in 
principatu exado anno, cum morbo corr»ptus 
decumberet, vitieque ilbi inftare finem bmina- 
retur, filios fuos quinque, Joliannem, Simonem, 
Judam Maccabaeum, Eleazarum, & Jonatham, 
ad fe acceriitos, pia gravique oratione, ad tuen- 
dum religionis decus, aflerendam gentis liberta- 
tem, mutuamque alendam concordiam, exhor- 
tatus efi:, interque haec cumprimis praecepit, ut 
Simonem, prudencia praecellentem, patris loco 
haberent, ejusque morem gererenr confiliis, Ju- 
dam vero Maccabaeum, virtute ac robore prae- 
ftantem, in bello gerendo militix ducem feque- 
rentur. Hinc factum , ut poft patris obitum, 
Judas rerum in fe fufciperet adminiftrationem, 
omniumque confenfu pyncipatum teneret. 

y) Res geftas a Juda cumprimis, ejusque au- 
ipiciis arceflendas. Hic etenim anno IX An- 
tiochi Epiphanis, reruni potitus, gemina ejus 
caftra, alia fub duce Samariae Apollonio, alia fub 
Serone, duce Syriae, profligabac; cumque 110- 
vum adverfus Judam exercitum Antiochi du- 
ceret Lyfias, Judas convocatis Mizpam Judaeis, 
vi(ftoriam jejuniis ac fupplicationibus a Numine 
exorabat, 1. Macc. III. Hinc exigua manu am- 
pliiHmas fub Gorgia & Lyfia copias hoftiles vi- 
cit, indequeHierofoIymas tendens, arcem capir, 
Β 2 templum 



12 



ANNOT. AD L ϊ Β, Ι. C Α Ρ. Ι. 



templum purificat, altare a gentilibus exftru&um 
evertit, novumque condit, & facra prifca refti- 
tuit, ofto dierum encaeniis templum inicians, & 
ut quotannis o&o dierum encxnia folenni ritu 
celebrentur, Iege fancit c, IV. & ioseph. c.L 
cap. VII. Cumque illa tempeftate diem obiis- 
fet Anciochus, fuccefibr ejus Demetrius Soter, 
rex Syriaj, Pontificem inilituic poft Menelai 
mortem, Alcitnum, hominem impium, juratum- 
que ecclefiae hoftem, i. Macc. VII, 9. 2. Macc. 
XIV, 1$. qui, cum iii eo eiTet, ut interius tem- 
pli atrium, muro deje&o, redderet comrnune, 
iubitanea morte iubiatus eft, 1. Macc. IX, 54. 
fqq. ioseph. cap. ΓΧ. - Poft Alcimi fata, funt 
qui exiftimant, feptem annis vacaiTe fedem ; 1 o- 
s-ephvs autem cap\ X. §. 6. populum perhibet 
Judie Maccabaeo Pontificatum detuliiTe, qui, do- 
-nec alius coramode iurrogari poflet, triennio 
codem fit fun&us, quanquam ob bella, illorum- 
que temporum turbas, folenni ritu fufcipere & 
obire nec vellet, nec poflet, nunquam Pontifex 
diftus, principis populi dignatione contentus. 
Poftquam itaque Judas rebus Judaeorum qua- 
driennio praefuerat, foedus pangit cum Roma- 
nis, ivstino quoque memoratum lib.XXXVl. 
tap. ]. cujusformulam integram, uc tabulis ajneis 
incifa, Capicolio fuerit illaca, iosephvs fub fi- 
nem cap. X, exhibet. Anno demum fexco prin- 
cipatus, Judas irfipari & infeHci congreflus proe- 
lio cum Bacchide, Demetrii Soteris duce, ab 
ipfo vincicur & fugatur 1. Macc. IX, 18. ipfeque 
ab hoftibus cindus, & in acie cadens, vidloriam 
illis reliquit, ioseph. cap. XI. §. 2. Ceterum 
iilud cum Romanis i&um.foedus, primam eis 
aiiilimfubmimftravity opprimendi Jucteos, a quo 
foedere ad Vrbis per Titum vaftationem, anni 
fluxerunt CCXXX. 

<$) SucceiTJonem. Α Judac Maccabcei morre, 
frater e/us Jonachas principatu non modo poti- 
tus, verum etiam anno VIII a rege Alexandro 
Epiphane, Pontificatus.dignirate ornatus & au- 
ftus fuit, fefto tabernaculorum, folenni pompa. 
hoc munere publice fundhis r. Macc. X, 20. fq. 
j o s ε ρ η. Ub, XII. cap. I. & V. Cujus & piincipis, 



& pontificis, au&oritate & coniiliis, αυτονομία & 
libertas populo Judaico plenarie reftituta, & in 
tuto collocata eft. Vtramque ponoDemetrius 
Nicanor, Soteris filius, non confirmabat modo, 
verum indultis quoque Jonathse & Judceis tribus 
dicafteriis , amplificabat, populum a cributis 
omnibus liberabat c. XI, 28. fqq. prsefidiumque 
Syrorum, quiarcem Hierofolymitanamtenebant, 
data occafione, ejedurum fe pollicebatur v. 40. 
Quin etiam, ut contxa vicinorum infultus rem- 
publicam muniret Jonathas, foedus cum Roma- 
nis atque Spartanis renovabat, c. XII, 6. priitino 
nitori quaftatam, utcumque reftituens rempubli- 
cam, cujus tamen forma Democratiam pocius, 
five Ariftocratiam, quam regnum referebar. 

Demum vero JonathaD, a Tryphone occifo, 
(cujus mortem & fepukuram iosephvs /. XIII. 
cap, VI. §. 4. 5. exponit) frater iuccedebat, ex 
Mattathioe filiis fuperiles Simon, qui primo pon- 
tificatus lut armo pepulum e fervitute Macedo- 
num liberavit, m nulla ipfis poithaec penderent 
tributa, Hierofolymorum arcem, hoftium re- 
ceptaculum, diruit, populoque ut arcis quoque 
moncem dejicerent, perfuafir, multisque praecla- 
re geilis, a genero iuo, ptolem/eo, in con- 
vivio, ex inildiis interemptus, periit, 1 ο s ε ρ η. 
c VII. §. 4. Succeilit patri in pontificatu fi- 
Jius Hyrcanttr, qui Samariam expugnavic & fun- 
ditus delevit, & tria maxima confecutus a Deo 
beneficia fertur iosepho cap. X. principatum 
gentis, pontificatum inter Sacerdotes, donum- 
que vadcinandi. lllo autem, poft unum & tri- 
ginta imperii annos, rebus morcalium exempto, 
filius ArifloMiis• {nfteaus eft, qui gloria majo- 
rum non contentus, την οίξχην «? βαοΊλ&αν 
μετα&ηναι 8ό£ας, principatnm in regnum pcrmu- 
tare confultum ratus , regium fibi ipfi.diaderaa 
impofuit, ut iosephvs habet cap. XI. §. U 
primus a captivitate Babylonica rex Judxo- 
rum , annis poil reditum gentis in patnam 
CCCCLXXXI menfe tercio, vel ut alii compu- 
tant, annis CCCCLXXXVI, ante natum Chri- 
itum annis CIV. Verum poftquam fufpicio- 
ne ac metu permotus, & matrem in vmcuhs 

iame, 



/ - 

DE REPVBLICA IVDAICA. 



fame , & fratrem Antigonum gladio peremiflet, 
defperabundus aniiiiam efflavir, cum uno faltem 
anno fceptrum tenuiflet : φιλέλλην, Grxcorum 
amator di&us. Hunc in reguo excepit frarer 
natu minimus, Alexander Jann<tits , quo impe- 
rante imffldiis a Ptolemxo Lathuro illata Ju- 
daeis eft clades : ipfe 6000 Judaeorum, ob mo- 
tam iii ipfum leditionem, trucidari, quin & 800 
-principes populi, a fe deVi&os, in confpedu fuo 
erucifigi curabar, ex ebrietate denmm morbum 
fibi,mortemqueconfciicens. Pofteum,vi tefla- 
menti, fceptra capeflebat vidua ejus Alcxandra, 
quae Pharifaeorum beneficio & confiliis, quietum 
tenuit imperium novem annis , & cum multa 
■prxclare geifiiret, cum gloria e vita exceflltj 10- 
s ε ρ η. lib. XIII. cap. XVI, Inter hxc vero , in- 
ter duos ejusdem filios, Hyrcanum & Arifiobu• 
lum, grave exarfit bellum. Hyrcanus enim, ex 
teftamento pattis, quoad in vivis mater eflet, 
Fontificatu fungebatur, poft matris vero excef- 
fum, regnum etiam affe&abat: fed bello a fratre 
impetitus, regno pariter ac templo ejiciebatnr. 
Ifta fratrum contentio ad Pompejum magnum, 
qui tunc temporis in Armenia contra Tigranem 
pugnabat, tanquam ad judicem delata, ipfum 
cum exercitu Hierofolymas accivit, qui Vrbe 
expugnata, Hyrcano regnum & facerdotium re- 
ftituebat, Ariftobulum autem cum filiis & filia- 
bus in triumpho Romam ducebat captivurci. 
Hac fratrum diicordia, tota Judaea fub jugum 
venit Romanorum, XXX ante natum Chriftum 
annis, Cicerone apud Romanos Confuie. Fini- 
to bello civili inter Pompejum & Caefarem, 
Antigonus Ariftobuli filius, libertate recuperata, 
Parthos in Judaeam accivit, qui Hierofolymas, 
totamque mifere vaftantes Judaeam, Hyrcano fe- 
ni aures pnefcindebant, ne gerendo aptus eflet 
Pontificatui, eumque in Parthiam captivum du- 
cebant: poft quem Antigonus triennio imperium 
tenuit, donec Hieroiblyma, poft acrem ieptem 
menfium oppugnationem, occupara capcus^ at- 
que a Romanis virgis cxlus Antiochia?, capite 
truncaietur, ο μηΰπς οίλλος βοκτιλεύς ύπο των 
νωμούων s7rs7rovSe4, quod nullus alins Rcx α Ro- 



manis pafftts efi, ex ρ ι ο ν ι s c α s s ι ι obfcrvatione 
lib, XLIX. Poft hunc Herodes, filius Antipatris, 
Rex io Judaea faftus, Hyicanum e Parthia do- 
mum revocabat, quem tamen ipfe poft Antonii 
mortem -occidebat: ut ita, cruento ac funefto 
exitu, gens Maccabasorum interiret, CXXXIX 
nnnis poil, quam Mattathias ejus ftator adverfus 
Antiochum Epiphanem arma cepiiTet. Atque 
ifta quidem, in compendium miila, hic obler- 
vaife juvabit, ut facies reipublicae, & viciflitudi- 
nes regiminis Judaeorum , a reditu in patriam, 
usque ad Chrifti adventum, inde intelligantur. 
Qua: omnia explicate & copiofe tradita, qui le- 
gere cupit, adeat frid. spanhemivm Hifi. 
Ecclef. V. T. Epocha IX. T. I. Opp.f. 446. fqq. 
Christi. schotanvm Biblioth. Hiflor. Sacra 
V. T. in Sulpit. Sever. T. 11. Pemptad. III. lib. V. 

p. 1X66. fqq. HVMPHREDVM PRIDEAVX tft f 

Hift.Jud. Ρ. II. lib. III. edit. Gall. T. III. p. 298. 

fqq. ' FRANCISC. Β V R Μ ANNVM/B Hifl. Ecclef. 

V. T. fubjunfta Commentario ejm in libb. Hiflor. 
V. T. edit. Belg. Tom. III. p. 448. fqq. & e no- 
ftris lvndivm Jiidifcher Heiligthum. Lib. III. 
cap.XXlV. atqueiOH. francisc. bvddevm 
Hifl. Ecclef. Vet. Ttfi. Per. II. Seci. Vll. Tom. II. 
p. uij. Qui vero fingula rerum geftarum mo- 
menta, ad annos fuos, temporumque articulos 
revocata, cognofcere avet, confulat vss,erivm 
armachanvm Annalium Tom. IL p. 31. fqq. 
De librorum denique Maccabaicorum, qui in- 
ter Apocryphos funt Vet. Teft. auclore, lingua 
originali, audoritate & fatis, hiftoricam & criti- 
cam recenfionem ac obfervationes dabunr, 10- 
sephvs de voisin obfervat, ad Raymundi 
Martini pugionis fid. procem.fol. mnrg. 104. 10. 
albert. fabricivs Bibliothec<z Gr<eca lib. III. 
cap. XXIX. §. 9. p. 74g. fqq. Vener. woi- 
fivs Biblioth. Hebr. P. II. Secl. III. §. 7. p. 202. 
fqq. polemicam vero contra Pcmtificios demon- 
ftrationem, magnus gerhardvs Conf. Catb. 
Lib. II. Spcc. P.I. Art.I. Cap.I. Sett. I. tbef.VIU. 
f. 63. fqq. & ex Anglis, docliflitnus ioh. r α y- 
n ο l d ν s Ofif. Ubb. Apocrypk V. T.prdett. XQIX. 
fqq. 

Β i Αύ 



14 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. Ι. 



ν Ad §. VIII. pag. 2. 

(π) Herodis Afcalonitds regnum] Fachi- 
rum me operae precium confido, ίΐ brevem H.e- 
rodiadum delineationem hic dedero, qua iis 
omnibus novi fcederis locis lux affundai;ur , in 
quibus Herodis fit mentio. Herodem legimus, 
quo imperante Chriftus & ! Johannes nari Luc. I. 
-Matth. II. Herodem tetraK.ch.am , qui Johan- 
nem gladio percuffit Matth. XXV. Luc. III. 
Herqdera επίτξοπον Luc. VIII, j. Herodem, 
fub quo Salvator mundi paffus & mortuus Luc. 
XXIII. Herodem interfedorem jacobi Aft. 
XII,. i. Qui ut caute & refte difeernantur, ge- 
nealogiam Herodum ob oculos habere necefle 
eft, quam & abrah. scvltetvs condidit 
Exercitat. Evangel. lib. I. cap, II. & largius ad- 



liuc christi. NOLDivs fub init. hiflorU Idu- 
maa, qux Tom. II. Gpp. Jofephi, edit. Haverkam- 
pianse, iubjunda legitur p. 337. & copiofifllme 
omnium adjjian. relandvs PaUfiinx Lib. I. 
cap. XXX. p. 17}. fqq. demum etiasn cui tuibare 
omnia, ac in ancipki ponere volupe di, ioann. 
η α r d vi n, Jefuita, de nummis Herodiadum p. go. 
quem tarnert ex merito caftigavit christo. 
cellarivs, cujus diflertatio cit. loco Jofephi 
ρ. 314.. legitur. Cumprimis conferri huc mere- 
tur Vener. DEYtiNGivs P. II. Obftrv. Sacr. 
XXFI. quse eft de familia ζ/ Genealogia Herodia- 
dum p. z^.fqq. qui curate & iludiofe illam re- 
cenfuit, & hardvinvm cum aliis, perperara 
ftatuentibus, folide propuliavit. Nos paacis 
ita campleftimur: 



Antipas, Idumajus, ab Atexaiidro Juda:orum rege, & Alexandra regina, Idumaec praefecTais; 

geatis Herodiadura ihtor. 

I 

Antipas, qui poHea Antipater f. Antipatros dici maluit, primus Judaeae tutor a Julio 

£aefare coniHtutus. 



(d) Herodes Magnus, Rex Judaeae, infanticidii BethLehemitici au&or Matth. IL cujus ex numerofa 

fobole, relando curate memorata, huc fpecTrant 

, /v« , , 



Ariftobulus, (£) Archelaus, ethnar- (V) Philippus, tetrar- 

jufTu patris cha, iub quo Chriitus cha Iturasac & Tra- 

itrangula- ex Aegypto rediit. chonitidis. Luc. 

tus. Matth. IL III, 1. 

1 



(d) Herodes Antipas, tetrarcha 

Galilaeae Luc.III, 1. raptor Herodia- 

dis Match. XIV, 4. interfeftor 

baptiftae, & ilbafor Clirifti pa- 

tlentis Luc ΧΧΙΠ> π. 



.y\.. 



Herodes, Rex Chalcidls, qui 

regnum ab Imp. Claudio, ex 

jnterceifione fratris Agrip- 

pse, obtirmit. 10- 

SETH. 



(e) Herodes Agrippa, Senior, qui univer- 

fum regnum avi obtinuit, Jacobum inter- 

fecit, & Petrum in vincula con jecit ΑΆ. XII. 

In cujus prstorio Cxfares: cuilodrtus 

Paulus, Aa.XXIII, 35. 



Herodiasj nupta He- 
rodi Philippo, Hero- 
dis M. filio,deinde per 
confenfum fratris ejus 
Antipje uxor Matth. 
XIV. 



-^_ 



\g) Berenice A&.XXV,^. Marco 
nupta, poft Herodi, Regi Chalci- 
dis, patruo fuo, deinde Polemoni 
regi Cilicix, a quo difcedeiw regem 
Agrippam fettari coepit, nonJine 
manifefta incefti fufpicione. 



(/) Agrippajunior, coram quo & Berenice 
forore, caufara peroravit Paulus AS. XXV, 
13. XXVI, 2. fqq. qui excidioVrbis& rei- 
publiciejudaicie fupervixit, & tertioTra- 
jani anno, tefte fhotio, mortuus eft, 
poft quem tetrarchiarum in Palcltina 
nu.lla amplius mentio fit. 



φ) Drufilla, qux 
Azizo, Regi Emi- 
fenoinm nupta, 
hinc Felicis Pro- 
curatoris Judacx 
uxor, ΑΛογ. 
XXIV, z+. 

(α) He- 



DE REPVBLICA IVDAICA. 



(a) Herodis M. m dubio efl patria & ortus. 
Afcalonitam dicitAu&or nofter, veteres iecutus, 
quorum fententiam epiphan. lib. I. adverf, 
Hdref. XX. c, Herodianos y ita tleclarat: Antipa- 
trum ab Iduniaeis captum, & iri Uumcea degen- 
tem, Merodem filium fuieepifle, διόπεξ τίνες αυ- 
τόν λεγασιν ύαμά*ον, άλλοι $$ Ασχαλωνίτην 'ίσα- 
ci, quam ob caufatn ab aliis Idumaus , ab aliis 
Afcalonita firijft proditus φ. Quac quidem mi• 
mjs commode cohxrere videbuntur. Idumxa 
enim Judx-x ab Auftro fubdita, Arabiam pe- 
trxam attingit: Afcalon autem ad mare fita eil 
urbs, in termino occidentali. Sed laxi tum fi- 
nes erant Idumxx, ad mediterraneum usque ma- 
re protenfi: cjuod ex vlinii lib. V. eap. XII. 
coll. cum iriit. cap. XIII. & ptolemaei lib.V. 
cap. XVI. &STRABON1S lib. XVI. p. 523. pro- 
bare fatagunt Viri dodi. Ad Herodem quod 
attinet, Patres quidem in eo fibi non conftant, 
aliis alienigennm , aliis Judxum, perhibcntibus. 
cyrillvs aleIjcandrinvs γλαφυρών in 
Cenef. Lib. V. p. 223. edit. Parif. 1638. Ήξω^ς 6 
Αντιπατρα παις Παλαιςίνος ων, Herodes, inquic, 
Antipatri filius genere Palajtinus crat : rurfus 
Ub.X.de adorat. in Spiritn & verit. f. 345. He- 
rodem fert Όντα s£ άλματος Ι&ραηλ, ex fanguine 
Jfraelir genus duxiffe. Contra vero ea ivsti- 
nvs martyrw Dialogo cum Tryphone, edit. 
Londin. Sam. Jebb, 1719. p. 152. ilium Herodem, 
, fub quo paflus eft Chriftus, Afcaloniten a Judxis 
dici perhibet : fed locus ille haud dubie in men- 
do cubat, quod uberius casavbonvs docet 
Exerc. I. ad Apparat. Baronii §. 2. & 1 os. sca- 
1 iger animadvcrfion. in Eufebii Chronic. n. 1983. 
Erudite ivstinvm vindicat h. I. & exponit 
rich. montacvtivs Analett. Exerc. II. SeSt. 
XI p. 92. fq. Sed Herodem pariter ε v s ε β ι ν s 
lib. I. Hifl. Eccl. cap. VI. πρώτον το γένος αλλό- 
φυλου, primum genere aliemgcnam Judaica gentis 
regnum obtinuiffa perhibet, eoque Moiis vatici- 
nium refert: non deficiet princeps dc Juda. Vir 
Summus, frid. spanhemivs pater, Dnb. 
Evang. Part. II. Ditb. XVI. p. 227. in gemis He- 
rodis M. ex inftituto inquirens, propofitis utri- 



usque fententix cum patronis, tura momentis, 
ita demum §. %.p. 234. fubducit calculum: fal- 
fum, & Herodem fuifle plane gentilem ac αλ- 
λόφυλον το γένος, & γνησίως fuifle Judaeum, inde 
a majoribus fuis: verum autem, Idumxum a pri- 
ma origine fuiiTe, fed cujus majores erant fg- 
ΰαιώμενοι, Judaifmo adfcripti, qux iigillatim fo 
lide evincic. Gum oimirum Johannes Hyrca- 
nus, integro fere feculo ante Herodis regnum» 
Idumxos bello difficili vidos, ad ejusdem do- 
drinx & cultuum profefllonem, imperata eis cir- 
curacifione^ adegifTet, Idumaei ecclefiae Judaics 
inferci, & Judcei fadi funt, ωςε 'ma\ το λοιπόν 
Ίχδαιχς, ut ab illo tempore Judai ejjent, tefte 1 o- 
sepho hb. XIII. Antiqu. c. XVII. Confer, quae 
in eandem fententiam copiofe ac erudite difleric 
laudatus montacvtivs e. I. Seoi. IX. p. 75. 
fqq. Quas ratio eit , propter quam Herodem 
alienigenam, vel Idumaeum fuifle, negarint viri 
dodtdiimi, joseph. scaliger, casavbo- 
nvs, scvltetvs, spanhemivs: religione 
nimirum ac inftitutOj licet ex Judaico fanguine 
oriundus non eflet, fed ab Antipa Idumxo du- 
ceret ortum. Au&ores , quxflionem hanc : 
utrum Judxus fuerit Herodes M. an profelytus 
Afcalonita? excutientes & difputaivtes, vide a 
carpzovio allegatos ad Schickardi Jus Reg, 
cap. I. Theor. 3. p. 51. fq. quibus heinsivm 
adde epifl. c. Baljacum p. 147. ubi pariter nec 
profelytum, nec Judaeum fuifle, cenfet. Regni 
ejus hiftoriarn prolixe perfequitur laudatus 
spanhemivs P. Part. II. Dub. Evang. II. p. 60. 
fqq. spanhem. fil. Hifi. Eccl. V. T. Epocha IX* 
Cap. IX. T. I. Opp. p. 466. di ο ν ys ι y s ρ ε τ Α- 
ν ι ν s animadverf. ad Epiphanii haref. LI. Alogo- 
rum T. II. Opp. p. v.i. fq. filum iosephi omnes 
fecuti. Primo Herodes, & Phafaelus frater ejus, 
Romanorum aufpiciis ab Antonio, Tetrarchae 
Judara conftituti, apud ioseph. lib. XIV. An- 
tiqu. c. XIII. Phafaelo deinde a Parthis capco, 
& fpontaneo capitis ad' iaxum illifu, extindo, 
Herodes Judcea cedere coadus, & Romam pro- 
fedtus, Autonii & Od.ivit Augufti favore, me- 
dius inter utrumque, Judxorum Rex a Senatu 

procla- 



ι6 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C ΑΡ. Ι. 



proclamattir. Pofthsc in Judxam redux, poft: 
triennale fere bellum, antigonvm, ex Hafla- 
monxorum gente ultimum, opprimit, Parthos e 
Syria pellit, Hieroiblymam XXVII annis, poft- 
quam occupata fuerat, a Pompejo eodem die 
expugnat, atque fic demum Judxx regno placi- 
dus potitur. Cum autetn Antoniusab 0£la- 
viano Cxfare fuperatus eifet ad Adium, & He- 
rodes, Antonii partibus addiftus, imperio feex- 
cidifle crederet, prxter fpem in faftigio regio 
confirmatur a Cxfare, & poil illa quoque fratri 
fuo Pherorse tetrarchiam ab eodem impetrat, 
lib. XV. Antiqu. cap. XIII. Quam deploranda 
vero ac miieraJudxQrum fuerit conditioregnan- 
teHerode, Judxorum ritus cum profanis mifcen- 
te, ludos ac certamina athletica in honorem Au- 
gufti inftituente, aquilam auream ingentis ma- 
onitudinis, iupra majorem templi portanr, plaile 
contra gentis leges fufpendente, Pontifices ex 
le^e perpetuos, pro iubitu lummovente, iisque 
furrogante alios, Davidis fepulchram, fpe ingen- 
tis thefauri, violante, & Judxos innumeris cxdi- 
bus, terrore, ac molibus paflim exftrudis, oppri- 
mente, ex iosepho cumprimis, laudati audo- 
jres copiofe exponunt. In his maxime μθν• 
tacvtiv.s p. 78. fi[. deceftabilem ejus fene- 
£tam , & profligatx impietatis mores graphice 
depiugit, adeo ut Herodem vergente aetate, fir- 
matoque imperio, fadum fuifle gentilem, contra 
BARONIVM, pronunciet. Ne tamen omnem 
penitus perderet gratiam Judxorum, templum 
Hierofolymitanura ingenti molimine, immcnfis- 
que fumtibus, inde ab anno regni XVIII inftau- 
ravit, ka ut pofthacc admirationi effet omnibus 
Marc. XIII, i. viteraque auream, e qua botri in- 
gentis magnitudinis dependebant, fupra colu- 
mnas, in interiore portx templi parte erexit, 
unde fadum, uc in iiummis Herodis M. botius 
expreffus confpiciatur. Etfi fidem iosephi 
lib. XV. Antiqu. c. ult. & dc bello Jud. lib. VI. 
cap. VI. & XVI. magnificentiam hujus aedificii 
imraane quantum extollentis, m dubium vocet 
& fuggillet spanhem. fil. cit. loc. p.469. νο- 
υ ncatis tandem ulcimx tabulis varie, &plus vice 



fimplici mutatis, regnum inter filtos ita divifir, 
ut rex eflec Judxorum Archelaus, ei fucceilu- 
rus, Ancipas tetrarcha Galtlaece & Perxx, Philip- 
pus tetrarcha Traohonitidis, Gaulonicidis, Bata- 
nxx, & Paneadis : lib. XVII. Antiqu. cap. X. Sed 
de hoc Herode nicol. serarivs pec. libro 
commentatus eit, quem Rabbinis fubjundluin, 
infcripfit : de Herodis tyranni natalibus , Ju- 
daifmo, uxeribus, liberis & ' regno, in quo bona 
malis, vera falfis permifta cernuntur. 

(b) Archelaus mortuo parenti jufta perfolu- 
lurus, defuodi corpus e Callirhoe, ubi decef^ 
ferat, magna pompa Herodium usque duxic, 
ducentis illinc ftadiis diftans, indeque Hierofo- 
lymam reverius, feptem dies, ex lege, Iu&ui in- 
fumiit, tumultuque, qui ortus fuerat propter in- 
terfedos ab Herode legis doflores, aufto ia Pa- 
fchatis fefto , tria Judajorum millia trucidavic. • 
Poilhaec Romam profedus eft, ut regnum fibi a 
parre relidum, confirmarec Auguftus. Neque 
tamen regis, fed ethnarchx folum titulum obti- 
nuit, fed regio ipfe dominatu, nec ferenda Jti- 
dxis fovitia, Judaex, Samariae & Idumaeae impe- 
ravit : hinc a Judxis 6c Samaritanis apud Augu- 
ilum tyrannidis poftulatus, relegatur Viennam 
AllobiOgum , decimo poil principatum anno, 
miflb Quainio, qui Archelai patrimonium fifco 
addiceret, Judacam in provinciae Jbrmam redige- 
ret, Syrix adfcripcam, & -Procuratoris fubmitte- 
ret regimini: cujus exilii, incercum quo anno, 
vitam cum morce comrr.uravit. Vide ioseph. 
lib. XVII. Antiqu. cap. XV. & L.II. de bclb Jud. 
cap. VII. 

(c) Philippus, Herodis M. ex Cleopatra fi- 
lius, Archelai frater, tetrarcha Ituraex & Tra- 
chonitidis Luc. III, 1. quorriam in principatu a 
patre relido a Cxfare confirmaretur, Paneadem, 
a fonte Paneade, qui eam alluebat didam, & ad 
radices montis Libani ficam, in ea regionis Gau- 
lonitidis parte, ubi fiuvii Jor & Dan conflue- 
bant, conftituebantque Jordanem, plurimis no- 
vis , mirandisque au&am & ornacam xdificiis, 
Cafaream Philippi apj>ellavit Marc. VIII. 27. qux 
antiquis Lefchem Jof. XIX, 47. & Lais Jud. 

XVIII, 



D Ε R Ε P.V Β L I C Α Ι V D Α I C Α. 



V 



Χ VIII, 29. nec ηοη creberrime Dan audiebat. 
Ab hac enim-alia & diverfa fuit C&farca Stra- 
tonis, vel Cxiarea Pa-lxftinx, pafllm quoque fine 
addito, & abfolute, Cxfarea nuncupaca, ad littus 
maris raediterranei inter Doram & Joppen iica, 
de qua Aft. VIII, 40. IX, 30. idem vico Beth- 
faidx, ad ripam iacus Gennefareth, novum urbis 
fplendorem ac ipeciem conciliavit., JuUamque 
appellavit: demutnqtte in provincia fua conie- 
ivuit, decefluque α,πκνος, anno poft C. N. 
XXXIV, poft cujus niortem Trachonitis pro- 
v.incix Syrix accefllr. -PrxcipuuiiL, «quod circa 
illius hiftoriam io controverilam vocatur mo- 
mentum, uxorem concernit Herodiadem, He- 
rodi Anripx pofthxc nuptam. Hanc Pliilippi 
uxorem Evangeliilx memorant Match. XIV, 3. 
Marc. VI, 17. Luc. III, 19. xujus tamen priorem 
maritum iosephvs pariter Herodem appellat 
Lib. XVUL Antitpu. cap. VII. Temere integri- 
tatem Textus hic ibllicitat bern. lamy Com- 
ment, m harmon. Evange.lifl. Lib. III. cap. XXVI, 
T. I. p. 181. ita nugatus : potnit irrcpfiffe ( Phi- 
lippi nomenin textum Ενβι^οΠίΙβηιπι) ex glof- 
femate viri, qui non alium -agnofcens fratrem He• 
rodis AntipA, quam Pbilippum Tctrarcbam -, no- 
mtft ejus margini codicis expofuerit. - - Ihcer- 
tum efl, an etiam appcllarctnr Philippns ; fed certe 
aliui φ ab co Pbilippo, qui erat Traconitidis Te- 
trarcba ; neqtte enim potentijfimur princcps paffia 
ejfet, fine vi armorum, rapi propriam uxortm.: aut 
raptam armis repetiviffet. Saltem res aEia fdcn- 
tio non fuiffet. Felicius omnino m utraque hac 
audoritate concilianda varii defudant iurerpre- 
tes, in quibus laudatus d, deylingivs c. I. 

§. 19. y^. />. -59' CUITI H. GROTIO & BASNA- 

Gio, in ea acquiefcit fententia, inter Herodis 
M. filios, duos fuifle Philippos, alterum ex Ma- 
riamne, Simonis Pontificis filia fublatum, alte- 
rum ex Cleopatra, qui tetrarcha. Vtiumque 
eciam relandvs in tabula Genealogica He- 
rodum diftinxit, & priorem Herodem dicit, ma- 
ritum HerodiadiSi pofteriorem Philippum, quem 
duxifie eradit Salomen, filiam Herodis & Hero- 
diadis. Priori ergo cunfi Pbilippi Rcrodis eiTet 



nomen, hinc fa&ffln, ut prior Herodiadis τηηπ- 
tus, divifa appelLitione, Philippi nomine veniret 
EvangeliftisjHerodis iosepho, quitamenucris- 
que ik idem. Galeulum huic fentenciai adjicit 
quoque Vener. holfivs m Curir Pbilol. ad 
Maith, XIV, 4. Nec eft, quod jure ei obverta- 
tur, cum Philippi uxorem quidem Herodiadem 
fuifle affirment Evangeliftae, tetrarcha; vero fuil- 
fe onifies illeant, & quamvis Lucas verf. ι. τ5 
τετξαξχβντος diiertam injeciiTet mencionem^ 
commate tamen 19. nullum iftius dignitatis ve- 
liigium addar, alium & a priori diverfum fe hic 
indigitare Philippum, haud obfcure prodens. 

{d) Herod«s Antipas, Herodis M. ex Mal- 
ihace £lius, terrarcha Galilaese Luc. III, ι, βα•η- 
λίύς. quidem ab Evangeliitis Matth. XIV, p. 
Marc. VI, 14. faluratur, fed, quod probe obler- 
vant doilores, genecaliori fakem vocis ufu f que 
quemvis natac lupreraum imperantem. Hinc 
Lucse c. IX, 7. Johannis interfedor diferte ϋξώ- 
Ιης ο τετξοίξχ,ης appellatur. Is enim, poft- 
quam Arerae regis filiam in matrimonium duxif- 
fec, mox tamen inceilo inflammatus amore, mii- 
.iam eara fecit, fracris uxore Herodiade in to- 
rum adfcita, magno fuo malo. Iila quippe, 
regis invidens dignitati fratris Agrippae, faeile 
perfuaiit marito, ut Romam profetftus, regiuni 
& ipfe ticulum .ac αξίωμα ambiret, & ab Impe- 
ratore conferri fibi peteret. Sed Caligula ab 
Agrippa monitus, & de amicitia Herodis cum 
Artabana, Parthorum rege, & de ejusdem arma- 
mentario, Antipam in Galliam relegat, quem ul- 
tro fecuta eft Herodias. Tecrarchiam Herodi 
ademtam, ad Agrippx regnuni adjecit Impera- 
tor : tefte ι ο s ε ρ η ο lib. XVIII. Antiqu. cap. IX. 
Plus vice fimplici, ab Evangeliftis pariter ac 10- 
sepho, atro noratur carbone, quod Johaanem, 
prcecurforem Chrifti, capite cruncavit, Matth. 
XIV, 10. Chriflo iniidias ftruxit, Liic. XIII, 31. 
eidem patienci illufic, Luc, ΧΧΠΙ, 11. Ad quem 
Apoitoli quoque digitum intendunt ΑΛ.ΐν, 27. 
Cecerum, qux limultatis incer ipfum, <Sc Pilarum 
Judxx procunaturem, cauia fuerit &: origo, dis- 
C quircn- 



ι8 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D 1 Ι Β. Ι. CAP. Ι. 



quirentem^vide α ντο ν. byIstaevm de morte 
J. C. lib> III. cap. II. §. 12. p. gi./f. 

(•*) Herodes Agnppa Major, iive Senior,He- 
rodis M. ex Ariitobulo nepos, variatn expertus 
eft fortunam. Paupertate aMquamdra preiTus•, 
apud fororem Herodiadem vixit. Hinc a Ti- 
berio m vincula canje&us, liberatur a Caligula 
ε carcere, aureaque ejusdero pomleris catena, 
quo ferrea fuerat, donatur, & utrmsque letrar- 
ehiaf, cum qus Philippi fuerat, tum quae Ijyfa- 
nix, Rex conftituitur. Confirmatus a Claudio, 
Judacam quoque & Samariam, quod olim ad 
avunr ejus Herodera pertinuifient, regno.fuo ad- 
iedas accipit: ea quidem cum dignitace, ut tri- 
butum Judcei non Romanis , ut ancea, fed Regi 
iuo penderenr. iojeph. lib. XVIII. Antiqu, cap. 
VIII. Hic eft, ad quem uniyerfa fpeftant, qua: 
A&or. ΧΠ. tiTfduntur, quod, ut Judxorum au- 
cuparetur gratia-m, in Apoftolos fasvire cospe- 
ric, Jacoburo -Apoftolum -gladio percutiens, & in 
vincula cofijiciens Petrum , e quibus mirabili 
Numinis beneikio liberatus evafit : tum qno- 
que, quod Ciefare^IiKloa exhibens, divinosque 
.admitxens hanoresi j-ufta Dei• vindi&a percuirus, 
qumto die poft, interient, anno Claudii Gxdaris 
quarto, regjii fui o&avo•. Α paganifmi labe, ab 
HARDViNo eklem temere adfperfa, vindica- 
•vit eum deylintg. c. I. §. 22. fqq. p. i6\. 
Prastorio autera , ipfais aufpiciis & juilu Cas- 
fareac exikufto , nomen hxfit, ut ΐ}ξ<ΆΐτωξίΌν τ$ 
Βξω&χ diceretu-r, Αέΐ XX III, 35. 

(/) Agrrppa-Junior, fivcMinor, feptendecim 
annos habebat, & in aula Imperatoris educatus, 
Romae degebat, cum fatis concederet patei". 
Hunc paterni rcgrvi fucceflbrem iiatim dicebat 
Ciaudius, fed amicis monentibus, tutum fatis 
non eiTe, ut juveni, qui tanto oneri tmpar, im- 
perii coramitterec hiibenas, aurem prjebens, fea- 
tentiam mutabar, Judaearn Syria addkam, denuo 
"m piOviirciam redigens, & procuracarem \n il- 
lam mittens, Cufp-ium Fadttm: ut eit apud 10- 
sephvm lib. XIX. Antiqu. cap. nh. Ouadrien- 
niodemuin poft, morcuo Herooie patruo, Chal- 
cidis Syriacs rege, fuccelToiem ei dijwk Impera- 



tor Agrippam, Regemque conilituit ; verum de- 
iiuo poft quatuor annos, Claudius Chalcide ei- 
dem ademEa, illius loco tetrarchiam Phi-lippr> 
AgrippiE domit, & Batanaeaa>, cum Tracboiutide 
& Abyla, quod ejus vegnur ^oilea Nero, adje- 
ila Galiljea; parte,'fiberbde 8c Juliade trans Jor-" 
danem fica, agroque ejus habitato vicis quatuor- 
tlecim, infigniter amplificavic c£ auxit, teile 10- 
sepho Ub. XX. Antiqn. cap, V. Ita excidio 
HierofolymitaiTo diu luperfuLc Agripp-a, regno 
incolumiy & aliquoE urbium acceilione, Vefpa- 
fiani beiieficio, ampliaco, nec in deftrutSTone ur- 
bis abanv, niii curiD & infpedionis rempli, ac 
Summorum Pomiffcum conftitutionis & abdicar 
tionis, hsereditatis Iege a patruo Herode, Chal- 
cidis xege, in fe devolutae, fecit Jacturam, "ulti- 
mus Herodiadarum• m Palxflina Dynaftarum• 
Hic ipfe eft Agrippa, coram quo cauiiim fuarn 
graviter peroravk Paalus, tnutoque cum pon- 
dere, ut fl^eretur Rex, parumabefle, quin in 
Chriftianurum ipfe caftratranfiret,A(n:. XXVI, 28. 
Plura de eo, prster faudatos scvltetvm & 

Ρ Ε YLINGIVM , hilbet LVDOV. CAPPELLVS 

in Spicikgio notarnm ad AB. XXV, 13» 
■ (g) Qux Βεξνίκ,η Lucx, A<3. XXV, 15. aliis 
Berenice dicitur, Agrippas Junioris foror, a pa- 
rre Agrippa Majore• Herodi, Cbalcidis regi, pa- 
truo iuo in matrimoniuni dara, poft obitum ma- 
rid vaTUs rumoribus & fufpiciom, de clandefti- 
nts cum fratre Agrippa Jun. congreffibus, Io- 
cum dedit. QOam tamen infamiam caliide a fe 
amolitura, Poletnoni Cilicise regi nupfic, qjao 
pariter paullo poft e vivis fublato, fratrem ice- 
rum fedari coepit. Nil itaque mirum, quod in 
Actis Apofl. fratris Agrippce lateri lemper adhac- 
iiiFe legatur, quin &, quod ivvenalis Satyra 
VI. v. i)6. fq. inceltuoibs ejus pubuce perllrin- 
gac araores. Vide iosephvA Ub. XX. Antiqtt. 
cap. V. 

(b) Druiilla, Agrippae.Minoris foror alcera, 
prius Epiphani, Regis Antigom fiiio, defponfara 
fuerat ; verwm cum adoleicer.s Judaicos ricus, 
inprimis circumcifionem admttceic vecularet, 
fracer ejus Agrippa, poil obicum parentis, Azizo, 

Emife- 



DE REPV-BLICA IVDAICA, 



19 



Emifenomm regi eam elocdvit, qui circumciiio- 
nem haud iavicus fufceperat. Verum pofthaec 
Felix, Procurator Judass , finguLari foeminae 
pulchritudine captus, Simonem quendam Ju- 
dxum, genere Cyprium, fabornavit, qui lenoci- 
niis fuis eam a marito redderet ali-enam, ipfeque 
hinc prccibus, hiac follicitatioaibus' eam deni- 
que expugnavit & permovit, us-d^ferto priori 
inarito, & ejur-ata patria religione, Felici nube- 
ret, homiui profano & gentiii. Vnde Felicis 
yvvaAxa, uxorem,, vocst Drufillam Lucas A<2or. 
XXIV, 14. concubinaru autem rantu-m fuiflecon- 
tendit saldenvs §. XII. p. Tj$. Otior.. Tkeol. 
Lib. IV. Exerc. IX. qux totaeil do Fetic£ & Dru- 
[tUa. Confer iosephvm lib. XX. cap. V. 

Ad §. Vffl. pag. r . 

(12) Oraculum hoc Jacobaeum, qula cardina- 
le eft <3c facile princeps in his, quibus Meifiae 
adventus contra Judxorum pervicaciam , fole 
clarius evincitur, furama caitn cura, & certatim 
Philologi pariter acTheologi, explicarunt. Prac- 
ter eos, qui integris commentariis Genefin enu- 
cleantes, in hoc di&jini inciderunt, e Proteftan- 
tibus cumprimis, qui-data opera, five feorfim, 
five ferente ira occaiione, locum hunc iiluilra- 
runt , nomiiiafle fufficiat de Noflrif , ι α c. 
martini Difp.II. de Mejjia. christo. hel- 
v 1 c ν μ Τ. IV. Giejfenf. p. 298. dietric. An- 
tiqq. Biblic. V. T. f. 139. mich. walther. 
Dijjlrt. I. Bibl. platnervm, Confiliarium 
quondam Vinarienfein, qui fub afckitio geor- 
gii erici,' Pharetrani, nomine, Exercitatio- 
nem hiflonco - philologicam pererudkam , de 
Sceptri Judaipi ablationc, Vinariie A. 1645•. luci 
publicx expofuit : ι ο η. μ v l l ε r. Judaifmi de- 
tccti P. I. lib. I. cap. 8. p. 182. hackspan. Syl- 
log. Dijp. II, ρ. 72. 67. & not. Philol. P. I. p. 252. 
avg. pfeiffervm Dub. Vexat. V. T. CenL I. 
Loc. LXXX. cramervm Sckolx Propbet. Clajf. 
11. ρ, \. g l α s s ι ν μ Philol. S. Lib. I. Tr. I.p. 50. 

SEB. SCHMIDIVM Coll. BihUc. I. p. 171. ΒΑΝ- 

haver. Difpp. Theol. III. p. 26. tarno- 
vi ν μ Exercit. Biblic. p. 5-45. dorschevm 



Comment. in Matth. II. p. 16. ι ο η v-m lvdo r,- 
fvm in Duce Judaorum fitblato, qux diflertatio 
iu Thefauro Novo Difpp. TheoL Phibl. P. I. p. 228. 
fqq. infeuta Ipgicur, ioh, djecmannvm ira 
Philologemate iacro, de legislatore α msdio pe- 
dum Judce, anu adventum Chrifli, non rcccdente, „ 
ixxeod. Tbcf. Nov.. p. 237. gvstav. georg. 
zELTNERvufK Scbilo, nodis foluto, ibid. p. 247. 
christi. schottgenivm peculiari diiTer- 
tatione de Scbilo dominatore, quae Horis e^us Hc~ 
braicis & Talmudicis fubjunfta lagitur p\ 1264. 
& qui inftar omnium efle ponerit, iou. chri- 
sto. wAGENSEiLivM ιπ spijtolica de locfi 
Clasfico Gen. XLIX, 10. dijfertatione , Akdorffii 
Noricor, edita A. 1676. & poithaec inferta Te- 
lis igneis Satana, m ' Confutatione carminis Lip~ 
mann. y. 264. fqq. von seelen Meditat, 
Exeg. p. 25. w ο c κ ε ν ι ν μ Mcditat. V. Τ. ζ. 
Εχ Keformatii confulantur, ante omnes, in- 
tegro tradata, quo igip^p fuperavit iacob. 
altingivs, & qui ^iflftifcriptus, Opp. T. V» 
reperitur, tura quoque in compeadio T. II.Opp. 

/.43. R I C Η Α R D. MONTACVTlVSi» Anule- 

ftis, Exercit. II. tota, p. 42-94. henr. ko- 

RVS Opp. Tbcol. p. 251. FRA-NG. GOMARVi 

iu cxplic. Liic. II. P. I. Opp. f. 180. casavbo• 
nvs Exercit. I. ad Annal. Baronii n. 2. sixt. 
amama Antibarb. p. 278. bvxtoref. in 
Anti - Crit. p. 714. 769. s η ε r l ο c κ de ufu & 
fim propbetix, Apperid. differt. 2. edit.Gall. p.zyj. 
schvltens Animadverf, p. 30. vitringa^ 
Obf. S.icr. Lib. IV. cap. V. & VI. p. 901. fqq. ubi 
fceptrura, tempore nati Ghriili, nondum a Juda 
ablacum, fed in Herode M. fuperftes fuifle, de- 
monftrare annititur, nec non de Synag.Vet.p. \6<$. . 
c 1 s π ε r τ. voetivs Τ. II. Difpp. Sdett. p. 51. 
iOH, η ε ν r. η ο τ τ ι Ν g Ε R ν s Tom. II. Hifior. 
PAtriar.ch. Excrc. XXIII. Sstt. IV. §. \z. fqq.p. 
ητ,6. fqq. witHEL M. m ο μ Μ α pralcciion. 'ίΊχο• 
log. in Gcn. XLIX, 10. quas in opere ejus poft- 
humo primo loco compareiit: ioh. ^iarkiVs 
Commtntar. in Pentateucb. ad b. I. p. 119. α ν- 
τον, cregvtvs in Kevelatore Arcanorum 
Cap. XIII. p. 532. fqq. Demum in Biblioth. Bre- 
C 2 menf. 



ζυ 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. L C Α Ρ, ί 



menC Claf II. ρ, $yi. & Claf. IV. ρ. 590. & 
Οαβ'. VI. ρ. }76. abrah. scvltetvs Exer- 
citat. Evcmgeh Lsh. L cap. III. quae in Bibl. Critic. 
legiintur T.lV.p.1869. Ex Remonfirantibus huc 
refer ε ρ ι s c op ι ν μ Τ. L Opp. ρ. ι6}. & ρ η ι l, α 
l ι μ β ο r c η in Collat. cum erndko Judxo, de veri- 
tate rdigionis Chrifi, p. 223. Quo pa&o Judxi con•- 
tra hoc oraculum infulelitatem fuam muaiant, vi- 
deri poterit apud lipmannvm iii Nizzachott. 
r. menasseh ben israel inGonciUatore h.L 
& is» abarbenel Comm. in 1. Sam., IX, 2. 
fol. 94. col. 4. Msque fol. $$„ col. 4. qttorum fo- 
iidam adornavit refutationem alting. lib. /. 
in Schihy quem omnrno vide, & adde hoorn- 
b ε ck. pro convertend. Judaif likll. cap. I.p. 127» 
fqq. ubi χατχ tto^ol μεν assen ben israel 
propulfavit. Nos, qua fieri potell brevitatej, 
uoitram difturi fententiam: 

l. Perfpicuam vorborum Textus expUcatro- 
nem dabimus. 



"¥TO^ NT wcra rectrdet] Ί1Ό cum D vel j|D con- 
ftru&um, privationem & totalem notat re- 
ceffionem, ieu ablariorrem, cum connotatione 
termini a qua, unde fit difceffio, v. g. 1. Sam. 
XXV ΙΙΓ, 16. Domintif "yhVO "!D rerejfit α te T 
gratiofam afllftentiam tibi fabtraxit, non am- 
plius tecum eih Num.XH, 10. columnanu- 
bis receffit a tabernaculo, ut noti amplius ei- 
dem incumberet. Hof.IX, n. vx illiSy ^03 
ΕΠΟ in recedere me ab iis, ita ut non. amplius 
cuirc ipfis- frm. Lev. XIII, 58. Vttn DHO ΊΟΪ 
£Γ* reeedeTab eis pkga, ficut illa non amplius 
affieiantuiv Its hoc loco verbum hoc totaletn 
ablatroreem αυτονομίας, Regni r Synedrii,,<5c po- 
teftatis judicialis a juda mferc 

©5Ψ Sceptrum] Praecer virgam ilve baculum, & 
tribum *notat Gerr. XLIX,. 28. Deur. XII y i4. 
&fieptrum; idque vei proprie,, ue imperii & 
poreffatis ifTiigi>e , quafe fceptrum aureum 
Ahasveri Efth, IV,. π- Amos i, 5. 8. vel m«to- 
nymice r regnumipfum:, iivedominium. Zach. 
X, ii. dejicietnr fajlus AjjyrU y QV^!fD U31UH 
^Qt ^f dominiumAegyptiorum cejftibit, Quan- 



quam non regiam femper, fed quamcunque 
fupremam 111 gente poteftacem Hebraeis de- 
fipet, ut ex Pf. CXXV, j. & Ezecb. XIX, 
10. 13,. liqaet. Hinc pro tribu _accipit alting. 
lib. III. cap. 2. & 3. atqne hunc fenfum red- 
dit: non recedet trikis, id εβ, ccrta familia- 
rum confanguinearum feries, α Jehuda, id efi, 
ejur pofleritate-, doncc venerit Schilo ; ut hoc 
fibi velit: pofleritaf Jud<e femper habebit fa- 
milias diflincia/, ab eadem flirpe, non hiterru• 
pta y nec incerta ferie defcendentes, ufque ad ad• 
vehtum Mejfi&. Verum ut taceamus, impli* 
cari hocpado fenfum, fi ira exponatur, non 
recedet tribus α tvibu Jehuda y quoniam po- 
fteritas Judx ejus tribum quovis tempore 
conftituebat; uc in difficultate ifta tollenda 
fruftra laboret Vir Summus: refragatur quo- 
que ifta iuterpretatio Patriarchae fcopo, \\x 
co enim erat Jacobus, ut Β^οχην & praerogati- 
vam hujus, prae ceteris onmibus , pratdice- 
ret tribus. Aft commune hoc erat benefi- 
crum omnium tribuum^ ur tempore uatiMef^ 
ilae diftimilas haberent familias, ab eadem ftir- 
pe nora intermpta ferie defcemlenteSy nec in 
eo Jehucia rcliquam gentem fuperabat. Ne- 
que enim potuiiTenc alias irt άπογξΛφτι Au- 
gufti r ποξευεσ&αι ττ^τες d.Tfoyi>otQ)ta§(v lV 
εκιζψος «ί τ^ν \hlctv πάλιν, Luc, II, 3» ΜίίΓα 
autem reliquarum fententiarum examine, ul- 
timx vocis ΌΏΦ iignificationi calculum no- 
ftrum adlicimus,^ hic loci jurifdictionem, τ» 
xupiov, fummamqtte poteflatem defignet. Pro- 
batnus i) ex mente & fcopo dieenris. Singu- 
iarem prx ceteris omnibus tribui Judx emi- 
nentiam, & afleiitjacobus, dum ita infit; Ju- 
da> te lattdabunt fratres tui, manw tua cervici 
inimicorunt tuorum imminebit , incurvabunt fe- 
filiipatris tui, &Iuculenterdefcribir, perlDD^IJ 
fceptrum & imperium,. ir> tribu Juda exciran- 
durrr, nec prius removendum, quam advene- 
rit Schilo. 2) Ex coimcxo pplfTO, quod Le« 
gisiatorem tleilgnat poteiletem νομο$(τΜΐιν 
cum digmtace regiminis ieo άξχ,ιχη arflilhme 
connexanu 3) Qux dignitas ex primogeni- 

tura 



DEREPVBLICA IVDAICA. 



21 



tura Rubeni adempta, & irr Judam eft collata, 
ea per lfl3U7 hic defignatur.; Aft imperii & 
dominii digivitatem a Rubene it* Judam devo- 
lutam fuiiTe, ex i.Chron.VI, 2. conftat. Vn- 
de re£le LXX Interpp. per αξχ,οντα exponunt^ 
Targumiltat per dominatores. 

ΓΠΥΡΡ e Jtida] Id ttominis tria notat in Scrr- 
ptura : 1) Perfonaliter, filium Jacobi, a cele- 
brattone & confefllone ita appellatum , quod 
mater a partu ejus Deum celebraflet Genef, 
XXIX, $5. eumque celebraturi eflent fratres 
h. 1. verf. 8. Hoc fenfu etiam, quamcunque 
notat aliam perfonam, pariter hoc nomine in- 
iigniEam. 2) Colleftive» & fpecialius quidem, 
tribum five pofteros Judx, Jud.. I, 2. r. Sam. 
V, 5, . }) GeneraHus r populum, penes quem 
poft difceifionem X tribuum, earumque m 
AHyriam deportationem^ nomen gentis & re- 
gimerv manfit, usque ad Titi vaftatiouem gen- 
tis & urbis. Huic a tribu Judae, nomerr quo- 
que Judsorum hxfir, qui & ipfe Juda dicitur 
Hof. IV, if. Vltimam hanc notionem premtt 
b. 1. voetivs Difpp- Sel. T. II. p. 60. ita, 
ut ab hoc populo rccefliffe- obfervet fccptrum, 
■primo quidem regale, deinde ducale, tum judi- 
ciale ex parte, & quoad exercitium y deinde 
omne fceptrum, quadjid jus t tf titulum. Seci 
denuo concra mentem dicentis. Patriarcha 
cnim iingulas cuivis tribui beiiedidiones im- 
pertiens, modo in benediftione tribus Judac 
verfatur, m quantum ea encomium r honorem 
& dignitatem a fratribus fit receptura, adeo• 
que ii> quantum reliquis tribubus hac ipfa di- 
gnitate fua & eminencia contradiiHnguicur, 
longeque antefertur. Vnde intelligitur» me- 
dio iignificatu tribum Judae hic «orari, una 
cum gemina Benjamitarum & Levitarum ap- 
pendicula, qua? cum Juda fadebat. Nec 
enim alia vocis notio hic locum habere pot- 
eft, quam qua hanc benedi&ionem exorfus 
erat Jacobus verf. 8 ΠΠΝ ΠΤ1Π\ 

ppTlzp & legislator~\ a) Alii praefixum \ 
cum Do, d. zeltnero Difp. in b*l. §, 12. 
disjunftive exponunr, fceptruro<Htf legislator,, 



ut Exod. XXI, 17. maiedkens patri fuo Ί0Ν1 
jut matrifuti: 2. Sam. XXIV, 13. ubi pro pec- 
cato cornmiifo propofitiE Davidi pocnac hac 
particuladisjunguntur, DN1, DKV' ut hic loci 

5 iftud de fuccedente altera regiminis forma, 
in cribu tamen Judar femper extitura & per- 
man-fura, iltexplicandum, hocmodo: Nonre- 
cedetfcepcrum,^«f (pofthxc) legtsiator. Alii 
copulative, ita tamen, ut non temporis, fed 
poteihtis affinitatem & nexum indicet, hoc 
ienfur Non recedetfceptrum, neqite \eg\shta- 
ria poteilas feu αυτονομία, Senfusutrinquefe- 
re redundac idem, b ) Α Y\f\ defcripfit, in- 
Jculpfit, item ftat idt y decrevit T eft Partic. Pih, 
ppinD decemem, legislator; hinc etiam pn 

6 ΠΡΠ fiatutum T decretum, quod alii malunt 
de legibus ceremonialibus femper intelligere, 
velut D^pn -fiatuta Levitica Devter. I, 1, 20. 
VII, 11. notant, medio inter ΓΠΤΪΟ & D^IOS^O 
pofita loco, Verum hanc notionem notv ubi- 
que obtinere, vel folus ΡΓ. CXIX. aiFatim de- 
monftrat. Hoc loeo pplDD ilatuta cum au- 
ftaritate ferentem, fupremutn imperantem, 
five legislatoriam poteftatem defignat y non 
comraunem Scribam feuNotarram T velut on- 
kelos intellexiile videtur, reddens HlSOfcri- 
bam; nec vulgarem folum Doitorem, ut μ a- 
nasseh ben ι sr α el, Sapientes & Doftores 
quosvis hac voce defignari,cupit,ut obtinear, 
Judaeis adhuchodiepraefto eiTe pplPIO, cuita- 
men hinc origo vocis & notio, hinc praeroga- 
tiva, tribui Judaehacvoce aillgnata, refraga- 
tur. Notat itaque eum r penes quem eft po- 
teftas νομοΒετικη; cujus eil jura condere, quo 
feniii Deus ipfe hoc nomine infignirur Jef. 
XXXIII, 22^ Hinc colorem fententix fux 
conciliare potuiflec GvrnELM, warbvr- 
ton in Corament. Anglico, quo divinitatem 
mijftoiUf Μοβχ aiferere niritur, quando lib. Κ 
Legislatorem h. I. de Theocratia exponit, ad 
adventum ChrifH m carnem durarur3, quia 
nullus \\\ Juda, ab inilaurataRepubl. usque ad 
ejus occafum, alius extitic legislator, quam 
ipfe Deus r per minifterium Molis, Oraculi 

C j itaque 



21 



Λ Ν Ν Ο Τ. Α D L IJS. f. C Α Ρ. Ι. 



kaque noftri hunc reddit fenfum :> Theocr&ti& 
fcrfijlct intcr Jud<cos, usque dum vsnerit Chri- 
ftuf, regnum α Patre fibi traditum occupaturur. 
<Con.f. Biblioth. Britann. Tom. XXI. PA. p. zi.) 
Sed dispar omnino ratio eft Legislatoris, qui 
-Deus populo fuo fuit, & adminiihationisRei- 
publicie adlegisdivinas normam, in quaTheo- 
•cratiam fitam ilatuit warbvrtonvs. Aft 
de priori, legum quippe conditore ac expli- 
•catore, non de pofterien, Paifiarcjsas eil fer- 
mo. Appofire ad ' fententiarn noilram vim 
vocts ita declarat vitringa Comment. in 
Jef. XXXIIIy 23. cujus verba huc attuliiTe non 
pcenitebit: Notat non tantum Legis Batorem, 
fed uf I>o£lorem : atqne adeo ^omplexe, tegis 
Doctorem , fummd poteftate legislatoria infiru- 
ctum. Legis Datorcs omnes (&ε<τμο&ετ&ι) 
vchiti Minos , Draco , Solan, Lycurgus, Nu- 
ma , cf his fimiks , cmferi debent ejfe Doclo- 
■r6s publici. Docent enim, tum leges dando, 
tnm datas interpretando. Pnblicus itaque 
omnis legis docior & interpr-et , docens μετ 
ίξχσίας, proprip id eft, quod Hebrxis pplHD, 
quam fignificaiionem hac notio obtinct in ioco 
iriti ufiis, Gm.XLlX, 10. ut & in Pf. CVIII9. 
Specimen ejus potefiatif obfervabatur olim fub 
teconomia vetere in Sacerdetibus & Levitis, fe- 
dmtibus fuper cathedram Mojif, de qidbus ipfe 
Deiit. XXXIH, 10. docebunt judicia tua Jaco- 
bum, & Iegem tuam Ifraelern: £f Mdaibiaf 
c. II, 7. labia facerdotis fervabunt fcientiam, 
& legem requirunt ex ore ejus. Immo vero 
refidebat fub Mofe, & circa tempora Macca- 
haica hxc poteflas in Ajfefforibui omnibus am- 
<plij[imi illius Senatm Preibyterorum, qui Syne- 
drium dicebatur, ex quacunque tribu oriundi 
•,ej[ent> quippe qmbus veri^im-e competebat no- 
men pplHO. Quod quidem ipfimet Judxi 

apud R Α Υ Μ V Ν D V Μ Μ Α R Τ Ι Ή Ι PllgWn. fid. 

lib. Π. cap. W. de ρ^Π3Ό & Afleflbribus 
Synedrii M. exponunt, qui in ΤΝΚΛ TO'&b 
in aula illa, feu, camera dolata, ex lapidibus 
pretiofis & artificiofe dolaus arque excills 
cotnpofica, & Synedrii magiii confeiT;bus or- 



dinari<; dicata, judicium agebant. Nec ob- 
ilat , quod altingivs obvertit lib, III. 
cap. IV. legislatQriam poteftacem nunquara 
conipetiiiTe Ifraeli, divinis folum legibus ad- 
ίϊπθ:Ό, cum majeftatis fux pn-ivilegium iftud 
nemiui cuiquam mortalium commune fecerit 
Deus, ut leges homitiibus de reHgione & cul- 
■tu Numinis ferre, atque ad earutn obfervan- 
tiam conicientias poflet obftringere, Ezech* 
XX, 1$. 19. Prieterquam enim, quod pplflO 
non circa reiigionem folum & cukum divi- 
num, fed circa civiles etiara, & adrempubli- 
cam, vkamqu-e coramunem pertuientes ver- 
fetur leges; nobis nunc fufficic, talem notari 
hac voce poteftatem, q-nce utrasque leges 
iilas cum au&oritate .obligativa interpretetur, 
communia ftatuta divina ad cafus imgulares 
pro iratione circumftantiarum dexcre appli- 
-C£t , decifionemque & lententtiam de fa&is 
juxta leges divinas ferat, eorum uc cognitio- 
ne & fententia, cum genuinus legum fenfus 
atque ufus, tum rei vel innocencia conihret, 
vel poena. Nec omnino capio, quo jure Vfi 
eruditifTimus h. 1. perppino OrdinemDodo- 
rum Ecclefiae incelligat, quorum opera cogni- 
tio veri Dei &-volK«tatis ejus .coniervaretur. 
Ordo enimilk ad tribum Levi pertinec: aft 
Patriarcha cribui Jud*c benedicit. Deniq.ue 
kterem lavat, aperamque perdit Vir Sum- 
mus, iosvs lvdolfvs, quando.cii. DiJ- 
fert. cap.V. conrendir, pp^nO.dnsemmilitufn, 
p-afccium, imperatorem beUicum h. 1. notare, 
quje notio velut ab oHgine vocis aliena, ica 
Scriptur* eft ignota, fruftra & prxter rem 
pro fignificaiu iito allatis in raedium locis ΡΠ 
LX, 9. CViii, 9. Ef. XXXIII, aa» Deurer. 
XXXIII, 21. & Jud. V, 9. 14. nimirum ut veli- 
ficetur fentefitix, de caftrorum vexillis&cor- 
ruprione fontium adopcata:. Sed ex aiie ia- 
tisfeck ei diegmannvs ad h. 1. Thef. Novi 
Tom. I.f. ^40. 
*ihyy paf ab - imer~ptdes ejusy nt sebast. 
s-chmidivs vertit, vel juxta alios paifim: 
t mcdw pcdum ejus] Duk \\x voces cru- 

cera 



DE RE.PVBLICA IVDAICA. 



-3 



cem adeo fixerunt eruditis, ut laudatus iob. 
lvdolfvs cap, V. §. 12. corruptionis Tex- 
tum poftulet; & pro *fhy\ ex Godice Samari- 
tano lcribendum cenfeat yhyXvexilla ejw, feu 
figna militaria. Prxter diecmannvjj au- 
tem, cit. loco, fulgidiifimum Ofientis fidus, 
wagenseilivs, hanc fententiam fab cen- 
furam vocavk, ac diicuills profligarisque eru- 
diti adveriarii rationibus ac monjentis-, genui- 
nam & conftantem omniurn Codicum le&io- 
nem, ex inftkuto afleruk & vindicavk, in con- 
fut. carm. Lipmann. p. 269. fqq. Dux prx- 
tcrea rerum potiuntur fententix : I. de fenfu 
procreandi, ut honefta ik periphraiis procrea- 
tionls e ftirpe vel femine alicu;us, eodem 
fenfu, quo animx egreflx dicuntur de fernore 
Jacobi Gen. XLVI, 26; quo refertur etiam 
Deut. XXVIII, 57. Ita, cum aliis, e Noftris 
gerhardvs, ex Reformatis rivetvs; 
juxta quos fenfus verborum ik: non reeedet 
fceptrum de tribu Juda, neque legislator, qui e 
%nedio pedum ejus egredirur, ut ad Meffiam 
usque legislatores e Juda fint oriundi. Sed 
prolixe explodkhancexpofitioiienn e>. zelt- 
ner. cit. Difp. §. 15. p. 18. fqq. tanquam ni- 
inis Ionge petitam, cujus rationibus addere li- 
eer, quod D praefixum non ad fubintelle&um 
particip. NS£^ oriundut , proditurus, fed ad 
pfatcedens verbum *ΠΌ Τ referatur, unde fen- 
fus phrafeos, qui obcmditur, evanefcit. Hinc 
II. fententia- majorem interpretum meruk ap- 
plaufum, quae de officio exponit, & ex more 
Judxorum illuitratur, apud quos Scribae feu 
A&uarii fedebant ad ped«s dominantis, <eque 
ac difcipuli ad pedes erant magiitrorum , uiv 
de Paulus Aftor. XXII, 3. eruditumfe tradk 
παξά τχς ιςο^οίς Gamalielis: quem ritum co- 
piofe & evudite declarat alting. lib. III. 
cap.V. VI. VII. Vt leniiis eo redeat: Erunt, 
qui doccbunt alios, & erunt, qui docencibus 
jmorem gerent; ut mvllervs in Judaifmo 
c. L & walthek. cit. Excrcit. cum aliis 
compluribus exponunt. In eadem fententia 
cum acquieick heideggerys Ηψ. Patr. 



T. II. p: 747, paullo tamen aliter declarat, 
hoc pafto : cum pplHD Ugislatorem omnino 
denotare videatur , conformiter etiam pDO 
Y^SD explicandum fuerit de iis, qui lcgishtori- 
bns prtxcipientibns, potcftatem habentibus difci- 
plina exerccnda, feu nri Chriflus. loquitur , in 
cathedra Mofts fedcntibns, ad pedes conceffuri, 
iuffa & imperata eorum facittri erant. Qux 
explicatio quomodo cum verbis Textus com- 
poni queat, non intelligo. Pariter cum 
D^pphD non Scribas aut Aibuarios, ησπ di- 
fcipulos vel auditores, fed νομοΒέτας, vel iti- 
terpretes legum priacipes aut judices fenten- 
tiam ferentes defignent, quod fupra docui- 
nius, male in eos ifta quadrabit 'defcriptio. 
Novani itaque fententiam Vir eruditiiTIiTius 
D. zeltnervs eit. Difp. p. 11. fqq. in ice- 
nam produxir, qu;e hasc verba ad locun-v re- 
fert habitatianis^ ita quidem, ut pDO fepara- 
tionem ac difterminationem, D" 1 12T\ dkionem 
feu territorium,. ac eam regionem, quam quis 
jure fuo, tanquam Dominus ejus, pedibus 
calcat, fpeciatim hic loci, eam terram, quam 
pedibus iuis Judaici tribales, ex ailignata fibi 
per Jofuam portione acforte, infidebant ? in- 
habitabant ac tenebant, notet, atque hxc de- 
mum mens fir, το αΰξίον, ac poteftatem νομ,ο- 
Sbtikyiv fuperfticem fore usque ad Mefllx. ίκΐ- 
ventum, in loco, itbi tribus Juda dijlerminetur 
feu feparetur ab aliis, h. e. in STISn rO^Vad 
trtbum Judx ejusque tcrminum ultimum per- 
tinente. Illud enim conclave dimidium in 
finibus Judx, dimidium in finibus Benjamin 
ήιΊίΓε iicum, quse dux tribus in monte Mori- 
jahjj ubi Templum conftruftum erat, confines 
erant & difterminabantur. Qux explicatio 
non tam ab ingenii laude, quam a fimplickate 
verborum Patriarchx, adeoque a vero ellalie- 
na r ut fubverendum ik, ut cakulum Latu- 
ra ik doflorum. Ita quidem, perpenfis pro- 
be omnibus & difcuflls aliorum opinionibus, 
nos in magni wagenseilii (ad cujus, 
Prxceptoris quondam ac hofpkis poft faia 
veaerandi, pedes integro biennio confedifTe, 

honori 



14 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. Q ΑΡ. Ι. 



honori nobis ducimus ac in Iaude ponimus) 
tutiflime acquiefcimus fententia, quam in con- 
fntatione carminis Lipman.p. i9].fqq. erudite 
& dilucide propofuit, D^SjH pedes, per tri- 
tam & plerisque gentibus familiarem transla- 
tionem, idem effe, quod eft in re quaque ulti- 
tnum, quod ejl reifinis, qnod goftremurn pofl 
aliud confequitur* Non minus iraque pedes 
hic, quam in illa Nabuchodouoforis apud 
Dan. II. celebri ftania, de ultimis & poirremis 
temporibus rei, ζά quam inititurum pertinet, 
accipiendos : ur proinde α pedibus Juda ii 
auferendi dicantur , quibus feri illius nepotes 
carituri erant, .quos ultima ReipublicE setas 
■ ^rnifibs luxit, defideravitque. Vt fenfus ilt : 
non recedct vel auferetur penitus α Juda fcc- 
ptrum^ regiaque digniras, neque, inclinafis at- 
tritUquepofthsec jrentis rebus, ab ultima ejus 
actate ac periodo rolietur prius judicialis & 
reSloria foteftas, qnam veniat Scbilo. Ica pla- 
ne fluir iaterpreracio, rerumque eventis eom- 
probarur. 
N3J~^3 *1J? donec venerit~\ usquedum veniat 
Mittimus nugas Judscorum, quibus vim infe- 
rrentes his voculis, nervum oraculi incidere 
laborant, protntas, prceter fiipra memoratos 
au&ores, a caloviO Commentar. in Ge«. 
b. l.V. 1415• Lexica & Concordantiie docenr, 
-particulae "TJJ, quandoftatim fubjungitur Ό, ut 
hoc loco, pKefeHtiam rei usque ad hunc ter- 
miaum defignari, & inclufive explicandum 
efle ferroonem, non exclufive. Quod ftudio- 
fe addimus, quia videmus etiam noftratium 
norinnllos feiifum exclufiv-um, contra linguae 
indolem, harumque particularum conftantem 
ufum, ampledfi, in quiiwis eft €hrist. hel- 
vicv5, qui T. IV. Difp.GieJfenf. p, 81. ita ar- 
gumeatatur : Eo tempore Μφαι vcnire debuit, 
quum jtwi fceptrum Judaicnm pctiitus ablatum 
tjfet : Atqui tempore Augufli Cafarif, ablatum 
fuit fceptrum Judaicum penitus , Ergo tempo- 
re Augufli Cixfarit Mejfiar venit. Rwfusque 
p. 86. Majfiaf dcbuit tufci ablato fceptro Ju- 
dnicQ Ocn. XII X, 10. Jefiu nofler eo temporc 



' natiu ejl in diebus Herodis Regif, & Attgujli 
dtfiris. Re&ius omnino noldivs in Con- 
cord. Particul. h. ν. ρ. 6γ6. per antequam ex- 
ponit. Juvat hic commentancem audire \j.~ 
trikgam, qui Obfervat^Sac. Lib. IV. cap. V. . 
§. 9. p. 906. vim particulx bene expofuit. 
" Hebraum IV tempus notat indefinitum, non rni- 
nus ac Latinorum Vsque. Qu°d Vsque, cum 
per nullum terminum fubjectum^ iimitetur ac 
definiatur, figmficat aternitatem τ verum fi per 
fubjeclam orationem circuffifcriba/tur tf finia• 
tur, ad minimum fignificat conjunElionem dnra- 
tionis, qu<e per Vsque exprimitur, ζ/ termini 
adjecli, fer qucm illi durationi modui ponitur. 
Qui terminus adjeBut cum in Jacobi verhis fit 
adventus τδ Schilo, fequitur, pojfeffionem fceptri 
& legislatoris in Juda usque ad illud temput 
duraturam. Hacitaque particula, terminus 
durationii definitur, ho.c fenfu: Imperantes 
& legislaror.es ex Juda prodituros efle usque 
ad Μείϊϊε adventum inciufive , quo perailo 
£nis imponetur utrique regimini & <fignitati, 
cujus vero fceptrum & leges etiam fuper gen- 
tes patebunr, nec flnem unquam fortientur. 
Povro , vefbum N13 adveruum Meiiiac in 
mundum, h. e. incarnationem r$ Aoyx notac, 
acque ut in Novo Foedere verbum εξ•χβ<τ&αυ\ de 
Chrifto ufurpatum, Joh. IV, 25. VI, 38. 4^ 5'• 
VIII, 14. &c. nec loci mutationem, fed no- 
vum sratiofa; manifeilationis modum inferr, 
quod alias Theologi inculcant. 
lrh v <u Scbifo] Leilionem nominis, a temeraria 
c α ρ ρ ε l l ι Critica, qua nS v vu in Γι IV , rur- 
fusque in Hy^ transmutat, folide liberavic 
bvxtorf. in Anti - Crit. Ρ. H. Cap. X. p. 714. 
& c. XI. p. 719. Paricer criminationi 1 ac. 
gordoni hvntlaei, qua Π^Φ Schiloack, 
mi/fum, i. e. mittcndum, obcruderefatagit, gra- 
viter (atisfecit glassivs Pbil. Sacr. Lih. I. 
Tr. I. p. 50. fq. quibus nihil eft, quod adda- 
mus. Eft autem Schilo ex nominibus pro- 
priis promiili in V. T. Meifise, confentienti- 
bus ipiismet Judxis in Talm. Babylon. Tr. 
Swhedrin cap. H.ful. 98. col. I>. & apprime in 

Melllatn 



DE REPVBLICA IVDAICA. 



iS 



Mefllam quadrat. Miifis enim aliorum ety- 
* mol.ogiis & explicationibus varits, commo- 
diifinie omnium schi'NI>lervs, merce- 
rvs, altingivs, calovivs Comment. in 
hunc locump. 1401. fqq. pfeiffervs, ali iqne 
pallim, illud a verbo rh*u derivant, tranqml- 
lum,felicem, & fortunatum cffe, cujus ultima 
Rad. Π cum fxpius alternet cuml, ut Job, 
III, 26. imV»U nS non qukfcebam, unde "ib^ 
tranquillus, ^Su? & ΠπΙΙ) tranquillitas -, mi- 
rum non ell•, in hoc nomine illam quiefcere 
m Cholem. Eit ergo Th^ vi vocis ac ori- 
ginis, TratiquiUator, Sofpitator, & DlS^U *IUJ 
pri.iceps pacir, J.ef. IX, 6. 7. qux exafta Chi i- 
fti eft deicriptio, quod erudite demonftravit 
altin&M IV. cap. XIV. XV. coll. Lib. III. 
cap. VIII. 
DVpy ^Lp;? wl ft^#£ adbdefio vel vbfequuim 
populorum erit] Vocis πηρ^ radix in du- 
bio eft, ac intercidit. bvxtqrfivs inufvta- 
tam ftatuitRad. Pip^, unde <"" | Γρ , - obedientia, 
vel aggregatio. r.salo mx> Rad. facit ΠΠρ tfg- 
£rigtfr<?, ut lit. 1 fit fervilis. Tres itaquepo- 
tiorcs/untinterpretatianes: 1) petita exProv. 
XXX, 17. ubi DN ΓΊηρ^ obedientiam matri 
prttfliwdam notac, ut h. 1. fenfus fit : &* obc- 
dient ipfi popidi: 2) Α Rad. Tinp hoc fenfu : 
congregabunt fe ad eum popidi , quem ienfum 
b. lvther. amplexus eft: demfelben \verden 
die Volcker anbangen : 3) Vulgatx : £f ipfe erit 
expectatio gentium, ac ίΐ eflet a verbojT^p ex- 
pcHavit, fenfu tamen pailivo, quo MeUias 
Hagg. II, 8. D^iH ΓΠΟΠ appellatur. Sed 
hoc longe petitum. Priorum autem expo- 
fitionum xquipollens fere vis eft, eodem 
fenfus redit, utram vocis eligas fignifkatio- 
nem. Pro prima tamen fententiam fert al- 
tingivs cap. IX, eamque Judxorum quo- 
que fufiragiis firmat : Cap. XVIII. lib. IV au- 
tem adverfus Judxos erudite demonihat, non 
tam fervilis conditionis . obedientiam gen- 
tibus hic tribui, quam fidei & profeifio- 
nis verx religionis. Hinc nobis enaici- 



II. Senius enarratio feu paraphrafis : Non de- 
ficiet dignitas regia iii tribu Juda, neque {poit 
illam ablacam) αυτονομία. &Senatus, legum avi- 
tarum cuites & interpres, circa ultima politiac 
Judaicae tempora (feu inter extrema ejus mo- 
menta) prius, quam venerit Pacificator&Sofpi- 
tator ex hac ipla tribu, cui non Judxi modo, 
fed etiamgentes adhxrebunt, moremque gereut. 
Sequitur 

III. Vaticinii complementum. -Quamvis poll 
Jofuae e vivis exceiTum, tribui Judac, primae in 
bello gerendo partes Jud. I, 1. 1. tribuerentur, 
initia tamen principatus, vel regiae iri hac tribu 
dignkatis, hinc arceflenda non funt, cum toto 
Judicum tempore Dcus jpfe imperii modersre- 
tur habenas, locumque Theocratia haberet 

, 1. Sam. VIII, 7. In Uavide ergo terminus pri- 
mus eft figendus, qui regiam dignitatem primus 
tribui fux intulit. Ec quanquam ejus anteceP 
for, Saulus, de tribu Benjamin oriundus eifet, 
regni tamen haec potius primOrdia & velut ten- 
tamina fuerunt, qux pienus ilos ac vigor in Da- 
vide excepit, nec in illo ftabile erat, fed non ita 
mulco ροΛ a Domino ipfe repudiatus fuit. Aft 
tribus Judx hxc dignitas propria erat ac peren- 
nis, donec in captivitate Babylonica, regumque 
ultimo Zedekia , deficeret. Duplex autera 
quando in oraculo tioilro dignitas Judx ^iiigna- 
tur, regia altera, altera Iegislatoria, fc.epcrum 
quidem in Zedekia .ablatum facile largimur, ro$ 
ppriQ autem ad tempus ab afcenfione Chrifti 
proximum , immo ad ultimam ac feralem per 
RbmanoSj & Vrbis, .& reipublicx Judaicx vaila- 
tionem pertigiife, negari non poteil. Licet 
enim funimx poteftatis exercitium inde a Mao 
cahxor.um xtate, usque ad Herodem Afcaloni- 
tam penes tribum Levi eiTet, prxfidium tamen 
■Synedrii magni, & potiores ejus partes manfe- 
runt apud tribum Juda, ita ut T3J Pixfes Syne- 
drii 2. Chron. XIX, u. Talmudicis N^J didius, 
de tribu Juda legeretur. Quo facir, quod viri 
dodi apud-CAR-pzov. m Notir ad Schickardi Jus 
Reg xap. I. Theor. II. p. u.fq. .oblervarunt, in 
medio conclavij Γ)^3Π, quod ilabilem Synedrio 
X> ledem 



χ6 



Α Ν Ν Ο. Τ. Α D L 10, ϊ. C Α Ε Ι. 



fedem dabat, fceptrum iiiblime pependiflc, 
quod manifeilum prasberet fymbolum, fuperfti- 
tis utcunque in ifta gente fupremae poteftatis. 
Appropinquante ergo tempore adventus τ» 
Schilo, admodum iiHminura quidem fuit guber- 
natio regiminis Judaici, ^udara per Pompejum 
jn provinciae formam reda&a, ademta judicio- 
rum capitalium poteitate, impofitis populo tri- 
butis Romanis, & Prsfide Romano cum prafidio 
in arce Antonia Hierofolymis prxfe&o, quin & 
regno ad Herodem, Idumsum orra, devoluto, 
ita ut cum Chriflus nafceretur, τό κόξίον & «£/&>- 
μιχ VS ppno ©mnino Vhil ρ3 inter pedes Ju~ 
da, five, inter extrema prorfus raomertra hujus 
tribus haereretj atcamen aliqua adhuc digmtatis 
iliius fpecies, cum pbteftate judiciorum ctvi- 
Iium, & poeMrom religionis traiisgreflbribus ir- 
rogandarum, conjundfo,, ipfis Meiliae temporibus 
adhuc fupererat, cujus exemplmn in Apoftolorum 
fuftigatione, & SsephaiM lapidatione Αίϊ. V, 40. 
VII, 55>. confpicuurTt efb donec tandem, quic- 
quid iftius au&orkatis erae & privilegii, una 
cum ipforum politia, in everfione Vrbis & tem- 
pli ultima, penitus everEeretur. 1« 

IV demonftrarione exhibki, in Jeiu Nazare- 
no,Meffiae, feu rSSchilo, eo nobis licet eilebre- 
viorlbusy quo copiofius & folidius trramviri 

fummi, W AGENSEIi.! VS, CALOVIVS, &AL- 

tingivs, hanc fpartam orrarunt. ' Summa 
itaque capita & probationis momenta mdicafle 
iufikiat, quac ad Judxorum convf&ionem hoc 
©raculum iubmirtjilrac: petenda a) Ex tribuum 
gentis, cum fublata diftki&ione, tum mfecuta 
permiftiotie, m, quse mbus Juda ik T & qui fin- 
gulatim ad eara fpedlent, liquido docere, a ton- 
go jam tempore nequeant. Quanquam enim 
liodienum judaionxm aliqui titulum [HD Sacer- 
dotis iibi adfciverint, eumqae uomini fuo adfcri- 
b-ere foleant, pari jure, quo pavlvs bvrgen- 
sis in pr&fxtione ad filium, Eihliis lyrae prae- 
mifla, fe ex tribu Levi oriundum eiTe pevhibetj- 
rede tamen vir do&us, sam. petitvs Variar. 
LeHion. cap. IXIl^. obfervat, Sacerdottim no- 
mea hoc uiu apud Jud«o« non cos prxcife no- 



tare, qui ex Aarone ortum trahant, fed in gene• 
re ufurpai-i pro Do&oribus legis, qui officii ra- 
tione cum prifcis facerdanibus quadantenus con- 
veniunt. Aeque fe res habet cuni ceteris tri- 
bubus. Hinc plane Gonficitur, MeiBam dudum 
fuifle exhibicurn, qui ex tribu Juda proditurus 
adeo luculenter prcedicitur, ut lifigalarem huic, 
prae ceteris, tribui conciiiare debeat audiorita- 
tem. In Romana-itaque Jadaeorum fubadlione 
& diiiipatione per Titum, cum eo usque per- 
miftse conflirxque ίϊηε populi tribus, ut inde ab 
ilJo teropore non potuerint vel judxorum fin- 
guli cercae fefe tribui evidenter aiTeiere, vei 
difHnSas defighare tribus, neceile eft, ut jam an= 
te illam Judeeorum cladem, Meffias, tantum tri- 
bui Judce allaturus fplendorem didecus, in roun• 
do apparuerit, & ex juda prodierit. Hoc ar- 
gumentum altingivs lib. W.cap. I. ad XI, 
late perfequitnr, & cap. II. p. 71. Juda:os ipfos 
excitat, confeflbs, a Meilfa demura genuinam 
Stemmatologioc gentis fuae, qux dudum penitus 
interierit, reftitutionem expedandam efTe. β) Ex 
ternporis arcicalo, in nativifatem Jefu exa<ile 
quadrante. Poft ablanim eniui fceptrumre- 
gium, & quando ppDD, m Synedrio magno fu- 
perftes, in extremo verfab&tur articulo, oritm us 
erat Rex Schiio. Sive itaque Synediii magni 
priorem iiuelligas excifionem, per Herodem M. 
imperatsm, de qua christ. "noldivs in Hi- 
fioria IditmxA p. 421. & scHiCKARDvsi /ί Ju- 
rr Regio Hcbr. cap.II. Tbeor. 7. edit. Orpzovii, 
f. 154, agunt, five pofteriorem, quas XL annis 
gentis & urbis excidium anteceflit, & in ipfum 
mortis Chriiti annum incidiife fertur, res etfdem 
redit. In hoe argumento urgendo & vindican- 
do multus eil calovivs Commsnt. in Genef, 
p. 1423. & 1442. fqq. quocum conferri meretur 
wagenseilivs cit. loc. ρ. Z98 fc\ f . ubi capi- 
talium judiciorum poteilatem apud Judsos, ad 
poflrema usque urbis tempora permanftne, gra- 
viter demonitraE. y) Ex ortu jefu, de tribu 
Juda areefleftdo. Vc enim clariifima Novi Fce- 
deris ιεί1ίηιοιιί3, quibus fidem derogant Jutkci, 
taceamus, ipia Nnsareni nomenclatura, & reanale 

lblum, 



DE REPVBLICA IVDAICA. 



27 



folum, Bethlehem evinclt, Salvatorem noftrum 
ex Juda proiapiam ducere. Certe in Toldos 
^fefchu, viruientiifimo contra Sofpitatorem lio- 
ftrum fcripto, quod a wagenseilio Telit 
igneis, ultimo loco fubjundum iegitur, p. 3. 
Bethlehem, locus nativitatis & patria Jefu 110- 
llro aiHgnatur. Hoc argurnentum Iaudacus al- 
s tingivs cit. Hb.cap. XII. & XIII. erudite de- 
darat. ^) Ex nomine Schilo , quod commo- 
diifime in Jefum noftrum, in neminem autem 
alium xque concinne, convenire docet altin- 
givs cap. ΧΙΓ. /qq. e) Ex congregatione, five 
obedientixpopulorum, Jefu prxftita, quam Idem 
prxciare exponit cap. Xl^IlI.fqq. Qux in fum- 
mam colletta in bunc modum ratiocinari nos 
jubenr: Ϊ11 quem omnes quadranc charaderes, 
in oraculo Jacobxo de τω Schilo proditi, ille eft 
promiflus orbis Servator & Meffias; In Jefum 
vero Nazarenum omnes quadrant chara&eres, 
in oraculo Jacoboeo de τω Schilo proditi, tribus 



Judac diflin&io, temporis articutus/gentis Mef- 
ίϊχ defignatio, nominis Schilo vis & fignificatio, 
& congregado gentium ,• Vnde invi&e liquet, 
quod Jefus Nazarenus iit promiflus orbis Serva- 
tor & Meilias. 

Ad §. XVI. pag. 4. 

(13) Jam, ut in compendium mittamus, quac 
toto hoc capite tradit Auftor, regimints popufc 
Dei IV habes facies, ac periodos generales : 
et) Ab AdamOj ad legem in monte Sin&l promul- 
gatam. (9) Alatalege,ad imperiumSaulis. y) In- 
de ad captivitatemBabylojiicam. ^) Α redicu us- 
que ad Chriftum. In prima periodo, decono- 
rnica velut regiminis forma obtinuit, jure pa~ 
trumfamillas, five patriarchali & primogenitu- 
tx : In fecunda, Theocratia: In tertia, Monar- 
chia regia: In ultima, forma mixta, hinc Mo-, 
narchica, hinc Ariftocratica. 



AD 



LIB. I. CAPVT II. 
D Ε Ρ V Β L I G Α Ν Ι S. 



Ad §. Ι. pag. 4. 

Perfonarum reipublicx Judaicx cenfum, imre 
aggreditur Auftor a peregrinis, qui non ad- 
fcripti facris & religioni Judxorum, cum au&o- 
ritate tamen in republica verfabantur. Hos 
triplicis facic generis, Prxfides, Quxftores, & 
Publicanos. 

Ad §. I. pag. 4, 

( 2 ) Circa Vraefides provinciarum perplexa eft 
&intricata quxftio, quod pro diverfa reipublicas 
Romanx facie, difpar quoque, nec femper fibi 
conftans eflet provinciarum adminiftratio. Ini- 
tio Prxtores mittebantur, ceu Prsfides cum im- 
perio in provincias, uc ibi jus & leges dicerenc 



provincialibus, & urgente neceflkate, bella au- 
fpiciis S. P. Q L R. gererent: unde auda provin- 
ciarum -acceifione, crevit & Prxtorum numeras. 
At rebus dubiis, belloque difficiliore exorco, 
mittebantur Confules, qui ab initio hujus digni- 
tatis inftitutx fuerunt fummi duces, & impera- 
tores exercituum Romanorum. Quod fi intra 
annum magiilratus iui bellum non pacraflbnt, 
anno finito, & prorogaco magiftratu, appellaban- 
tur Proprxtores & Proconfules. Hi autem ma- 
giilratus bini proprie, cz\iPr<efides cum imperio, 
provineix pracerant, u^de -etiam hi Confidaref, 
illi PratorU dicebantur: utrique ut nomine, fic 
dignitate & infignibus diftinfti. Confules & 
Prxtores, cum in provinciis in publicum prodi- 
renr, duodecimantefehabebantliciores, quiprx- 
C 2 ferebanc 



28 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D- L Ι Β. Ι. C Α Ρ. II. 



ferebant fafces & fecures, uti olim Regibus Ro- 
mx: at Proconfules &l Propraetores, ut Confuli- 
bus & Praetoribus erant inferioves dignitate, ita 
& infignibus; fex enim tantum habebant li&o- 
res, cum totidem fafcibus & fecuribus. 

Pofiktec vero Auguftus, per pacis otium, pro- 
vincias ita divifir, ut aliae Cxfaris, aliae populi 
dicerentur. Csefaris , quaj validiores erant, & 
quns annuis magiitratuum imperns regi, nee fa- 
cile, nec tutum erat. Has ipfe fufcepit, in 
easque Redores mittere inftimit, viros tumCon- 
fulares r tum Practorios, tum Equites, ut habet 
straho lib. XV II. Hino etiam provincias fe- 
cit alias praEfidiales , alias proconlulares , alias 
prastorias. Prcefidiales iibi fervavic, in quas 
iple mitteret Praefides; Senatui conceifit pro- 
confulaies; populo praetorias. Vide graevii 
Thefi Antiqnit. Roman. Tom. II. p. 1875. & N °- 
risit Cetwtaph. Pipw. Dijfcrt. II. p. 282. 
DEMPSTERi Paralipom, ad Rofini Antiqu. Rom. 
Lib. VIIL cap. VIII. p. 1346. fqq. ρ ι τ 1 s c 1 Le- 
xic. Antiquitat* Koman. voe. Praciides> Tom* II. 

L em, qul Praefides, dicebantur etiam Procu- 
ratores. Quos tamen α ν τ. bynaevs^ mor~ 
te Chrijli lib. II. cap. VII. p. 412. fqq. probe ob- 
fervac non unius generisfuifle: Alios Rationales t 
qui nil amplius, quatn rationes tra&abant pecu- 
niae principalis, quorumque praecipuum erat 
munus, ut in provinciis, in quas mitcebantur,, 
iifco principum praeeflent, publicosque redirus 
colligerent & erogarenr, prouc res requirebanc 
provincise, autmandabanclmperatores; ceterum 
jurisdi&ionem nullam, neque jus gladii habe- 
bant: Alios vicePrafidii r vz\ cnm potefiate, nun- 
eupatos, qui & vice Praeildis fungebantur, & jus 
etiam in crimiue, & cauia capitis dicebant; un- 
de 11.0 η modo digniores prioribus paucioresque 
erant, veruni etiam Praefidis citulo ornabantur, 
ut quando Procurator & Prafes Alpium, Procu- 
rator & Prafes provinciarum per Orientem, PfO^ 
curator <f Prafcs Sardinia legitur. Pofterio- 
ris ordinis ε7τίτξθ7τοι five ηγεμόνες erant, miill in 
Judscam. Poftquain. enim Judsa in formam 



provinciae redacla eft, ad eam gubernanclam mi /Γι 
funt Procuratores, qui vice Piicfidis fungeban- 
tur, adeoque etiam extra fifci .caulas, jus dice- 
bant, & vitx poteilarem habebant ac necis. Pro- 
curatorum illorum quintus erat Ponrius Pilatus : 
primus enim Coponius, fecundus ?vlarcus Am- 
bivius, teitius Annius Rufus, quartus Valcrius 
Gratus, cui fucceiHt Pontius Pilatus^ Confer 
ι ο s ε ρ η ν μ lib. XV ΠΙ. Antiq. cap. Ι, ΠΙ. & de 
bello Jud. lib. II, cap. II. cui Pilatus rije la- 
δαίας qyepuv, Jndxa Prafes, falutatur. 5'ed «3c 
Macdiaeus cap. XXVII, 2. Juda:os memorat li- 
gatum Jelum tradidifle Ποντίω Πιλάτω τω riyi- 
μοη. Et Luc. II, ζ. cenius primus ii> Judsea le- 
gicur aaus ηγεμονεύοντος της ΣνξΙας Κνξηνίν. 
Hunc autem titulum tam late patuilie, ut-de 
poteflate quavis ufurparetur majore, & aliquan- 
do Romanos Imperatores, aliquando Prcdkies 
provincioe, aliquando Legatos Caefaris, ac Procu- 
ratores notaret, poft alios retfe monuit laudatus 
bynaevs lib. 1; de natali Chrijli cap. III. §, g. 
p. jig. fq. Vnde Luc. III, i._& Ca:£irj Tiberio, 
& Pontio Pilato, ηγεμονία legitur tributa. Ex 
iis vero, quce de Procuratorum Judocae poteftate 
diximus, judicare licet, quo jure Pilatus & fla- 
gellari Jeium juiTerit Joh. XIX, 1. & tacenti 
Salvafori, refponfionemque deneganci dixeric 
verf. 10. χ*. οΏας, οτι ε^ασίαν εχω ς-αυξασού σε, 
)(4ή είχσίοίν εχΐιΐ, απόλυσα* σε; & mortis ienteu- 
tiam in ipluni pronunciaverit, verf. 16. 

Ad §. I. pag. 4. 

(?) QuafioreSy primi & anti.quiflimi in Vr- 
be, eranc Quaefitores rerum capitalium ; proxi- 
mi antiquirate, Q^xftores Aerarii, quod Roma: in 
sede Saturni fervabaturf tertii demum, Quxfto- 
rks Provinciales, de quibus Audlor hic agic, qui 
una cum Proconfulibus & Propratroiibus in pro- 
vinciasexibanr, cuni pecuniam fibi ex aerario a 
Senatu attributam, & a Tribunis eerarii adnume* 
racam accepillenr, unde ihpendio, fruniento, le- 
gatis, proquaiiloribus, cohorti pr«torix iuppe- 
ditarenr. Hinc diftinda Prsiidis, ac Quxiloris 

erar 



DE PVBLiCANIS. 



29 



erat poteftas. Praefes enim privatas ac publicas 
contxoverfvas , qua? aut jure civili, aut a legibus 
proficifcercntur, dijudicavit ; Quaeftor vero pro- 
pria adminiftrationc pecuniam, pra?damque pu- 
blicam curavit , ac tabulas publicas confecir. 
Vnde rei totius frumentariae adminiftrationcm 
Quaeftoribus commiferunt Prsetores ; pra?dam 
quoque ab hoftibus captam Confules, ieu Di&a- 
tores illis tradcbant, ut venderent, & haftie 
publica? iubmitterent , pecuniam ex venditione 
redundantem in publicas tabulas referrent ; immo 
& mul&am, ab aliis magiftratibus di£bam. De- 
nique vectigalibus prjeerant, ur a Publicanis ex 
re frumentaria, portoriis, aliisque exigerent 
ve&igalia, Romamque in aerarium referrent.. 
Scribis & Liitoribus eranr iniigniti ; Scribis, ad 
conficiendas tabulas- publicas, Li£toribus, ad ma- 
jeftatem magiftratus tuendam. Interdum etiam 
jurisdiftionem exercebant, ut ex svetonii 
Jidia cap.Vll. n.i. & cicerone de divinat.. 
cap. XV II. colligitu-r; maxime, quando ipfisPro- 
praetores jurisduuonem & imperium funm 
mandabant, vel quando a Proprstoribus vel 
Proconfulibus, ante iucceflorum adventum, ma- 
giftratu fe abdicantibus , provinciai praepone- 
bantur, tum & ipfi Proconiulis aut Propraeto- 
ris nomen ferebant , prout hujus vel illius vices 
iliftinebant. Vide hotomannvm de Magi- 
ftrat. Rom. apud. graevivm in Thef. Antiqq. 
Rom. 7. //. p. 1885. & ROSiNVM Antiq. Rom» 
Ub. VII. cap. XLVL 

Ad §. I. pag. cit. 

(4) Vublkmity generali nomine di£K ilint 
omnes, qui publicos reipublicae reditus redi- 
munt, ita appellati,, quia publico fruuntur. 
Qui enim a fifco aliquid conducebant, paflTm 
Publicani audiebant. vlpun. t-l-jf- de Publi- 
can. Publicani funt , qui pnblico fruuntur , nam 
indc nomcn baberit , five fijco vefiigal pcndant , vel 
tributum confequantur , & omne.r,, qui qiiid Λ 
fifio coniuaint, rette appdlantur Publicani. Rur- 
fusque /. 15. ff» de verb. [ignipc. Eum , qui vetti- 



gal pofuli Romani conduclum habet, Publicanmn 
appellamus. Nam publica appellatio in plnribus 
caufif ad popidum Romanum pertinet. Civitatcs 
enim pritatorwn loca funt. Publicani itaque 
ve£ligalia populi Romani, quaeftus iui cauia, 
conducebant in foro a Ccnforibus , quorum ar- 
bitrio hoc a Senatu mandatum erat muncris , 
certa fe obligantes pecunia, quam Qua-floribus 
Vrbanis repraefentabant. Alias etiafti Devumani 
dift-i, quod decumas in provinciis populo ivo- 
mano debitas , a Magiftratibus redimcrcnt : Ve- 
cuArii, qui pafcua: Portitores, qui portusyjfive 
portoria conducebant. Hi noa erant vile & 
iordidum genus hominum, fed cicerone 
Or. pro Plancio c. 5. teile , flos equitwn Rcmano- 
rum , omamentum eivitatis , firmamentnm reipu- 
blicAy Publicanorum ordine continetur .' & lib, XIII. 
adfamiL Epifl. 6$. viros amplisfimof t cquitesque 
fplendidiifimor appellat. gvil. saldenvs 
eapropter duplicis generis extitiffe ftatuir Pu- 
blicanos : fuperiorer , qui per ie publicum non 
exercebanr, fed aliis, cum parte quaeiius, id 
elocabant, quos inter honoratiorcs habifos con- 
tendit, & inferiorer, qui iuperiorum famuli 
tantum erant, & ίΚλιμεηςαι dicebantur, con- 
temtiores, & inter vulgi fa?cem recenfitos. Hi 
ad ripas flumimim, in pontibiis, ad portas op- 
pidorum, & viarum transgreilus confiflebant . 
a transeuntibus veftigalia exigentes. sald ε κ. 
lib. IV. Otior. Tbeol. Exerc. VI. qua? eft de Pu- 
blicanis r §. 4. p. 707. Pariter vir ilimmus 
clavd. salmasivs^ trapeztt. fxnove p. 243- 
feq. proKxus m eo eil, ut inter ^ημοα-ιωνας, pu- 
blicanoi, & τελωνας, portitores diffinguat, & 
non illos, fed hos cumprimis, odiofos fuiiTe 
evincat. Hi enim , ut rem fuam facerent, plus 
fxpe, quam licimm lege ipfis erat, exigebanr, 
eoque inter εττον^ίςας β'&ς , probrofas ac titrpes 
proferfiones, vitam agebant. Ita facile conciliari 
poiiunt hinc elogia, Publicanis acicERONE ac 
aliis tribura, hinc odia & impropcria, quibus 
paflTm illi onerabantur. Priora ad Publicanos 
ipeftabant, poftcriora ad Portirorcs. Poite- 
rioris generis homines, Judsis admodum in- 
D 3 vifi, 



3 ο . ANNOT. AD L Ι Β. Ι. C Α Ρ. II 

vifi, ^5|, colkStores > cxattores, & pO^Q rationum , quae undique ab iis , qui Publicano- 

telonarii audiebant : interdum etiam NJOJS rum iocietari operam dabant, Ramam mitte- 

cxaclor veBigalium, ioM ^ublicanus vocatur. rentur. Vide sigon. de Jurc civ. Romanot\ 

lib. II. cap. F.&salden. loc. cit. §. 4. p. yog.fq. 

Ad 5. II. pae. 4.. ^li© vero. & diipari fenfu, Chriftum initnici 

fublicanorum focium , τελωνών φίλον , per contu- 

(5) Quod de Zachaeo pefhibet Lucas, >$ meliam vocabant Matth. XI, 19. Luc. VII, 34,, 

αυτός h αξχιτελωνιης, id magno confenfu. Inter- ad morum potius fimilitudinem , quam a4 quse- 

preres de Publicauorum Principe, qui portito- ftus focietatem, di&erium hoc jreferentes. 
ribus , fiye exa£toribus fuerit praefe£his , expo- 

nunt. SALMASivsni. toc.f. 385• /f- ita pro- ^ ^ c jjj 

nunciat : In Judaa publicum agebant ipfi Romani " 

cquhes, & omnia vecligalia ac tributa conduBa (7) Summo odio deteftabantur'] Hinc apu<t 

α republica tenebant. At iis colligendis ζ? exi- Talmudicos paiiim male audiunt , & furibus at- 

gendisjpraficiebant ipfos Judaos , qui vere Porti- que latroiiibus -palam connumerantur. Acerba 

tores erant , & fnmmo odio habebaniur apud tri- in ipibs dicieria ex Taimude & maimonide 

bukf fuos propter ittam συ•Λθφαντία.\ι £f hct<T£i<rw congeffit b. carpxov, Not. ad Schickardi Jut 

plus exigcndi^ quam liceret. Eoruniprinceps fwe Reg. Cap.IV. Theor. XV. p. 277. quae huc tran- 

primg.s Zacch&us illefuit, id efi, άξχ,ιτελωνης, non fcriberc fuperfedemus. Hinc & ad perhiben- 

Allopbylns ,utputavit 'τ jrt y ll ι αν ν s,fedplane dum teiKmoniurn , aut etiam ad judicandum, 

Jiidaus, 11U& nomen oflmdit. Fraudium certe Jaabebantur inepti, Sanhedrin fol.25.col. 1. & pa<- 

ae impoiturarum non omnirro fuiiTe expertcm, rum fpei iii ipforum pccnitentia erar fitum, 

quin eniungendo fidei ibcios pariter ac exteros, tVVp |Π2ΐ^υΓΐ pDDlCni J?hpihl QWH., %a- 

infignera opum vim corraferit, ingenua vixl jlorum, exaciorum, & tclonariorum poetiitentia 

confefilo teftatur verf. 8. Sive itaque Portito- difficilis efi. Ofnnes cnim raptores funt £? ' furei: 

ribus gravius inftiterit, au&orque 3c fuafor fuo paflor, qnod pafcit gregem inf.lieno agro , ceteri, 

rit, ut plus licito per vinij vel per concuilionetn quod multa de tributis Cf teloniis fnpprimuut & 

hominibus extorquerent , iive vim ipfe fecerit, furfuttur , Gsmara '■ Μαβ". Baba Kamafol.91. col.z< 

συκοφαντίας utique & βλσχξοκεξ&ας feipfum li- circd fin. 
quido reum agit. 



Ad ■§. II. pag. cit 



Ad §. ΠΙ. pag. J. 



(8) Vubllcanos & peccatores non modo 

(6) Socletatem ve&igalmm tacitvs mc- Matrh. IX, 10. Luc. XV, 1. vcrum etiam ethni- 

morat Armal. lib.XHl,$o. & Jurisconfulti L.6y cos'V Publieanos Matth. X\ T III, 17. PubUcauos 

§. pc n. Jf. pro Soc. Societatem veftigalium caufa & tneretrices Matth. XXI, 31. jungivideas. Ideo 

coitam. Erant autem Socii, qui pro Publicanis probro kabehant, familiariter iisdem uti, xd 

parrim , conducebant, partira in focictatcm cum una cum illis cibum capere, Matth. IX, 11. Lvie. 

hiscoibant, partim pro his boua fortunasque XV, 2. Tanti odii, convieiornnrwue caufas, 

fnas reipublicae obligabant. Hi Magiflrum fo- saldf.nvs loc. cit» §. 6. p. 710. ad ipforum 

cietatii habebant, qui Romse focietati ita prxerat, refcrt 1) injuftitiam , qua ux rem facercnt, (S: in 

nx. focios quaii in Senatum cogcndi, & ad eos ufusfuos multa convcrtcrcnt, prreror illam fum- 

de foactatis negotiis rcfercndi, potcftatcm ha- mam, quam rcddcrc tcncbantur Prxicftis fuis, 

berct, curamquc omncm gereret tabularum & infinira corradebant praeter sequum & juitum, 

aui-^o-. 



DE Ρ V Β L I C Α Ν Ι 5. 



3ΐ 



auitorirate publica abutentes , & vi atque ingra- 
tiis, nomine portorii exigentes, quod non de- 
bebatur : 2) Pronam ad fa&iones audaciam , de 
qua gravhcr vlpianvs : Quanta audacia , 
quunta temeritatis fint publicanorum facliones , 
nemo efl , qui ncfciat. Addo 3) invifum genri 
liberae ab Romanis impoiitumve&igalium onus. 
Judaet enim decimas tantum iuis Sacerdotibus 
pendere quotannis foliti, indigne ferebant, Ro- 
manis & gentilibus fe tributarios faftos. Vn- 
dcr vexata illa quseftio : ε'^εςι $Svcq Ktjvcrov Kaicra- 
ξΐ, η ύ ; Matrh. XXII, 17. Quin & 4) commer- 
cium , quod nonrmllts gentis iliae , turpis lucri 
cauia, cum gentilibus intercedebat. Quod enim 
probe obfervavit seldenvs lib. II. de jure nat. 
& gent. cap. V. p. 178, male habebat Judaeos , 
quod populares etiam, cum gentilibus in terra 
Ifraelitica degentibus, velut Preeiidibus , Quae- 
itoribus , Legatisque Romanis , . condu£Konis 
ejusmodi eontra&um, confortium acconfuetu- 



dinem, contra morem atque inftituta majorum, 
immo in oppreffionem patria: & gentis , idque 
palam velut gentiks , alieni nempe impcrii mi- 
niilrij inierant. 

Ad §. IV. pag. 5. 

(9) lfl a nwriia non folos gentiles, fed & 
ipfis ?ud<eos obiij/e ] Huc fpettant , quae paulo 
ante num, (5) ex s α l μ α s ι ο funt allata. Exem- 
plis Jndsorum , hoc munere defungentium , 
addi poterit Levi , ad telonium fedens , atque a 
Chriiio addifcipuktum vocatus Marc.11,13. fqq. 
Luc. V, 27. fqq. qui , num idem cum Matrha?o, 
ilib judice lis eft. tektvlliani vero erro- 
rem caftigavit casavbon. in Baron. Exercit, 
XIII. p. 303. scvltetvs Excrcitat. Evangc], 
cap. XVUI. seldenvs ds I. N. Cf G. cit. ioc. 

p. I79. SALDENVS Ot. Tbcol. I. C. ». 712. & 

r ν s s Harmon. Evang. Tom. 1, p. 626. 



ΑΌ 



LIB. I. CAPVT ΠΙ. 
DE PROSELYTIS. 



&> 



Αά §. I. pag. j. 

*4r<?t& Vrofilyti] Generalem totius gen- 
tis diilinfltionem ah ortu p,fetitam , Au&or 
tradit, intcr Hebrseos & Prolelytos. Diftin- 
ftionis illius nota 

a, Fimdamenucm , quod eft reilri&io benefr- 
ciorum fpiritualium in V. T. ad gencem He- 
brxam, feu ad pofteritatem ab Abrahamo oriun- 
dam , unde Dcut. XIV,. 2. Santtiu es populus 
" Domino Deo tuo, Oominusque te ekgit , nt fis ipfi 
feadium ex omnibus populis terra. Conier 
henr, hvlsij CommcnT. in Ifraelis prifii pne- 
rogativ.n ac bona V. T. Differt, IX. qiiae eA de 
f.ii.niotis Ifradis, & ' orinnda indc Jumnui imicaque 
gentii ejus in mundo nobilitatc, Ex hac benefi~ 



ciarum ad poiieros Abrabami reftri&ione fe- 
quebatur i) Nobilitas ac dignitas tanta, qua 
omnes in orbe gentes longe fnperabant. Hinc 
Chrifhis Judaeos (olos y filiof, ceceros canes, ap- 
pellatMatth. XV, 26. 2) Libertas, quae tum ex 
patre utroque , Deo ac Abrahamo , tiira ex be- 
nediiiione fcederali promanabat. Vnde ]\\axi 
Joh. VIII, 33. Abraha fcmen fumus , & nuUius 
utiquam fervr fitinms. Quapropter fervitus quo- 
que Hebrarorum reftringebatur varie, xir lidione 
corporis infli£ta iolveretur, ur ad annum Sabba- 
thicum tantum duraret, ur venundario in fcrvi- 
tutcm, nonnifi in cxrrema patris paupcrtaco, 
locum habcret. 3) Dignita9 fccderis , quod 
Deus cum Abrahamo & femine ejns pepigir, 
Gen. XVII, 7. fqq. ita ut ipforum cllcr ή υιοθε- 
σία, 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι 



Ι. C Α Ρ. III. 



τ/λ> Η34 *Ι &ο%α, κ&) ου\ ΰι<χ&ηκου\> t$ η νομοθεσία* 
^) ή λατξάιχ , ^ °Η επαγγελία;, Rom. IX, 4• 
cum ex adverfo gentiles omnes eifent άπηλλο- 
τξίωμειοι της πολιτύοίς τ5 Ίσ^Λ^λ, t^^evot των 
$ια&ηκων της έπαγγελίας-ΈρΥι. II, 12. 4) Aequa- 
litas omnium, qui quamvis externo dignitatis 
gradu ac ordine differrent, ac ita fe exciperent, 
ut primo Saccrdotes, hinc Levitae, dcmumlfrae- 
iitis collocarentur, ut eft in Kiddufchin cap. W. 
art. /. idem tamen omnes omnino jus obtine- 
bantadDeum, & -federalia bona. 

)3. Vfum & vefligia in Scriptura S. in qua fre- 
quenter, ΓΪΊΤΝΠ indigena, ΓΠΤ ΊΦΝ qui orais 
eft ex proiapia Abrahami, ~\XT}y& peregrinus 
fcu proielyius jungunturj Lev. XVI, 29. in prse- 
cepto III Exod. XX, 10. & alias paffim, pari- 
terque in Ν. T. A£t. II, 10. Ία^αϊοί τε %& 7Γξο<Γ~ 
ηλυτοι. 

γ. Membra oppofita. Is, qni fimplicker di- 
citur Hebn&us , altero ialrem parente Hebraeo 
erat natys , & fimplex tantum digniratis ex ortu 
fundamentum habebat. Qui aurem ex utroque 
parente Hebraeo ortum ducebar , 'εβξΰΰος εξ 
Έβρούων audiebat , tit Paulus Phil. III , 5. Sed 
tempeftive ad h. i. monuir hottingervs, 
iftam Au&oris obfcrvationem non exclufive & 
univerfaliter effe capiendatn,, ut qui fimplicker 
Hebrseus dicittir , alteruiro tantum parente He- 
braeo gaudeat , quia contrarium ex ipfius Pauli 
teftimoriio liquet, qui feipfura quoque iimpli- 
citer Hebrauun dicit 2 Coi\ XI, 22. 

Ad §. I. pag. 5. 

(2) Vel parre profi/yto, vel matre profe- 
lyta~\ Nimirum ΟΉ.5 fcu profelyti, liberes 
procreabant quidem Hebrseos , verum tales, qui 
vel ilemmate altcro folum profelyto erant 
oriundi, ut "13 |3 filius profelyti patris , aut |D 
T\^filiui profelyta matris : vel itemmate utro- 
que profelyto, qualis appellabatur 3D3D \2filiui 
Bagbag, hoc eft, tam profelyti patris, quam 
profelytse "matris. Vocabulum enim illud te- 
chnicum ex initiis vocum, ΓΠ5 [21 "15 ]Ώ coa- 



luit. Ita citatum leges in Pirke Abhoth cap. V, 
n, 22. dicturn celcbris cujusdam Rabbini : J3 
ΊΟ^Ν 5DJ1D filius gehtilis viri, & gentilis femitiA 
dicit, qui nomine proprio vocatur r. iocha- 
nan b£n bag, & vixit ante Chriihim-natum, 
tempore ionathanis paraphraftae. Fuerat 
gentilis, & ex gentilibus parentibus natus, fed ad 
fidem Judaicam, una iura parentibus conver- 
fus, Reverentiae autem caufa non proprio ap- 
pellatur nomine, quia indec&rum apud Judaeos 
habebatur, parentibus gentilibus effe nntum, 
Vide leysden, incit. loc. Pirke p.88• & bvx- 
torf. de abbreviatur, Hcbr.p. 4$./^• 

Ad §. II. pag. 5. 

(3) Έλληνίψων, Gr<ecijftmtium] Celebris in- 
ter Graecos & Helleniftas diftinftio, non uno 
modo a Λ'ϊώ do£lis &ir explicata. Cum enim 
•animadverterent paiiim , Helleniftas abHebraeis 
A£L VI, I. tum quoque a Judxis Atl. IX, 29. & 
XI, 20. diftmgui, eosdemque ubivis τσίς'Έλληιτ^ 
Gnecis , iive Gentilibus & Profanis opponi ; 
quseiitum eft, quinam fint ifti Helleniftae? dan.' 
HiiiNSivs toto Exercitationum facr. ad Ν. T. 
opere, tum quoque in Arifiarcbo facro p. 898• 
& iubinde alias, eos dicit, qui Judan genere ciuti 
eiient, Graeceloquebantur &: fciebant. Ciitn 
enira Judaei partim in Pal.tftina degerent, & 
Hebraeo Textu m Synagogis uterentur , partim 
extra Pafieftinani A r ariis in iocis, maxime in Ae- 
gypto & Graecia, & LXX Interpretum verfio- 
nem in fams adhibei-ent : illos Hebraios , five 
Judieos, hos Hellcniftas fuiiTe dittos. Qno 
ipcftat Scholion Gra?cum, in cditione Ν. T. 
ioannis gregorii ad Αίί.. VI, ι. adjeclum : 
0] Tji ελληνική των 'εβδομήκοντα. μεταφζάσβί Χξω- 
μενοι iaoMoi, Έλληιι^α^ ίκαλζντο' οι οε τα. ΊίξΧ 
γξάμμοίτοι τη τ5 Μωσέως , ηγαν Έ3ξα4όι ψωιη 
άναγινωο-κοντες , Έβξΰίίοι. Qui Gr.ua LXX in- 
terpretum translationc utebantur, ( in Synagogis 
& iacris publicis) Jttdxi, Hclleniftxvocabantur: 
qui vcro facras litcras Mofis propria-,fwe Hsbrai- 
ca lingua legcbant , Hdrxi. Pedibus ln banc 

fca- 



DE PROSELYTIS. 3 j 

feiitentlam incedit lightfootvs, quando in ptores facri Gentiles eo nomine defignare fole- 

Addendis ad Hor. Hebr. tn I Cor. XIV. cap. I. rent, ideo potius Έλληνιςάς, quam 'Έλληνας a 

Tom. 11'. Opp. p. 929. cx inftituto de Hebrads & Luca vocatos. Hanc porro fententiam magno 

Helleniftis agens, rationem difcriminis vel ab confenfu exceptam viri do£U varie ornarunc, 

eorum difperfione, ( cuni Judaei diiperfi per vi- iti quibus videantur walaevs ad Acl. VI, 1. 

ftorias & cplonias Graecorum, a Judieis difper- croivs obfirvat.inN. T. cap. 30,31,32. &svi- 

fis per captiviratem Babylonicam & dominium cervs in Thef. Ecclef.h. v.p. 1093. Cumpri- 

Perficum , refte diilinguajitur ) ; vel , quam ipfe mis Vir iiimmus , ioannes pearsonivs, 

prxfcrt fententiarri , ab eorum lingua arcefien- Epiicopus Ceftrieniis , in eandem concedens 

dam docet, ut Hebrzei dicerentur y quibus vcr- fententiam Leci. 111. in Acl•. Apofi. §. 5. Opp.pofihum. 

nacula erat lingua Hebrsea, h. e. Syra & Chal- p. 52. ita pronunciat: llic Ίλληνίτ^ opponuntur 

daica, Hclleniftac autem, quibus lingua Grxca. Έβξαίοις, & alibi apud S. hucam opponuntur '\g- 

Etdem tramiti inhaeret iac. altingivs in <$οάοις. NequeigiturHtbvai^nequeJudxierant, 

Prolegom. Epiji. ad Hcbraos Tom. IV. Opp. P. 11. h. e. genere \ non Hebrai , ex Ilebrxis , non Ju- 

■p. 7. b. ςιύ Hebraei funt, qui in Judaia & Hie- dai „ ex Judais; fedjudai tantum religione, i. c. 

rofolymae habitantes , Hebroeo fermone , non Proflyti. Cum autem duplex ejfet Profelytorum 

quidem genuino/fed corrupto, Syro nempe, genns, hi quidem, quorum hic mentio facia efl, 

utebantur: Hclleniftae autem, qui vivebant iv non erant fimpliciter οι σεβόμενοι* five Profelyti 

jy δίΛο-ποξα, inter Graecos, Graecam linguanvlo- port<e,fc;d potius circumcifi, five Pr.ofdyti juflitia. 

quentcs, Joh. VII, 35. Jac.I,l. I Pet.I, I. Tam- llli enim πζοσηλυτοι porta nondum in ecclejiam 

etfi difpcrfio ifta (partim violenta, tyrannorum recepti funt , ut patet ex Cornelii exemplo. Hi 

vi ac metu, partim voliintaria, deleilu proprio igitur Profelyti, cnm anteqnam circumcidtrentur y 

inftituta) longe lateque fe extenderet, etiam ubi "Έλληνες , five Gcntiles fuerint+ctfi jam religionc 

non obtinebat fermo Graecus Acl. II, 8- fq. Jac. facli Jud&i, tf totius lcgii impletionem in fe fu- 

1, 1; attamcn vkiniorcs Judaeis Hebrieis, Grtece fcipientes, tamen α Judais feu Hebrvis , ftirpe & 

loquebantur , in Aegypto , Afiaque minore; genere ab Abrahamo deduclo fuperbicntibus , infe- 

indc Helleniftae di£ti. Contra vero ea clav- riori loco habcbantur. VndenegleHia viduarum, 

divs salmasivs infurreiit , totoque dc Hel• £f ex eo negleciu murmur,five yoyyvtrfiog των 

lenifiica commentario , maximep^ft.fjq. Hel- Έλληνις-ων. Dudum autem, ante motum dc 

lcniftas aiTeruit, qui ecclefiam Chrifti nafccntem Helleaiftis , & lingua Helleniftica certamen, 

Hierofolymis compofuerunt cum Judceis, atque theodor.bexa candem propinavit , in annot. 

necGentiles fuerunt, nec origiiiejudaei, fed medii ad Acl. VI, 1. ita commentatus : Differunt Ίλλη- 

intcr utrosque, gente extranei, religione Judaei, ν/ςΌ) ab iis, quos Paulur folet Ελληνας ditfor, Ju- 

hoc eft, Profclyti. Communienimnomine, cum dais opponere, (f Hebrai gentiiim nomine fipnifi• 

dereligioneagitur,tamGr£cos,quamSyrosgen- cant. Sunt cnitn' Έλληνες {generali appwllatiofic 

tiles, "έλληνας a facris Scriptoribus appcllari. Si defumpta, ab nna Gracorum gente} dioii omner 

quic.vSyris&GraecisadJudairmumfeconferrent, incircnmcifi , iis etiam comprehenp , quamdiu lex 

& cam rcligionem capeirerent per ci-rcumcifio- vigitit , qiti licet non circumcifi, ab idololatria ta- 

nem, Πξοσηλυτχς eos eile appellatos. Quicx Groe- mcn abhorrentef , cognitione veri Dei erAnt imbit- 

cis profelyti fierent, Ελληνίδας vulgo di£los, a ti, quosvocare Lucar confuevit σεβομέννς' qnalit 

fcrmone quo uterentur, & quia non veri Grseci fuit Cornelius AEi. J, 1, 2. (f alius ille Ccnturio , 

effent, utpote in Syrianati, ideo Ίλληνιςάς po- cujuf fidem tantopere pradicat Cbrijlus Mattb. 

tius, quam 'Έλληνας appellatos. Praeterea ad VIH, 10. illi denique, quorumfit mcntio Joh. XII, 

fugiendam nominis όμοννμίχν, quia tunc Scri- 20. Ελληνίδας vcro Lucas boc loco vocat, genere 

Ε quidem 



34 



ANNOT. AD L Ι R L C Α Ρ. III 



quidem profanos , fed in Judaornm gefflem, per 
circtimcifi&nem. afcitos , & <πξοα"/\λύχας propterea 
vocatos. FaUuntnr enim, qui Jad^os iyiter alias 
gentes difperfos , putant, Έλληνιτάς dici. Ju- 
daizantes autem incircwmcifos , fecum verfari mi~ 
Tiime fufiinmffet Hierofolymitana ccclefia, midto 
pofi tempore graviter ϋ -jfenfa , quod Pctrus Geja- 
rea ad Corneliwn ejfet ingrejfus .• Paulus vero, 
quantumvis Tarfenfis , ( £f ita inter Grtecoi natiti 
ex parmtibus Hebrais) fefe Hebr&um vocat 2 Cor. 
XI, 22. ttaque ficut religionis refycclu* Έλληνες 
^fudais , ipa propter fiirpif difcrimen Έλληνιψα^ 
Hebrais opponuntur. Quge iatis appofite in haric 
rem funt di&a. Noflram de Helleniitis fen- 
tentiam alias jam promlimus Gritica Sacra P. II. 
cap.il. §.2.p. 507. quam paulo diflin£Uus hic 
repetendam, certis pofirionibus includemus. 
l) Α Luca folum memorari Helleniitas, A£L VI, I. 
ubi de converfis ad Chriilum y c. IX, 29•. ubi de 
hoitibus EvangeKi & periecut oribus Pauli , qui 
vitae ejus infidias ftruebant, & c. XI, 20. ubi de 
iis , qui nec diim ChriiKani erant ,. locnm autem 
"rerbo dabant, & falutarem inftitutionem ad- 
mittebant , id nominis legitur. Fallitur itaque 
salmasivs, qtiando ad eos reftringit , qni ec- 
clefiam Cbrijli nafcentem Hierofolymis compofue- 
runt eum Jud<eis, quia & ante conrerfionem ad 
Xhriftum, & qui converfioni locum non reli- 
querunt, Helleniftse ialutantun 2) Proielyti e 
gentibus defcribi hoc nomine re&e cenfentur, 
quiaonujudaeinuspiamitaappellanmr. 3) Ne- 
que tamen paria per omnia facere, vel sequipollere 
Profely tos & Helteniitas , ex trita 'ΐχδαίων f(gj 
ώροα-ήλυτνν difKn£Hone A£t. ΙΪ, 11. intelligitur, 
& quia Profelytus quidem, nec tamen- Helleni- 
ik, Nicokus Diaconus audit Aft. VI, £. In 
diverfum itaqvis hic iecedo a b. qleario, qni 
in diiTertatione de βίίο Ν. Τ. feUioru• folemica 
membro III. quo totam de Helleniftica difcepta- 
tioneni' paucis compleftimr, §.9. ira pronun- 
ciat : Vno verbo : Hel/enifia Lucz fuere Profelyti 
cujascunque nationif , qui, ut fefararentw* & di- 
jlingucrenTur α germanis Judais, & α Grxcis 
tibniciS) eonomine appellabantur, Sed obftant, 



quae mon\ii. 4) Cerrce itaqne gentis proielyti 
hoc nomine veniebanr, hatid dubie e Grscis 
Aegypti^ vel Afioc popiilis oriundi, qm Judco- 
rum iacra arapl^i erant, & circumcifioncm 
itiiceperant. 5) Ab his diikbant σεβόμενοι , aur 
φοβχμενοι τσν &εον> Judseis contradiftinfti A:l. 
XIII, 43. XVII, 17. qui Hcet incircumcifi, ab 
idoloktria tamen. abhorrebant, & cognitione 
veii Dei erant imbuti, qualis Cornelius Caeia- 
reeniis A&. X, 1, 2 ; έλληνες illi quidem, nec dum 
Gircumcifi, aft εκ των άναβαΛν όντων, 1vc& ΐΓξοσκν- 
νηο-ω<τιν εν τϊί εαξτ^. 6) Quemadmodum Rorrr. 
Ι, l6. & alias paiiim Grceci & Judiei , religionis 
reijpeflru fibi invicera opponunrur, & ελλψες 
dicuntur, cnjuscunque genris vel originis ho 
mines, a iacris Judaicis alieni, quales hodie Jit- 
daei Ό^Μ appellant : ita viciiilm έλληνες & βάξ~ 
βα,ξοι Rom. Ι, 14. literatiira? & Knguae intuita 
difpeicunmr , ut Graci fint, qui Graeco uteban;- 
tur fermone, ftudiisque literaram erant exculti, 
Barbari qui Latine , vel pra?ter Graecam , qua- 
cunque alia loquebantur lingna , nec icien- 
tiis & artibus eranr perpoliti: quo feniii sene- 
ci^lib.Ill. de ira cap. 2. inquit: nulla gens efi, 
quam non ira mfliget, tam inter Grajos, quafn Bar' 
baros potenr. Vr non eodem fenfu & reipe£kr, 
itbivis iirfacro Codice, Graeci veniant. 7) Berre 
haber salmasii obfervatio de Helknifi.-p. iifi.fq. 
qucd ΐχ^οάων nominc, religio cumprimis Ju- 
daica , qxialis fub initium Noyi Fccderis erar, 
εβξΰάων vero ortus & genus connotetur, *Hinc 
Paulus 1 Cor. XI, 12. εβξαίΰν fe vocat, quia non 
amplius Judants erat, reipeftu religionis, He- 
brjeus autem gentis ac generis ratione. Vnde 
ΊαδαίζΗν Gal. II, 14. eft, Judaicam religionem 
profireri, & ΐχΰάίσμός Gal. I, 5, 13. religionem 
& cultum Judaeorum notat, φνζ iignificatio a 
vocibus 'εβξάιζ&ν & εβξαϊτμος eii aliena. Qiiam- 
vis ftatim ab ortu fuo Hebraeum, religionis no- 
men fuerit, & eos cumprimis ex proiapia He- 
bei-i deiignarit, qui Genrilium idulolatriam & 
fuperftitionem miflam facientes, reram religio- 
nem & avitum culnim iettabAarur Gcn. X, 12. 
ur probe obfervavit iac alting. Ioco fupru 

citato 



DEPROSELYTIS. χ 

titato.. 8) Dcmqusj quando A&. XI, 19, 20. ne veniebant. Sic utrique noa religjone, fcd 

Judaei & Hclleniftse fibi oppomintur, non eil, ortu, mutuo fibi opponuntur : cumque priores 

ut cum grotio adh, l. & reixio in Not. ad Evangelii praccones ad geateni Judakam loque- 

AuB. h. L violentas Tcxtui manus inferamus, & rentur, pofteriores quoquc profelytos seligione 

^ο^ξοςτύς' Ελληνας, hgamus, πξος τύ-ς Έλ- Chriftiana imbuebant. Conferri in hunc lo- 

Ajjtrtf. Eegat ita Codex Alexandrinus, coiiitan- cum Aft. meretur sam. β α s ν α g ι ν s , in Exer- 

rem tamen tot aliorum Codd. le£Honem ille (o citatt. Anti-Baronian. p. 6.fq. qui prolixe illum 

lus non cvcrtit, fed lapiuni prodit librarii , in excutit, & do£Hffimorum virorum, light- 

ejtismodi cognatis vocibus admodum procHvem. footi cumprimis & petavii, dc Helleni- 

Quodautcm verfion-es, Vulgata, Syra, Arabica, fUs fententias, erudite expeiidit & profligat 
& Aethiopica reddiderunt Gr<ecof, ex accnrato 

Vener. wolfii in Curis ad h, l. judicio, non Ad §, IIL pag, 6. 
tam probat, carum. auclores in- codicibus iuis ita 

legifte, quam potius voctm Έλληνις-κς ita inter- (4) In Xlllnbus erat diflributuml Gen- 

pretandam cenfuiffe , ut gentiles Graeci per eos tis Judaicie in XII tribus divifio , ortum trahit 

intelligantur. Eadem- enim fententia paflim ex benedi&ione cum cuVina Gen. XXVIII, 14. 

hacfit interpretibus , e quibus caspar. stre- tuni paterna Gen. XLIX, in qua prima qnoquc 

so , non ineptus in hunc librum Commentator, inentio fit tribuum Ifraelis. veri!i6,28• Vnius- 

poftquam de Grcecis gentilibus vocem iftam ex- ■cujusque filiorum Jacobi pofteritas, in multas 

pofukTct, Tom. 1. p. 447. a. fubjungit: Scio, & copiofas difFufa familias, a communi ramen 

qnosdam Intcrpretes , quoniam hoc loco non ufur- omncs itirpe oriundas, tribum conftituit; ita 

•patur vox Hellcncs ,fcd Hclleniftse, pcr bos Hd• ut D^UHTu tribui, fuas qucequc Γ^Π£ΚϋΟ fami- 

lcnifiaf nolle intclligere gcntihs ,fed JudaosGraca lias, iftse rurfus fuas D^?Q domos, & hae demum 

iingua utentes, ficut b&c vox ita fumititr c. VI, 1. D^^DJ viras, icu patres familias' Jof. VII, 14. 

&f /λ',25). Sed quoniam bi Cyprienfcs \f Cyrc- complefterentun Tribubus porro iingulis 

uenfeSt qui Hcllcniftis yrtdicarunt Evangclium, erant Π^Ϊ03Φ νΰΜΪ"\ capita trihuum, αξχίφνλΰΐ 

exprcjfe opponuntur iir , qui antca in eadcm arbe Dcut. XXIX, 10. five QiESU; IJPT Jeniores tri~ 

if alibi folif Judais• Evangelium pradicaverant, buum , φύλαρχοί Deut. XXXI, 2g. Juxta has 

7ion pojpitnuf nou intdligere per hor Helleniflas tribus , cenfus agebatur populi Num. I, 2. fqq. 

veros gcntilus , α Judaifmo <eque ac Chrijlianifino omnisque, itinens & caftrametationis , orde 

alienos , Rom. II, 9. Sed ifta interpretandi ne- fervabatur cap. II, 2. fqq. quin & in occupatio- 

ceffitas concipitur folvim ab iis , qui Helleniftas ne terrse C-anaan inftituebatur κλγιρχχία , hac ta- 

iibi fingimt JudiEOS , Graece loquentes. Nobis men lcge, ut tribus Levi ceterarum luimero 

confuctas tritasque vocum fignificationcs mi- eximeretur^ ac in cjus locum una Jofcphi tri- 

grare, religio eft, cum perpetuus Scripturos ufus bus in duas abiret , diftin&eque ac iingulatim 

Ελλήνων & Έλλενιτων nomina longe fejungat. Manafle ac Ephraim ntimeraretur, vi teftamenti 

Ccnfcmus itaque, codcm feniu hic Judaeos op- patcrni Gcn. XLVIII, 5. Juvat hic audire 

poni Hellcniilis, quo A£l. VI, I. iisdem oppo- henric. valesivm, qui in not. ad Eufebii 

nuntur Hebrau. -Difperfi quippe ex pcrlecu- Hifl. EccL lib. I. cap.VII.f.i^. ita commcntatur : 

tione fupcr Stephanum orta, Chriftiani verbum Judai divifi erant in tribus , quu φυλά) diceban- 

non loquebantur, nifi Judteis v. 19. aft Cyprii tur. Singula autem tribus dividchantur. in IJ\- 

& Cyrenenfes • Ghriftiani , Antiochiam delati, μχς, ut manifcjte patet tx cap. 36 Nmttrorurn, 

Evangelium anniiftciabant proiely tis ex Grsecis Ατ,μα crgo idetn funt , qitoJ itpud Romanos fa- 

& Afiaticis gentibus , qui HeUciiiftai-tini nomi-- milix ; Jicut φυλά) Judxis funt , quas Rwumi 

Ε 2, giHtcf 



36 ANNOT. AD LIB. Ι. CAP. III. 

gentes vocabant. Jant vero πάτρια) idem erant , ne jurium & poiTefiionum , oriundarum dijudi- 

quod Ιίμοι• Et reBe Vetus Interpres in libro cationem juvabat, gentemque ipfam e captivi- 

Numerornm familias vcrtit , ubi LXX Interpretes tate reducem, abEthnicis, eorumque connubiis 

πατςιας pofnerant. -.- Atque hinc πατρίαργ/νι fegregabat, certosque conftitticbat limires , in 

Wcabantur generis auclores apud Jadaos , α qui- quibus ipfae pofthac fe conrinercnt famili»: de 

bus unaquaque familia fiomen acceperat , quemad- qua infigni variaque genealogiarum inter Ju- 

modum videre efi in cap. 26. Numerorum. chry• daeos utilitate, erudite egit spanhemivs Pater 

sostomvs homil. 7. in Ep. ad Ephef. πατξΐχς Dub. Evangel. P. I. Dub. XIII. §. 4. p. 62. cut 

%a\ γένη idem effe ait. Praecipuus hujus clivi- junge lightfootvm hor. ad Mattb. I, I. 

•fioms icopus tendebat 1) ad evincendam pro- T. II. Opp. p. 247. b;fq.: Partim commtmem ec- 

miffionum. divinarum veritatem ; Ideo enim clefe univeriae , cujus de exhibito Meifra fides 

diftin&ae fervabahtur tribus , ut fingulis eorum egregie iisdem confirmatur. Hunc enim , vel 

conitaret eventus, quse Deus ipfis, cum per Ja- maxime a gente & proiapia dignofcendum, ita 

"cobum, Gen. XLIX. tum per Mofen, Deut. defmpfere oracula facra, utprimum quidem, e 

XXXIII. praedixerat: 2) Ad cavSndam fami- femine AbrahamiGen.XILj. XVII, 7. ΧΧΠ,ιδ- 

liarum confufionem, ad quam hinc Leviratus mox, ex Judae Pairiarchae cap. XLIX, 10. deni- 

ipe£kbat 5 Hinc prohibitio , ne agri llaereditarii que ex Davidis familia 2 $am. VII, 12. fqq. P£ 

deunatribuadalterammigrarent: 3) Etomnium LXXXIX, 20. fqq. Jer. XXIII, 5, 6. genus du- 

quidera maxime, ad dignofcendum eo eviden- fturum praefignificarent. Vnde Paulus, excito 

tius Meffiam, e tribu Juda, e familia Davidis, velut ad catalogos geinealogicos digito, προδηλον, 

& tum quidem, cum futura illa eiFcr inftar-trun- notorium ejfe affirmat, quud Chrifius fit ex tribit 

ci abfciiii Jef. XI, 1. & ex urbe Davidis , Beth- Juda exortus , Hebr. VII, 14. 

lehem , oriundum , Mich. V, 2. Luc. 11,4. Fa- 2) Explicandi rationem, apud Juda?os rece- 

£tum hinc eft divino beneficio, ut cum X tribus ptam. Inflgni quippe obfcuritate interdutn 

in Affyriaca captivitate ita permiicerentur , ut laborant, ex nominum unius viri cum varietate, 

omnis earum diilin&io , deletis communi clade tum permutatione fa£la, ex graduum per ial- 

genealogiis , exipiraret , tribus tamen Juda , de- tum receniione , ex diverfa tribuum vel patriar 

portatione in Babyloniam haud parum licet tiir- relarione, ex dignitatis vel ian£Hmoniae refpe- 

bata, m patriam tamen redux, seque ac tribus fltu, ex ncpotum &: poilerorum ante filios enu- 

'Bcnjamin ac Levi, illibatam fervarot familiarum meratione, ex appellatione matris, ubi pater 

diilinftionem ac recenfionem : de quo Judae tacetur, aliisque ejusmodi difficultdtibus, quae 

privilegio, erudite commentantem vide altin- inexplicabiles in Biblicis quoque genealogiis 

givm in Sohilo Lib. III. cap. XI, XII, XIII. fepe nethmt nodos. Quibus folvendts cum 

magnam, nec infelicem foepe, adhibuerint in- 

Ad § III pae 6 duftfiarrt Jud.toram rriagiftri, regulasque & ob- 

" ^" fcrvationes iiibmliiilraverint haud conteiunen- 

(5) Certi genealogiarum catalogi'] Horum das, egrcgiain haic inftitutq operam navavit vir 

nota 1) Vfum, qu.emmIntrodnot.adJib.Bibl. folcrtiiiimus , gvilielmvs svrenhvsivs, 

V. J. P. I. cap. XVI. §. 5. p. 290-/7. duplicem quando in β12\ω χχτ αλλαγή ς Ub. IV. p >'%$•[%£[> 

&z docuimus: Pai-tim privatum, adjudieos ipc- totum, in colligcndis infumiit, inque prdiaem 

ftantem, qui tribuum & familiarura confaiio- reJigendis Rabbinorum monitis, quorum bcne- 

nem seque, ac hsreditariorum ftmdoruii aSuna ficlo in genealogiarum intcrprctatlone feliciter 

tribu ad aliam translationem , Num. XXXVI, 3. .progredi, multosque iupcrare vcl cvaiere fco- 

fqq. interdiclam, cavebat, litium, ex prxtenfio- pulos licet ; dignus omniiio, qui hanc in rerti 



DE PROSELYTIS. 



35 



eonfulatur, maxime cum UhroV. p. 113. fqq. iis- 
dem adjutus fubfidiis, genealogiam Chriiti apud 
utrumque Evangeliftam , licet non pari ubivis 
iucceilu , componit. 

3) Fata. Captivitate Babylonica quanquam 
mifere turbarentur genealogiae, fic, ut nonnullae 
familiae rcititui prorfus non pomerint, Neh. VII, 
61. fqq. ; tribui Judse tamen, & familiae cumpri- 
mis Davidicae, ne idem eveniret, divina diligen- 
ter cavit πρόνοια. , quod generationum catalogi, 
apud Efdram, Nehemiam, & lib. I. Chronico- 
rum exhibiti luculenter demonftrant. Id ma- 
xime curae fuit Efdrae & Synagogae magnae , ut 
itemmatum feriem docerent integram, & a Gen- 
tilium commercio intaminatam : quippe ex He- 
brceorum fententia IJ/ S330 Nliy H^V nS 
H^PJ Th)OD IDy HWW non afcendit Efdras e 
Baoylone , usque dum gentem fnam puram reddi- 
derit , injlar fimilaginis. Eandem porro curam 
publicos in populo fcribas exercuiife conitat, ut 
puri fanguinis familias a non puris fccernerent, 
libellosque genealogicos , publice privatimque 
repofitos & aifervatos , ab una generattone ad 
alteram transmitterent, ad natum usque Serva- 
torem. Paulus certe tabularum iitarum fide 
docere porerat, fe ianguinis efle Iiraelitici puri, 
ex tribu Benjamin, Phil. III, J. Rom. IX, 3. iqq. 
2 Cor. XI, 22. Idcmque ex gentis απογραφή, 
Caefaris AugufK au&oritate & apfpiciis initituta 
Luc. II, 1. fqq. laudams iiipra altingivs fcite 
demonftrat cit.cap. Xf.p. 61. In ultima demum 
gentis dade Romana, & poft templi iecundi de- 
ftruflionem, quum ip£e illx, quas Synagoga 
magna probaverat , tabulae periiiTent, omnis in- 
tercidit farniliarnm tribuumque dlftinftio, adeo 
' ut ipfimet fa.teantur Magiitri, exaflam curatam- 
que genealogiarum reftitimoncm , in bonis illis 
& privilfgiis dXe habendam, in diebus Meillae 
aliquando expeChndis. Eam r. dav. kimchi 
ad Eliae refert beneficia, olim redituri, ad F.iech. 
XLVll. v, ult. ita pronuhcians : ΓΝΧΙΙ TDvb 

1 cnu; vkysx d^d^h ιιητη rrhsno Ss'^w 
n:p W2W πν «iN unvNVi nny trmiyo 

^EUUJ Sn UPN Sd ΟΓΡ ν ) IPpSn cumaliquando 



Jfrael cgredietur ex hoc exilio , not& erunt tri&ur, 
quamvis nunc confufafint , neque quisquam nove- 
rit tribum fnam, fed Elias veniet, ο referct nnum- 
qnemque ad fuam tribum. Vnde liquet , quo 
loco habenda fit abarbenelis jaftantia, quan- 
do in Comment. in Zach. XII. fol. 293. col. 4. fin. 

a K. ABEN ESRA, & R. ΒΕΝΙΑΜΙΝ TVDE- 

l ε n s r in Itinerario fuo , quibus tamen .non 
per omnia conveniat , relatum teitatur , in cele- 
bri Orientis nrbe, Bagdad, Davidis fuperefle 
poileros , cum antiquis libris genealogicis : fide 
vero r. isaac ben geath, nobiliorem pro- 
geniem Davidicam , familiae iuac charaftere in- 
iignem, in Occidente celebrat, dum fub primi 
templi πανολεΒρίαν > duce in Hifpanianj ex ftir- 
pe Davidica fint delapfae familtae, quarum una 
Ί1ΝΊ ^jn Lucena? confederit , altera λ33 
Ί^^Ί^Ν Seviliae domicilium invenerir, po- 
fteritatemque propagaverit: cujus migrationis 
hiitoriam contexuit in Comment. ad 2 Ksg. XXV. 
fol. 305. col. 2. Scd nemo ex ipfis proilat Ju- 
daeorum Chronologis , qui hanc fabulam tuea- 
tur , 'aut abarbenelis gentem tot ieculorum 
aetatem in Hiipaniis egiflc teftctur, qviin Au:ior 
Schalfchdetb Hakkabala diferte ncgat., poft an- 
num 4914 ( i. e. aerae Chriftianse 1154, adeoque 
350 annis ante isaaci abarbenelis mor- 
tem, quae in A. C. 15Ό8. incidiffe fertur) ullum 
in Hifpania ίίιρειίιιΐίΓε , _de quo liquido confta- 
ret, eife ipfum de familia Davidis. Et caute 
agunt pofteri , pcrhibcntes , libros abarbene- 
l 1 s genealogicos , in exiliorum , quae iubiit tan- 
tus vir, tumultu dcperditos effe. Vnde facile 
quis fuipicari poteir, apparatum iMum gcnea- 
logicum dubiis άπεράντοίς prcmi. 

Ad §. III. pag. 6. 

(6) Ha.r gcnealogias flamma delevit llero- 
des] Hoc in fatis genealogiarum ferale omni- 
no & (lecrctorium fuiiTer, fi tuta fatis traditioni 
conftaiet fi.!es. Hnnc vel maxime conciliare ei an- 
nititur evsebi vs,quandond ivlivm africa- 
n vm, perantiquum Scriptorem, & poft princU 
Ε 3 pia 



38 



Λ Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C.A Ρ. Η Ι. 



pia Seculi a Ν. C. IH. clar-um, eam refeit, qui fiia: injuriam tam atrocem ceite non difllmuIaP• 

in epifiola ad Arifiidem, de confenfu Evaugeliorum fet, cum reliqua Herodis fcelera graphice & co- 
iuflirpe Chvifii narranda perhibeat, quod ΰ-ξά•- piofe depingere rvullus dubitaric. Potuic ergo 

&ΐς , ά$έν τι συμβαλλόμενα τα των ίσξ<χ#\ λιτών παρχΰοοΊς illa fa&i, duorum&ampliusfesulorum 

γένας άυτω, ng% τω συνε4&ότι_ της Ιυσγενάας intercapedine ab aericani actate "disjuncfli, 

Ηξχόμενος-, ενέπξηα -ev άυτων τάς άναγξαφάς των bona quidem fide a ivjho propagata, fed fub- 

γενών, ο'ιόμενος ευγενής άνχφαν&α&ουι, τω μ*, <$£ leila ad ipfutn perlata fuiile, cum teftitnonio ve- 

αλλον εχ,πν εκ. δημοσία αυγγξαψης το γένος tuftiori firmetur nullo. Acque hinc fa&um fu« 

ανάγαν ε π\ τας πατξίοίξχας, η ητξ οσΊ^λυτας, τάς fpicor, uc ίο η. prideavx, utut m tradenda 

τε καλαμένας γπωξας τας έπψίχ,τας, Herodes Herodis Μ. hiiloria perquam copiofus, hanc ta- 

prifcas ittas Ifraelitarum familias nihil ad [eper- men pericopen ficco praeterierit pede, quod pa- 
tinere intelligens , ignobHit&tis [n<& confcientia fii- ' rum admodum eidem tribueret, Hifi. Jud, P,If. 

mulatur, omnia illa veterum familiarum monumen- L. VIII. 

ta concremavit: ratus, fe tum demum nobilem vi- . 4) Ahufum genealogiarum adhiic addere Iicet, 

fum iri, cum nemo ejfet, qui ex publicis monumen- a Paulo atro notacum carbone 1. Tim. I, 4. & 

tis originem generit fui, vel ad Patriarchas, vel Tit.III,9. Vbi quidem ioh. mich. langivs 

&d Profslytos, vel ad permixtoslfraelitis peregri- in Commentario Tbeol. de genealogiis nunquatn 

nos , qui γ&ωξαι Aicuntur , poffct referre* Ne finiendh & fahulis Judaicif, NoribergiE A. 1696. 

tamen univerfalis ornnino iifo ceafeatur fuifle edito, ex inftituto & copiofe contendit, Pau- 

jadura, ftatim addit : ολίγοι $rj των επιμελών, lum ad nihil minus, quacn ad fludia genealo- 
ίδιωτικάς εαυτοΊς άπογξχφάς, $ μψΑμονεΰσαντες . gica proprie fic dida refpexiffe ; ied potius in- 

των ονομάτων, η Αλλως εχρντες εζ οωτιγξοίφων, tendiffe digitum in lludia Gnofticomm Cabbali- 

■εναβ ξύνοντας σωζόμενες τρ μνήμη της ευγενείας ftica, qu3£ in rebus divinis genealogias άπεράν- 

ων ετύγχαναν ot πξοεΛξημενοι δεσπό&υνοι καλά- τας crepenc & fingant. Eodera rendit camp. 

μενοι, £ιλ την πξος το σωτηξίον γένος συνάφ&αν. vitri ng α lib. V. Obfervat. Sacr. cap. rj. p. 161. 

pauci tamen antiquitatis fludiofi, pHvatos flirpis ubi genealogias iitas ad fubtiHjimas Cabbalifia- 

fu& commentarios, vel quod nomina ipfa memori- rum difputationes de Divinkate , ejusque variis 

T.er callers-nt, vel ex Archivis defcriptos, penes fe Emanationibns, five ΓΠΤ20 refert, quibns fe Ju-, 

habenws, in primis gloriabantnr, qiiod dvita nobi- d&i aliqui Platonica aut PythagoricA Philofophi& 

litatis memoriam confirvajftfit. Ex quprum nu- fiudio occupatos habuerint, & in quibus arcana ζ? 

mero erant hi, Ae qnibus fupra dixi, ob propinqui• fublimioris fcicntL• maximam tonflitucrmt par~ 

tatem generii, qua Servatori nojlro jtmcti erant, tem. Quomodo jam olim irenaevs ζ? ter- 

^εσττόσννοι appellati. Quicquid tamen eft iithis tvllianvs Paidi mcntem acceperunt^ £f vi« 

jraditionis, haud immerito in dubium vocatur tringae quidem judicio, rcBc accepijfe viden- 

ab emun&ioris naris Cviticis, altingio Lib. tur. In eandem fentenciam vel inclinafle, vel 

///. Scbil, c. z.p.7],b, η ο τ τ ι μ g ε r ο Nepote pedibus ίηοείϊΐίΓε c α s γ. s τ r ε s ο ν ε μ in Com* 

in Annotat. adh.l. good w ι ν ι p. 59. fq. & aiiis, ment, ud Epift. ad Cohif, henr. η λ μ μ ο ν d ν μ 

qui άπογξαφην Luc. Ιί, 5.4. loeum habere ποια in not, ad h. I. gvndlingivm in GuKdlingia- 

potuifle urgent, ni .authentix il^mmacum deicri- nis P. XXXIII. p. i$\.fqq, amehvm, t&r alios, 



ptiones ad manum fuiiient. Quodii etiam or- 
cns Chriiti ex tribu Juds;, & ex familia Davidi- 
ca, incertus dubiusve fuiiTet, dudum Judsi ipfi 
gcnuinnmMeifix χριτίριον competere negafTenc. 
Accedit iilcntium iosethi, qui illatanv genti 



ihidlofe obfervat Vener. wolfivs in Cur. Phi- 
lol. ad 1. Tiffu I, 4. ipie, cum erasmo sc hmi- 

DIO, ABRAH. CALOVIO, I. C. DIETRICO, & 

ex Reformatis, cum ioh. bravnio, melch. 
ley-deckero, & pocion interpretum partc, 

pro 



D Ε PROSELYTIS. 



39 



pro illa fententia calculum ferens, quae de inani 
Genealogico Judzeorurn ftudio, follicite fugienr- 
do, verba Pauli exponir; digrws omnino, qui 
huc conferatur. Neque enim vocabulo γενεα- 
λογίας CabbalilKcis SephJroth iatis quadrare, 
vel ab antiquis Scriptoribus accommodari repe- 
ries, neque a moribus & inftitutis vetemm Ju- 
dxorum, Genealogicas difquiikiones fuifle alie- 
nas, cum ioh, bravnio Seleff. Sacror. Lib.I. 
cap. VI. §. 91. fq. p. 77. & Lib. V. Exer- 
cit. II. §. 15. f. 603. fq. &schoettgenio 
in 1. Tim. /, 4- Horarum Hebr. p. 854. fqq. viri 
do&i dudum docuerunt. 

Ad §. IV. pag. 6. 

(7) Adventitn erant pagant'] Frofelyta- 
rum tradit Au&or nofter cc) Definitionem , qux 
benehabet, modo obfervetur, quod eorum norr- 
nulli adhuc interGentiles habitarent, & ftatis io- 
lum temporibus ac feftis, facra fafturi, Hierofo- 
lymas adircnt, ut exemplo liqtiet cubicnlarii re- 
ginx Aethiopicae Candaces, Aftor. Vill, 27. 28. 
Erant omnino Profelyti, in genere ornnes, qui 
vel domicilii, vel religionis cauft, certo ritu ae 
lege, Judseis acceifiilent, licet non perpetua co 
habitatione, modo facrorum frequentatione, & 
anirnorum confeniione. Ipfa vero Ifraelitarum 
& Profelytorum , feu Adventitiorum diftin&io 
in Scripruris paffim occurrir, Exod. XII, rp. 48. 
Lev. XXIV, 16, 22. 2. Chron. XXX, 15. Ezech. 
XIV, 7. &c. cujus primam originem ab Iiraeli- 
tarum ex Aegypto exitu arceifere licet, ubi ma- 
gna Aegyptioium turba populo Dei CeCe aggre- 
gabat, & in comitatu ejus egrefla, dvitate iacra 
pofthax, haud dubie donabatur Exod. XII, 38. 
unde ftatim videas legem, de Profelytorum pa- 
fchate exortam verf. 43. fqq„ 

Ad §. IV. pag. 6. 

(8) Vbcaianfur'} PergitAuftor ad /5) Ap+ 
peUationcm. Hebraeis dicuncur Ο ν ?Α exnks, pe- 
rcgrim, a "Y}3 pengrinari, commorari, incolere 7 



quod verbum de exiliis Patriarcharum, Abra- 
hami Gen. XXXV, 27. Jacobi c.• XXXII, 4. & 
alias pafiim, Iegitur. Hinc Lev. XIX, 33. "V)tf Ό 
"U ~|ΠΝ citm commorabitur tecum advena. Chal- 
dxk tr$% "^% in Foem. Plfthj, ΚΓΠΪ^ 
profelytui, profelj/ta, unde Graccorum γ^ωξα^^ 
quod Exod. XII, 19. apud LXX pro *U extar, 
h τε τοις γαωρονς, v$ αϋτόχ&οσ-ι της γης' δί 
Jef XIV, ι. ^/ ο γειωρας 7Γροσιε§ησετου\ 'προς 
άυτας-, ^ 7ΐροστε&η<τετα^ προς τον οίκον ϊακωβ. 
Quod nomen Profelytis folenne fuiife ultimis 
temporibus, paullo ante Not. 6. ad §» prnced. ex 
ivlio africano intelleximus. Gisccorum 
πρασηλυτος, in N. T. Matth. XXIII, 15•. A&. II, ir, 
VI, 5. XIII, 43. & apudLXX 1. Cbroir. XXII, z. 
2. Chron. XXX, 25•. & frequenter alias, pro Ad- 
ventitiis ex Etlinicifmo ad Jtrdaifmum occur- 
rens, proprie eft άπο τχ ελευ$ω (unde εξχου,α^ 
tempora & motio-nes ftras mutuatur). Hinc 
ηλνσ-μαι, ηλυς -cq, ηλυτος' unde compoiitura 
ινροσηΚυτος, idem ac μέτοικος, advena, quocum 
faepius pcrmutatur. hesychivs πάροικον ex- 
ponit, & άλλοεΒντ,, alienigmam. svidae 01 εζ 
ε&νων προσεληλν&οτες, ndj τας &είας πολιτευό- 
μενοι νόμχς, qui ex gentibus ad populum Ifraelki- 
cum advenerant, & fecicndum divina,s legcs vivs- 
bant, Profelyti dicuntur, 

Ad §. V. pag. 6. 

(9) Specles Vrofelytorum duce erant] Addir 
Audor γ) Diftinttionem inter prolelytos juftitiac, & 
profelytos portae. Sedes & fundamencum divi- 
ilonis htrjus reperitur Lev. XXV, 48• Si attenua- 
tus fnerit frater tuus, Cf vendiderit β ~)2Π 
2^1Π profelyto domicilii. Profelytorum autem 
juftitiae mentio fit in omnibus iis Scripturce lo- 
cis, in quibus peregrinus & Ifraelita communi- 
bus ex acqua legibus obftringuntur, Lev. X, 29. 
Num. IX, 14. Lev. XVII, \n &c. Ipfe b. lv- 
thervs difcrimen iftud oblervafie viclctur, 
quando Lev. XXV, 35. vertit: fo folt du ibn 
aufnchmen als Ί3 einen Fremdling, i. e. prolely- 
tum juilicis, 3WV11 oder Gaft, i. e. proiely- 

tum 



4 ο 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. III. 



tum habitatioms : ,quae eodem modo ac fenfu 
verf. 47. recurrunt. 

Ad §. V. pajr. 6. 

(10) Profi/ytus port£] De his priori loccr 
agic / ucior, quorum notaN.Differentiam a pros- 
elytis juftitix, qux non ab incolatu, ut fere 110- 
men fonat, fed ab obligatione, utrisque diverfa, 
petita eft. Fieri enimpoierat, ut aliquando am- 
bo interjudxos habitar^nt,aliquando neuter,un- 
de in MaiTech. Sanhedrin c.z, ex fententia Ma- 
giftrorum, Naaman profelytus perhibetur domi- 
cilii, Nebufaradan profelytus juftitix, quorum 
tamen neuter inter Judxos domicilium fixit : 
3. Obligationem, qua ad VII prxcepta Noachi- 
darum, Audori recenfka, obltringebantur. Hxc 
ita recenfet maimonides, in Jad Chafakah, 
Tr. ultimo, feu Ώ^Ώ TOSn cap. IX. §. 1. 

miiHD nysu; inuoj "ιΗξνπ nS idt λ* 

res funt primo homini (Adamo -προύτοπλας-φ^) 
mandata : de idololatria ; de benediclione nominis 
divini ; de effufione fanguinis ,• de revehtione turpi- 
,tudinum; derapina; de judiciis. - - Addita ejl 
( prxcerea ) βοαώο, de membro vivi; eo quod di- 
citur (Gen. IX, 4.) attamen carnem cum anima 
ipfiur , qu<& efi janguis ejur , non comedetis. Ita 
feptem pr&cepta evafenmt. Ita rem fe habuifie 
in univerfo ■ orbe perhibec, usque ad Abraha- 
mum. Abrahamo prxter memorata, injun&am 
fuifle circumcifionem &c. Sed de his JV,1XO 
DlJ "03 praceptis Noacbidarum copiofc egerunt 
seldenvs de Jnre N. £f G. jnxta difcipl. Hebr. 
■ Lib. I. cap. X. p. u6. schickardvs in Jure 
Regio Cap. V. Theor. XVU. &carpzov.« not . 
ad eund. p. 333. melch. leydekkervs<& 
Rcpubl. Hcbr. Lib. VI. cap. VII. p. 373. fqq. & 
s vd.d ε ν s Hifi. Ecclef. V. T. Per. I. Sett. II. §. V. 
p.\i)i.faq. Re&e de iis petr. cvnaevs pro- 
nunciac lib. I. ds Republ. Hebr. cap. I. EajuftitU 



regulas quasdam contincbant, quibui carere homi- 
nitm vita nequibat , quare vis eorum tam late ad 
omnes pertinnit, ut qui nefcix^nt ea, hos interfi- 
eere in bello, atque ex hominum communione tol- 
lere jtiffi Ifraelita fint. Quod ex maimonide 
peticum, qui cit. loc. cap. VIII. §. p. diferte fan- 
citum tradit, omnem Gentilem, fi in rnanus Ju- 
daeorum pervenerit, & prxcepta Noachidarum 
fufcipere de_tredaverit,occidendum. VndeGen- 
tilibus, quos vicinos habebant, traniltum per 
fuas regiones, aut operariis & artificibus genti- 
lium laborem in fua terra prius non concede- 
bant, quam communibus ilih generis humani le- 
gibus fernet obftrinxiiTent : ut Idem refert in 
Hilc. WO"V, feu de idolatria cap. X. §. 7. Ad- 
dit b. danzivs differt, in Matth. XXIII, 15. 
cap. 2. in μ ε ν s c η ε ν 1 1 Ν. Τ. ex Talmude illu- 
firato p. 668. Ita, qnod mireris, tam prttcifc Proi- 
elytos illis adjlringebant, ut, β aliis legis praceptis 
operam dedijfe deprehenfi fuerint, mortis reos illof 
pronunciarint. Hinc fummo jurs comedebant 
morticinia , extra templum fuper quodvii altare 
erettum offerebant facrificia, ο ifliuwwdi pcrage- 
bant alia; qitA tamen profelytis juflitia non minus, 
quam Judais erant probibita. Contra vero, β 
Noachidarum illa pr&cepta tantum obfervavevunt , 
affxgnabant illis fortem infuturo feculo; modo twn, 
quia diclumen -fana rationis fervanda effe , fed 
Dcus in lcge diffitat, id fecerint. - Hujiismedi 
ergo demum e gcntilibus in terra fua tolerabant. 
Alias autcm nemini in Judaornm ditione perno- 
Barey mnlto minus habitare, erat conceffnm. Id 
quod tamen de felicioribus folum temporibus 
accipiendum elfe, refle monet pavl. slevog- 
tvs Differt. de Profclytis Judaeor. §.41. p. 994. 
florente Republica' Judseorum. Alia enim tem- 
peftate, qua res Judaicx nondum fatis confirma- 
tse, vel accifie denuo eiTent, & ad inceritum ver- 
gerent , multi ex Gentilibus id fibi fumferunr, 
ut vel fedem in Judaea iibi iigerent, vel nego- 
tiorum ialtem caufa ibi commorarentur, nullo 
his praeceptis obfequio addido : quod fadti erat, 
non juris. %. Receptionem. In prxfentia 
trium teilium, talis renunciabat idoIolacrix,prae- 

cepiis- 



D Ε PROSELYTIS. 



4* 



ceptisque fe obligabat Noachidarum, qui, ubi 
in quxilionem vocareturprQfelytifmus ejus, fuo 
ip() fuffiagio fidem conciliarent: ut eft in Hilc. 
DOvD cap. VIII. §. 10. Atque fic quidem ab 
aliis lefe gentibus fegregabat, ut in ethnicorum 
numero non haberetur amplius, fcd intermedio 
velut ordine, D^IVn ΓΡΙ01Ν ^ΤΟΓΤΟ tanquam 
e finBis hujus feculi unys cenferetur : ut Idem 
habet in Hilc. IJJurc Bia cap. XIV t ξ„ η. Verum 
neceiTe eft, uc recipiat praecepta & faciat ideo, 
quia prxcepiu illa Deus S. B. in lege, & fignifica- 
vit per Mofen, quod filiis Noae antiquitus ifta 
fint injunda. vSin vero ifta tantum faciat \3ΞΟ 
Ρι^ΠΠ Ρ"ΌΠ ex iHclinatione propria opinionif, 
ille uon eft Profelytus domicilii, nec eit ex piis 
pentium, aut de numero lapientum earum, jux- 
ta Milc. Mcl. cit. cap.^§. n. T. Jura & privile- 
gia. Tales PIJ ΌΙ1 Noacbida, uti maimoni- 
di appellaiuui", conlequebantur Jus foederis po- 
litici , quole Ifraelicarum cum Gibeonicis Jof. 
IX, 15. ad iacrum aucem fcedus, quod Iliaelitis 
intercedebat cum Deo , non admittebantur: 
quod slevogtvs contra ioh. tarnovivm 
in cit. Difp. §. 42. fq. p. 905. folide evincit. 
Quin & <;i!erte cit.^loc. adc!it maimonides, 
Ν3Π DSli?h pSn Ή W\ babent fartem in fu- 
turo feculo. Quod non omni tamen caruit con- 
troverfia. Vt enim ad h. 1. maimon. io P]OD 
njU/'D annotat, in diverfas circa hanc quxrtio- 
nem lententias abierunt r. elieser & r. ι e- 
hoschuah, ilio partem in futuro feculo eis 
denegante, hoc aflerente, νΙΦΊΓΡ ΌΊ3 pD2T 
if decifio cfi fccundum R. Jcbojchuam. 

Ad §. V. pag. 6. 

(π) Ex hts erat] Addit Au&or quoque fl. 
Exempla. De Naamane Syro, ex 2 Reg. V, 17. 
liquido conitat, ejurara idololatria, verum unius 
Dei Ifraelis cultum jn fefulcepiire. De Eunu- 
cbo & Cornclio paullo ante (iiximus Annot, 
(.3) buj. Cap. ubi de Hellenidis, no. 5. Eu.iU- 
chum quidem reizivs in Not. ad Aucior. 
b. 1. profelytum juftitiae ccniet, quod afcendeiet 



Hierofolymam., tam longum emeufus iter, uc 
ibidem adoraret ; & legeret practerea Efaiam. 
sam; basnagivs in Exercitat. adverfur .Ba~ 
ron. ad A. XXXV. num. 29. ubi copiofe de il!o 
Candaces Dynafta, p. 123. ita protiunciat: Nec 
gentium Juiffe primitias, cum evsebio, nice- 
p η ο r oque; nec Judaica difciplina tcnacem, cnnt 
Β α r ο ν ι ο , aliisque innumerii , cenfemuf. Viri 
pii nomine dignum, Corneliiqnc fimiletn exi- 
flimamus: boc efi , omijfa circumcifwne veri Dei 
imbutum notitia. Nec α maldonato, sal- 
meron Equc , aucloribui magni inter Jefuitat 
nominis, Profelytis ille, infertus efi. Sane confide- 
ranti nil appuret , quod Profolytum redou-at in 
Eunucho : qux fufius ibidem perfequitur. At 
Profelytum .facit grotivs ad-AEl. VIII, 27. 
quin & profelytum juftitiae, magnus calovivs 
nofter Bibl. lllujlr. ad b. I. qui erudite obfervat, 
eum non fimpliciter adoratum venifle, fed ut fa- 
criiicia oiFerrec. Ideo πξθ(τχ.υνϊΐσ-ις dc adoratione 
cum facrificio conjunSia , intelligenda , nt Job. 
IV, 24. vel de adoratione folemni, qua infeflo fie- 
bat : in quo Viri fummi judicio acquiefcimus. 
De Cornelio Cxfareenfi , ioh. frider. gro- 
n ο ν ι ν s Not. ad H. Grotii Juf B. & P. Lib. I. 
cap. I. $. XVI. n. j. p. 19. ita commentatur: β 
non prxputio, animo certe judaizabat. Qmniodo 
enim pqterat c/p religiofns, & pcrpetuo in vcne- 
ratione veri Dci, β verum Deitm non norat? ut 
norat tnm ncmo Gentilium, nifi α Judaii cdoclus. 
■ Α publica profeffione videtur abjlinuiffe, metu amit• 
tendit militia: nequc enim poterat manere civis 
Romanus, & miles bonoratus prafcrtim, β palam 
Judaifnum profcffm ejfct : ut bodie fub domina- 
tione tf jugo Tridentino multi funt, qui jlant ani- 
tno nobijcum: fedtamen metuanitttendarumfortu- 
narum non id pra fe fcrunt, £f manent, ubifmt. 
H<tc vidctur Cf in Cornelio fnijfc infirmitas : 
qui perfuopim babebat , pencs Judaos ejfe fadur, 
& verum Dciim coli, £f colebat religione privata ; 
non tamen in le^em illorum trauftbat. At id tnm 
ctiam non erat necejfe, quia jam venerat Cbriflui, 
& ^ fitisfecerat. liuic igitur infirmitati <jf 
erranti confcunti& occurrcns Dcus , wifit ei Rt- 
F trum 



42 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. III. 



trum Apofiolum. Hunc vero Vener. fechtivs, 
diiputatione ilngulari de pietate Gornelu Centu• 
rionis , Roilochii A. 1701. evulgata, profelytutn 
clomicilii fuifle, afgumentis evincit, qui Sacra 
Judxorum cognita l\abuefit & magni fecerit, in- 
de vero, tum ex le&ione Sacrarum literarum, 
turn ex fama de prccdicarione Johannis & ipfius 
Chrifti, necefiariis Chriftiana: religionis/myfte- 
riis ita fuerit imfcutus, uc nihil ipfi defuerit, nifi 
ut Redemtorem fuum etiam hi perfona agnofceret 
&f veneraretur , ■§. 23. Ceterum de Cornelio 
ifto, ejusque cuin dignitate & officio, rum-ad 
fidem vocatione, mukis egit basnagivs Ex- 
•ercit. adv. Baron. ad A, XLI. num. 3. p. 336. fqq. 
Deuique, quod ad α,νδξας ευλαβές , viros pios 
sx omni gente fitb ccelo, Αά. II, 5. memoratos, & 
Audori noilro hue paricer relatos attinet, quan- 
dam prae fe ferc fpeciem seldeni fenteiitia, 
ejusdem fuifle, cum profelytis domicilii, pro- 
■feffionis ac fidei, hoc ialtem intercedente difcri- 
mine, quod Profelytus publica auftoritate rece- 
ptus, hic non tam receptus, quam admiffus fo- 
lum« aut pocius toleratus eflet. Ex quo enim 
jtios ille, in prcefentia trtum teflium, recipiendi 
profelytos domicilii apud Judceos obfolevit ; 
non propterea flatim religiofiores Gentilium fe 
Judaeis aiTociarunt amplius, fed fi ie eis jun- 
gerent, & viram agerent Noachideis praceptis 
conyenientem , recepti qutdem veteri ritu non 
funt, tolerati tamen, & eo loco habiti, quo olim 
illi, qui folenniter recipiebantur. Hinc ευλα.• 
βάζ» h. e. O 4 ?^ TW)N Ή'ΌΠΟ religiofi ex geiu 
tibus dicebantur. Ita seldenvs: & res ipfa 
bene habet. Quod ut eo conftet liquidius, au- 
dire j-uvabit ex maimonide, quinam fint re- 
Jigioii ex gentibus. Ille enim in Jad Ckaf. Tr. 
de Regibns & rebus eorum bellicis cap. VIII. §. XI. 
ita definit: ΊΠΓΛΤ miSTD V2W S^pCH Sd 

twn oViyn -mcw itdpid πτ nn pwvh 
ny<m -[ηΐΝ Sap^ ντπι ndh dVij>S pbn *h 
rrnro mr\ yra wypn \πώ mxw ^so ϊγυιν 
trnpo ,r»j «5κβ "wan rv^o •η•» Sy ijy-nr» 

mcw •»τοπο ijw 3^ιη ία πγ p« "nvnn 



.JBnODIID nS") DSiyn Quicmqite m fe fufct- 
■pit fiptem pracepta Noachidarum, Cf jn iis ob- 
fervandh caittus efl, ecce ille efl ex piis e gentibus 
tnundi, & portiontm habet in feculo futuro ,• β 
modo ille Jufcipiat ea & obfervet, quia praccperik 
ea Sanctus Bcnedictus, lege lata: nobir cnhn na- 
ium fecit per mmum Mofis magifiri nofiri, quod 
filii Note ab aniiquo ea objervare mandati fuijpnt : 
fed β obfervetea tantum,*.* arbitrio animi βιΐ, 
non cfi profelytus domicilii, nec ex piis e gctitibui 
terra, neg de numero fapientum earum, Paulo 
tamea curatius & actentius fi.Texcum ex AcYis 
citatum adfpiciamus, vereor ut hanc interpreta- 
tionem admittaf. Ifti enim ευλαβείς > dilerte 
νίνδξίς is^ajoi dicuntur, qui in Adis Apoft. cum 
Helleniltis & Grxcis, tum Profelytis ita oppo 
nuntur, ut iufra comm. 10. diferte diliinguantur. 
Sed & hoc encomium Judiorum erat, unde Si- 

- meon, ortu & gente omnino Judaeus $,Kcuog f^j 
ευλαβής Luc II, 25. iliiutatur. Pronius itaque 
eft, ut credamus, hos viros gente quidem Ju- 
dacos, verum non Palaeftinam, fed diifitas longe 
alias regiones & provincias natale agnofcentes 
folum, cultus tamen & religionis caufh,"Hieroi"o- 
lymas fe contulifle, ibidetnque rerum fuarum fe- 
dem fixilTe. Quod utrumque a Luca intiicatur, 
fuifie & ex omni terra fub ible, & κατοικώντας 
h ίεξοοΌλύμοις, omnes tamen άνδξας ίχδχίχς* 
quorum qui, fermone Petri converfi, baptifmum 
pofthxc recipiebant, Petrum ac Apoftolos av- 
δξοις α%λφχς verf. 37.diierteappellant. Quodnu- 
tem Scholia Grxca inN.T. 10 h. g r ε g ο r ι ι h. I. 
ex oecvmenio conteudunt, fefti folum diei 
gratia Hierofolymis tunc egiiie, ut comparerent 
coram Domino, id manifefte Luca: refragatar 
verbis, quae domicilium in Vrbe habuifle ipfos 
teilantur. Sic exemplum huc plane non qua- 
drat, & ο6πξοσ•&ονύσ•ως allegatur. 

Ad §. VI. pag. 6. 

(12) Ad 'Vrofelytum faederh imtianduni] 
Pergit Auftor ad frofelytos fmdcris, quos &j«- 
flitia dicunt, eorumque obiervatR Prxparatio- 

nem, 



DE PROSELYTIS. 45 

nem, quac pro difcrimine perfonarum quoque Atque tum demum quarto docent eum articu- 

diverfa eft. Vel enim, qui Judaifmum ambiunt, Ios fidei fundamentales, DUJH ΙΙΠ^ t^tWO 

adulri funtf atque fpontariei, vel parvuli, vel DO"JJ ΊΊΟ'ΝΙ fcilicet dc nnitate Dei, & de ca- 

fcemince. (^ui iponte fua.nomen profitentur, venda idololatria §.z. Iegisque aliqua cum ievia, 

& HJOUf "UDJD Γ\Γ\Π~[ιώ alis- divina majeftatis tum gravia prcecepta, adjunda ibatim & trans- 

locum nancifci petunt, modo haud uno pnepa- greflbrutn poena, & mercede obedientiae, §. 2. j. 

rantur. Primo in vitam moresque hominis fol- Deniqnc fcrupulos ei evellunt, ex Judaeorum ca- 

licite inquirunt, nec, nifi integrumvitae, fceleris- lamitatibus orituro», ex Maffecheth Jevammoth 

que pururn, recipiunt. Accedic fcrutinium cap.IV. §. 4.. & j. dicentes: Hoc fciai, quod fe- 

caufarum, propter quas Judasis aiTociari cupiat. culum futnrum non reconditur, nifijufiis, quifunt 

Ita μ α ι μ ο ν ι d. in Hilc, IJfure Bia cap, XIII. Ifraelita, & hoc, quod vides Ifraelitas in his tcr- 

§. 14, , Simul atqnc venerit quis, qui Judaifmum ris ajfliffof, ut non multo bono in bac vita per- 

ampleSti vclit,fcu mas Jit, feu famina, inqiiijitiorie fruantur, quemadmodum alii populi, id infelicita- 

inftituta perveftigant ., qua de caufa hoc faciat? tis parte poncndum efl. Fortaffe extolkrent cor 

nnmforte divitius inde fperet? vel hanc putet ejfe fuum £f ' errareiit, & itaperderent mercedem fe- 

viam perveniendi ad dignitatss ? vel an faciat ex culi futnri. Siciit hoc α Μοβ diclum efi Dcvtcr. 

mctu ? Et fi vir cfl, inquirunt, an amore captus fit XXXII, 1$. £f impinguatns efl Ifrael, & recalci- 

puclla Ifraclitidis ? β foemina, idem faciunt &" travit. Non tamcn S. B. ille nimis multam fuper 

quarunt , ati amore jlagrct juvenis alicujus ex ipfoi posnam mjttit; m penitus intereant. Hanc 

tfraelitif? Nec fruitra id agunt, quia ΊΠΠΠ ^D inflitutionem fi placide admittac Candidatus, & 

"I^N Obiyn ^UnO Ό1 SratlO ΟΤΪΟΠ \Ό petito fuo inhxreat, excipit D. Initiacio, quam 

'ρΎϊΉ ^"150 quicunquc fe α Gentilifmo convcrtit icqueac Audor nofterex mose kotsenskIo- 

ad Judaifmum, & hoc facit proptcr aliquam hu- cet maimonides, quoque in Hilc. Ijfure Bia 

jus mundi vanitatcm, is Profelytus jufiithe effe ne- cap. XIII. §.i.fqq. Triplici ritu peragi contendic, 

qnit, juxta ($. ic. Dignus quippe qui repella- quo fcilicet Ifraelitae in foedus Dei recepti funt : 

tur, qui religionis praetextu auc fubfidio, tem- nS">DZ ΠηΠ 1 ? bniW* 10JDJ ηΉΙΠ H^S'^3 

poralia commoda quicric. Porro, ut animum pip3T hV\2iOl Tribns rcbus intrarunt in foedut 

ejus penitus explorent, ponunt ei ob oculos Ijraelita : circumcifione , baptifmo, & oblationc. 

ΓΠΙΡΠ SlJJ 'XyO-gravitatem jugi legalis, & ex- Circumcifionu ufus erat in Aegypto, juxta Exod. 

aggerant laborem prxcepta legis fcrvantibus XII, 48: Nemo incircnmcifus de eo comedet. Cir- 

pcriercndum, qui longe major fit, quam iufti- cumcidit cos omnes Mofes magiflcr nofler : nam 

nent alii populi terrx , qui tam duris legibus neglexerant univerfi fozdns circumcifwnis in Ae- 

non iint devindi. Si nihilo fecius talis&hoc ac- gypto, exccpta tribu Levi, de qua dicitur Devtcr. 

ceptct, nec rccedac, tum demum intelligunt, XXXIII, 6. & obfcrvabant foedus tuum. Bapti- 

quod amore religionis fe convertat, eumque re- fmut autem erat in deferto ante legis datiofiem, de 

cipiunt : quia diilum ei\ Ruth I, 18. Videns, quo Jicitur Exod. XIX, 10. Santtificabis cos hodic 

quod obfirmato effct animo, ut pergerct fccum, dc- Cf cras , & lavent vefiimcnta fua. Sacrificium 

fiitit lcqni ad eam. Sed adhuc inftant, & tertio denique huc ex Exod. XXIV, 5. fpettat: & tr.ifit 

dubium.de gentis fux calamitatibus movent: (Moies) -juvsnes de filiis Ifrael , qui obtulcrunt 

Quid qititfo vtJifli, proptcr quod Profdytifmitm bolocaujla pro univcrfo fcilicet lfraditarum cxtu 

ambiai? Α11 ignoras, in quanto mxrore Ifrael hoc offcrcbant illa. Atque fimili modo per omnia ροβ- 

temporc fit? Quomodo impellatnr, difftpcfttr, diri- modum fccula,' quoties Gentilis voluerit intrare in 

piatnr, & quantas patiatm: caftigationes? Si novi, fwdus illud, atque fub alis majeflatis divina couigi, 

Scityconfcjlim rccipiun:,' cic. loc. cap.XIV, §. 1. jugumqus kgis in fe fufcipcrc , tH^ T^S 

£ 2 jzrp 



44 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. III. 



p^p.nNSnm Τ^^Ώ\ Jieceffe fuit , ut ei adhU 
bcretur ciraimcifo, & baptifmus, & fparfio fan- 
guinis facrificii. Circumcifionem in adulto, 
primo loco, & eodem, quo in puerulis, per- 
agunt modo. Sin Candidatus ex gentibus fue- 
ric circumcifis, quales olim Aegyptios, Colchos 
& Aethiopes fuiiie, herodotvs teitarur in 
Euterpe, denuo quidem circumcidinon poteft, ad- 
fpergendus tamen fanguineFoederis eft, per pel- 
licuiae fauciationem, ut atiquot fanguinis guttse 
deftillent, uc maimonjdes hunq cafum defi- 
nit in Hilc. nVD cap. I. §._j. PptDPlS ^jVjBi 
Ύ"3Γΰΐΐ; DV3 nna W) UOO miifi efi, ut elt- 
ciatur ex eo fanguis Fcederis, eo die, quo ad Ju- 
daifmum cooptatur. Circumcifioni neceiTario 
quidem, fed non e veftigio, verum poilquam 
vulnus ex circumcifione inflidum coiit, jungen- 
dus eft Baptifmus: ut in Hilc.IJfureBia cap.XlV. 
§. 15. caute monet maimonides. Et de 
baptifmi quidem hujus origine, prolixe & eru- 
dite seldenvs difputac lib. I. de Synedriis 
cap. 3. & quo jure verba Exod.XIX, 10. quae de 
veilium lotione prascipiunt, ad corporis totius 
ablurionem trahantur, demonftrat. Ejusdem 
porro neceilitatem multis in hanc rem allatis te• 
ftimoniis comprobavit edzard. ad Avoda Sa~ 
ra cap. I. p. 192. fq. ceque ac ante eum laudatus 
modo seldenvs, qui ex Gemara Sapientes 
fnronunciajfe z&rmnt Ι^Ώ,Ό nSt Sd /SCN^I Sdu 
Sl2D^ 1)L•^ "15? ΊΑ ΓΝ» fi quis baptizatus 
~fuerit nec circumcifus, aut circumafuf, nec baptl• 
zatus, eum Profelytum non effe, usque ditm fuerit 
tam baptizatus, quam circumcifus : quod iisdem 
fere verbis quoque inculcat maimonid. c, I. 
cap. XIII. §, 5. Porro, in trium teftium, qui 
Synedrii eflent AiTeilbres, praefentia bapti&atur 
Profelytus, qui ftant a tergo ejus, eumque πιο• 
nent altera vice cum de praeceptis levibus, tum 
de gravibus, quoad in aquis adhuc ftat. Si ve- 
ro Foemina fuerit, eam quoque foeminae in aqua 
collocant usque ad collum fuum, & de foris 
confiftentes, dum ipfa adhuc in aqua fedet, do- 
cent ipiam nonnulla ,de praecepris levibus &gra- 
vibus. Si baptizata eft in eorum confpeftu, 



convertunt facies fuas, & egrediuntur ita, «t non 
videant eam, ex aqua afcendentem, ut denuo 
maimonides cit, loc. habet, cap. XIV. §. 6. 
Peragebatur itaque baptifmus ille, immerfione 
fub aquas totius, collum tenus, corporis, qua 
hodiernie quoque Judseofum abfolvuntur luitra- 
tiones. Denique de^facrificio^ Idem cit, loc. 
c. XIII. η . ^. monet, Korban initiacionis olim 
fuiiTe holocauftum jumenti, vel .duorum turru- 
rum, vel duorum pullorum columbic, & par al- 
terutrius eft unum holocauilum : ΓΙΐΠ \Ό'Ζ"\ 

nja^Di nS^DD nS^D ηηϋ ρ-φ ou; jwp. 

P"^p N^" 1 tyipDn.n^D fid quoniam hoc tem- 
pore (ob deitruclumTemplum, &defei1utn loci 
competentis ) facrificio nullus εβ locus, neccjfarifi 
tantummodo Junt Circumcifio & Baptifnus. At- 
tamen hac lege, ut quamprimum reftauretur do- 
mns fanttuarii, facrificium pariter offerat. Ne- 
ceffe itaque eft, ut le oblaturum fponcieat Kor- 
ban, templo reftaurato. Ad Fcemina; initiatio- 
nem Baptiftnus fufficiebat & Corban, cum in illa 
circumcifio locum non haberet; gravidse quo- 
que, rite baptizata; proli, baptiimo opus non 
erat. Pari modo, pro fexus diverfitate, initia- 
bantur pueri atque puellse: quo etiam legem il- 
lam Mofaicam Uevter. ΧΧΓ, 11. fqq. de captiva 
gentili trahunt, ut ducenda non fuerit, nifi 
profelyta fada, & baptizata. Licet enim illa ca- 
pientis eiTet, & captori integrum, ad libidinem 
eadem abuti ; tenebatur tamen, comprefiam legi- 
timo fibi matrimonio prius jungere, quam ad 
alrerum pergeret concubitum. Vxorem autem 
ducere non poterat, nifi ea, ejurata Gentili ido• 
lolatria, Judaicam religionem fponte fuerit am- 
plexa. Quin, ne prolelytam domicilii quidem 
ad conjugium admictunt, fed oporret, ut fi Ifrae- 
litae nubere velit, totius legis jugum fubeat, & 
folenni initiatione profelyta juiKtix fiat. Sin id 
recufaverit, & marito carere, quam piofelyta 
fieri malit, prius licec comprefla a fuo caprore, 
ita mulilant eam, ut partim nuptiis priyent, par- 
tim cura fobolis educandae, ii quam ex primo 
congrefTu conceperit, onerent. Si vero nec 
profelyta doniicilii fieri, &feptem Noachidatum 

pixcepta 



DEPROSELYTIS. 45 

prsecepta fufcipere voluerk , capitis. eam fuppli*- de luttu Hebraor. cap.lll. §. 3. & expirabat, quic- 

cio affichint. Quae omnia fufe perfequitur quid inter ipfos intcrceiTcrat juris , v. g. 1) H?e- 

maimonides itt Hilc. Melachim cap.VIll. §. 2. reditatis; ut fi Profelytus prius decedat, quam 

fqq. Addimus liberos in Judaifmo gignat , obeat absque hsere- 

Z. Confequens & Fmikim hujus initiationis. de. Liberi enim ante converfionem fuicepti, 

seldenvs de Jure Nat. & Gent. lib.H. cav. 4. ipfum plane nihil attingunt, adeoque hxreditas 

quinque enumerat effe&us , quibus proielyti vel cedit occupanti, vel fi liberos in Proiclyti- 

juftitiie iint-gavifi: Judaei nominis acquifitio- fmo genuerir, illi folum fuccedunt in bona, & 

nem ; regenerationem ; juris Judaici, feu prxro- quem primum fufcepit converfus , is primoge- 

gativaelfraeliticajparticipatioiieni; originis atque niturae jus obtinet, & accipit duplum. De qua 

peregrinitatis , velut chara&eris perpetui ac in- Profelytorum iucceiiione ac haeredibus laudatus 

delcbilis retcntionem ; . & conditionem poftcro- SELDENVsex inftimto cgit lib. de fuccejf. in bona 

mm. <») Initiatus enim Sn*WO ΝΊΠ ΉΠ def. cap.XXVI.toto. 2) Levirationis ; ut Prof- 

YHDl SdS ecce, is peromnia utlfraelita habetur: elytus ex praecepto Deur. XXV, 5. non amplius 

Cod. Jevammoth fol. 47. b. Hinc & nomine teneatur , defunclo fratri, quantumvis & ille ad 

cenfetur Judaico. Vnde Idumaees, poftquam Judaifmum fe contulcrit, fcmen cxcitare, juxta 

in ritus Juda?orum tranfierant , Judaeos fuiffe, Gemaram Babylon. -Λ^ Tit. Jevammoth cap.XU 

diiertcafKrmatiosEPHvs/i«f/^M.//'^. XIII. c.VJ. fol.yy.b. 3) Matrimoniorum intra prohibitos 

Paritcr, quando mira rerum Judaicarum con- gradus ; ut ii filius matrem, frater fororem, poffc 

verfionc fatta in Pcrfia, multi Gentilium Judai- jfufceptum utriusque Proielytifmum ducat, in- 

fmum amplectebantur Efth. VIII , 17. vocem ceftus non fir, nec cum lege Levit. XVIII, 7. fqq. 

Π^ϊΤΓΊΟ R. salom. iarchi interpretatur pugnet. Id tamen ne de fa£to contingat , ca- 

ΒΉ^ΛΠΟ Prcfclyti fidbitnt, quia Profelyti, Judaei verunt Magiftri, ut maimonid. Hilc. IJfurc Bia 

quoque audicbant. β) Regeneratus quoque ha- cap. XIV. §. 12. addit : *1DT ΤΊΟΝ CC-U") ^3 Ν 

bebatur Proiclyrns. Vnde tritum Magiilrorum T.l fed fapientes , ne id fieret , probibuerunt. Por- 

efFatum : ^CT iSlJU? fiDpD "ΡΜΓΟ^υ "O profely- ro y) Participatio juris Jndaici , five pra?rogati- 

tui, qui ad Judaifwum tranfiit , efl ficut infans, vae Ifraeliticie , profelytis jviftitiae in lcge divina 

qui recens nafcitur, juxta Cod.Jsvamm.fol. 22. a. aiiignatur Num. XV, 15. coll. Lev. XIX, 33. DDD 

&fol. 48. b. μ aimo ν id. Hilc. Iffure Bia cap. ~\y3 ficut vobis , ita Profdyto, ita ut nullum intcr 

XIV. §. 11. Omnis enim priftina deletur co- hunc & originarium Judceum intercedat difcri- 

gnatio & ianguinis relatio, ut necfratrem, ίο- men. Competit ergo illi jus civitatis, utendi 

rorem, patrcm, matrem, liberos ante genitos, fruendi omnibus commodis, privilegiis, ac li- 

omnino in fuis haberet. Quin fi pater, mater, bertatibus, qua? civibus politiie Judaicie, ratione 

filius , frater , fimul ficrent profcly ti, nulla pror- civilis Tocietatis competunt. Necobftat, quod 

fus reftarct cognatio. Velut enim jam primo magnus obvertit seldenvs de Jur. Natur. £f 

creatus, aut e ccclo lapius, omnino novus homo Gent, cit. loco, quod judicii & Magiftrams ex- 

fiebat, conianguinitate priftina non minns, ac pertes eflent Profelyti. Cum enim communio 

gentilifmo prorfus e.xutus. Qiiod inaudierat iuffragn OV magiftratus, non iit de ratione civis, 

cornel. tacitvs, qui dc Judsorum Profe- quin etiam certis legibus & conditionibus , por- 

lytis lib.V. Hifior. cap. j. tradk: nec qaicquam eitas adeundi fenatoriam dignitatcm Proielyto 

fyius imbw.mtur, qnnm contemmre Dcos, exncre competcret, ίϊ fcilicet matre natus iit Iiraclitica, 

patriam, parentec, libcrof, fratres , r vilia habere, cives utiquc fuiffe reipublicae Judaica? concra 

Idco nec lugebant ercptos morte propinquos seldenvm erudite contendit slevogtv^s 

Profely ti, quod ex μ α ι μ ο ν ι d ε, docct g ε ι ε r. cit, Difput. $.32. p. 895• fa• Iitvid. ialtem exci- 

f 3 piunt 



4-6 Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β! I. C Α Ρ. III. 

piuntaiu^^aJudiei.-neProfelytis, fivc Regis, Ad * γπ 

iive NDlf Ίΐϋ fupremi Imperatorif , iive fr^WD y ' r5 ' '" 

Prxfidii Synedrii deftmgi officio liceret. Atta- (13 ) Ritum iflum abluttonis diu multumque 
men l) Peregrinitatis, feu originis abAbrahamo inter 'Judtfos ad trimauonem p-<efiandam vi- 
diverice, velut chara&erem^ferpeFuum ac inde- gtiijfe &c] Tangit hic Au&or neiter celebrem 
lebilem retincbant, ut licet in SnTvui Vlp -cce- & vexatam hodie quseiHonem de Baptiimo: An 
tum Ifraelitarum recepti effent, noraen tamen baprifmus Johannis & Apojlolorimi , adeoqns & 
t5 "13 Profeljti feu advena, femper retinerenf. nofier, idem fit cum baptifmo inltiationis Ju- 
Quo ipe£tant, quae ad §. I. not. (2) huj. Cap. de voce daico , eidemque primam fui origincm debeat, for- 
3232 annotavimus, Vnde diftinftio quoque^ mulafaltem peculiari amplificatus cf auttus, dcni- 
inter ΙΝΊΙΡ^ ^np & ΟΉ3 'inp ccclefiam Ifraeli- ~que Divina & Sacramentali virtute, ejjicadaque 
tarum & ecclefiam Profelytorum enata, ut Judseos armatus ? Morem baptixandi utriusque iexus 
ex Judieis , & judseos ex peregrinis , difcerne- Proieiytos , dudum ante Johannem praecurfo- 
rent. Demum g) Conditio pofterorum ea erat, rem Servatoris , ipfiusque adeo Chriiri nativita- 
tit qiiotquot ex parentibus utrisque profelytis tem , inter Judaeos viguiffc , raagni nominis 
prodiiflent , eadem cum parentibus perpetuo Philologi & antiquitatum fcrutatores perhibue- 
conditione effent, nec magis au-t aliter cives ccn- runt, igh. -seldenvs Jur. N. & G. jicxta 
ferentur Ifraelitici , quam qui primo fuerant difcipl. Hebr. Lib.ll. cap.ll. lightfootvs 
initiati, eorum majores ; q-uce a seideno, in Horis Hebr. ad Mattk. III, 6. ioh. henr. 
iaudato loco , copiofe vide declarata. Sed & hottingervs/w Thsohgia Jttdaica cap. XXIX. 

Ί ad Jura & privilegia Profelytorum pau- franc. bvkmannvs Synopf. Theol. Tom.lt 
cis eit attendendum. Vbi «. de jure civitatis Ub. VII. cap.VL §.3. fqq. bra VNivsi» Oeco- 
hic repetenda iunt, qua; paulo ante monuimus, nom. Fceder. Vol.II. VarteW.cap. XXI. §. 2. ioh. 
Accedit (3. ji-is faerorain , non communium ίο- eened. carpxovivs in Notis ad Schickardi 
"lum cum ceteris piorum Gentilium, fed Judaeis Jus Reg. cap. V. Theor. 17. p. 328. fqq. Vt η v g. 
folis licitorum , qualia comeilio agni paichalis , grotivm, ioh. bvxtorfivm, 10 h. 
oblatlo iacrificiorum pacificorum & expiatorio- levsdenivm, henr. hammondvm, mul- 
rum &c. eodem cum ceteris Jjudaeis rhii, quod tosque alios taccamus, qui obiter, & ως h τταρό- 
ex Exod.XH,48,49• &Num.XV, 14,15- liquet. ^ω, iuum eidem fentcntiae calcukim adjecerunr. 
Quo etiam annuam dimidii iicli penfitationem Hinc ulterius progreilT alii , baptifauim Johan- 
referunt, apud maimon. in Hilc.WhpW cay.I. nis & Chriftianum ex hoc Judaico iiiitiationis 
§• 7• Ύ- J us connubiorura , quibus Profelyti ritu promanaiTc , & additis ianciioribus inftitu- 
promifcue jungebanrur Ifraclkis , excepto Sa- tis, Sacramentali uiu, ac iublimiori longc frutiu,. 
cerdote, & cumprimis Pontifice Summo, cui tn Ecclefiam Chriftianam tranfiifle ccafuerum, 
vel rnaxime Lev. XXI, 14. injun&um legitur, poft lightfgotvm Tom.II. Opp. p.26$. fqq. 
ut virginem c populis fuis ducat ttxorem. Sacer- seldenvm de fnccesfione in bona defunttorum 
doti crgp integrum non erat, ut profelytam du- cnp. XXVI. p. 91 fqq. melchior. leydek- 
teret, vel profclyti filiam; Profelytus tamen, keRvm de Repnbl.Hebraor.Iib.VI. cap.6. p 364. 
quo minus facerdotis flliam fibi jungerct uxo- iac. altingivm Ileptade VII dijfert. VII. 
rcm , nihil prohibebat. Sed plures funt Magi- Tom. Vi Opp. p. 228• & plurimos ex laudatis do- 
ilrorum circa Profelytorujn connubia trica?, ftoribus, -rvardvs α ν d al α in Summa Theol. 
quas folicirc expedivit seldenvs de Jure N. p. 612. bauthold. η ο l χ f v s ι v s in Difputat. 
U Gent. lib. V. cap. 14, dignus , qui hic evol- de baptifmo Judaico Cbrifiiano , stephanvs 
Vutur. GaVssenvs Dijfertation. Tbcohg. p. 52. ed. ar.ni 

i5 7 8. 



D Ε Ρ R Ο S Ε L Υ Τ I S. 47 

1678• Celeberr. conkad. ikenivs Antiquit. baptifmi initiationis Judaorum, ichediafmatc, quo 

liebraic. P. f. cap, XXI l. §. τβ, 18. p. 346. fq. & ortum bapttfmi Profelytoruin pariter reccntio- 

Reformatorum recentiorum pars maxima, qui- rem, & ad imirationem Chrifriani baptifmi ex- 

bus cumprimis haec fcntcntia arridcr. ENoiiris cogitamm ftatuit-, ita tamen, ut p. .37. ccnfeat, a 

tamcn in candem pariter conccflerunt g ε ο r g. Johannis baptifrno & officio, in Synagogam 

eliexer edxardvs ad Avoda Sara cap.l. paulatim cooptato, intcr ceremonias Judsorum, 

p. 191. fqq. 10 h. francisc. bvddevs Infii- Mcflue adventui inhiantium , Profdytorum ba-" 

tution. Theol.dogmaticAlib.V. c.I.§.2. p.ia^S.fq. ptifmum initia fumfiflc, ab intcrpofito > a Jo- 

ubi infigne quidcm inter utriusque gentis lu- hannis Baptifta minifterio, usque ad rcipublica? 

irrationem admittit difcrimen , ut tamen Chri- Judaicce everfionem , tcmpore ducenda. Obti- 

ftianum ex Judaico ortum traxiffe baptifmum nuit quoque argumentorum pondere uunmus 

conrendat; & forte alii. Taiidcm ex inftituto wernsdorfivs, ut noilratium, qui purio- 

hxc quccitio diiceptata fiiit inter graviffimos rem amant do&rinam , plurimi in casdem con- 

Thcologos, gottlieb wernsdorfivm, cederent partcs, e quibus nm^c nominaiic Cuf- 

Wittebergenfem, &10. andream d α ν τ ι ν μ, ficiat vener. ι ο η. f ε c η τ ι ν μ in Collegio in Syl-- 

Jenenfcm. Poitquam enimille A.1708• incon- logen Controverjiar. difp. XXXVII. §.1. p. ή.12. fqq. 

troverftis de baptifmo rccentioribus §. l%.Jqq. bapti- ioh.winckiervmot gvundlichcn BeXvdfs dcr 

imum ChriiHanorum , initiationi Profelytorum Kindertauffe cap.i. §.9. ClariiT. Au&orcs Col- 

origincm fuam non deb^re , iolide cvicerat, Ce- hSlionis Vett. & Novor. A. 1727. p. 1295. fqq. 

lebcrrimus Jcncnils cum in diflertat. de baptifmo Eandem denique fententiam , ied difpari mente 

profclytornm Judaico, ad Mattb.III,$,6. tum vel ac fine, tuentur Mennonircei, c quibus yeccntif- 

maxime in antiquitate baptifmi initiationis Ifrae- fimc hermannvs schyn in Hifioria Menno- 

litarum vmdicata, (quarum prior in mevsche- nitarnm Cap.II. toto p.i^fqq. & in Addendis p. 

Nii Ε Τφ.ϋχ Talmuda illujlrato ρ.ιτβ. fqq. po- 319•/^. eam prolixeperorat, intercercra tamert 

iterior p. ΐ%η. [qq. legitur) oppofitam icnten- ^.14. non diffimulans, co ic fuosque confilio ita 

tiam amplifluno cum do£irinae apparatu, contra diiputare, ut paedobaptifmi aflertoribus argu- 

wernsdorfivm adftruere allaboraA r it. Qui mentum iententiae iua? cripiant, ad quod light- 

tamen modefte non minus , quam folide ac eru- footvs cumprimis & viTRiNGAie in hac 

dite cum excepit A. 1710. diiputatione de bapti- cauia receperinr. Sed male cpnfultum cifct 

fmi Chriftianorum origine merc divina, qua non baptiimo infanmm , fi non alio niteretut " 

modo ante Johannem & Chriftum, Profelyto- Achille. 

rum baptifmum in ufu fuiffe omnino negat, No.ftrarum nunc partium eft, utriusque fcn- 

vcrum etiam p. 39- fq. graviter demonftrat, Ju- tenris momenta paucis reperere, inirio ab iis 

dxos hunc Proielytos abluendi morem , poft pctito, qui baptifmumjudueos aChriftianis mu- 

everiam demum urbcm & rempublicam , ex tuo petitfle, contendunt. Vrgent hi cumpii- 

χακοζηλία, adoptaile , & ex Chriili fchola iurri- mis cc) pertinax Scripturae utriusqne Fccdcris 

puifle. Dudum • ifta fc probaverat iententia filentium. Quie enim allegat danxivs Veteris 

Thcologo Anglo, iohanni oweno, qui in Inflrumenti oracula, ncc nonPauli teftimonium 

Tbcotogwnenis lib, V. dtgreff. IV. §.19. fqq. p. 426. I Cor. X, 2. ita diluit wernsdorfivs, cap, II. 

contra seidenvm diiputans, cam <^. 22. p. 427. p. 22. fqq. nihil ut prxfidii in iis fuperfit fenten- 

metur. Cererum Vir doctifilmus, & in Judaeq- riae illius Patronis. Quod cclcberr. agnofcit 

rum "monumentis apprime veriatus, gvstav. 7. eetnervs, & qui candidc, & absque p-.ir- 

georg. 7. eltnervs, irit<gr ckrifflmos diflea- rium ihidio,. difta illa expendunr. Acccditpor- 

tientes arbitrari infiituit, cdito A. 1711. dc initiis ro β) conitans vetuftierum Judaicorum monu- 

mcn- 



48 Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. I. C Α Ρ. III. 

mentorum filentiuui , quo Profelytorum bapti- inttiationis Judaeorum , cui alter ijle Profelyte- 

fmum ficco priEtereuiit pcde. Nullum ejus runi fuos dejbeat natales, coniirmatum Exod. 

veftigium in ionathanls, vel onkelosi ΧΙΧ,ιο/ Pf. CXIV,i,2. Exech. XVI, 9. XX, 12, 

paraphrafibus , nihil in iosepho, vel ρ η ι l o- 1 Cor. X, 2. 2) Loca Talmudica , & in his cum- 

ne deprehenditur , quod liquido hunc rimm primis teilimonium in Cod. Jcvanimoth ful. 46. 

confirmarct, nihil in Sohar , aliisque id genus a. b. ubi r. elieseris, fiiii Hircani, &R.10- 

Commentariis antiquis & aevo Apoftolico pro- svae fiL Chananiie , qui non multo fuerint Jo- 

ximis, quo.s omnes ritum adeo folennem & ne- hanne Baptifta juniores, prolixa legitur de ba- 

ceffarium tacuiife , cum in minoris ponderis ce- ptifmo, tanquam ritu dudum inter iuos recepto, 

remoniis deicribendis nimium quantum fuerint difceptatio. 3) Teftimonia arriania^ Epiclc- 

curiofi, mirum omnino effet, fi illorum jam tumlib.il. cap. IX. circa fin. cortstelii ta- 

tempore m Synagoga innotuiffet , vel etiam in- citi Hiflor. lib. V. cap. 5. iosephi de bapti- 

iignem. mliffet xtatem. Scite ac nervofe haeC fmo Effenorum diiierentis de bcllo Jud. lib. II. 

omnia comple£Htur ioh. owenvs in Theologu- cap. 12. 4) Odium ac horrorem Jiidsorum, quo 

men. Lib. V. digreff. IV. §. 22. p. 427. ubi ex hoc iacra proiequuntur Chriilianorum, ut fiderrr 

iilentio bene infert : Ritus baptifmatis in V. T. omnem fuperet , quod religioias ab iis petiifTe 

inflitutio nullibi niemoratur, exemplum nullutn ex-_ ceremonias traduntur. Gens invida , & divinis 

tat; neque durante Ecclefia Judaica , in admisfwne ad id obftricta legibui, ne alicnigenarum anmletur 

Profilytorum unqium ufurpatus efl. Apud phi- jlatiita; qn&que ne in ftippliciis quidem malcfico 

lonem, iosephvm, iesvm siracidem infiigmdis^ fnorc gcntibus recepto uti voluit ,• mor- 

ejus mentio nulla occurrit : neque in hifloria Evan- tem potius Jubiijjet , qiiamut in re tanti momenti 

gclica. Sententia ideo ijia Rabbinica dc bapti- iflorum reciperet jpnbolttm , α quibns qnam maxi- 

zandis Profelytis , ortum fuum Tannerais jeu, me fe cnpiebtit difihiifam, inqmt danxivs in 

DoBoribus Ante -Mifhnicis , pojl urbis excidium, Antiqu bapt. vindicata §.63. Rurfusque §.98• 

debet. Tandemque iubjiek: Ex Johannis ba~ non affccfant eonpenientiamcttmChriftiAtni "ad.n: 

ptijmo , qui tota in gcnte celcbris erat , cuique ini- ftparatioiwm α Bileamo pr&diElam Niim. ΧλΙΙΙ, 9. 

tiuta efl magna pars popidi, ritum hanc ante tem- ο α Dco vice plus fimrlici ipfis injunclam, infa- 

pus illud incognitum, doElores Tanneraos mu- cHs prxtij ne , religiofefefvantes. 5) In bapti- 

tuatos cjfe. Vrgent y) baptifmi. Johannis ori- fmum Johannis, Synedrii ittquifitionem , Joh. 

ginem mere divinam, Joh. I, 33. Luc. III, 2. 1,25. Sonatus- Jndaorum in "Johanne baptizante 

Matth. XXI, 25. Luc. VII, 30. qui humanis non examinat baptifmi naturam, ccu aliquid novi; 

omnino deberetur aufpiciis, fi divino licet juilu, fed quod rcm, qua ad trinmviriticvi periirtebat, 

& pauhim immutatus, e Syuagoga in Eccldkm aut Prophetam Jviguhiri Dei ditciu vocatum, ipfs 

fuiifet adfcitus. Provocant <f) ad oracula pro- auctoritatc exerceret privata , Propheta tituhm 

phetica, quae baptifmum initiationis diferte ad rcnuens: atque in illis , qui in majoribus jamfue- 

Meffiae referunt adventum, Pf. XXIX, 10. Ezech. rant baptizdti: alium quoque baptifmi finew in- 

XXXVI, 25. Zach.XIII,i. quje fruitra forent, fi tendat, quam α tnajoribus fuis propofitum, Idem 

dudum ante in Ecclefia Judaica viguiffet. De- ait c. I. §. 8)• Pariter Nicodcmi cum Chrifto 

nium f) opponunt baptiimi in locum circumci- colloquium eo rapir, §. 87• inquiens: Kicodc- 

fionis, nunc abolendie ac climinandce exEcclefia, mus ad hijeftam Rcgenerationis mentionem non 

fucceifionem Col. II, 17• qua? utrumque tanto obfiupuit ,taiiquam adremantca inanditam; Jcd 

temporis tratlu combinatum fuifle ritum, non ad Rcgencvationcm ex Spiritu Joh.HI,^. eum non 

admittit. VkUlTm, qui Profelvtomm tucnrur aliam, vif, ' ex aqna £f circumcifionc hjcienus co- 

baptifmum, in medium affcrunt 1) Baptifiniati giioverat. Νψ nojfe campotucrit, <f etiam de- 

bucrit : 



D Ε PROSELYTIS. 



49 



huerit ; profecio tam fevera in eum rcprchenfione 
mn animadvertijjet verf.io. Salvator , ceteroquifi 
benignisfimus. Ad ifta fingula apte regeiTit 
wernsdorfivs, qu<E retundcndis iis fuffi- 
ccre arbitrabatur. 

Denique celeberr. Jenenfium Theologus; 
ίο ii. rkinh. rvs, iii Harmon. Evangel. lib.l. 
cap. XV. p.327./^. pofl: curate expofitam con- 
trovcrfiae hiftoriara , in ea acquieicit fententia, 
quod licct Profelytorum baptifmus jam ante Jo- 
hanncm apud Jud.cos in ufu fuerit, minus ta- 
men commodc dicatur Johannis baptiimus ex 
Judaico i II ο rraxiflc origincm , quum Deiti kga- 
tur mifife Johannem , ad baptizandos etiam, <jf 
vel maxime , Jtuiaor, Joh. I, 33. & legatur pradi- 
caffc baptifmum posnkenua Marc. I, 4. ac omnes 
monui(Je de hujus fujcipiendi necesfitate, quivelknt 
participi's ficri beneficiorum , per Meifiam parto- 
rum. Atquc ita componi quodammodo poffe, ψια 
hoc dc crrgumenio inter ccUberr. vivos, daniivm 
lf wernsdorfivm fuerunt difputata. Iftam 
porro conjeckiram , qute Johannis. & Chrifti 
baptidno Judaictim cenict poitcriorem, enmque 
ex κακοζηλ'α Judseorum e CbrifHanorum iacris 
adoptamm, graviflirno exiiKmat incommodo 
iilo premi, quod eioilim effet admodum Judoeis 
ChriiKanorum nomen, & ccctus valde conrcm- 
ptibilis, illiquc diiperfi longe lateque, vix am- 
-plius in hanc cercmoniam adoptandam confpi- 
rarc valucrint. Indc enim a captivitate Aflyriaca 
& Babylonica, jam pcr varias rcgiones difpcrfi 
nierant Judxi, ac pridcm antc Johannis nativi- 
tatem jam incolebant omnium gentium jfub ccc- 
lo rcgiones Acfc. II, 5. fqq. Vltra qua? proinde 
tcmpora rcferenda vidcatur baptifmi initiationis 
Profelytorum origo : certum vero temporis , 
quo adhibcri cccpit, articulum vix quenquam 
aefiniturum. 

Poftremo, Primarius LipiicnfiumTfteologus, 
Summe Venerab. chris t. frid. boernervs 
difiertat. exeget. de Johanne ητρωτοβαπ)^ ad 
Joh.1,2 1 ). Lipfice A. 1729. cdita & ventilara, pro- 
lixe hanc controverfiam pcronvit, & quanquam 



de ortu baptifmi Profdytorum Judaici nihil 
pronunciet, e quseftione tamen legatorum Syn- 
edrii pariter ac Johannis refponfione ,- folidc 
evincit, Johannem fuifle, qui primus omnium 
inter Judaros baptifinum adminiftraverit , quia 
in ea fuerint Judaei opinione, το βΑτήίζαν pro- 
prium cile Meilix , baptifmumque adco initia- 
tionis ab ipio Mcilia, vcl ialtem ab eis, quos 
una cum Chrifto expe&abant, Elia icilicct, iilo- 
ve , qvicm τ« προφήτχ nomine defignant , infti- 
rui debuifle. Inveteratae huic Judaeorum opi-" 
nioni cauiam dcdiire oracula illa, in quibus, cum 
de Meifce diebus vaticinati funt Prophew , e\i- 
miam fpiritualcmque , aqua peragcndam , puri- 
ficationem prjenimciarunt, Jef. XII, 3. XLIV, 3. 
Ezech. XXXVI, 25. Zach. XIII, 1. Atque jta 
originem Sacramenti noftri mcre divinam egrc- 
gic confirmat, itmul etiam diveriam , nobisque 
paulo antc num. 5. memoratam , qucefiti illius & 
rcfponfi intcrpretationcm , qua illud ot εξ έναν 
τίας in iuam raperc fentenriam uituntur , diluit 
& maicule rctundit. 

Nos , unumquemque fuo abundare fenfu , 
lubcntiilane paiii, nobis tamen 1) perfuadcre 
non poiTumns, origincmbaptifmiProielytorum, 
Johannis & ChrHH baptiimo antcrioi-em , cum 
ob rationcs a fummo wernsdorfio allatas, 
ttun vel maxime ob iatis idoneorum hujus ritus, 
inter Juda;os tunc temporis uiitati , teitium de- 
fctlum. Qiia: enim cunqiic proferuntur tefti- 
monia , vcl iequioris funt xtatis , vcl dubiae in- 
tcrpretationis , & invitis autloribus liuc pertra- 
&λ, quod αυτοψία docet, eorumquc cxamen. 
Tanti autcm ponderis , tantaequc neceiTitatis ri- 
nim , tot fcculis illos filcntio ϊηνοΙνΐίΓο , cum 
nulla urgeret ratio , fimilitudinem omnem veri 
excedit. 2) Vndecunque ergo eum hauferint 
Judaei , -fivc ex prava Chriftianorum imitarion?, 
iive cx finiilra & pcrvcria oraculorum Vet. Teft. 
in quibus baptifmi fit mcntio, intcrprcratione, 
ante Johannem certe ignorarunr, fola tam cor- 
porum, quam vcftium luilrationcLevirica,juxta 
Legem contenti. Ncc tcmporis, iimntarerum 
caligmc, momcntum dcfinio, utrum πανολε^ρίαν 
G Urbls 



fr 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. CA?. III. 



urbis antcceflerit , an fuerit fecutum ? licet in 
pofteriorem fententiam mens potius inelinet. 
Quod autem paulo ante movebatur dubium, de 
impoffibili diiperfa? ac pakntis per totum orbera 
genris confpiratione , in cooptandam novara 
quandam ceremoniam, me parum turbat, qui 
diifiparam per omnes terras nationem eandetn, 
in au£roritatem pande£larum Talmudicarum, 
cum Mifchna, tum Gemara, maxime Babylonica, 
comprehenfanim , unanimi confilio confenfifle 
(fi a Karrads difceflero , quos diverium tenere 
conftat ) cum ftupore recordor. Vbi enim ex 
duplici illa & graviffima gentis clade , fub Tito 
& Ha&riano Imperatoribns, fefe paulo recepif- 
fent Judaei , & templo , facrificiisque , ac prseci- 
puis culrus iacri exercitiis orbatos fe cernerent, 
neceffe habebant conftituere, quid de Feftorum 
celebratione, Religionis iliae cuftodia & cvira, 
tum quoque amphficatione , publicorum con- 
venmuro & iacrorum ratione , aliisque ad rem 
divinam pertinentibus legibus & ritibus , inte- 
grum iibi eflet fervare , quid minus. Tum in- 
ter alias ceremonias , baptifmum Profely torum 
adopiafTe potuerunt, cujus deinceps in Gema- 
ram injiceretur mentio ; maxime > quod ob de- 
negatam ianguinis iacrificialis afperfionem , non 
haberent aliud quicquam, quo fccminas initia- 
rent. De quibus diferte ianciunt in Cod. Je- 
vammoth f. 46. a. 1DJDJ Π03 "(SdD nS DNl 
ίΠ-^ΦΠ "SJD ΠΠΙΰ qitod, fi non baptizata ejfent, 
quo modo Yecepta fuiffent [iib alas Majeftatis divi- 
nct ? Hoc patto farta te£ia manet divina bapti- 
ihii Cbriftiani origo, nectemere fingirar au? 
fupponitur , quod nequit demonitrari. 3) Po- 
fito denique , quod tamen ηση damus , illam 
Profelytorum lotionem ame fuiffe in uili, quam 
Novi Teftamenti aiifpicaretur periodus, nihilo- 
ifiinus ratum firmumque eft , Sacramentum 
baptiimi cum Profelytorum baptiim& nihil pla- 
ne habere commercii, fiec ex illo derivatum 
efie , fcd divinirus immediate inititutum. Prouf 
cnim Johannes a Deo immediare roiiius erat ad 
baptixandum Joh. 1, 33. Luc, III, 2. ita Chriftus 
Bon ςχ imitatiene Magiitroi-um, in adfciicendis 



Profelytis, fed ex Dei fapientiiiimo confilio, ex 
Patris finu Joh. I, 18. inftitutionem baptifmi 
Matth.XXVIII. protulit. Inde etiam nunquam 
junftus fuiiTe, verum immediate fucceffiife legi> 
mr circumcifioni, fic ut' πεξίτομη τί Χ/κς -y abo- 
leret περιτομην χ^οιτοιητον Ccl. II, 11. & akera 
altefi opponatur. , Plura dabunt laudati ay.- 
ftores. 

Ad §. Vin. pag. 7. 

(14) Trettum&bonor, quo culti fitnt prqf- 
elyti α $ucUis~\ Exprobrare quidem ipfis fas 
non erat priiUnam gentilem idololatriam , cum 
ejuraffent eam, & ita abluiffent, ut nihil priftini 
vitii in vitamt^ovam tranftulerint. Huc refe- 
runt verba Exod. XXII, 20. Veregrinum non pre- 
mes , neqne ewn opprimes , quia peregrim fuifiis 
in tcrra Aegypti. Quod ineerpretantur de ver- 
bali afflictione, ne quis dicarperegri.no: ΎΟΊ 
ί D^l^N") "]^VD ne\-e quis dicat Dn5 p4 
filio profelytorum, -pfTQN TWVO 11D" , & fi fue- 
rit Ifraelita , qui pro admiffo facinore pccniten- 
tiam egit , ne dicat ei : Memento operum tuortim 
priorum. Erat enim adicitus ejusmodi habea» 
dus ut frater." 

Ad §. VIII. pag. eand. 

(15) Incommum vitte &c] Non urtum hoc 
di&erium, fed plura ejus generis, in contume- 
liam intorquebant Profelytorura. λ) enim 
viruli aurei culpam Exod. XXXII. aeque ac fe- 
pulchra concupifcentis Num. XI, 4-fqq- in Prof 
elytos , ex Aegypto cum Ifraele egreffos > con- 
jiciunt ap. maimonid. Hilc. Ijjjtre Bia cap. XIII. 
§. 18. &^in Π3Ί mOW fift. 42. fol 98- col 3. 
Quod & r. sal. iakchi repetit Comment. ad 

Kxod. XXXII, I4. & R. Μ O S Ε S Λ L S C Η Ε I C Η W 

b.l.f.i^e.fq. β) eos perfidos, fecum in er- 
rarem & vitia pertrahere criminantur Iii'aelitas. 
maimonid. cit. loco ^31 ^3^2 Ρ Λ ηη plT 
^ΝΊΙϋ^ ΓΝ pyiOOI multi ipforum refilinnt qua- 
dam de caitfa, & in errortfn abripiwtt fecum 

Ifraeli- 



D Ε Ρ R S Ε L Υ Τ Ι S. 5* 

Ifraelitds : κ α s c η ι ad Cod. Jcvammoth f. 47. b. obfervat laudatus c α r ρ 1 V. c. 1. p. 324. & antc 

SNIUn DnOlSl ΟΌΙ^ΝΊΠ DlTtWJO ρίΠΙΝ eum 10H. cAMEROWprM. ad Matth.XfX,^. 

ΟΠΟ retimnt opcra fua priora, qux difcunt ab Opp. p. I"j6. a. Cbriftum non tam reprehen- 

illis Ifraelita: Defeftores itaque & ipfi iiint, & dere ftudium eorum in convertendis Ethnicis 

iedudores Ifraelitarum, feu originariorum Ju- ad Deum verum , quam mentem potius & con- 

daeorum. y) Adventum Meflaa. remorari eos- iiHura, quod eo tendebat, non tam Deo animas 

dem tradunt , in Cod. Niddafol. 13. b. ρΠΊ ΌΠ lucrari , quam fibi ac fe£tae fuae afleclas concilia- 

l — IN CZO^DSyO mp^na Ο^ρη^ΟΠΙ Ο^ΛΠ re. Zelum enim pro* religione. propaganda 

ΙΤ'νίίΟΠ tradunt DoHores nofiri, quod Profdyti, oftentantes, non convcrtendorum falutem , fed 

& jecantei cum puellis tninorermibui remorentur bona quaerebant, fuse iatisfafturi avaritias, & il- 

Mesfiam. Hinc <J) tritum inter Judsos fcom- lorum confcientiis paritcr & crumenis domina- 

ma: nnaOD ΗΝΊΤϋ^ 1 ? P"U pitfp graves funt turi; quo nomine Servatpr eos ύνοκξ'κηως gra- 

Prefdyti lfraelitis > ficut fcabies, Cod. Jevammoth vifiTmae poftulat. Vt fenfus fit: Vae vobisPha- 

/0/. 17. ^. Kiddufchin fol. 70. £. & in Majfech. rifei , quod poitquam omnem moviftis lapidem, 

Nidda foL.13. col.b. vel ut maimonid. Hilc. ut vel unum concilictis Profelytum, miierum 

IJfure Bia c. 13. §. 18. efFert: D^U Onb O v ^Jp iftum redditis vel vobisduplo deteriorcm, rrml• 

TWMZyHSDhmwh ficut plaga lepra. e) Quod to fuperftitiofiorem, multo confidentiorcm , & 

Auclor nofter ex casavbono obfervat difte- ita filium. gehsnnae duplo vobis graviorem. 

rium: Vel ad decimam usque generationemaprof Iftud autem ftudium , convertendi Gentiles, 

elytii cavc, id longe ulterius extenditur in Jal- tanti faciebant Judaei , ut Profelyti iftras cenfc- 

htit fnper Ruth f. 163. d. pQNH ^N Ν^Π Ί"Ν retur vclut ciic creator, qui converterat. Pro- 

ΓΜΗΉ "l"D "iy *tt3 R. ghiia dixit: profelyta ,bant hoc ex verbo HtWJ, de Abrahamo ufurpa- 

ne fidas nsque invigefimam quartam generationem. to Gen. XII, 5. ubi ■ animae recenfentur, quas 

lllud autem monitum, de non contemncndo TWV feat Abraham m Harane: Per has enim 

Ethnico, praefcnte Proiclyto etiam in deciipam intclligunt Proielytos, quos ad veram fidcm 

usque generationem , quod bvxtokf. inLex. converterit. Vri cnim Deus T\'W fecit homi- 

Talmud. p. 411. in bonam partem enunciari tra- ncm, eum creando, ita niL7Ji Abraham, & qui- 

djdit, in fequiorem potius fenfum trahit, & cunque alius Judaeus, Profelytum quendam red- 

conti*a β ν χ τ r f ι ν μ probat ε d χ α r d. ad Bc- dendo. Sic in Bereichith Rabba , feder ih ^S 

racboth c. I. not. 76. p. 244. Circa quse tamen fol. 43. col, 4. cujus verba excitata kges apud 

difteria ex r. bechai Cadhakkcmacb fol. 19. cAKf?.ov. cit.loc.' 

col. 1. obfervat b. carpzo v. Not. ad Schickardi Quod fupereft, dcProfclytis eA r olvi merentur 

Jus Rcg. cap, V. theor. 17. p. 325. b. ea non tam seIdenvs de Synedriis lih.I. cap.lll. rurfus de 

in contumeliam Profelytorum, quam in vitu- Jure Nat. £? Gent. lib.fi. cap. 2,3, 4. ac denuo 

perium potius & ignominiam ipforummet dici de fucceff. in bona defnncior. cap. XXFL hvm-' 

ifraeUtarum, quippe quos condemnent illi, cum phrid.prideavx de jure pauperis & percgri- 

damno & naufragio rerum iuarum ad Deum ni apnd Judaos, cx μ aimonidis JadChafaka, 

fefe convcrtentcs, qucm ipii contra minori cum Oxonii in 4. A. 1679. casavbonvs adv. Ba- 

devotionc & finceritate venerentur. ronium p. i$.fq. leydekker de Republ. Hebr. 

Dcnique ueuivs in Not. ad bunc §. Aucloris lib. VI. cap. Vl. p. 363. fqq. georg. eliex. 

appofite obfervat, cum adeo abjcftc haberentur edxakdi ad Avoda Sara cap. I. p. 191. fq. & ad 

Proiely ti , qui tamen fieri potuerit , ut tam an- B.raclwth cap. I. p. 244. fqq. levsdenivs in 

xieac fedulo eos captarint Pharifad, notati eo Philologo Hebrto-mixto differt.XXI. montta- 

nomine a Chriito Matth. XXIII, 15. Scd prcbe cvtivs in Jlpparatu p. i%o. fq. tum quoque 

G 2 fingu- 



$2 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. IV. 



fingularibus diiTertationibus , iac. altingivs bingae Α. ι666. danxivs de cura Jud&orum 

Heptad. VII. dijfert.VII. Tom.V. Opp. p. 11%. in Projelytis faciendis ; quae inferta legitur in 

pavlvs slevogtvs P. II. difputnt. Academ. mevschenh Nov. Teflam. ex Talm. iliuflram 

difp,XIV.p.S^9- georg. mvllervs Witte- p. 649. DASsovivs in Hifl. Hebr&a MSC. 

bergse An. 1672. peringervs, Vpfaliae An. P. III. cap.X. ioh.henr.otho Lex. Rabbin, 

1694. l.vndivs, Aboae A.1695. in 8• balth. p. 491. 
raithivs^ Profelytifmojudaico-Chrifiiano^u- 



AD 



LIB. I. CAPVT IV. 
D Ε R Ε G Ι Β V S. 



Ad §. I. pag. 7. 

7"V tripliciRegum Jpecie] TriaRegum genera 
ermmerat Au£tor, 1) Eorum , qui Regio & 
5acerdotali nutnere iimul iiint-. £un£ti , ut Mel- 
chifedekus , de quo Paulus Hebr. VII, ι. χτος ο 
Μίλχ,ισ-ίαίΚ, βχ<ηλεύς Σαλημ, Ίεξευς τ5 ΰψίς-χ• 
2) Earum, qui Regia & Prophetica dignitate 
ckruerunt, ut David, de quo Atfc. II, 29. ττξοφή- 
Τήξ χνύποίξχων, ttyjeiovg 'ότι οξχωωμοσ'εν 6 &εος, 
κ τ. λ. 3) Eorum, qui folummodo Reges, qua- 
lis Hiskias , Jofias , & alii. Vbi tamen «ota- 
mus, Davidem refte quldem Regem & Prophc- 
tam dici , minus autem commode , regio & Pro- 
phetico munere fun£tum. Non enim officio 
publico , velut Samuel , Elias , Eliia , ied dono 
extraordinario Propheta erat, & vaticinabatur, 
unde ex Prophetarum cenfu eum excludi, non 
"iumus paffi Introducl. ad lib. V. T. Part, III. 
eap. I. §. 2$. n. %) p. "Ji.fq. & Salomonem pariter 
iiium in Prophetis tueri locum, evicimus ibid. 
P. II. c. IV. §.2.p. 162. fqq. 

Ad §. I. pag. cit. 

( 2 ) Conjun&io facri ordinis & fafilgn civi- 
hs~\ Ratio συζν/ίχς iftius, partim Moralis eft, ut 
Reges & Principes ita docerentur, utriusque ta- 
bulae decalogi fe effe cuftodes, legisque Divinae 
dcfcriptionem, lettionem, cuftodiam Deur. X VII. 



fibi demandatam meminerint-, feque nutricios 
Ecclefiae & curatores religionis efle conilitutos : 
partimTypica. & Dogmatica,Chriihim adumbrans 
& Regem, & Sacerdotem, & Prophetam, quem 
quippe Melchiiedek , & David,«& Salomon re- 
ferebant. 

Ceterum , quando commoda de Melcbifedeko 
agendi fe nobis hic offert occafio , inquirendum 
eft 

α) in ejusdem Perionam , quis ille fuerit ? 
Bis enim tantum ejiis , in toto Vet. Teikmenti 
Codice, & iatis quidem concife ac fubobfcure 
injicitur mentio, Gen. XIV, 18, 19, 20. & Pfal. 
CX, 4. hinc varie de eo fenferunt do&ores. In 
duas cumprimis cLtiTes, univerfum illud abit 
fententiarum divortium, aliis Deum, vel aliquid 
divini, creaturam aliis eum cenfentibus. In 
priori cla/fe locum tenent 1) Hieracitre , quorum 
fefta? auftor hierax, natione Aegyptius, vir 
eruditus, Gra?ce & Aegypriace in Hexaemeron 
commentatus eft, ac refte epiphanio bar.LXVII. 
Spiritum Sanftum efleMelchifedekum perliibuit, 
ώχ το οίφωμοιχμενον τω ύιω τ» Θε5 , eo qnod 
asfimilatus efl Filio Dei. Fons erroris ipfi & 
aifeclis fiiit nimium Allegoriarum ftudium, quod 
^jropago effent origeots, ejusque fecuti du- 
£lum, a litera utpluriraum difcederenr. Hic 
error , quod in libro anonymo eflet recoftus, 
librum illum evagrivs hieronymo mifit 

rciel- 



D Ε R Ε G Ι Β V S. 



η 



refellendum, quem etiam hieronymvs Epift. 
116. ad Evagrium diferte confutavir. Eunciem 
porro propugnavic Audor Qu<eflionum Vet. £f 
Nov. Teft. paffim avgvstino, fed perperam, 
tributarum : earum enim Scriptorem hyla- 
rivm sardvm, Romanac Ecclefiae Diaconum, 
non abs re ftatuunt s. avgvstini Opp. Edi- 
tores. Ε recencioribus prolixe errorem iftum 
propullavit clavd. frassenivs Difquifit, 
Biblic. in Gen. XIV. p.nd.fq. 2) Melchiiede- 
kiani, qui au&ore theodoto quodam, juxta 
alios thoma, argentario, orti, Melchiledekum 
crediderunt, non hominem, fed virtutem Dei 
efle, Chrifto ipfo, Dei Filio, potentiorem, au- 
guftiorem & feliciorem, ad cujus imaginem & 
typum Clniftus ipfe fuerit a Deo fa&us. Ii- 
dem, apud epiphan. Harefi XXXV. aliis LV 
ex Apocryphis libris, Melchiledeki patrem fece- 
runt Heraclam, matrem aurem Aftarten, five 
Afteriam; diferte, & in os obloquentes Paulo, 
cui ille α,πατωξ audit, άμνιτωξ, dysvea\oyrjTog, 
Hebr.VII, 3. Quiavero Ήξαχλϊίς Solem/A^a^- 
τη Lunam vel Tellurem not-ar, non inepte hinc 
conjicit G Ε R. 10. ν ο s s ι ν s de idohlatr, Lib. II, 
tap. 21. p. 208• dlos voiuifle, Melchifedekum So- 
le, & Luna vel Tellure, parencibus efle natum. 
Sed Chrifto praeftantior nulla cogitari poteftvir- 
tus divina, cum Chriitus fit Deus magnus, fuper 
omnia benedidus in fecula Tit. II, 13. Rom. 
IX, f. portans omaia verbo virtutis fuac Hebr. 
1, 3. per quem omnia funt condita, eire &ρό\οι, 
«Τ£ κυριότητες, «τε άρχα^•, ΰτε ε^Ησία\ Col. Ι, \6. 
3)01imjam, εριρηανιο tefte Hitref. LXVII. 
nonnulli Melchiredekum tradiderunt, ipfum Dei 
Filiura fuiffe, qui eadem, qua deinceps inter 
mortales verfatus eft, forma indutus Abrahamo 
apparuerit; quac fententia ambrosio quoque 
placuit Lib. I. de Abrah. eap. 3. Vnde liquet, 
ex quibus fotitibus recentiores hanc fententiam 
hauferint. In his primo quidem petrvs mo- 
linaevs, cum ih Vate lib. IV. cap. w.fqq• tum 
peculiari fcripto Gallico de Melchifedeko, hunc 
verum futfle hominem tradit, a Spiritu Chriili 
motum, Filiumque Dei veri hominis corpus af- 



fumfiiTe, phantaila illius homlnis tantifper ob- 
fefla , & a confuetis cogitationibus abduda. 
Huic fecundas fecit petrvs cvnaevs, do- 
iliillmus JCtus, lib, III. de Republ, Hebr. cap, 3. 
exiftimans, Chriftum ea corporis forma, quarrv 
poitea homo fadus in terris gefllt, Abrahamo 
apparuiiie, liabitu & fpecie Regis & Sacerdotis, 
qui decimas ab eo acceperit, eique benedixerit, 
in prxludium futurae non modo incarnationis, 
fed praefertim Sacerdotii, quo fungeretur in coe- 
lis exaltatus fuper throno fuo, intercedendo pro 
eleftis fuis, eisque affatim benedicendo. Quam 
fententiam licet operofe profligaverit heideg- 
gervs in Hifior. Patriarch. P. II. Exerc. II, 
§. 8. p. fy.fqq. non modo tamen, adverius hei- 
deggervm, aiTeruic ac propugnavit iac. 
gaillardvs, peculiari traftatu Melchifedekuj, 
Chriflus, unus Rex juflitL• , Rex pacis, verum 
etiam denuo amplexus eft & peroravit iohan- 
nes d' ovtrein, difertiillraus apud Amfte- 
lodamenfes V.-D. M. tra^atu Belgico. In po- 
flariori clajfe, denuo in partes icinduntur inter- 
pretes, & quidem 1) origenes prima in Ge- 
nefin homilia, hiero.nymo Epifl. 126. teft«, 
eo prolapfus eft, Melchifedekum ucAngeluradi- 
xerit. Secutus hic quoque eft magiftrum fuum 
didymvs, perpetuus origenis ie&ator. Ce- 
terum in 1. origenis in Genef. homilia, quas 
hodie extat, nihil tale legi, reclemonet sixtvs 
s ε ν ε ν s. Annot. 90. villalpandvs vero 
eam origenis homiliam e medio fublatam 
eife hariolatur, quod hasrefibus referta tota fae• 
rit. Absque ullo ftne fundamento hieronv- 
mvs non afleruiiTet. 2) dionys. petavivs 
hb. I. de Opif. fex d\ernm cap. 4. librum com- 
memorat, Epiphaniar nomine editum, de tribus 
Magif, Enocho,Melchifedeko,& ' Elia, in quo Mel- 
chifedek fingatur homo, non terreno, fed ccelefti 
conftans corpore, prior Adamo, immo luce pri• 
migenia anterior. Cui opinioni refragantur ar- 
gumenta omnia, quoe alias contra Prae-Adamitas, 
alio licet fcopo ac fine, afTeruntur. Ad quos 
proxime accedit 3) henr. hvlsivs, qui pe- 
culiari tradatu, cuititulus: Mrfcbifedektr, una 
G $ <nnn 



54 



Α Ν Ν Ο Τ. . Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. 



IV. 



cum parente ex tenehris emergcns, & caput pro- 
tollms , Lugd. Batavor. An. 1707. Melchifede- 
cum tradit fuiile Henochum, qui tempore ante- 
diluviano vivus in coelum beatorum fuerat trans- 
latus, tempore tamen poftdiluviano denuo a 
Deo in terras fit miffus, & tanquam Rex & Sa- 
cerdos habitaverit in civitace Salem, ut infignem 
prae fe ferret typum Sacerdotii Chrifti, non la- 
boriofe in terris, fed gloriofe in ccelis perfun- 
gendi fuper throno fuo : quem κατά, tto^cc re- 
futavit peculiari diflertatione de Nklchifedeko 
non Henocbo, 10 h. d' ovtrein, Amilelodami 
A. 1713. Alii 4) Semum, Npachi filium, poft Chal- 
daicas ionathanis, & Hierofolymitaham, Pa- 
raphrafes, cum lirano, tostato, evgv- 

BINO, CAIETANO, GENEBfiARDO, TOR- 

niello, villalpando, e Reformatis, cum 

PEVCERO, PELARGO, BR V G Η Τ Ο Ν Ο, & Νο- 

ftris cum melanchthone & rvngio, fla- - 
tuunt. Trita ifthcec eft: fententia, in quam Ju- 
daeos cumprimis adduxit, quod hominem genti- 
lem Abrahamo, au&ori IHix gentis anteferri,pro- ' 
bro & eontumelia vacare non credebant. Ve- 
mro, fiSemus fuerit Melchifedek, non conftabit 
ratio Apoftolo, quando Melchifedekum fine pa- 
tredixit,fine matre,ilneGenealogia. Generatio- 

- nis enim feries,_ pater & majores Semi, funt in 
confefTo. Sed & hccc ipft Pauli verba Hebr. 
yil, 6. 6 μη γενεαλογύμενος εξ άυτων, cujus ge- 
neratio non annumeratur iif, liquido fatis edocet, 
alienrgetiam eum, nec ex majoribus fuifle He- 
brxorum: quod inSemum nonquadrat. 5) pes 
trvs jvRiEvin Hifi.Crit. dogmat. & cnltimm, 

^ P.I. cap. X. f. 6j.fyq. vel inde, quod Chasno 
obtigit Canansea, Chamum fub Melchiiedeko la- 
tere credidit. Nec enim aliter fieri pcffe exi- 
ftimat, quin Melchifedekus unus fuerit e filiis 
Noachi. Cum ergo Semus non fuerit, nec pro 
Japheto ulla probabilis militet ratio, nihil aliud 
jfupereflQ contendit, quam ut Chamus Melchife- 
dek fuiile ftatuatur. Neve elogia Melchifedeki 
parum in Chamum quadrare videantur, hunc 
neuttquam tam improbum , ut vulgo creditur, 
fed Patriarcham potius ianftiilimum JfuiiTe, mul- 



tis evincere fatagit rationibu3. Verutn, nec im- 
pa&aGhamo malediftio pacris Noachi, nec fce- 
lerata Chamkarum pofteritas 3 & defeftio a Deo, 
-veraque religionc, perfuadent, tam fandtum fuif- 
fe Chamum. Nec vero eft fimile, Chamum in 
Cananaea fedem habuiiTe, fed in Aegyptb potius 
regnum fibi conftkuiiTe atque iirmalle, qux ea 
propter in Scripturis ΟΠ ^iS terra Cbami Pf. 
GV, 23, 27. CVI, 22. eodemque fenfu Pfal. 
LXXVIi, 51. dicitur Deus percuifiile omne pri- 
mogenitum ΟΠ ^DiO in tentoriis Chami. 6) 
10 h. bravnivs Comm. in Hebr.VII, 8. Mel- 
chiledekum , verum quidem hominem fuifle 
poftdiluvianum, propugnat, fed qui in hac vita 
irramortalitate donarus fuerit, ac tandem, poitad- 
miniftratum aliquandiu, in civitate Salem, Sacer- 
dotium &Regnum, vivus in ccelos fit translatus, 
velut Henoch & Helias. Eo cumprimis nititur 
fundamento, quod Apoftolus Melchifedekum 
c. I. perhibet μ,αξτυξύμενον, οτι ζη. Hominem 
itaque fuide, & tamen mottem non vidifle, cum 
inde conilet, CQiiciudit, quod vivus-in coelurn 
fit raptus. Verum, quanda duo ifta hominura 
exempla, a, moriendi neceiiltate exemtorum, 
Scriptura diferte memorat, non fane tcrtium de 
Melchifedeko illuidet, fi his duobus aetqrnkatis 
candidatis fuppar in eo fuiiTet. At cnim vero, 
verba allegata verf. 8• id non evincunt: nam & 
omnes beati funt μ,αξτυξχμενοί, ou ζω<π, cura 
Chriilus ipfis teftimonium perhibeac Matth. 
XXII, 32. Nec aliud u!!um fuppetit bravnio 
momentum, unde fua probet. Haud ita pri- 
dem 7) vir plur. rever. gottfr. kohlrei- 
fivs in Chronolo/r. Sacr. cap. VI. §. ro. p. 190. 
eundem ilatuit Melchifedekum cum Jobo, Rege 
fimul & Sacerdote, holocauila pro filiis pariter 
ac amicisjob.l, 5, XLII, 8. faciente. Cui acce- 
dere, uc alia taceam, iemporum prohiber ratio, 
quae Abrahamo fequiora longe eidem aflemi- 
mus, in Introd. ad ubb. BibL V. T. P. II. cap. II. 
§. j.p. 44./^. 8) Nos itaque communiori ad- 
ftipulamur iententiai, ι ο s ε ρ η ο jam lib. VII. de 
bello Jud. cap. 8. probatx, qux per Mdchifede- 
kum virum queudam intelligic primarium ex 

Cana- 



D Ε REGIBVS. 



55 



Cananaeorum gente , & pofteris Noachi , fandH- 
tate & juititia prxftantem, Regem Salemenfem ; 
non Hierofotymitanum quidem, neque ex Sa- 
lim, fed urbis Salem, qux forte pofthaec deleta 
defiit efie, aut aliud fubfequente tempore na&a 
fuit nomen. Idem & Sacerdos fuit Dei akiifi- 
mi, adeoque non verae modo religioni addidius 
& pius, verum officio quoque facerdotali inter 
fuos defundus. Reliqua Commentatoribus re- 
llnquimus explicanda. Addenda demum eft 
dajjis tertia eorum, qui rem in medio relin- 
quentes, hic etiam το επεχμν ample&untur, ut 

POLYCARPVS LYSERVS, G^SNERVS Com- 

' mcntariif in Genefin, baldvinvs Difp. Vlll. in 
Epifi. ad Hebr, walthervs in Officin. Bibl, & 
citati aTHOMA crenio inAnaleElis Philol.Crit. 
Hifloricifp.^o Audtores, & recentiifime bvddevs 
Hifl. Eccl. V. T. P. I.p, 268. Quibus cur no- 
ftrum non adjiciamus galculum, ratio eit, quia 
ifta de Melchifedeko doctrina, a Paulo Hebr. 
V, 11. VI, 1. ad τελαότητα, perfeEtionem fidei 
Chriftianx refeitur. Ne ergo illa Hebixorum 
accufatio, quod fitrt adhuc infantes, propter 
νωΒξότητα της άκοης, in nos recumbat, quis & 
qualis ille fuerit, omnino eil iHdagandum. 

β) Evolveridus eft Typus. Vniverfa enim 
ifthaec de Mekhifedeko narratio, eum faltem in 
finem Codici Mofaico eft inieita, ut commodam 
de Chiifto εξμηνείαν fubminiftiaret. Hanc Da- 
vid conciiius Pf. CX, 4. uberrime autem Paulus 
praetvit Hebr. V, 6-10. & c. VIL toco, uterque 
Chnftua» Sacerdotem celebrans, fecundum ordi- 
nem Melchifedek. Luculentum ergo Salvato- 
ris typum Melchifedekus praebet, ejus cum per- 
fonani ; tum vel maxime facerdotium Κ7ΓΑξα.$α- 
τον, & Levittco fublimius, longeque auguitius 
adambrans, Vbi tamen cave, Mofaico tribuas 
Melchifedeko, qux Paulus proprie ac ττξωτως 
non nifi de άντπυπω affirmat 1 ; neque plur» re- 
feras ad Mekbifedeki hiftoriam ac perfonam, 
quam quae reperis apud Mofen. Qux enim Paulus 
v. g.' λόγαν $υσ•εξμηνευτον λεγ&ν, ac ςεξ'άν Τξο- 
φην appcllat, Hebr.V,n 3 i2. non tani m Mekliile- 
deko func quxrenda, quam m Guifto, iub iilius 



figura Iatente. Pariter μήτε άξχην ήμεξων, μή- 
τε ζωής τέλος έχων, & Ίεξευς μένων πς το διηνεκις 
Hebr. VII, 3• ήοη nifi Filius Dei κ&τά λόγον 
οίλ'ή&^Λς eft, Mofaicus vero Melchifedek κατά 
τι fakem, ac certo refpe&u. Longe enim per- 
fe&iori fimilitudine άφωμοιώμενος, feu expref- 
fus eft in Filio Dei, quam qii3 ipfe eum retulit 
olim &figuravit. 1 Quibus probe obfervatis,erro- 
rum fontes, qui mounaeo, cvnaeo, aliis- 
que fraudi fuerunt, facile in oculos incurrent. 
Terthi tamen comparationis, quibus utrumque 
Paulus mutuo contendic, a nomine, a loco & ic- 
de, ab officio, ab utriusque muneris coi^junclio- 
ne, a Genealogias defectu, a duratione, a confti- 
tutione in officio, a benedicentis dignitate, a 
benedidione, a decimis, a refedlione per cibum 
& potum &c. applicare docutt ioh. bierman- 
Nvs in Mofe & Cbriflo lib. 1. cap. 3. p. 35-. edit. 
Belgicae : quocum confer danhavervm in 
Idea boni interpret, & malitiofi calumniat. p. 240. 
fq. ubi cutn genuinam , tum fpuriam, Melchi- 
fedeki cum Chrifto collationem typicam exhi- 
bet. 

Plura qut de Melchifedeko cupit, prxter Iau- 
datos doftores, adeat 10 h. henr. Ηοττίϊί- 
gervm Ennead. Difp. Vlll. tota _p. 159. fqq. 
s α m. maresivm T. I. Dijfert. feleSi. p. 662. 
fqq. Summe Rever. deylingivm Obfirvatt. 
Sacr. Tom. II. edit. recent. p. 73. fqq. infignem 
Polyhiftorem iohan. albert. fabricivm 
in Codice Pfiudepigr. V. T. Tom. II. p. liy.fqq. 
& Tom. III. p. yi.fqq. & quos, poft hunc, enu- 
merat Vener. ioh. chrlst. wolfivs Cw. 
Exeget. ad Hebr. VII, 1, p. 670. fq. 

Ad §. II. pag. 7. 

f 
(3) Non omnes Reges untfi fum] DeRe- 

gum unftione notamus 

u) Subje^ura. Etfi Regum undlio, ante R.e- 

ges \n populo Dei conftitutos, nota jnm eiiet, ut 

ex parabola Jothami liquet , de arboribus cun- 

tibus ad ungendum fuper fe regem , Jud. IX, 

8. 15. apud Pjincipes tamen Iiiaeliticos locura 

non 



5$ 



Α Ν Ν Ό Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. IV. 



ηοη invenit, nifi cum aufpiciis regni. Primum 
omnium Saulem, hinc Davidem, Salomonem, 
Joafum, Jehoachafum, Judse, & Jehu ac Haiae- 
lem, Ifraelis Reges, legimus undos. Vt fruitra 
ik episcopivs, quando Reges , Principesque 
populi in un&ione jungit Inflituf. Tbeol. Lib. III. 
cap. z. niil forte Synonyma eupiat e.fle vocabufa. 
Nec tamen omnes ungebantur Reges, fed qui 
S. primi e familia fua thronum confcendebant, 
uc Saul e David, Jehu. 2. Qui ob machin2tio- 
aes ,aemulorum periclitabantur, /velut Salomon 
propter fadionem Adoniae, & Joafus propter 
Athaliam , 2 Reg. XXIII ,30. & 2 Chron. 
XXXVI, 4. ut schickardvs de Jur. Reg. 
cap. I, Theor. 4. p. 77. ex maimonide con- 
firmat, & adftipulatur abarbenel cap. IX, 
prolixa: tra&ationis de unctione, quam Commen- 
tario in Exod. XXX Seci. NUJH /. zo6. col. z-fqq- 
inferuit, inde vero repetiit sijvieon db mvis, 
& una cum verfione LatLna, Variii facris adjecic 
p. 49. fqq. Demio abarbenel in Comment. 
in 1 Reg. I. fol. 195. col. b.fqq. de undiione Re- 
gum copiofe ac XIII capitibus egit, ubi inter 
alia Davidem ter un&um obiervat: j. a Samue- 
]e in aedibus paternis, 1 Sarrh XVI, 13. 2. poft 
xnortem Saulis iu Hebron, 2 Sam. II, 4. 3. in- 
terfe&o Isbofetho, 2 Sam. V, 3. quam trinam 
ejus undlionem fa&am contendic TIO 3 ΠΠΙΝΊ 1 ? 
ΤΟΠ* SdS Π^ΠΠΊ JuTJJI ut ejfet fimdamcntum, 
& radix, & % principium omnium ejus poflerorum. 
Erat enim regnum in familia ejus Π^Ή^ ΓΥΡΊΡ 
renmm haredkarium , unde citra undlionem, fi- 
lii in locum parentum Regum fuccedebant, nili 
^umdeRegis mortui fucceflbre orta eflet diilen- 
ίΐο. Quam tamen Judaeorum traditionem pro- 
lixe, nec levibus omnino argumentis, impugnat 
10 h. marckivs Exercitat. IX. Textuali §. 3. 
p. 64. fq. quem vide. Cererum fortvnAt. 
s c α c c h'v s Sacror. EUoclmfmat. Myrotbecio III. 
cap. XLV. extremo p. iotf. fq, erudite obfervat, 
ab undione ortum trahere denominationem, ut 
Reges quoque Meifiae, feu Chriili nomine digni 
haberentur, quod ex 2 Sam. I, 14. ubi Saulem 
David ΓΠΓΡ ITUJO ΠΝ McJJlam Bomini appellat, 



nec non ex Jef XLV, 1. probat: ita inquit Je- 
bova UJToS "IITOOS unttofw, Corcfcb. Quan- 
do vero addk, ob facrae undionis excellentiam 
id fieri, ihllitur, cum Cyrns nec facri olei, nec 
undionis lacrae particeps, dicendus fit: etfi non 
nego, refpeftu typico ad Chriftuni, unftum Do- 
mini, id nominis Regibus haefifle. ~ 

(3) Finem; quem geminum obfervat abar- 
benel; 1) ut eflec Π^ΝΠ ΠΤΠ2Π niN 
[ignum divina eMlionis. Vt enim res, vel perib- 
na, a Deo eleda, diftingueretur a rebus aliis, fc 
a fracribus fuis, ungi folebat; ut inSacerdotibus 
videre efh 2) yej^n SspS H^OJH fDHS "ΊΏ 

π pmn nn^D ! — inw ιτ ^n^ snH&n 

DJVSvn ΠΠΑ^ΠΠ nt diftoneretur ittud unclum 
ad accipiendum influxum divinum , & per ba>ic 
ipfam lmElionem-propiur ei adejfet providentia cje- 
lefiis, quod exemplo Saulis 1 Sam. X , 0. 10. & 
Davidis 1 Sam. XVI, 13. probac Addimus 3) re- 
fpedum cypicum, ut Chriihim ita referrent & 
adumbrarenc, uniflum in monce Zion Rcgem Pf. 
II, 6. XLV, 2. 8. 

y) Materiam; circaquam gravis agitaturquae- 
ftio : num flfWOn \QV okum un&ionis Regiae 
idem fuerit, cum oleo facro, Numinis juiiu, arte 
pigmencaria, ex qu^tuor aiOmatum ipeciebus 
confedo, Exod. XXX, 23. an diverlum ab ilio 
pQCHSS \ΏΨ -oleum naturale , quale iblum 
terrae fandlae, maxime Jerichunti, ptoferebat? 
De priori oleo, ejusque canfedione, prxftantia, 
duratione, & miraculis, poft schickardvm 
cit. loc. p. O3. & audores a carpzovio illuc 
citatos-, copiofe & cum cura scacchvs egit, 
Myrothcc. II. cap. VII. fqq. p. 522. cui junge 
Μ arcki vm Exerc. IV. Text. §. 5. 6. p. vj.fqq. 
Pofterioris notionem dav. d ε ρ ο μ is ία Π2ϊ 
Tll exponit lONO^D biufamum, & fufius uvx- 
τ ο r f. Lsx. ChaU. & Talm. b. v. p. 199. Quo 
autetn un<5ti fint Reges, ambigue dilceptatur. 
Judxi ex traditione majorum, Davidi foli, ejus- 
que pofteris, oleum facmm Iargiuntur, Sauli & 
Regibuslfraelisoleumbalfami: nifiquod aijar- 
benel, Saulem pariter olei facii pnrticipcm 
reddac, PilDJ mpta |ΠΊΪ?ι 1ΠΠ ν >ϋΟ nvn^ 

ΝϋΠ 



DE REGIBVS. 



57" 



un- 



ttio ejus ejjet legitima, £? regnum ejus ftabile ipfi 
ξρ -femini cjus in aternum fuijfct, β non peccafct. 
EChriitianis^rosTATvs abvlensis adiReg. 
X.qiiiefi.j. extrema, infufpenfo hxret, &flu<ftuar, 
tandemque pronunciat, in Republica Hebrxo** 
rum, nulla habita racione olei, interdum oleo fa- 
cro, ejusdem generis cum illo, quo Sacerdotes 
initiabantur, interdum profano communiqueRe- 
ges oleo inun&os fui<Te. schickardvs 
aliud, practer facrum, adhibitum hic oleum 
ignorat. scacchvs, poftquam Myroth. III. 
cnp. XLVL fententiam eorum recenfuerat, qui 
oleo communi Reges Ifraelitas inauguratos fuiP 
fe traduijt, rurfusque cajjt. XLVIl. eorum, qui 
pro facro confecrarionis pJeo dimicant; ipie ,tan- 
dem cap. JLVIII. ira definit, oleo farrfto -ake- 
rius generis .ab oleo confecrationis facerdo- 
tum, Reges populi Dei inauguratos fuiiFe: ar- 
gumento iumpto a vafe, &a loco, in quo vas 
iervabacur,• nec «on a nomine Saa&i, eidem 
oleo a iacris oiaculis adfcripto. Denique mar- 
ckivs cit, loc. §. 4. p. 66.fqq. compofitum il- 
lud confecrationis oleu.m Regibus adhibitum 
omnino negat, quia tllud, nec Exod. XXX, 25- . 
(qq. Regibus deftinatum, nec ubicunque de Re- 
giim un&ione agijtur, ufurpatum legitur, immo 
vero potius, fub poena excidii, ΊΤ Sv fuper ex- 
traneum, qui ad familiam Aaronicam iacerdo- 
talem non fpeftat, fundi aut poni, verf. 32.33. 
diferte prohibetur. Diluit pncterea palmaria 
afKrmantium argumenta, quod Pf. LXXXIX, 21. 
Davidi oleum fanBitatis Dei tribuatur ; ad un- 
gendum Salomonem Zadok cornu olei ex ta- 
bernaculo arceffifle legatur 1 Reg. 1, 39 ; & Joas 
in templo un&us perhibeatur, 2 Reg. XI, 12. 
Ad primum regerit, elogium ian&itatis in quod- 
vis quadrare oleum, divino juiiu a Propheta 
ufurpatum, ad beneficium prsefens' conferen- 
dum, & futurum in Meffia adumbrandum : pro- 
ut fandti merito dicuntur Reges, etiamfi pari 
modo, & ad paria officia cum Sacerdotibus non 
efTent fegregati. Ad niedinm, non pixcife ta- 
bernaculum foederis intelligi, fed aliud quod- 



cunque, nec oleum facerdotale, fed quod alias, 
ad inungendum caput honoratiorum in convi- 
vio Pfal. XXIII, 5. Luc. VII, 46. in cornu fer- 
vabamr, indicari. Ad ultimum, locum non lta- 
tim evincere, Mofaico Joafum oleo fuifle de- 
libutum, fed balfaminum in conclavibus & coe- 
naculis templi praefto eiTe, vel eo deferri, fa- 
cile potuiiTe. Vnde concludit, oleum in Re- 
gibus adhibitum quidem pretiofum fuiiTe, ied 
tamen commune, & varium forte nonnunquam, 
pro locorum varietate. In qya fententia nos 
quoque acquiefcimus , pro praeftantiifimo -bal- 
famino calculum ferentes, quod tamen folenni 
confecratum non eiTet ritu. Referri huc po£ 
fet oleum coelitus allacum , quo Reges Galliac, 
inde a Clodovei & S. Remigii tempore , ad 
noftram ictatem inungi.perhibent: de quo ex in- 
ilituto, poil 10H. iac. chifletivm Difqu. 
de ampulta Remenfi, legi poterit ioh. c η r ι s t. 
secmannvs-!h Notitia dignitat. illufir, Difp. 
IV. cap. II. §. 4.;?. s>3./^. 

Ad §. III. pag. 7. 

(4) Lentladuifive vafe unguentario'] Per- 
git Audor ad ^) Initrumentum undionis, quod 
geminum oiemoratur, vei ]"ψ cornu , ι Sam. 
XVI, 13. 1 Reg. I, 29. vel ^3 hnticula, 1 Sam. 
X, 1. 2 Reg. IX , 1, 3. & circa quod in partes 
difcedunc dodores. Alii, cum schickardo 
p. 08. utroque vocabulo, ununi idemque notari- 
vafculum unguentarium. cenfent, quod α mate- 
ria pp cornu dicatur, λ forma vero "]3 lenti- 
cula. Alii diveria conftituunt vaia, formx 
difcrimine invicem fegrcgata, cum comu figu- 
ram cornu prae fe ferret, five «x aure, argen- 
to aut metallo, ίϊνε ex alabailro aut vitro coti- 
feolam, eiletque capacius& majus; knticuh ve- 
ro vas minufculum, unguencis lervandis aptum, 
atque olim ab hominibus elegantioribus in mar- 
fupio circumgeilari folitum. Quo tendit ex 
parte abvlensis, lenciculam auream vel ar- 
genteam fuifTe cenfens, quod idem tamen nli- 
quando cornu appelletur, quod aliquam cornu 
Η fimili- 



58 



Α Ν Ν Ο Τ. Ά D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. IV. 



fimUitudinem haberec, efletque velut guttus re- 

curvus, Ίη ι Reg. X, 2. f. 292. Pariter b.cARP- 

zovivs Not. ad Schickardi loc. cif. vaia illa ra- 

tione molis diveria fuiile ftatuit, aliud, e quo 

in ipfo undionis aftu iri Regis caput eiFufum- eft 

oleum ; aliud, in quo tota olei niaifa in taber- 

mculo afTervabatur, e quo illi, quantum ad 

unam un&ionem fufffciebat, fuit inditum. Pon- 

dus enim hujus, quod totam maiTam compre- 

hendebat, dimidii minimum centenarii aequa- 

bat. *fortvnatvs scacchvs Mj/rothec. I. 

cap. XII. f. 63. fq. rurfusque cap. XLV. p. 231. 

hnticulam a formatk nomine lentis appeliatam, 

cujuscunque fuifle cenfet materiae, quam vece- 

res Philofophi, Prirtcipes, & Prophetae, ob cre- 

brum balfami yel olei ufum, fecum deferre con- 

fueverint: comu vero cap. XLVIII.p, 243. fqq, 

vas amplius, aiTervandis oleis , & vendendis, 

olim in ufu; quod ex profanis quoque Scri- 

ptoribus illuftrat. Denique Au&or, ex mente 

Hebraeorum, utriusque vafis diitin&ionem & a 

jnole arceific, ■& a fine, five.. myitica fignincatio- 

ne> quod exiguo vafculo unfti brevitatem un- 

perii fui hinc intelligerent, capaciori autem, 

nerape cornu^ Iongius duraturum iibi pollice- 

rentur regnum. abarbenel^i Sam. XVI, 1. 

cornu inter cetera vafa olei facri, in temorio 

eonventus repofitum & aflervatum contendit: 

quod tamen parum quadrat ad illum locum, 

ubi Sarnuel fuum ipilus cornu implere jubetur 

oleo, ad inungertdum Davidem. Hoc ex al- 

latis fatis liquet , utrurnque ' vas unguentarium 

diverfum fuiiTe, five mole differret, five figu- 

ra, : quae aurem utriusque fuerit ratio, tacente 

Scriptura, noftrum non eft defmire. Addi- 

jnus 

ε) Locum un<ftlonis, quem abarbenel cit. 

hc. ad cap. XXX. Exod. toto cap. XI. ex Magi- 

ftrorum fententia, juxta fontcm conftituir, quod 

David 2 Reg. I, 33. cauce pracipiat , ut Salo- 

monem filiunvad fontem Gichon unperent, in~ 
1 ... ■ ° 

ile cum pompa ία civitatem regiam deducen- 

dumr idque boni ominis cauia obiervacum tra- 

dit, Dnpto ^I^JDn fii «f inftar perennantis 



fcaturigmts prolatetuz regnum eorum. , Xdera 
repetic schigkardvs p. 72. ad quem de fon- 
te Gichon prolixe commentatur carpzovivs. 
fdem tamen femper obcinuiife , reclamat Scri- 
ptura. Saul in exitu urbis Ramah, 1 Sara. 
IX, 27. X, 1. & David in Bethlehern primmn 
1 Sam. XVI, 4. in laribus paternis, rurfusque in 
Hebron 2 Sam. II, 1, 4. ungebatur. In qui- 
bus diluendis exemplis infeliciter defudat abar- 
benel, & laterem lavat. Adde joafum, un- 
aum in templo, 2 Chron. XXIII, ir. Vnde hanc 
quoque traditionem rede profcribit marckivs 
cit, loc.%. 7. f t ji.fq. 

' ζ) Miniftrum un£Honis, abarbenel cit. 
loc. Exod. cap. X. toto, ut & Comm. ad ι Sam. 
XVI, 1. NOJ N 1 ?^ kS non aliiuTi ftiiife permit- 
tit, qiiam Prophetam, idque praeter exempla, 
Mofis facerdotes, Samuelis Saulem & Davidem, 
Nathanis Salomonem, Jonx filii Amatbi Jehu, 
inungentium, ex Jerera. XXIII, 18. probac, quia 
undio fignum fit eledionis divinae, quam prae- 
ter Propbetam , fcire & ediiferere nemo porue- 
rit : quis enim affuit in confilio Domini ? & vi- 
dit, & andimt fermonem ejits ? Rurfum in Prac- 
fat. ad librum Jadic. Comment. in Propb. priores 
fol. 39. col. 4. ad qu3sftioiiem : TWD^ ">Ώ qnis 
unxei-it? abfolute refpondet: /1^4 N^DJ Ν^Π 
nVUOb '— )D"P ΊΠΝ DINT Sll3 piD f\S ^D 
N^DJD DN Ό 'flQ Proph.ta tantum, quia n> 
que Pontifex Maximus , neqite homo quisquam 
alius poterat ungere Regem, nifi Propheta, Fallit 
autem & fallitur don isaac, cum Salomonis 
undio a Zadoko Pontifice 1 Reg. I, 39. Joail 
vero diferte a Jojada Poncifice & filiis ejus, fa- 
cerdotibus 2 Chron. ΧΧΙΙΓ, 11. perada legatur. 
De priori qaidem schickard vs p. 73. affir- 
mat: ungebant eum bini fimul, Zadok Pontifex, 
& Propheta Nathan veif. 34. quornm altcrum 
affiuii([e oleum, alterum iwmxi/Je, verifvniL• eji. 
Sed verifimilitudo iita practer Scripturam fingi- 
tur, & rediius b. carpzov. in Not. Sacerdo- 
tem, quafi ordinarium undlionis mini/lium, Pro- 
pheram nucem, ut teftem divinx revelationis & 
promiflionis , de Salomone in regnum iuccef- 

furo, 



D Ε R Ε G Ι Β V S, 



59 



.ibro, adfulfle contendit. Nec vel a Sacerdo- 
tum officio alienum erat>, divinam promere & 
promulgare voluntatem, cujus qu;ppe interpre- 
tes eraut, vel, ubi de Rege divrnitus ele&o 
alias jatn conilabat, quicquam prohibebat, quo 
minus Sacerdotes ungendi defungerentur .offi- 
cio: ut nunc Propheta:, nunc Sacerdotis mini- 
fterio, Deus pro liberrima & iapientiiiima vo- 
luntate fua, ufus videatur. Pergimus ad un- 
itionis 

■η) Modum ac formam. De qua, ex iua Ma- 
giftrorumque fenteutia, tribus capitibus diftin- 
de egic abarbenel cit. TraSl. ad Exod. XXX, 
cap, IV. cauiam fcrucatus, propter quam Sacer- 
dotum & Regum uiitlio in capite perageretur, 
vaforam autem fan&uarii, \n quavis iui parte? 
cap. V. teftatus, quod Sacerdotibus & Regibus 
neceifaria fueric cum efFufio, tum inundio, va- 
fis autem facris fola fuffecerit inun&io : & 
eap. VI. perhibens, quod Reges in formam co- 
ronaj, Sacerdotes in modujTi licerx Caph , vel 
Graecx χ, aut κ, un&ionem perceperint. Pri- 
tna qiuflio fiicili negocio expeditur, fi confi- 
derernus, priiicipem in memhris corporis huma- 
«i locum caput tenere, CZDIpO ί^ΝΊΠ H^nS 

Wi ιτη ! — nycn -npoi njianm ncDnn 
wnao DOhom rrnnn mo D^ron mujo^ 

DU;N"i hv OVT\ quoniam caput fapientia atque 
intelligentite fedes ejl, fomque dignitatir, par erat, 
Sacerdotes, qui legii funt doElorcs, Rcgcsque, qui 
populi ductora, ungi in capite. Alt vala fan- 
duarii acqualibus conftant partibus, uc perinde 
eiTet, quacunque iiii parte oleo tingerentur 
facro. Circa medium, diftipguunt Judsci inter 
ilp^fi effufioncm olei e vafe, in caput candi- 
clati, & inter ΠΡΡΦΟ fubfecuta-m inunStionem, 
quando ex effufo oleo, certam digito defcri- 
bebant figuram, in fronte ungendi. Jam cum 
ex duplici ratione hominibus adhiberetur un- 
&io , i) ΓΙΌΛ HUJDJH Tih ad imiendum & 
addicendum Deo eum > qui ungitur, ζ) )2ΌΤΠ 
^Π^ΝΠ V3lt?H ^mDph ad difpomndum eum, 
quo accipere pojfot influxum divinum , qui in Sa- 
cerdoie Summo erat, ΐίπρπ ΠΠ VHV ΗϊΓΟ 



ttt infdiret in citm Sfirifui SanSlics ,* in Rege vero 
VWO Γ~^ΠΐϋΠ3 ut profpere ac fcUciter rem 
agerut : inde concludic abarbenel, gemina 
quoque \n ungeodis ijlis opus fi^iile actione. 
Coiitra vero ea, in vaforum confecratione, unuin 
folum undtionis obtinuifle fcopum , nimirum 
n^lDlin fcparationem eorum ab ufibus pro- 
fanis, lin^m & addiclionem ad uius facros, 
hinc unam ipiis iuffecifle ungendi adioflem, 
Quoe futilis diicriminis ratio facile exploditur; 
maxime cum valido nullo demonftrari poiHc 
argumento , inungendi ritum ab eiFufione re-• 
vera diverfum, & utrique Iocum fuifle in ho- 
minum inauguratione. Infufum, in caput Re- 
gum , oleum memoratur ι Sam. X, I. 2 Reg. 
IX, 3,6; pariter in verticem Pontificis, idque 
tn abundanti copia, ex Pfal. CXXXill, z. col- 
ligicur: diftindam autem, poil effufionem, nul- 
libi legimus inunclionem, digito fadam. Quin 
pocius Scriptura, infufionem olei & unflionem 
promiicue uiurpit, modo hanc ponens,- mo- 
do iilam, immo diferte effufionem olei GeneH 
XXVIII, 18. per un&ionem exponit c. XXXI, ij. 
nunquam autem urramque jungit, ut fatis in- 
de intelligatur , in Sacris litevisi paria facere 
utramque, nec geminam inde cerimoniam, in 
uniiiionis rim, poiTe exfculpi. Circa tertium 
denique in fumos abit, quicquid de figura co- 
ronze, vel in capite fimpliciter, vel inter ocu- 
lorum palpebras in fronte Regum , oleo du- 
<5la ; rurfumque de figura ^JV Ό χι Graci, 
vel 3 Hebrzi, hoc eft, crucis Andreanx X, 
inter fupercilia Sacerdotum effigiata, prolixe 
cum fuis tricatur abarbenel: ut mirari fub- 
eat, qua fiducia, commenco ifti Judaico, duutn- 
viii dodiifimi, seldenvs de SuccejJ. in Port* 
tific. lib. H. cap. IX. ρ. 24Z. fqq. & schickar- 
dvs cit.loc.p. 75. & ipfi iubicribere , & fideni 
apud alios, aatioritate fua, conciliare potue- 
rint. Quicquid efl: iftius fhbulse , non alio fu£ 
fulcire tibicine noverat abarbenf. l, quam 

j — nnvvpcn ww d^n^jh \d hfn ^apv 

Dn^J^VD Jicnn quod ipfi pU tnemoru Sapicn- 

tes acceperint α Propbetis , qui hujnsmodi unclio- 

H ζ v.cm 



Go 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. IV. 



nem oculis Juis conjpexerunt. Cujus furfuris 
traditiones quam fubleftae fint fidei , nemini 
non conftat, maxime cum fub templo fecundo 
lacrum illud oleum inter deilderata referretur, 
nec nifi ftante templo priore , Sacerdotum un- 
ttio locum haberet; uc &" infignem tot faxulo- 
rum jetatem iila ferret traditio , & ficco .ta- 
men pede in Scriptura prsetereatur. ^ Quan- 
άο vero Lev. XXI, 12. de Pontifice affirma- 
tur, vhv "ΡΓΙ^Ν nntUO \DW ITJ Ό quod co- 
rona olei nnciionk Dei ejus fuper eo, non de fi- 
gura un&ionis capiendum hoc eft ? . quod per- 
peram inde colligit $ chick α rov s, - etiam 
Pontificihiii corona formam fuiffe inunHam fufpi- 
catus, priuiquam Reges haberent , kd de Pon- 
tificis, ex reHqua hominum, quin & Sacerdo- 
tum turba r fegregauone & exemptione , cu- 
fus-oleum facrum erar fymbolum, quo fenfu 
Jofeph etiam "ΡΠΝ TTJ feparatus fratrum fuo- 
rum, Genef. XLIX, 26. Devter. XXXII, 16. au- 
dit. Quanquam malint alir de aurea illa Ja- 
mina r cui fan&itas Domini ad frontem ejus in- 
fcripta Iegebatur, accipere, quae ceque ~\Ϊ2 ap- 
pellatur Exod. XXIX, 6. XXXIX, jo. Sed ifta 
notio, licet paricer a fegregatione Pontificis or- 
tum trahat f verborum tamen interpretatio- 
nem aiperam reddic & hiulcam* Confer foli 
Synopfininh. L Adjiciamus tandem 

$) Typicam ChriiH adumbrntionem/Regis 
immenfis Spiritus Sanfti donis undi, Plalm. 
XLV, 8. Ador. X, 38. quam obiter jam fa- 
pra tetigimus , & e qua celebre τζ tWO Mef- 
fice nomen, ο εςιν με&ίξμηνενόμενον •, ο Χξίτος, 
Johr. Ι, 42. promanavit. Spe£htt huc iniignis 
Iocus rvsTiNi martyris in Dialogo cnm 
Tryphone Judao pag. 261. edic. Sam. Jebb, 
Londin, ol βασιλπς πάντες ygSf ot Χξίτοϊ, άπα 
τύτχ μετ'εσχον , t^ βασιλείς καλϋσ^ωι t(aj χρι- 
ς οι,' ον τξόπον r^ οίοτος ςίττο τ5 7τατξος έλαβε? 
το βασιλεύς, Η^χ^ος, κ?) Ήξενς, ^ άγγε 
λος, ney Όσα άλλα. τοιαύτα εχβι, ν\ εο-χέ. Re- 
gef omms & uncli, huic accepto tulerunt, qnod 
<f Regcs & untfi vocitati fint : quemadmodum & 
tyfe α Patre acccpt 7 quod Rex, Chrifius r & Sa- 



cerdos, Qf Angelusfit diElus , £f qu/ecunque ejutr 
modi alia habet, aut habuit nomina. 

Ad §. IV. pag. 8. 

Qs) Quemadmodum corona] .' Pergit Au- 
ftor ad cecera Regum Ilraeliticorum infignia, &- 
in his numerat 

A. Coronam: de qua cum admodum parci 
fintRabbini, potiora, quae hup-Tpe&ant, con- 
geilic laudatus carpzov. ad Schtckard. Jur 
Reg. cap. I. Theor. 4. p. 60. & 1) cpronatos 
fuilFe Reges populi Dei, ex Pfaltn. XXI, 4. 
LXXXIX, 40. Jerem. XIII, 18. 2 Sam. I, io. 
2 Reg. Xf, 12. 2 Chron. XXIII, n. probat: 2) de 
Herode ex iosippo refeiT, quomodo fupplex 
Auguilo Ciefart fadus, coronam depofuerit, 
juilbque Imperatoris receperic in caput fuum: 
}) fabulam promit Rabbinicam ex Gemara Majf. 
Avoda Sarafol. 44. col. 1. & Majf. Sanhedrin 
fol. χι. col. 1. fecundum quam lioc lignum fue- 
rit domm Davidis, uc orani ad regnum apto, 
corona pulchre congrueret , omni vero , qui 
regno indignus efler, non congrueret : quod 
exemplo Adoniae 1 Reg. 1,5. illuftnitur, cui 
plane non congruerit corona regni. Quo refe- 
rendum quoque 4) quod schickardvs cap. 
VI. Theor. 19. p. 421. monet, coronam cum Re- 
ge mortuo confepeliri confueviife s & qux 5) 
Judaei paiiim, de triplici corona gloriantur, ΛΤΟ 
71Ί1Π corona hegis , DJ^riD ΛΤΟ corona Sacer- 
dotii, & Γ^Ό^Ο ΊΓΟ corona Regni, quas tamen 
omnes fuperer 31^ OW ^DD corona boni nomi- 
nif y de quibus schickardvs & ad eura 
carpzovivs teilimonia, & obfervatu digna 
copiofe congeirerunc pag. i.fq. & pag. 214.. fq. 
quibus acide Hieroglyohicum trium, quatuor- 
ve coronaram iftarum , ceri infcriptum , quod 
magnus wagenseilivs exhibet in Sota 
p* 967. Confer ettam , qui de coronis ex in- 
ftituto egerunt, paschalivm, mevrsivj*. 
MADERni. Sineularis hic eft ioh. hierok. 
sopkanes, Lojolita Gemieniis, quando -iub- 
juncia Commentario in Davidem , dignjf I. de 



DE R Ε G Ι Β V S. 



61 



re νοβΐανία Jndtorum, cap.V. §. 2. p. 45:0. He- 
. braeorum Regibus coronam fuifle aliam , quam 
diadema negat. Hoc entm, poftquam lincam 
fuifie fafciam candidam, capiti circumligatam, 
fcite probaflet, ornamenti illius rationem addit: 
quia Reges olim , inaugnratione fua , pretiofo olco 
circa tempora inungebantur, & fic inuncli df quafi 
Jacrati, linteolo tcmpora delibuta velabant , & in 
eo habitu primum in confpeHu popidi prodibant : 
inde faSlum, utfafcia circa tempora, infigne Re• 
gis haberetur, ut inuncii, £f ad fceptrum facrati, 
Procefju vero ternporis, opere Phrygio variata, 
gemmisque diflinfia , non Jolum ad inuuclionem 
vclandam , fed ad ornatiim conferendum , cxpta efl 
ufurpari. Paucis interpftis pergit: Quare du- 
hium nun efl , Hebneorum Regibus aliam coronam 
regni infigne nonfuiffe, qrcam diadema , fic expli- 
catum; quod fatis illa confirmant , qua fupra do- 
cuimuf, in Sacris literis vittas omnes capiti circum- 
datas, coronas appellari. Quam autem perpe- 
ramillc coronasRegum in diademata coinmutet, 
vcl una regis Ammonitarumcorona,Davidi im- 
pofita, 2 Sam. XII, 30. iatis edocet: & Ezech. 
XXI,3i.jun&ariSJSiOH ctdaris . rf ΓΡΙ01>Π co- 
rtwrf, eidemque contradiftin&a , quae utraque 
rcgi Zedekiae cum opprobrio auferenda prae- 
dicitur, commentum illud iatis convellit. Γϊ23ίίΟ 
cnim diadema, five fafciam, XVI cubitos lon- 
gam , cx fubtiliflima & albiiiima byffo , circa ca- 
put per varias plicaturas in orbem convolutam, 
notare , 10 h. bkavnivs lib. II. de vefiitn Sacer- 
dot. Hebr. cap. III. p. 518. ■& cap. XXI. p. 794. ad 
oculum demonftravitr Vtrumque iane , & 
"ΙΉη tiarnm, & fuper tiara, ΓΠ^ΟΠ "ΊΡ3 rc- 
giam coronam , Regibus Hebreeis , ex Chronico 
tcmpli fecundi, gilbert. gavlminvs, no- 
tarum ad librum II. de vita & obttu Mofis cap. VI. 
p. 317. tribuit. Obiter hic quoque notamus , 
quod evtychivs alf. xandrinvs Amml. 
Tom. I. p. 63* edit. Pocock. refcrt, Nimrodum 
primiim omnium coronam, cujus figuram e 
mibc didicerar itt ccclo, capiti fuo impofuifle; 
undeiaclum, m homines, coronam ipii c ccclo 
dclapfam effe , dicercnt. Idem quoque p. 507. 



perhibet, cum Conftantinopoli plebs univeria, 
ad cligcndum Impcratorem , in templum con- 
fluxiifct, evcnifte, ut finiris facris, avis magna, 
ore ίίιο coronam ex luce tcnens, Theodoiii M. 
capiti illam imponeret , quo augurio rcrum ille 
potitus iit. Denique hic obfervare juvat dii- 
crimen, quod in Aula Conftantinopolitana olim 
inter ςίμματοι obtincbat, & inter ς-εφάνχς. 
Nam Imperatorum & Auguftarum coronas, 
ς-εμματα, vocabant, ceterornm vero, quibu^s jus 
etiam erar coronae, licet infra dignitatem eiicnt 
imperatoriam, ς-εφα,νας: quod latius probat & 
illuftrat cakol. dv fresne Glojfar. Graco fol. 
1442. Sed haec ως h παρόδω. 

Ad §. IV. pag. cit. 

(6) Sceptrum] Eil hoc B. infigne Regum 
Hebraeorum , a Rabbinis alto preflum filenrio, 
nifi quod laudatus modo gavlminvs iO^^lU 
msSlcn fieptrum regni, fide citati Chronici, 
eis largiatur.• Non autem dubium efi, in- 
quit b, c arpx ο vi vs fnpra cit. lo<\ p. 61. fq. 
quintraditum fimul iri coronationeiit fceptrum, 
non poirremum regia? poteilatis infigne. Ex- 
pendantur loca Gen.XLlX,io. Num.XXIV,i7• 
Pf. XLV, 7. Exech. XIX, 10. fqq. & conferan- 
tur, quie de fceptro regio , quod Herodis raor- 
tui dextera? inditum fuirj exiosippo paulo an- 
te notavimus. Denuo soPRAiiES, prifcse fim- 
plicitatis tenaciffimus , ex iceptro baculum aut 
virgam , & tantuin non pedum pailorale cxfcul- 
pit, auftoritate- svid ae voce σκηπτρον, undc 
illud a Davide Pf. XCIV. (nobis XLV,7•) virga 
rcgni vocemr; de qua, quomodo Hebrceis Rc- 
gibus in ufu fuerit, in Comment. ad 1 Reg. XIV. 
fe expofuifle refert, qui mihi nunc non eit ad 
manus. Notatu autem digna funt, qiuv de va- 
ria rcgii iceptri apud diverias gcntcs figura, ern- 
dite congcliit alexander α β αι. exandro 
lib. I. dier. gaiialinm cap. XXVIII. extrcmo , ubi 
ita commentatur : De regali anteni fccptro illu.l 
memoria proditum e(l, externorum Rcgum fceptra 
injhmmo cicomam, in imo bippopotamunt haberc 
Η 3 φίίιοη: 



62 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. IV. 



efpBnm : ψιο argumcnto Regem juflitL• obfequi 
oportcre, atquc feritatem Cf indomitas libidincr, 
?ie ira defroiat ', emollire fignifiaibant: quod cico- 
ma ftmima pietatis , hippopotanms viokntifflmum 
animal foret, Lydia vero rcges jccptri loco fccn- 
rim habmffe fernntur , ficut Labradeus Jupiter in 
Caria, pro fccptro & fulmine , fecurim ferebat. 
Romanis vero regibus ,Iituus cufpide incurva, qui 

. eUamvirgg attgnralis crat ,fceptri loco efl habitus. 
Tarquinio Prij-co fceptrum fuit eburneum', infum- 
mo aquiL• figuram habens , & corona aurea, quam 
tisque ad, extremum tulit. hulis autem , nifi ex 
ebeno,fceptra fumere non licebat, Quorum reges 
citm jura dabant, aut exteros legatos admittebaitt, 
tunc capillnm peclere, atque ornari fokbant exi- 
mie. Rabylonii vsro. tanto fiudie fceptra profe- 
qnutifunt, ut extra dovium fine fceptro prodire, 
aut confpici nefas ducerent: in quibut diverfas 
effictas-fpecies figurasque habebant, quippe mali, 
roft vel lilii, aut aqutla, aiteriusve avis infummo 
infignia ferebant. Quibus fingulis, citatis vcte- 
rum Scriptorum teftimoniis , fidem conciliat in 
Annotation. u^./.andkeas TiRAqvELivs. 
Sceptri autem regii latiflimum & antiquiffimum 
uium exempiis declaravit dorscheys in Paral- 
lelis Monajlicis ξ£ Academ. p. 3-ΙΌ. Quocum 
cenfer, quae de fceptro habet maktinvs de 
roa Singular. S. Script. Tom, I, Hb. II, cap, 5. 

ρ 121. fqq. 

Ad §. IV. pag. 8« 

(7) Thronus ] Jure fuo C. Thronus etiarri 
inter majeftatis habebatur fymbola, qualem e 
Regibus Hebraeorum primus Salomo , exquifita 
arte, maximis fumptibus, paraffe fibi legitur, 
1 Reg. X, 18. 2 Chron. IX, 17. de quo , poit ρ i- 
nedam lib. VL de rebus Salomon. cap. VII. & 
yill.f, $8i.fqq. uberrime, ex Judaeorum raen- 
te , commentati iunt schickardvs c. l."c. IV. 
tbcor. XIV. & ad eum carpiov. in Notis p. 243- 
fqq. quorum expilare fcrinia, aninuis non eit. 
pinedae vero praeterire errorem nolo, qui 
iib.il. cap. XI, p. 104. b, iliud pcadiare regno Cf 



throno Salomonis fuijfe , contendit, ut Regnum & 
Thronus Dei diceretur, qnod in illius regni fede ξ/ 
thror.o, olim Deut ipfe fe/furuf ejjet : typum cvtm 
antitypo temere confundens. 

Ad §. eund. pag. eand. 

(8) Habitus corporis] Pertinebat quoqua 
ad regiimi ornatum D. Vcilitus iplendidior, de 
cujus forma & modo ita habet sopranes 
p 451. a. Regum infignc fuit vefiis exundctns , £f 
fimiofe fluem , apud omms.gentes. Et id ob non 
aliud^ quam ut ex ipfo babitu fiatim appareret, 
ipfos non £Jp ad ullum exterius opur, £f mccham- 
cum deflinatos; nec ad aliquid exequendum , fsii 
ad imperandum. Quod vereor , ut de omnibus 
gentibus affirmari queat, cum Phccnicibus, Sy~ 
ris , & Cilicibus regibus , chlamydem indumen- 
tum fuiffc-, Jubam autem regem iagulo uium 
purpureo, obfervet alexander α β α l ε χ α n- 
dko lib. V. dier. genial. cap. XVIII. Cleomenes 
qlioque, cum tamen Rex dici fimul & haberi 
vellet, brevi tunica ami£lus, a plvtarcho 
dcfcribatur. Refte vero habent ea, quse de 
pui-pura, a Regibus geitari folita, tradit Auftor, 
eaque alexander α β α χ ε χ. loco mox allegate 
evidentcr demonftrat. Hinc Regum purpuram y 
virguivs Georg. lib. II. v, 495". ipfosque Regcs 
pwpureos , clav-dianvs catiit lib. II. dc raptu 
Proferp. v. 300. De purpura vero , qui plura 
cupit, cvolvat plinivm lib. IX. Hift;fiat. cap* 
XXXVI— XL. & qui plinivm hie loci emciv 
dat, & varia piirpura: genera curate reccnfet, 
ο c τ α ν ι ν μ f ε κ. r α κ ι ν μ de rc^efliarid L. 1 1, 

Cap. *].p. Ι47• P orro LVDOVIC. CAELIVM RHO- 

DiGiNVM LeBion. Antiqu. Lib. VII. cap. XI. ac 
univerfa* antiquitatis promum condum, clavd. 
saljiasivm Pliniun. Excrcit. in Solinum p. $06. 
fqq. $12. fq. 936. &.C 

Ad §.. cit. pag. ck- 

(9) Albmes & Obfiuros] Ideni, quodAu- 
ftor , (ςά plenius obfervavit dan. heinsivsw 



DE R Ε G Ι Β V S. 



6 3 



Exetr. Sacr. ad Luc. XXIII, π. Veftis alba , in- 
qiticns, fivc candida, prteterqitam qnodjorum, 
epud liebraos quoqne cjjjht, qui ΟΉΊΠ h. e. pri- 
mores dicebantur, non minus vnnocentiam notabat. 
Adco ut fapicntes dicerent , vereaindum neminem 
ac probum φ UVZh TH53 W ^h 3N ni fi *&α 
ejus vejles ejjhtt." Quocum 'confer.Lvnov. de 
die v,' qui ad eund. loc. fcribit: str&qg λαμπρού 
vcftis candida divitum ac nobilium , opponitur τρ 
ρυπαρά iordidae , panperuin & abjefforum Jac. 

11, 2. Olim cnint Nobilcr candidis vefiibus induti 
ibant, ac inde D^lh candidi, α ΊΙίΤ candidum 
cfle , dicebantur. Facit huc pra; ceteris fenten- 
tia Salomonis Cob. X, 17. te beatam regionem, 
D^*>n~"f3 "n^Ss^ cujus rex efi filitii Nobilium: 
Vbi diligentiifimus & acutus interpres geiervs 
Comm.in h.l. vim vocis folertiffime excuffit: no- 
men D"Hin inquiens, dcfignat optimates, regimini 
oBcujut urbis vel ditionis prafeEios , ceu I Reg. 
XXI, 8, 11. Nek II,i6. IV, 14. ν,η. νΐ,νη. Vll^. 
XIII, 17. de optimatibus , Ifraeli e captivitate re- 
duci prafeHis : fic de principibus aliis Jef. XXXIV, 

12. 8? de nobilibus Jud<e, Jer. XXVII, 19. & 
XXXIX, 6. Dcfcendit autem α Rad. "^Π, nnde 
& ΛΨ\ candidum , ac* proin fignificat viros , alba 
fpkndidave vefie, auctoritatii caufa incedentes, vel 
alioquin fapientL• virtutnmque nomine maxime *»- 
fgnef, clarot, aut pra aliis illufires. Albus enim 
color pr<e ccteris , plarimum habet lucis, quare Rt- 
manorum quoque Candidati , qui honores pctebant 
in Comitiis, civesque alii bonoratiores , utcbantur 
vefiitu candido. Cumprimis vero pineda 
Comment. in Coh. IX, 8. poftquam album vcitit-um 
a candido diftinxerat , & arte fullomca veftibus 
induftum docuerat candorem , tali habitu in lae- 
titia, m iaeris, & in conviviis ufos jfuifTe Vete- 
rcs, erudite demonilrat. Eo tamen magis mi- 
raberis, quod stvckivs lib.II. Antiqu. Conviv. 
eap. XXVI.f. 235. probat, veftes albas Argis, Grse- 
cis, Japoniis, aliisque, tempore luclus; m ufu 
fuifle. Sed in fccminarum luftu albas cumpri- 
mis obtinuifle ioh. η ι ε r ο ν. s ο ρ r λ ν ε s fupra 
cit. edocet eap.VII. §.2. p. 542. Si Sacras con- 
ilUamus literas, ad Regium ornatum ipcftaffe 



veiles albas , & majeilatis fymbolum fuiife , Ii- 
quido apparct. Mardochreus regio habiru ho- 
norandus, albis indums legitur, Efthcr. VIII, 1 j. 
Et ipfe Deus, propter majeftatis fuae fplendo- 
rera & gloriam, luce veftitus dicirur, tanquain 
ivcftimento Pil CIV, 2 ; quin & frcquemer albis 
veftibus amiftus , apparuit in nubibus , & in io- 
lio fuo Dan. VII, 9! Apoc. III 18. & XJX, 14. 
Chriftus etiam, in fplendida corara difcipulis 
transfiguratione , album ie exhibtdt Matth. 
XVII, 2. Luc. IX, 29. ut gloriam ftianl & rnuje- 
ftatem divinam ■■manifcftaret. Ceterum, cum- 
primis huc faciet christi.francisci pavl- 
lini^ candore liber fingularis A. I703.,editus, 
cujus Seci. II. iacrum candidarnm veilium ufum, 
in baptixatis, iacerdotibus , facrificiis, precanti- 
bus &c. Scff.III. ufum pobticum, Regiira, no- 
bilium, ienatorum, gratulantium , honores am- 
"bientmm , lugentium , fenum , nec non nuptia- 
lem , convivalem, & natalitium, prolixe exponir. 
De baptifini luce & candore , albarumque folen- 
nitate, vide 10 h. filesaCvm SeleElor. lib. I. 
cap. III. p.^S-fqq• vibi fimul p. 40. cmdita di- 
grelTione, de Candidaris inilitiae , agit. Viciffim 
nigrum colorem apud Hebraeos , lugcntium , eo- 
rumque , qui m triilitia veriantur , adco fuiife 
proprium obiervat sopranes^. 541, ut in Scri- 
ptura , quaecunque nigrefcunt , lugere dicantur, ; 
& qugecunque lugent, eo ipfo nigrefcere, ut Jer. 
IV, 28• Atri quoque coloris habitum, poft- 
quam luctui & triftitiae inferviiffe, allatis tantum 
non omnibus , quae huc faciunt , Scripturae' locis 
demonftrare allaboravcratmagnus geiervs no- 
fter de luctu Hcbraor. cap. XXII. §. 5, erudite tan- 
dem obfervat, nigredinem luftui dicatam in Sa- 
cris literis citra dubium fe non deprehendiiFe, 
cum verbum l"ip non tam pullum veftitum, 
quam obfcuritatem , qualis aftroiiim iereniratt, 
aut candori fplendefcenti opponitur, proprie de- 
iignct, adeoque atratum incedefe idem iit, ac 
vultu obfcuro atquc trifti, ut iolent σχν&ξωποι, 
incedere, vcl cutcm habere fqualidam, icabram. 
aeftuquc vclut folis aduftam, Job. XXX, 28. Ni- 
grum tamenhabitum^ apud gentes quampluri- 

mas, 



6 4 Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. V. 

mas, lu£tus prsebuiiTe indicium, prseter sopra- eorum efl , qui honores petunt. Hunc morcm 

nem cit. octav. ferrarivs lib. I. de re ve- prolixe defcriptum vide apud graevivm in 

fiiar. c. XXII l.p. 71. kirchmannvs noiter de Jhefaur. Antiqn. Roman. Tom. XI. p. 791. octat, 

fiiner, Roman. lib. II. cap. XVII. p. 232. fqq. ι ο h. ferrarivm lib. I. de re vefiiar. cap. XXI. p. 66. fq. 

A.NDR. qjvenstedt defepultura Veterump. 148. & prevot. de Magifirat. Rom. cap. V. Sed ex 

κ ο r ν μ λ ν ν ν s de miraculis mertuor. Part. VII. Dei coniilio , non immaculatae rantum innocen- 

c. A r A'A7//.ali.ique, ex inftituto demonftrarunt. In tiae indicium pr-cebebat veftis candida ; quod poil* 

reatu & luftu Hebraeis quoque atrafn veftem aiie- ambrosivm, certatim animadverterunt Inter- 

rit μ α r τ ι ν y s de roa Singular. S. Script. L. II. pretes : fed & cumprimis , quod nemini hacte- 

cap. II. p. i$2.fqq. Nobis, in re iatis peripi- nus in mentetn veniifc deprehendi, ut Pontifi- 

cua, prolixioribus efle non Jibet» £em defignaret, in die expiationis oiHcio fuo 

~ rke defungentem. Geminus.enim erat Ponti- 

Ad $1. v. pag. $. fici Maximo ornatus, quorum alter 3ΠΓ Ή33 

(10) Matth. XXVII, 2g. LttC. XXI Η , n.]. vejtcs aureas comple&ebatur, alter p 1 "? ΉΧ2 ve- 

Pilatum , five militum ejus cohortem , Chrifto fiimmta alba. Illis utebatur ordinarie , quoties- 

Regi, utferebatur, injeftapurpura illuiiffe, exiis cunque iacra perageret, prasterquam. in folenni 

liquet, quse paulo ante monuiraus : quibus jun- expiationis fefto, die X Tifri, cujus diei mini- 

gantur, quae henr. mvller. in Jefa patiente fterio, ut folus Pontifex univerfo, ita non nifi 

iiot . XXXVI. p. 108• fqq> in eandem attulit leu- veftitu candido ami&us , ne balteo quidem ex- 

- tentiam. Albis autem per ludibriunr indueba- cepto, fungebatur. Immo, quod Juckei tradunt 

tur ab Herode, alio oranino & difpari cura era- Cod. Joma cap. III. Mifchna 7. bis eo die albis 

paectae regis , tum iapientiifimi Numinis, con- induebatur, mane Pelufiacis, ψ\χ XII minis 
filio. Illud, ut reliquas mittam conjefturas, eo _ conftabant, & vefperi Indicis, VIII minarum 

haud dubie fpettabat, ut patienti Servatori, tan- pretio compararis, utrisque ex byffo fubtiliiiima 

quam Candidato regni iniultaret , quod jam a & albiffima. Confer ad cit. loc. Mifchnac,• ro- 

, theod. bexa, & copioiius ab anton. BY- β ε r t. sheringhamivm Antiot. p.$%.fqq. δζ. 

naeo de morte J. C. lib. III. cap. II. §. 11. p. 79. qua; infra redibunt cap.feq. §. <$. Quae cauix 

fuit obfervatum. Apud Romanos cerie, qui veilitus candidi eo die fuerint Pontifici, bra v- 

Magiftratum perebant &honores, togam indue- nivs exponit lib.II. de vejlitu Sacerdot. Hebr. 

bant candidam, nec albamniodo, fed etiam fplen- cap. XXVI. §. 54. p. 935. fqq. Cur vero Dcus 

didam, five fulgore corufcantem, qui ex albo permiierit, inter cctera ludibria, Chriftum in- 

reluceret, undc dicli funt Candidati. τδτο γαξ dumento tegi albo , cauiam fuiffe cxiftimo , xit 

e&og ίζ -i τοϊς τάς άρχ,χς μεταποξευομένοις , in- a Judceis verus agnoiceretur Pontitex, in DV 

quit poLYBiys Hifl. lib. X. cap.XV. hic enim D^nSJDH die expiationis magno , fuo dum iatis- 

mo! eaSlrA λαμ,πξοίν togam candidam fumendi, faceret officio , albis indutus. 



AD 

LIB. I. CAPVT V. 
DE PONTIFICIBVS S V Μ Μ I S. etc. 



Ad §. I. pag. 8- &N. T, inftituit, ita ut Sacerdotes Epifcopis, 

ibtts ordinibtis minifirorum'] Comparatio, Levitce Diaconis , & Netlun;ti Subdiaconis rc- 
quam Auftor inter templi^liniftros in V. fpondeant, plus habet in receflu, quain prima 



trontc 



D Ε Ρ Ο Ν Τ I F I C Ι Β V S S V Μ Μ Ι S, ' 6$ 

ironte in oculos incurrit. Qnoniam enim An- quo olim ab ea diftincU fucre Sacerdotes Aaro- 

gli hanc inter Epifcopos & DiaConos difteren- nici, qui poteftate pollcant, Dco facrificiuHi fa- 

tiam juris efle aiferunt divihi, typum ex hoc ciendi pro aliis, ita.utplebi Chriftianae tcque ac 

triplici ordine Veteris cccooomise exfculpunt, olim Iiraeliticae interdittum iit, ad peragendum 

cum antitypoNoviFocdcris neceflario conferen- iacrificium, altare. . Quos Miffe natales, conci- 

dum, qi-od vir fummus, iac. vsserivs, Ar- fe vitringa p. 69. copiofe autem, & data 

chiepifcopus Armachanus, in opufculo, de Epi• opera, Venerab. Thcologus, & nobis amiciffi- 

jcoporwn df Metropolitanorum origine , quod La- mus d. salom. d ε υ l ι ν g ι ν s in novitatc error. 

cine, cum aliis lucubrationibus - jun£him primum \ Pcntific. circa S. Eucharifliam , Obfervat,lV.& V. 

prodiit Londini, A. 1687, ex inftituto probare Obfervat. Miicellan. p. 290, 300. fqq. eil profe- 

iuiHnuit. Iftam vero fubordinationem , cum cutus, 

divinam eiTe negent, cetcri extra Angliam Theo- Jam, fi qua eft admittenda relatio typica, ad 

logi Reformati, typicam quoque relationem iilam Scripturae duftum ita habet. Eccleiia tota No- 

operofe explodunt. Vnde vsserivm κατ» 'vi Teft. templum refert : Chriftus Dominus rc- 

ττό^α refutat campeg. vitrisg α ad Syna- prsfcntatus eit per Sacerdotem Summum, quem 

gogam veterem prolegomen. cap. VI. p. 53. poit- Paulus Hebr. IV, 14. VIII, 1. IX, 11. non άξχΐΒξία. 

quam prxc. cap. V. p. 44. eviciffet , ritum & ex- modo, verum etiam μεγαν άξχιεξέα appellat; 

crcitium Chriftianae religionis , ex Synagoga Fideles vero omnes, per Sacerdotes gregarios, 

potius, quam ex λ&τϋξγία teinpli cile arqpffenf Apoc.I, 6. I Pet. II, 5. quibus competit offerre 

dunv, quai princeps , in prolegomenis iftis, viri iacnficia, ac fpiritualia. Rurfus, in quantum 

dcctiiiimi cft tractatio. folus Chriftus in Ν. T. jus habuit acccdendi ad 

Nec negari omnino poteft, ingcntem crro- Dcum per vi&imam, a fe praepararam , omnee 

rum lernam, ex typica ifthac collatione, olim promiicue Sacerdotes gregarii Chriilum refere- 

jam in Ecclefiam manafle, qnae corruptclis Poji- bant, tanquam άντ'πυπον iuum: viciifrm Fidcles 

tificiis latam aperuit pprtam. Primonim quippe repraefentati cenfentur per Ifraelitas, quibusnon 

feculorum fidelcs, pro iua quisqne conditione, licebat, nifi per Sacerdotcs, tcndere ad Deum. 

fymbola panis & vini ferebant ad facram men- Ita Chriftus noftcr Saccrdos in perpetuum, fer- 

iam , pojft bencdiclionem Presbyteri inter ipfos vare poteft τύς πξοσε'ξχ,ομένχς $Ί ocvtS τω &εω, 

diftribuenda ; reliquum autcm quod erat, dis- eos , epii per ipfum ad Deum accednnt, Hcbr. VII. 

tribucndum inter Presbytcros & Diaconos, 25. Q110 reipcftu ipfi quoque Pailores intcr 

cum ad eorum fuftentationem, tum pauperum. Chriftianos , aeque ac ceteri fideles confideran- 

Haec munerum ad meniam latio, iucceifu tcm- tur ut gregarii Ifraelitae. Denique omnes et- 

poris cccpit dici oblutio; quare menia, in qua iam fideles Novi Teft. dcfignari eile ccnfentur 

diiponcbantur τα δωξα, difta cft altare, Epifcopi pcr Pontificem Maximum, quando pcr iacrifi- 

autem & Presbytcri, qui iis bcnedicebant , Sa- cium Chrifti jus poteftatemque conlecuti funt, 

cerdotes audiebant, Diaconi vero, qui ea diftri- cum fiducia ingrediendi San£lum Sanftorum, & 

buebant Lcvita. Succcdentetemporeha?c $ώζα, absque ullo impcdimcnto , vi confummara: obe- 

five oblationes, quia a iidelibus in ufum Eccleiis dientia? ChriiU, recta accedcndi ad thronum 

Dco fiftcbantur , conliderata funt ut facrificia, gratis divinae. Quod Paulus Hcbr. X, 19. con- 

quae a Sacerdotibus offcrebantur Dep, in rcmif- firmat, fideles g%m παρρησία» «V ττ,ν vaolc\ των 

iionem pcccatorum. Vnde Papatus, transfub- αγίων, h τω α!>.ματι Ίηα-χ- Hoc rcipeclu Chri- 

itantiationc addita, coeflavit facrifidiiim Miffx: ftus confideratnr ut iacrificium pro pcccato, cu- 

cujus fundamentum eft, dari fub N. T. Sacerdo- ps virtute fanguihis ^3eles indefinehter, cum 

tcs proprie di£);os, eo rcipe&uaplebe diftinilos, libertate ^ .fidi 

/ .-.1 



66 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. V. 



velut olim Pontifex ingreflus eft in San£tum 
Sanftorum. Vix itaque alium deprehendes re- 
fpe£tum typicum, quo Sacerdotes & Levita? Ve- 
teris ccconomise, NoviFccderis referant Epiico- 
pos & Diaconos, quam in quantum utrique fa- 
cris operantur : txiplicemautemillam, quamAu- 
ftor in medium attulit, collationem typicam, 
fcecundam errorum Papiiticorum matrem, Scri- 
ptura omnino ignorat. 

Ad §. I. pag. 8, 

(2) Vrimogenito cedebotVontificatus^ Hoc 
eft, quod hottingervs junior, in Annotat. 
ad h. I. Auciorir, ordinarie quidem ufitatum 
fviiiTe admittit , fed non femper, nec lege aliqua. 
Probat 1) ex Pontificatu Eli , qui I Chron. VI, 
3 - 9. inter Eleaxaris pofteros non refertur , a 
ι ο s ε ρ η ο autem lib. V. Antiqu. cap. ult. Ithama- 
ris familise afferitur : 2) ex Magiftrorum fcito, 
qui in iucceifione Pontificali ΠΦΙΤ ]Ή jus hx- 
reditarium, ut apud Reges, obtinuiffe negant, 
unde ungendus iemper fuerit Pontifex, licer 
etfet SVU \T\D p blTti PD Pontifex, filiw Pon- 
tificis, contra vero apud abarbenelem Comm. 
in Lcg. fol. 207. col. 1. docent, pulcherrimum, 
ditiffimum , fortiffimum e medio fratriim fuo- 
rum eleitum, & huic provincice fuiffe admo- 
rum/ At enim vero, contra abarbenelem, 
lvndivs Antiqu. Judaic. Lib. 111. cap. XXI. 
p.4.91. fq. pro fucceffione primogenitorum pu- 
gnat, partim ex ferie Pontificum in tabernaculo 
& templo priore , re£fcTlinea, fecundum primo- 
geniturae ordinem fibi iuccedentium , partim ex 
teftimonio ι ο s ε ρ η ι lib. V. Antiqu. cap. I. con- 
trarium perhibentis. Prolixe y & iumma cum 
cura., in iilam controvei-fiam ΐι^ύίίνΪΓ magnus 
seldenvs lib. de Succeflione in. Pontificatum 
Hsbrtcorum, dignus qiii evolvatur. lvndio 
fane re£ragaturPontificatusEli,qui ex Ithamaris 
crat iamilia. Aafoni quippe, poft Nadab & Abihu, 
igne extinftos , fuperilites erant filii Elea7.ar & 
Irhamar. Ad illum jus fpe&abat Sacerdotii ma- 
gni, quod poft Aaronem ipfe, eodemque defun- 



£lo iucceflbr , filius primogenitus Pinehas , ad- 
miniilrabat. Quo autem cunque cafu contin- 
geret, in Eli 1 Sam. I. ad familiam Ithamaris 
Pontiflcalis dignitas fiiit translata. Hunc enira 
Ithamaridem fuilie , ex I Chron. XXIV, 6. liqui- 
do colligkur, ubi Achimelechus , ab eo genus 
ducens, adlthamarisprofapiam refertur. Quam 
ob caufam translatio iila iit fa£la, sei,denvs 
lib.I. cit. cap.2. ex Jvidasorum conje£lura expo- 
nit. Eoque jure familia ejus gaviia eft usque 
ad Salomonis aetatern , qui Abjathare , ex Itha- 
maris pofteris oriundo, de dignitate lacoque de- 
je£to , Eleazaris lineam , in Zadoko nepote re- 
ftituit: de ψλο selden. cap.IH.& IV. Ad 
componendum itaque diffidium iftud dixerim, 
ordinarie quidem primogenitum parenti in Pon- 
tificam fucceiiiffe, fed ita, ut, ubi primogenitus 
nievo aliquo laboraret , minusque effet idoneus, 
dignior ex fratribus ejus legeretur; i\bi vero 
fontiea de caufa , loco moveretur Pontifex , di- 
gnitatem iftam ab una linea Aaronis tranfuiTe 
adalteram, ne pafri iuperftiti films furrogai*e- 
tur- Atqtie lic iucceffio in alterutra obtinuit 
linea, usque ad Antiocbi Epiphanis tempora, 
quibus Haimonaei , qui ortu vulgares erant Sa- 
cerdotes, ex ordine Jojarib, Pontificatu poti- 
rentur, regnumque cum facerdotio conjunge- 
rent. Vnde triplex eis a Judseis aiperia fuit 
labes , quod extra lineam Pontificalem facerdo- 
tium magnum invaferint j quod fceptrum, tribui 
Judae dicatum, populo licet annuente, arripue- 
rint ; 8t quod iceprrum cum iacerdotio combi- 
narint. selden. cap. VI. £f X, 

Ad §. III. pag. 8- 

(3) Differunt in initiatione~\ Differentiam 
unftionis Sacerdoris Summi, & ceterorum gre- 
gariorum expofirurus Auilor, 

ci) videtur, ex mente l υ r α ν ι , un&ionem 
Sacerdotum vulgarium negare, cum folum fue- 
rint adfperfi; oequc ac biermannvs Mofes & 
Cbrifi. Lib. I. cap. V. p. 78, minores Sacerdotes 
unftos fuiffe negat, ibjium autem manibus fuis 

oleo 



DE PONTIFICIBVS -SVMMI5. 67 

olco facro, cum fanguine facrificiorum permiilo, miis, ubi de un£lioneRegum. 3. Tiguram, fire 

adfporfos largitur ex Lcv. VIII, 30. Vcrum, ut po- modum ; quem defcribit Moies Lcv. VIII, 12. ?.d 

iito uno, non itatim evertitur & tollitur alterum : qua: vcrba, urchi paucis totum actum comple- 

itautrumquc locumapudipfoshabebat, ut & ad- Gitur, ita commentatus : IV p5£V Γπ^ΠΓΌ 

i'pergeremurmanibus,&iniingcrenturfrontefua. "]VylO1 V2V ΌΉ JO pU "Ρ ΊΠΝΤ ΊΦΝΊ 

CerteExod. XXVIII, 41. Moies filios quoque Aa- }ΠΤ^ ΠΤΟ ΪΙΟϊϊΟ primo fundcbat fuper caput 

ronis ungercacinitiaridifertejubetur,utfacerdo- ejus (copiofe ) & pofiea ponebat (fcil. JOJtf ί)3*'\ΰ 

tesfintDomini: &nenudamintelligasadfperiio- guttam olei) inter fnpercilia oculorum ejus, eam- 

nem, Exod. XL, 13. coll. 15. prohibet. marckivs que (linendo) trabebat digito fuo binc inde. Fi- 

mox citandus §. 3. p. 15. ita definit , ut primos guram' atttem , quam oleo iacro in fronte for- 

quidcm Sacerdotes gregarios , Aaronis filios, mabat, Idem ad Exod. XXI X,y. ita defcribit: P]N 

un&os agnofcat, eorum autem iucceflbres nulla \"D \">ΏΏ ")" ΡΙΠ^Ο ctiam unclio ifla fiebat ad 

opus habuiire unfHone cenicat, quod nativitatis injtar litera χι Graecorum , ut paulo ante de- 

jurc iacerdotium ad ipfosdevolveretur, necpoft fcripferat. Et ad Exod. XXX, 26. regulam ponir 

fillos Aaronis ulli kgantur amplius un&i , ied gencralcm : h^O \T\ """D pOD Γ\"ΙΓΡΦΟΠ Sd 

omncs pcr unftioncm iflam primara fancKficati 1TJ pDD \7N3 Ώ^ΖπΌ omnes uncliones (peragc-^ 

cenfcantur , per Exod. XL, 15. In qua fententia bantur) ad modum χι, exceptis unciionibus Regum, 

dcmonftranda , λβακβενει fupra citatus ad qua (fiebant) ad inflar coron&, In medio enim, 

cap. XXX. Exodi toto cap. VII. verfatur. Et in. quioculos, five palpebras interjacet loco, ungens 

ca nos quoque acquicfcimus. Prjeterea vero digito adiperiam olei guttam ab una parte du- 

utriusquc imctionis diffei-entiam in affufi olei cebat ad alteram, ut Andreanae, feu decuflatce 

copia ponimus, ita ut largius oleo iacro perfun- crucis figura, κ vel χ Grxcorum referens, pro- 

deretur Pontirex , reliquis autcm Sacerdotibus diret. Vide quae fufius de ifta figura, five τ5 κ, 

illud iolum allincretur, cum per Pf. CXXXIII,2. iive ts χ, Greecorum, dtfputat seldenvs e, L 

tum vcl maximc propter Pil XLV, 8• pf'# con - f• 2 4 2 -^f• & nos quoque acl Cap. prceced. mo- 

jortibus tuis anxit' te Deur. Quod etfi fenfu nuimus: quibus jungatur marckivs §,%.p.2i. 

myitico de Mciiia di£him , ritum tanien uaftio- & b. georg. eliel ε d 7. λ r d v s in Annot. 

nis Pontificalis pro fundafnento habet & fup- ad cap. II. tratt. Talmud: Avoda Sara p. 230. fq. 

ponit. Et de Pontificis quidem uncUone lau- ubi.unftionem Summi Sacerdotis crucis ChriiU 

datiis seldenvs Itb. If. de fuccejf. in Ponti/. typum exhibuiire, ferio contendit. Eandem 

cap. IX. ex initituto egit : & poft eum mar- vcro unftionis Pontificalis figurara cum ftoma- 

ckivs Excrcit. Tcxtual. IV. p. 14. fqq. Nos pau- cho exploiit ioh. philip. heinivs dijfertat. 

cis notamus S. Tcmpiu; poftqiiam veiKbus fa- facr.Lib.II.cap. 3• §.3, 4. p.16%. fqq. . Iftis enim 

cris eilet amiitus : ut ΰςεξον πξότεξον committat nugis immorari, opera? pretium non eil. Id 

Auftor, vcftitum §. 5. poirponens, cum tamen tamen monendum, adeo parce effufum iupcr 

unclus non fuerit , nifi iacris vcftibus indutus. caput Pontificis oleum non fuifle , lit tfadit 

Vidc Exod. XXIX, 5,6,7. Prccterea, cum ini- lvndivs Lib. 1. Antiqu. cap. 29. p. 159. ut fal- 

tiatio Pontincis fcptcm diebus integris durarcr, tcm duae guttiilx' e capillis deicendcrcnt in bar- 

Exod. XXIX, 29. toties quoque itcranda erat un- bam, •& cx Hcbraiorum mcnre, tanquam mar- 

ftio. Ita ramen , ut non mintis revera poft garitK , iiifpcnia? hxrercnt e barba , quia Pfalm. 

nnicam un£Honis,vicem Ppntifcx ficrct, & kgi- CXXXIII,2. tanta copia cfFuium memoratur, ut 

tima pcragerc facra poflct, quam ubi unica dun- largo fiuminc in barbam 8c vcftimcnta dcilula- 

taxat vice iacris vcftibus inducretur. D. Mate- rct. Vidc dcnuo marck. $.7. p.20. % Fffe- 

\riam, fivc olcum unclionis•, dc quo fupra dixi- £tum; quo fingularcm un£lis digniratcm parker 

/ 2 con- 



68 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. V. 



couciliabat ac fan£titatem. Hinc Lev. XXI, ίο. 
tam graviter ab unftionis axiomate defcribitur 
Pontifex : Sv ρ^Γ ΊϋΝ VTINO bMlft .pDH 
ίιΊΠΦΟΠ ]O^V "lUJNl Sacerdos magnm ex fratri- 
bus juii, in cujmcaput oleum unEiionis effufum efl, 
& v.i2. vhV VT)hs TTHuO \OV Ίϊ3"Ώ quiaco- 
rona olei unHionis Dei ejus fuper eo. Quando 
itaque Exod. XXIX, 29. de iucceilTone filiorum 
in Pontificatum praecipimr, diferte obfervat 
iarchi, verbum DHD nntUD / ad ungendum 
in illis jfcil. veilibus iacris, effe exponendum 
DP3 Ί'ΉΓϊΠ'ΐ ad extollendum eos in illis, Wiu 

cnrrupS οτιγο ~p ϊόώ rmu; pwb nn^D 

quia unBio interaum notat principatum , v. g. 
Num. XVIII , 8• tibi dedi illas in principatum : 
item : ^n^DD ivan Sn P£ CV, 15. ne tangite 
principes meos, Sed parum roboris ifta habet 
affertio. Quanta porro polleat virtute , ad dis- 
ponendum Hominem , ut Spiritus S. particeps 
reddatur , cxabarbenele ilipra vidimus , ubi 
de unftionis regiae forma & modo. Π. Dura- 
tionem. In ufu fuit Pontificum tin£Uo, quoad 
perduravit templum primum. In cujus deilru- 
£Kone , cum fimul periret oleum facrum , & in- 
ter quinque defidefata templi pofterioris nume- 
raretur, (quamquam alii in enumerandis iftis 
quinque rebus , loco olei facri n.3 , C^U majefiatem 
divinam ponant) nec poft primam compofitio- 
nem, confici denuo fiis eifet Exod. XXX, 33 : hinc 
Pontifex , qui iub templo, priore tam rQTiO 
ΠΠ^Χ-ΌΠ infignis unttione, quam CHJQ Π31Ί0 
veftibus facrii confpicuus erat, iub pofteriore, 
veftitu ialtem & iacrificio -initiabatur , non am- 
plius unftione. Quod auttoritate Magiftrorum 
latius coniirmat seldenvs p. 244. quocum 
conter, quae Aucbor noiler paulo poft §.j. hujus 
Cap. monet. Hinc quando b. wolfg. f r α n- 
x ι ν s in fchola facrificiorum difp. XI. thef. 35. fqq. 
quinque illa defiderata pofteriori adhuc templo 
aiferit, olci facri praefentiam §. 46. p. 302. fq. 
iupponit quidem, nullo autem documento evin- 
cit. \ Speratam Judceis rcftitutionem. Ita qui- 
dem abarbenel, poitquam tra&atione iaepius 
citata , de unclione , Comment. ad Exod. XXX. 



cap.XHI.f. 207. C0I.3, femel duntaxat hoc oleum 
in deferto , per manum Mofis compofitum affe- 
ruerat, fub finem addit: ΓΠΟΌ hflaS HTXh 

Mzvh TinnS sin iria ^τιρπ n^ny rvvan 
c=jy ?j:uu; niwo n«;y«;"nn«?Dn fO'vi? ims 
mVnn trjnOm doSoh ιπφο^ idi ρ*ινπ 

!ΟΠΠ D^D^ZD poflquam advcncrit Mefitas , Deus 
reflituturHS efl popnlo fuo oleum unclionis α Μοβ 
confecium, quod una cum arcafuit reconditwn, 
quo quidem oleo inungendi funt Keges ξ? ' Sacerdo- 
tes magni ejus atatis. 

Ad §. IV. pag. 9. 

(4) Denotata fuit imftio noflri Salvatoris] 
Ita quidem Au£tor (3) declarat myfterium , five 
antitypum un£lionis, praedictum Pf. XLV, 8• 
Jef.XI,2. LXI,I. & confirmatum in Novo Teft. 
Joh. III, 34. A&. X, 34. Vnde Chriftus quoque 
nWO Mejfiaf, & Dan.IX,25• ΎΧ3 TW)O Meffias 
Princeps, qui idem v. 24. Sanftns Santtorum, ό 
Χξκτος. ΥΜξΙα unclus Domini Luc. II, 26. Apoc. 
XI, 15. appellamr. Vbi N. caute diftinguas in- 
ter Salvatoris noftri aeternam ad officium me- 
diarorium deftinationem , & inter temporalem 
ejusdem unftionern. Prior verbo *]CJ indica- 
tur, quando Prov. VIII, 23. aeterna Patris iapien- 
tia inquit: iDDDJ cSiyO abxtcrno dejtinata fwn 
in Regem fcil. & gubernatorem mundi ; & P£ 
II, 5. ego TlDDJ inunxi, feu confiitui Regem meum. 
Hsec enim non proprie unftio , fed divina con- 
ftitutio ^eft , ordinatio & deftinatio Filii cum in 
Regem totius mundi , tum ad officium Mefliae ; 
fa&a ab aeterno. Pofterior autem , quae verbo 
TWO efFertur, in temporc demum faila, Chri- 
fto tantum juxra humanitatem competit. D. Ita 
definias, ut fit locupletiflmva divina donatio, in 
qua Chriftus , ut homo , ftatim a primo conce- 
ptionis & unionis perfonalis momento , a Deo 
Patre fuo , ex gratia , donis, increatis & infinitis 
efl: diratus, ut in noftram falutem officium fuum 
Propheticum, Sacerdotale &Regium valide pof- , 
fet expedire. Hinc non eft , 3. Ut unilionem 
ad annuin ejus trigefimum dcmum referas, 

Mattfau 



DE PONTIFICIBVS SVMMIS. 



6 9 



Matth. III, 16. quando Spiritus San&us fuper 
Chriftum baptizatum vilibiliter defcendit. Alia 
enim publica & folennis ad officium obeundum 
eft inauguratio, in baptifmo ejus fa&a : alia inr 
finitorum donorum communicatio, quae cum 
ipfa unione hypoftatica ccepit. Verum, qui fa- 
narn de un&ione Chrifti dc&rinam, ordine & 
luculenter expofkam cupit, adeat danhave- 
r ν μ Chrijtofoph. SeEl. I. Art. IV. §. 33. fqq. p. 85. 
fqq. FEVERBoRNivM Syntagm. II. Differt. III. 
in A&. X, 38. & Fafcic. III. Difp. V. §'. i^.fqq. 
schroedervm Tbron. Regal.p. 199. fqq. d ο r- 
s c η Ε ν Μ Pentadec. DiJJert. II. §.j. fqq. p> Jlfqq. 
Inde rede judicari poterit, de tribus unftionis 
Chrifti gradibus, ita ut primus in ejus incarna- 
tiojie, medius in baptifmo, tertius in fefllone ad 
dextram Patris figatur , quos frid. adolph. 
l α μ ρ ι ν s ftatuit de Spiritu Sancto Difp. V. cap. 
VIII. §. i^.fq. Ceterum velut oleum facrum 
ex capite Aaronis defluebat in barbam , vefti- 
menta, & membra ejus Plal. CXXXIII, 2. ita pa- 
riter a Chriflo capite, dona ifta Spirims, ceu 
oleum alacritatis, non quidem immenle, fed 
κατ/χ το μετξον της $ωξεάς τ 5 Χξίς-χ Eph. IV, J. 
deftillat proxime in Apoftolos Ador. II. hinc & 
in reliqua corporis ejus myftici membra; unde 
quoque fideles SpiritumSanftum habentes Rom. 
VIII, 9, 11. qui ha&enus Difcipuli appellati fue- 
rant, Antiochiac primum Χξίςιανο), participcs un- 
Bionis Chrifli, dici cceperunt Ador. XI, 26. 
Fa&um hoc ab evodio, Epifcopo Antiocheno, 
exioHANNis antiocheni Chronologicis 
ineditis, tradit selden vs, apud α ντον. wa- 
laevm ad h. I. Acl. ubi de Chriftianorum no- 
mine plura. Verum de origine, dignitate, & 
ufu nominis Chriftiani, in hunc ipfum Aftor. Io- 
cum, peculiari difputacione, copiofiflime com- 
mentatus eft 10 h. franc. bvddevs Mifcel- 
lan. Sacr, Part. I. p. 280. fqq. 

Ad §. IV. pag. 9. 

{s a) Mofes Sacfrdos] Dudum fuit difce- 
ptatum, utrum Mofes facerdotio, quin immo 



Pontiiicatu Summo, fuerit funftus? Poncificii 
όμο&νμα^ον affirmant, fed non uno omnes mo- 
do, ut regimen politicum Pontifici fuo hinc 
aiTerere queanc. seldenvs de SuccejJ". in Pon- 
tific. lib, I. cap. I. & de Synedr. lib. I. cap. XVI. 
p. 353. & lib. II. cap. II. p. 43. edit. Belgica: A. 
1679. & Sacerdotern fuifle palam fatetur, & Ά^- 
χιεξέα., five Summum facrorum AntiiHtem, non 
tamen ejusdem omnino cum Aarone generis, 
quia officia Aaronis iacra ηυη magis licueric 
obire Mofi, quam Mofis Aaroni. Provocac 
autem ad calculum Chriftianorum Patrum, v. g. 
gregorii nazianz; cui Ordt. VI. ad Gre- 
gor. Nj/Jfm. Mofes Ιεξεύς Ίεξέων 3 Sacerdos Sa- 
cerdotum, seque ac e Judaeis, aben esrae ad 
Pfal. XCIX, 6. ο\3ΓΟΡΙ \TID falutatur. Sum- 
mum Pontificem cxtraordinarium fuiffe, bel- 
larminvs probare contendit lib. l.Contr. /.ζη. 
Immo Concilium Hifpalenfe II. c. 7. ablblute 
Summum Sacerdotem eum vocat, eo quod alta- 
re erexeric, cum Presbyteris modernis fimiles 
fuerint filii Aaronis ; ut eft apud labbevm 
T. V. Concilior.f. 1666. Idem urgebanc Jefuitac 
in Colloquio Ratisbonenfi, Molen fuifie S. P. 
quibus impoflibilitas ejus rei, quinque jolidis 
argumentis demonftrata fuit a Noiiris, qua: bre- 
viter rvngivs διαγξαφη iftius Colloquii E. 3. 
recenfet. Denique didacvs del castil- 
lo et artiga, ftatim in fronreCommentarii 
de Ornatu & Vefiitu Aaronis qu#fl. I. p. 5. Mo- 
fen & Aaronem fummo fimul fundos fuiiTe fa- 
cerdocio contendit. Prxcipuus , quo nituntur, 
Achilles ipfis eft Pfal. XCIX, 6. Mofes & Aa- 
ron VJHDD in Sacerdotibus ejus : quem locum 
seldenvs etiam urget. Sed facilis ad eum 
eil• refponfio : vel quam calovivs Bibl. llluflr. 
ad h. I. eumque fecutus avg. pJ»eiffervs 
Dub. Vexat. Cent. III. Loc. 77. p. 611. fuppedicac, 
uti altera periphrafis yQW NSp3 ad folum Sa- 
muelem fpe&at, cui additur, ita hanc de Sacer- 
dotibus, ad folum pertinere Aaronem, cui ad- 
je&a eil: w/quam dorschevs Difp. de Agno 
Pafcbali §. XI. fub calcem Myfaria Μΐβα ρ. 361. 
regerit : Mofen & Aaronem debere exaltare 
/ 3 Domi- 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. V. 



Domiimin , inter Sacerdotes ejus., inde tamen 
non fequi, Mofen efie xque Summum Sacerdo- 
tem ac Aaronem : vel, qux pronior nobis, mi- 

v husque obnoxia exceptionibus videtur, ut JDD 
quemvis regiminis adminiilrum nocec, quo fen- 
fu Davidis ii!ii, qui iacerdotio prxeife plane nou. 
poteranr, Ε*3Π3 appellantur 2. Sam. VIII, 18. 

" h. e. uc fcke explicatur 1 Chron. XVIII, 17. qui 

"jSon Th. &d manus Rcgis efTent. Dextre & 

luculenter exponit seb. schmidivs ad c. I. 

Sam. p. 393. fuijfe fecundos α Rege, per quos Rex 

peregerh ta, qua alias proprie ad Regem pertine- 

bant. Id videtur nonfuiffe commiffnm, . ηψ regni 

kwedibns, filiis, aut intimis amicis, quibus fumma 

fidss, ne dignitate tanta moti, cbntrn Regcmfur• 

' gerent : quibuscum confer, quce qutefl XI. ρ . 426. 

Jqq. in h. 1. proiixe difputat. Vterque igicur, 

tam Mofes , quam Aaron, diviiii in populo 

Ifraelitico regiiriinis prxcipuus erat adminifter, 

alter ia negotiis civilibus & forenfibus, alter in 

rcligiofis &: facris. Addit del c α s τ 1 l l ο ar- 

guni-entum aliud: quia Levit. VIII. dicitur, Moy• 

jhn cxecntioni mandajfe, qua -ci Jbens jujfcrat Exo- 

di XXVIII. £f XXIX. circa omatum ο confecra- 

tionem Aaro?iix, & filiorum ejus-ad minijtcrium 

facerdotak. Ergo fuit fummus Saccrdos. Nam 

eonjecrare Aaronem, & filios ejus in Sacerdotes, 

non poffet absque infulis facerdotalibus. Forte 

proeederet hxc illatio, fi ritu Pontificio & ex 

itatutis juris Pontificii, Aaronis & filiorum per- 

a&a fuifiet inauguratio; quam vero, cum ex 

prxcepto divino, & ad nutum, voluntatemque 

heri iiii Mofes inftituit, id egit per omnia, quod 

rcsifninis divini adminiilrum decebat. Etfi hic 

quoquc acum^n Hifpanicum hebcfcit, cum pa- 

ri jure colligerc licerct, Cardinaks illos, qui 

Pontiftcis reccns eleeti perficiunt inauguratio- 

nem , omnes effe Pontiikes Surnmos, cum abs- 

que hac dignitate peragere illani non pof- 

fmt. Vtmirari omnino fubeac, quo pafto 

vii* dodiflimusy seldenvs lib. I. de Syne- 

drio fit. loc. eidem infiitere potuerit mo- 

mento. 



Ad §. V. pag. 9. 

(5 &) Quoad vefles^ Alterum difcrepantiai 
inter Sunimum & gregarios Sacerdotes momen- 
tum, Audor ponic" in urrorumque vtfiitu. Ue 
quo, pro ratione inftituti, egerunt leydekker. 
de Republ. Hcbr. lib. X. cap. I. p. 580. -fyq. ι ο u„ 
savbertvs de Saccrdotibut & Sacris Hehraor. 
ferfonis P. ILcap. VI. conrad. ι κ ε ν ι ν s Αη- 
tiquitat. Hebraic.^P. Ι. cap. Χ. ^i^.fqq. adr. 
relandvs Antiquit. Vet. Hebn P. II. cap. I. 
§. Srii. 10 h. lvndivs Jiidifch. Heiligthum. 
Lib. III. cap. III. IV. fqq. seldenvs Ub.ll. de 
SuccejJ. in Pontific. cap. VII. b. parruus meus 
bened. dav. cARPzovivs peculiari difpu- 
tatione de. Vontificum Hehraorum vcfiitu facro, 
fub prasfidio ioh. frischmvthi, Jens Απ. 
1669. publice propofita, & pofthxc fratris ejus- 
dem d. 10 h. eened. carpzovh Difputa- 
tionibtti Academicis ad calcem fubnexa p. i<5j8. 
fqq. iOH. hieron. sopranes Bigrcff. I. ejus- 
dem Davidi fubjundfca, qux efl: de re vejliarii 
Judxor. cap. III. p. 432. fqq. didacvs del 
CASTILLO ΕΤ artiga^ Ornatu ζ? Veftibiif 
Aaronis , Commentiirio literali ζ? moroH in cap. 
XXVIIL Exodiy Antwerpix fol. i68r. Copio- 
fiifime autcm oninium, & jufto ac pererudito 
Commentario , hoc argumentum excufiit» ioh. 
bravnivs de. Vafiitu Sacerdotum Hebrxorum, 
qui unus inilar omnium elt. Vt raceam rive- 

TV-.M, WILLETVM, AINSWORTHVM, Μ A- 

rivm, aliosque ia Commencariis in Exo- 
dum. 

Sedes argumenti eft Exod. XXVIII. XXXIX. 
& Levit. XVI. unde Judxi colligunr, veftes Sa- 
cerdoti magno vel ordinarias fuiile, quibus coto 
anno in minifterio facro urebatur, vcl extraor- 
dinarias, quibus femel in atino, die Expiacionis # 
induebatur, ]oh "Ί^Π veftes cendidas didas. Ica 
diierte Mifchna , Cod. Joma cap. VII. Mifchn. >. 

laiiTnm /whj \ — uotiq tpcvo bm \ιό 
/iojdni na:sin qicodci wlrcu /nM">S3 

Saardos Magtutt in ofto vsflibus mimfierio fungi* 

titr. 



DE PONTIFICIBVS SVMMIS. 



7* 



tur, gregarins in qitatuor. In tunica, & femora- 
libuf, & tiara, & baltbeo. Sacerdos Magnus his 
addidit pettoralc, & Ephod, & palliwn, & lami- 
nam. De fingulis ea delibabimus, quae vel in 
controverfiam vocantur, vel perperam ab aliis 
iunt tradita, vel ufum prae ceteris habenc: reli- 
qua ex bravnio petantur. 

Ad §. V. pag. 9. 

(6)1. Femoralia linea ] Ί2 ΊΌ&Ό & 
ID^DJDD feminalia linea di&a, a lumbis usque 
ad genua, Exod. XXVIII, 42. alias quoqueEzech. 
XLIV, 1%. DMW2 iDJDD appgllata. Ex lino 
praftantiifimo erant ΊΠ3110Π p, juxta iose- 
fhvm εκ βυ<τ&8, ex Eyffo, at retorta fex filo- 
rum, unde fatis erant valida ad arcendum cum 
frigus, tum pudendorum confpe&um. Prccter- 
ea ita evant contexta, ut nullam oranino habe- 
rent apercuram antrorfum ac retrorfum, ita qui- 
dem, ut nec urmam emittere, nec alvum exo- 
nerare poflent Sacerdotes, nifi femoralibus prius 
exutis, ne inquinarentur. Vnde nomen Q^OJDQ 
fluxit, a DJDJ infcendcre , ingredi, qnia vcftiri 
nequibant, nifi eas quis infcenderec; quam vo- 
cis vim non aflecutus sopranes cit.loc. p. 43$• 
cum hieronvmo iion parum hallucinatur. 
Qunnquam clericvs etiam in Exod. XXVIII, 
42. a colligendi notione, dida putat, quod circa 
corpus colligerentur femoralia, non laxe, ut tunica, 
difjluercnt. De forma non omnibus perinde 
conftat. ι ο s ε ρ η ν s Antiqu. Jud. lib. III. cap. VII. 
cin&orium fuiiTe tradit, circa pudenda confu- 
tum, quod icinditur fupra dimidiam pairem, & 
definens usque ad lumbos, circa eos llringitur. 
Sic non multum a braccis noftris differebant. 
Talem autem forniam hujus tegumenti, licet 1 o- 
sephi aetate, Sacerdotibus haud gravatim lar- 
giatur clericvs, Mofis tamen temporibus in 
ufu fuifle negar. Quia enim Mofes Exod. 
XX, 26. diferte vetar, ne fiant altaribus gradus, 
neSacerdotum retegatur nuditas, in braccis a 1 o- 
sepho defcriptisnullumfuiflepericulumcenfet, 
ne verenda nudarentur , quantievis alcitudinis 



flnt gradus, ad quos nfcenderinu, aliis fufpicien- 
tibus. Ipfe ergo D">DJDD credit fuiiTe fafciam, 
qux corpori circumponeretur, uc velaret qui- 
dem pudenda, ex eodem plano intuentibus, fed 
non ex inferiori folo fufpicientibus. Acfane, 
cum ad femora tantum extenderentur, & infra 
efient aperta, facile nudari potuiife exiftimat 
Sacerdotes, in alto fuggeitu iacra facientes. Pa- 
riter in conciliando Exod. XX, 26. fe hft tor- 
quet sopranes , cum abvlense refpon- 
dens, ipfam crurum & genuum nuditatem con- 
fpeftui aliorum, infra confiftentium , exponere 
prohiberi. At ΠΉν HU3 caro nuditatis , in 
Scriptura verenda notat, non genua vel crura. 
Pra:terea, hasc caro nuditatis non tam contra 
fcandalum infra confiftentium & fufpicientium 
hominum, quam contra retedionem coram al- 
tari, prohibitis gradibus munitur, cum verba le- 
gis ita habeant; vSy yWP nSjn W? Ί«7Μ 
ne reveleinr nuditas tua fuper eo, nernpe alcari : 
ut reverentix loci farniii confulatur. Fafciae 
etiam, qualem clericvs fomniat, Moils ob- 
ftat defcriptio, juxta quam braccac Sacerdotum 
Ό^Ύ Ίΐίΐ D^jnOO α lumbis ad genua pertin- 
gere debebant. DOT certe hic ad genua ex- 
tendi neceiTe eft, quia a lumbis ad femora fu- 
prema protradae, non tegent fatis nuditatem car- 
nis. Pertingebant itaque ad femora usque ima, 
& circa genua definebant. Ad dubium vero, 
ex Exod. XX. motum, cum chrjstoph. 
cartwrigtho iti Eleclis Targumico - Rabbin. 
ad h. I. refpondemus, legem illam ad majorem 
& cautelam injungendam fpedafTe, & facris con- 
ciliandam reverentiam,ut licet femoralibus ac- 
cin&i Sacerdotes, nihil turpe fpedandum exhi- 
bere poflent, ab omni tamen geftu & grefiu ejus- 
modi fibi temperarent, qui turpis ipeilaculi 
prxbere poflet iufpicionem. Cumprimis au- 
tem hic notandum, quod probe inculcant ri- 
vetvs ad h. I. Exod. Tom. II. Opp. p. 1457• a . 
ν 1 τ r ι ν g α Obfervat. Tom. I. p. 444. s ρ ε n- 
cervs de Legibus Hcbraor. p. 277. legem illam 
de altari holocaufti, absque gradibus extiuendo, 
non ad ftatum ac ordinarium in ianduario al- 

tare 



72 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Κ Ι. C Α Ρ. V. 



tare efle referendam, fed de iis intelligendam 
aris, quae certis iingularibusque in cafibus & cir- 
cumftantiis, extra ordinem & pro re nata iufci- 
tabantur a privatis, quasque iam^lichvs βω• 
μχς αυτοσχέδιας , altaria tumultudria appellat: 
qualia iunt Mofis Exod. XXIV, 4. Jofuce cap. 
VIII, 30, $ϊ. Samuelis 1 Satn. VII, r\ Eliae in 
monte Carmel χ Reg. XVIII, 31. &c. Ordina- 
rium fmim illud, & materia difcrepabat a lege, 
& gradum habebat peraltum. Quomodocun- 
que ergo femoralia Sacerdotum fe habuerint iii 
fan&uario, id ad legem illam non facit, quas pla- 
ne άπξοσ$κ>νΰ<τως huc affertur. Vfus denique 
femoralium a Mofe diferte additur, "WDTnCO 1 "? 
T\T\V &d tegendam carncm nuditatis , idque 1) 
quia facra pie & cafte fieri debeant, ne forte ea* 
quae velanda iunt, aliquo cafu coram populo dc- 
tegerentur, cum Sacerdotibus fatpiilime incur- 
vandum fuerit in madhndis & offerendis vi&i- 
-mis: 2) quia apud populos quosdam idolola- 
tras mos erat> ut nudo corpore Diis facra fie- 
rent, & cum nefanda quidem turpitudine, qua- 
lis praefertTm fuit cultus Pehoris. Juilit itaque 
Deus, ut feminalibus tegerentur Sacerdotes> ne 
veri Dei facra paria viderentur facris Pehoris, 
aliorumque Deorum ilercoreorum ; quam ra- 
tionem reddit maimonid. in More Nevoch. 
lib. III. cap. 49. 

Ad §. V. pag. 9. 

■ (7) II. Toga ocellata] ipwn ΜΓΟ toga 
byflina & ocellata, quae obtegebat feminalia linea 
Exod. XXVIII, 4, 39. Tunica erat infutilis, vel 
toga, a capite ad pedes pertingens, undique 
claula, & ucrinque manicata, ica quidem, ut fu- 
perne foramen capiti tranfitum prasberet, circa 
collum autem conftringeretur fibula, & fuperio- 
ri corporis parti ardius adhxreret, maxime cin- 
gulo corpori adllri&a , inferius autem laxior li- 
berumSacerdotibus pracberet greilum. Tunica 
YDUJPl tcffellata ver£ 4. vocatur, a yatu jrii Pih. 
inchifit, intexuit, unde Π5£3ΦΟ ocelktio, textura, 
ubi intertexitur aliquid, & \2WT\ occllatio. Tu- 



nica ergo tefTele fuit, non quse figuras oculorutn 
haberec intextas, ut pagnino vifum, vata- 
blo, &ARIAE montano, multo minus auro 
intextas, quod utrumque refutac bravnivs 
p. 469. fed qua; fundas haberet incextas, aut fof- 
fulas angulares, ad majorem ornacum, qualera 
vir doOus sere expreiTam- ob oculcs ponic. 
Commode lvndivs in vernacula exponit ge• 
toiirjfelt, qaanquam etiam addat, voller Augen. 
Male rurfus sopranes tnnicam firiSiam ver- 
tic, & cum hieronymo ita dici cenfet, quia 
adk&ret corpori , & tam arffa efi, & firioiis ma- 
nicis, at nulla omnino in veflefitruga: quod in- 
figni fuiifec impedimento minifteriis in templo 
obeundis, quae impedmmKgreilum & habitum 
refpuebant. Erat autem ex byiTo contexta, & 
2ΠΪΝ DUiVD opus textoHs, fed filis fex contor- 
tis fatis robufta, cui proxime, absqueintermedio 
indufio cucumje&a. Talem fuilTe tunicamChri- 
ili αρραφον inconrutilem, totamque contextam, 
Joh. XIX, 23. laudatus BR-AVNivsp. 471.^. 
non dubitat, nifi materia alia fuerit: magis enim 
credibile eft, laneam fuifie, cum Sacerdotum tu- 
nicx lineae fuerint. Sed de illa ChriiH tunica 
vide casavbonvm Exerc. XVI. ScB. 84• c Ba- 
ron. acque poit eum, bynaevm de Morte J, 
C. lib. III. cap. VI. §. iZ.fqq. 

Ad §. V. pag. 9. 

(8) III. Baltheus acu piflus] D.32N eingu• 
lum, balteus, quo ligantur veites circa corpus, ne 
diffluant. Contextus erat ex lino & lana diver- 
farum colorum, ex hyacintho quippe, purpura, 
& coccino. Etfi vero lege cautum erat Levic. 
XIX, 10. ne quis ~veftes ex duplici materia, lana 
& lino mixtasgeftaret; iosephvs tamen obier- 
vat, divina conilitutione hunc Sacerdotum bal- 
teum a lege illa Iiaberi exemptum. leydek- 
kervs vero iftam lanx linique niixwiram, cum 
Ephodo Sacerdotis Magni , tum cingulo dene- 
gat, & Exod. XXXIX, $. non tam ad materix, 
quam ad coloris diveifitatem refpici cenfet, cum 
xque linum ac lana variis cingi potueric colori- 

bus. 



DE PONTIFICIBVS SVMMIS. 



73 



bus. Sacerdutes enini obfervatae legis exem- 
jjium ede debuerunt, ut par non ellec, eorum 
cingulum legi adverfari. Quibus appofite di- 
&is, vellem teftimonio jfitie digno & gravi au- 
ftoritatem coneiliaflet, cum in priorem ienten- 
tiam pedibus eant cum Judaei, tum veteres Chri- 
ftiani. Ceterum Pontifex Sumnius die X menfis 
Tiiii, utia cum ceteris, qux aurece dicebantur, 
v.eftibus, hunc quoque balceum acu pi&um de- 
ponebat, & cum lineo, ex iiibnliifima & albifli- 
ma byffo confedo, cojnmutabat. Quiu & He- 
braei non male duo dant cingula Sacerdoti Ma- 
gno, alterum, quod veftes, quas habuerit com- 
muncs cum aliis Sacerdoribus, -cinxerit, alterum 
quod ftola: Pontificali inferviret, maxirne ad or- 
natum. Delongitudirre, quas ad XXXII ulnas 
extendicur a llabbiuis, & lacitudine, vide.nR av- 
NivMp. 480. qui etiam .obfefvat, exrreraa cin- 
guli pendula, qux togae longitudiueEn xquarent, 
Sacerdotes cum faeris operarentur, fuper ίϊηΐ- 
ilrum humemra in cergum repoluifie, ne impe- 
dimento efienr, vel fordibus auc fanguine <:on- 
ipergercntur ; afl: extra minifterium, etiam in 
templo, cum reliquas retinerent veiles, depo- 
fuifle. Locus cin&urae erat circa pe£lus, 10- 
sepho tefte, xque ut Chriftus Apoc. I, 13. 
XV, 6. Johanni vifus defcribitur, balteo circa 
pedus cin&us. Qux autern baltei apud Roma- 
nos, cingendique ratio iiierit, octav. ferra- 
r ivs lib. I. de re vefliar. cap. 39. p. i\6.fq, 127. 
tradic. Huc enim ifta ncm fpeohnt. 

Ad §. V. pag. 9. 

( 9 ) IV. Tunica tota byacinthiim ] *~τν 
ieu plenius Ί12ΝΠ t TiJO tunica interior fub 
Ephodo, five pallium, quod ratione inferioris 
tunicae ocellata:, ab aliis, veilis exterior appella- 
tur. I — 51J/D proprie palliwn fonat : aft cum 
Judafi duas geftare folerent tunicas, interiorem, 
quae DJirO dicebatur, &exteriorem, quae hWD, 
ex more iito explicandum bic loci vocabulum 
ventt, ut non tampallium, quam exteriorem no- 
tct tunicam, qua: per texturam undique claufa, 



& αρραφος pariter fuic, nifi quod, & circa coi- 

lum foramine gauderet, ad transmittendum ca- 

put, & duo foramina haberec in latcribus, ad 

emittenda brachia & manus, cum iion eilet ma- 

nicata. De longitudine rurfus controveriia eft- 

Paflim enim hanc breviorem cenfent tunica li- 

nea interiore, & paullo ultra genua deraiifam, ur 

habet bravnivs p. 559. Id viciifim uegat 

levdekkervs p. 584. & quia a iosepho 

ποδηξϊΐς, talaris dicitur, ad talos usque defluen- 

tem gredit, & majmonjdis uudoritate confir- 

mat, qui dc dpparatu Templi cap. IX. §. 3. α coll» 

.ntDoSo ~[V usque ad infimas partes Sacerdotis 

percigifle tradit. Clarius adhuc teftimoniura 

ρ η ι l onjs eil, qui exferte Hb. III. de Vita Mo- 

fis, 6 χιτων άπο ς-εξναιν άχξ) ποόων , πεξ) όλον το 

■σωμ,α κεχυτ^ tuniea α pectore us.que ad pedes, 

per tQtv.m corpus diffunditur* Atque ira liueam 

.ac interiorem veftem tegebat, feeus ac pingi 

jconfuevit. Vrget quoque leydekkervs fo- 

•nuni campaiiularum., qui impeditus & obiufus 

fuifler, fi JongiQri iivcubuifrent induraento. Cui 

nos <:alcu!um adjicimus. Colore autem fuit 

hyaciuthino, nbl -Π b^D, ex lana, hyacinthiao 

colore ϋΐη^, non intevmifto vel auro, vel colo 

xe alio, Inlignem aucem ornatum capiebat ex 

infima ora five rimbria, qux appenfa habebat ma- 

logranaca & cintinnabula, illaquidem ex lana hya- 

cinchina, purpur.ea & coccinea, ejusdemque pla- 

ne materiac <Sc coloris, ac bakeus, hcec vero au- 

xea, ex -auro lblido, uc clarum ederent fonum, 

Exod. XXVIII, 35. fq. eaque, cenfente brav- 

nio p. tfo.fq. non rotunda, Jiolarum ad inftar, 

fed oblonga & deorfum aperta, malleolurn ha- 

bentia intiorfum, ut jcymbaia referrent. Quan- 

quam cymba'lurum, apud veteres, aliam longe 

ftruduram & rationem perhibeat Commentariui 

Ae Cymbalii, haud ita pridem editus, & Vorniitis 

Sacris ad calcem fubjunilus , in cujus qap. XXIX. 

p. 359. de cymbalis Hebraeorum, D^SuHli dictis 

ζ Sam. VI, 5. Pfal.CL, 5. erudite agitur: at Pon- 

tificis tintinnabula Q^JICVa ialutantur, & nomi- 

nis diverfitateinftruiT.eiui quoquc innaunt dilpa- 

ritacem. Lapfum hic notanms intRoxvn, 



74 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. V. 



qui in Ερ. ad Fabidam : idcirco, inquit, tintinna- 
buhi vejli appofita funt, ut cunt ingredhur Ponti- 
fex in SanHa Sanoiorum, totus vocalis incedat, 
ftatim moriturw, β hoc non fecerit. Sacerdos 
enim Magnus annuatim folo expiationis die, nec 
niii folis lineis veftibus indutus, Sanfta San&o- 
rum ingrediebatur, ubi nullus tintinnabulorum 
ftrepitus audiebatur. Ingi*eflurn itaque in San- 
ftuarium, cum ingreflu in San&um San&orum, 
h"ieronymvs perperam confudit. Quando 
demumAudoj numerum tintinnabulorum IaXXII 
deftnit, Magiftrorum potius, quarn Scripturae, 
quaehicakum filet, au&oritate nititur: illis enim 
folenne eit, Senatorum Synedrii M. nuraerum 
undecunque confirmare. Mavult ergo ley- 

BEKKERVS, IVSTINO MARTVRl & EPIPHA- 

nio fidem habere, qui in duodenario acquie- 
fcunt* 

Ad §. V. pag. 9. 

(10) V. Ephod, amicHlum] Ί13Ν fuic vefti- 

mentum breve, memoratis tunicis luperinje- 

"ttum, corcftans duabus plagulis, quae in utroque 

humero fibulis aureis gemmatis nexa?, hinc ad 

dimidias nates propendebant, quarumque altera, 

pofterior tergum, altera, anterior, peftus &ven- 

trem tegebat, anteriori plagula habente duo hu- 

meralia attexta, & in utroque humero lapidem 

Sardonychen, aureis fundis infitum, quibus in- 

fculpta erant XII nomina tribuum Ifrafelis, qui- 

busque appendebarar peftorale judicii, & infra 

axulas attexta duo lora, quibus corpori, tan- 

quam cinguio, plagulae adftringerentur ; cum 

duobus tandem annulis aureis, pauhzlum fupra 

iftud cingiilum Ephodi, quibus pedorale Epho- 

do mferius annefterecur. robert. shering- 

ham Notis ad Cod. Joma p. 176. cum Sago com- 

parat railitari, eosque refellit, qui ώμ,οφόςιον, 

quod Gracis olim Patriarchrs in ufu fuerit, for- 

nia huic refpondifle credunt, cum ώμοφόξίον ve- 

ftis eiTec oblonga, & ad terram usque demifla», 

haec brevis-& qjiafi dimidiata. Quando autcm 

lEyDEKKERYSjp, ^84. a, Ephod definit, ve» 



ftem nonlongam, fed quafi dimidiatum pallium, 

quod peSiorali fuphrinduebatur, autinfignem com- 

mittit errorem, aut ambigue & obfcure mentem 

fuam exponit. Si enim hoc vult, fupra pedo- 

rale indui folitum fuifle Ephod, Scriptura recla- 

mat, & Do&orum omnium confenfus, unde, fu- 

pra Ephod appenfum fuifle pe&orale, conftat. 

Nec ipfa aliter permittitEphodi ftru&ura. Sutn- 

me autem pretiofum hoc erat & nitidum vefti- 

menti genus, ex auro, byflb, hyacinthino, & coc- 

cineo iilo aflabre contextum, variasque fiorum 

referens figuras. Iftud prceterea Pontifici adeo 

fuit proprium, ut nemo alius mortalium tale ge- 

llaret. Fuic quidem Ephod, επωμϊς, reliquis 

quoque Sacerdotibus in ufu, 1 Sam. XIV., 3. & 

certo cafu ac loco, eriam a privatis adhibebatur, 

velut David, arcam foederis in fuam civitatem 

trausferens , & coram ea ialtans, lineo cindus 

Ephado memoratur, 2 Sam. VI, 14. xque ac 

Hanna, filio Samueli adhuc parvulo , cui facer- 

dotalis habitus nondum competebat, Ephod pa- 

rabac, in quo Domino miniftrabat in fantiuario 

inde a parvulis, 1 Sam. II, 18. multum tamen 

Ephod ejusmodi Iineum diftabat, ab Ephodo 

fanftitatis in Pontifice M. cui femper annexum 

erat pe&orale, juiTu legislatoris nunquam inde 

avellendum Exod. XXVIII, 28. Vnde quoque 

κατ εξοχήν & abfolute Ephod vocatur, quando 

1 Sam.XXIII,9. Abjatltari Sacerdoti David ait: 

affcr ad me Ephod &c. ubi iilud pr<ecife innuit, 

unde oracula innotefcebant divina. Hinc du- 

plex Ephodi genus in Sacris memorari, ex men- 

te quidem jpenceri, fed minime erronea, ob- 

fervat w 1 ts 1 vs Aegyptiac. Ub+ 1. cap. VIII. §." 8. 

p. 40. alterum Vulgare , quo intelligitur veftis 

ex lino folo confe&a, ordinaria Sacerdotibus, 

tantum, cum templi rniniileriis vacarent, indu- 

enda: akerum Pontificium, quod erat indumen- 

tum mukas artis & ingenii, auro, gemmis, & co- 

loribus dillindum ac variegarum, quod Ponri- 

fici uni, cum ficra celebrarec, geilare conceiTum 

fuerit. Hujusmoli autem Ephodis partes duae 

erairti- /kperbumerale, quod ab humeris ad zo- 

«arn usque percingebat, totum complcciens pe- 

£tus; 



D Ε PONTIFJCIBVS S V Μ Μ Ι S. 



7$ 



&us; &.pe£lorah y fam firmis ac religiofis vincu- 
lis fupci humerali conjunftum, ut non niil multo 
cura negotio ab invicem divelli potuerinc. Vn- 
de Ephodis nomine non femel in Sacro Codice 
& pedorale inteiligendum venire , ut ι Sam. 

xxx, ;?, 

Ad §. V. pag. 9. 

(11) VI. Peclorak judicii] uStfJDn |W & 
iimplicicer JtUfl, quod b. l-vthervs, a fita & 
iigura, das Brufifibildlein, appofite perquam ver- 
tic, plenius Belgae, em borfilap des Gericbtf: 
LXX. Interpret. Aoytov, & Sirac. XLV, 10. λο- 
ynov dicunt, a fermone interno, vel a ratione, 
Vulgatus rationale judicii , & Raichi TV 7 U bar- 
bare, quod ipfi erac Gallice, exponit raifonne- 
nicnt. Vnde JluH didum, non adeo liquet. Alii 
ab Arabico JvUfl, pulcbre, elegans fuit, quod eo 
nihil eflec pulchrius & elegantius; unde quo- 
que 3'\t;n n^UVO opus artificis appellatur, fum- 
mo quippe artificio elaboratum: mercero te- 
fte, alii a Π^?Π tacuit derivant, quod eodem Dei 
myiteria, & tacita voluntas prodita & manifefta- 
ta fuerit, vel quod Deus judicia fua & refponfa, 
non difertis verbis, fed alto fdentio, per pe&o- 
rale prodiderit: alii denique a Π*ί"Ι vidit, quod 
verbuni Propheticum eft, ob vifionem & revela- 
tionem eventuumfuturorum,aut rerum occulta- 
rum. Quod vero additur iOSiUD iive p*1J1 pe- 
florale judicii, ad judicium a Pontifice, median- 
te pc&orali fercndum fpe&at. Pontificis enim 
erat, in mulcis rebus, & de variis controverfiis 
jus dicere, uc ex Lev. X, ir. de difcrimine inter 
fan&um & profanum, nec non de inftruendis 
Ifraelitis de genuino legis fenfu, ex Devter. 
XXXIII, 10. c. XVII, 8, 9. XIX, 17. & alias, pa- 
te*. Ex pe&orali autem, Dei judicia & refpon- 
fa, in rebus arduis (iepromere iblebat Pontifex, 
ad interrogata. Erat hoc ornamentum pe&o- 
ris, ex fiiis lini fubtiliifimi, & quidem ter con- 
duplicatis, operePhrygionico, vario colore, coc- 
cineo, hyacinthino & purpureo, nec non auro ; 
quadratum fpithamae adxquans tam longitudi- 



ne, quam Iatitudine, cui infiti erant XII lapides 
pretiofi, figillorum fculptura infignes, quatuov 
ordinibus diiHnfti, contineutes nomina filiorura 
Ifrael , & quidem ΟΓΥΓίΊίΓΟ fecundupi genera- 
tiones eorum. De gemmis iftis cum adeo multa 
difputentur, quae non absque tsdio hic expone- 
rentur, qui cum cura congefta omnia & difcufla 
legere cupit, adeat bravnivm lib. II. cap. VIII- 

XIX. p. 6lJ. fqq. & ΜΔΤΤΗ. HILLERVM /» 

Syntagmatibus Hermeneutic. num. 1. Quibus 
omnino jungenda funt, quce magno cum erudi- 
tionis apparatu, copioie de iisdem annotavit do• 

difl'. EDVARD. EERNARDVS ad Jofepht lib. 

III. Antiquit. Judaic. cap. VII. §. 5. edit. Haver» 
kampi p. 144. fqq. Ibidem iqsephvs, circa 
medium pe&us, lacunam ftatuit ia Ephodo, cui 
infertum fuit pedorale. 1 s ε ρ η ι fbrte aucto- 
ritate indudus , idem tradit Anonymus An- 
glus in Hifl. Vnivcrf. mox citand. p. 445. Sed 
craditionis illius nullum apud Moleii veftigium 
apparet: qui |lL?n quatuor potius habuifie an- 
nulos aureos tradir, in quolibet fcilicet angulo 
unum, quorum fuperioribus duobus catenulas 
aurese infixse erant, quibus fundis aureis anne- 
fteretur humeralibus Ephodi, ut inde totum pe- 
florale dependeret per fuperiores fuos annulos, 
annuli autem inferiores annulis humeraliam cir- 
ca Ephodi cingulum, hyacindiinis vittis alliga- 
. bantur & confttingebantur. Vr.de externis ami• 
culi partibus affixum, eique ibperimpofitum 
fuifie pedorale intelligitur, non vero lacunx 
ejus infertum. 

Ad §, V. pag. 9. 

( 12 ) Vofita erant Vrim & Tlnimmhn ] 
Quando pediorali Mofes iminittere jubetur ΠΝ 
ΟΌΓΊΠ ΠΝ1 DniNH Vrim & Thummim Exod. 
XXVIII, 4. innumeris, dubiisque res implicata 
fuit difceptationibus. Prseter fupra laudatos 

LEVDEKKERVM, LVNDIVM, SELDENVM, 
SOPRANEM, DIDACVM DEL CASTILLO ET 

arttga, bravnivm, confcr prolixas dodo- 
rum virorum commentationes, henrici α ι ν s- 

K l V.-ORTH 



7* 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Γ. C Α Ρ. V. 



worth in Amtotation. ϊη Peniateuchum AngUcis,, 
ad Exod. XXVIII, 30. p. 115. fqq. ioh. bvxto r- 
fii Exercit. III. p. 26$. robert. shering- 
kami Annotat. ad Cod. Joma p. 181. fq. spen- 
c ε r 1 de Legibus Hebrxor. ritnal. lib. III. Dif- 
fert. VII. p. 8jr, (quem data opera philipp; 
ribovdealovs integro tra&atu, cui nomert 
fecit facnim Dei oraculum, Vrim & Tbummim,, 
A. 1687. m forma 12. confutavit).Iaudati modo 
fernarbi Annotat. ad Jofephi lib. III. Antiqu. 
Jud, cap. VIII. §. 9. p. 165. fqq. petri ivriev 
Hifl. Crit. cultuum ζ? dogmat. P. Il.cap. V.p.ij^. 
herm. witsii Aegyptiacor. lib. II. cap. II. 
edonis nevhvsii Sacror. fatidicor. Lib. L 
cap. II. p. 18. Jqq . servatit gallaei Dif 
fertit. de • Sibyllis cap. XIII p. 226• -237. & no- 
viffime Anatiymt Anglt Hiftori<s Vniverfalu α 
candito Orbe ad nofira tempora Tom. II. Lib. I. 
cap. VII. edir. Gall. p.44.6. coll. cum p. 287. fq. 
& e noiiratibus schickardt ΓΤ"θ Cap. I. 
Theor. II. p. 17. fqq. ac omnino carpzovii ad 
h.l. Annot. nicol. polemanni Diff. Philol. 
de Vrim & Tbummim, Wittenbergas An. 1666. 
publice propoiltam, wagenseilh Not. ad Tr. 
Sota p. 157. ior. conr. dietrici Antiquit. 
Bibl. V. T. p. 6$ 3•. fqq. avg. ρ f ε ι f fe r ι Dub. 
vex. Cent.ll. Loc. C.p. 2 41. ioh, franc. β ν β- 
ρε ι Hifl. Ecclef. Vet. Tefl. Per. II. Setf. I. Tom. 
I. p.700. 10E. bened. carpzovii Chrifiia- 
nam de Vrim £f Thummim conjeciuram, Lipfiae 
An. 1732, editam, & Aliorum. Brevitati nos li- 
tantes, iis rmmorabimur, quae inprimis oblerva- 
tione digna videncur, miiTafacientes reliqua, 

Quaer. I. Vtrum Vrim & Tbummim du& rer 
fiirt ac diverfe, an vero rem eandem utrumque vo~ 
cabulum defignet? Duo utique & difparia ftfnt 
vocabula, ΠΉΙΝ luces, DiCH perfectiones , ied 
quce per tritam admodumhendiadem, remunam, 
iUnminauones perfeSiiJJimaf notant. Vt falii finr, 
qul ΠΉΙΚ a Rad. ΠΤ^ dociut , unde eil ΠΊ1Π 
lex, inflitutia,, derivanr, quia nimirurn refpotifa 
& voluntatcfrt Dei ad inrerrogata doceat: quo 
refpexiiTe vuientur LXX, qui D^IN ^rjAotriv in- 
terpretancur dottrinam f pariterque Π^ΟΠ ab 



\OHfidit, vernm eft, quo pertirwt των LXX dhr)- 
Seict. Quos fecutus hieronymvs, doHri- 
n&m &* veritatem, invita licec etymologia, ver- 
tit. Preillus fonitibus inhaeret α qv 1 l α , φω- 
τκτμχς ^ τελ&ω<ΤΜς reddens, Hinc Judasi,. 

ΑΒΕΝ ESRA & ABARBENEL, ita 'diftingUUtlt,. 

ut Vrim notafle credant lucem,. & revelationem 
divinse voluntatis ad qusefita, Thummim autetn 
refponfum perfe&um & iincerum, divinae vo- 
luntati & revelationi, absqufe frnude & dolo, con- 
forme» Alii, qui icunculas hic fomniant, duas 
pariter ftatuunt: nec non b. carpzov. Conje- 
Bura ■ cap. IV. p. 13. pro duabus militat tabellis. 
Nobis tamen, uc rem unam duplicaca nomine 
infignitam fuifle credamus, auftoritas fuadet Scri- 
pturx, in qua altenitra vox pro utraque poni- 
tur r quando Num. XXVII, 21. Jofua ftare jube- 
tur coram Sacerdote, DnWH US3UJ03 lS Sn'^T 
mπ , ^sS, ut eum confulat de judicio Vrim co- 
ram Bominor acqne ut r Sam. XXVIH r 6. Do- 
minus fcifcitanti Sauli, cum per mibmma, tum 
per pedorale D^lhiD D3> refponiiorrem denega- 
re perhibetur, Vnde liquido, ni fallor, appa- 
ret,. rem unam utroque pariter, ac uno nomine 
defignari; perinde ut Exod. XVII, 7. uni loco 
geminati vocabuli nomen 713^01 PIDD Majfa 
& Meriba y i m ρ ο ni tur. 

Quser. II. Quid fit Vrim tf Thummim ? num 
■ ipfum peEloralel an lapides pretiofi? an tertium 
qnid, α veftimento & omatit diverfum? Ad has 
enim duas velut familias, diverfa: revocari po£> 
funt fententiai auftorum, ut alri oraculum hoc 
cum peflorali ejusque gemmis idem faciant, alii 
ab eodem diftinguant. Nos miiTam facientes 
abfurdam Kabbinoram interprecationem, kim- 
chio&r. salomont memoratam, quod per 
Vrim & Thumniim 3 Crethi & Plethi inrelligan- 
tur, quam & recer>fet, & confutat b, patruus 
meus, 10H. bened. carpzovivs Difputar. 
Acadcm. VI. qui efl• de Cretbi & Plethi cap. II. 
p.iyifqq* ordine imgulas perccnfebimus. ι) Ι11 
his, qui gemmas ipfas per Vrim & Thummim 
defignari cenicnc, e Judxis poil ι ο s ε ρ η υ μ lib. 
ΠΙ. Antiqu. Jud. cap. VIII. §. 9. & Rabbinos 

nonnul- 



D Ε Ρ Ο Ν Τ I F I C Ι Β V S S V Μ Μ Ι S. 77 

nonnullos apud abarbenelem Comment. in re jubetur Moies Vrim & Thummim ; & in 

Exod. XWlll, 15. locum pra? ceteris mcretur Mofis executione Lev.VIII,8• cum, quae ad or- 

r. axarias in ΟΌ'Ψ HND λϊ/>. L. cujus verba natum faciebant Pontificis, elaborata jam eiTent 

Latirie redditavide apudBVXTORF. Exercit.Hl. omnia & confummata, Mofesque iacro veftitu 

v. 285. fqq. e ChriiKanis vero andr. rivetvs indueret Aaronem, inter induendum, Vrim 

Comm, inExod.XXyiH^o.Tom.I.Opf ./. 114(3. a. & Thummim pectorali perhibetur infinuaflfe. 

qui lapides pretiofos nominibus hifce infigniri Vnde s 1 r λ c 1 d ε s quoque, Apocryphus quidem, 

crcdit, ratione uius fingulariSy ad quem deitina- ^ed perantiquus fcriptor, rerumque gentis iuaz 

bantur. Itaqxie poitquam eorum defcriptio fa- apprimc gnarus , gemmas in Choichen ab Vrimt 

&a fuiflet fecundum materiam, fecundum for- & Thummim cap. XLV, 13. liquido diiKnguit. 

mani & fculpruram, item numerum; refteaddi Altcrutrius vero omiffio, quam • urget rivetvs, 

exiitimat, pones in rationali l/rim fif Thummim, nondum evincir, unum pro altero poni, cum 

dc iisdem lapidibus, id eft, ut iint illuminatio- nominata pe&orali iemper includantur gemmae 

nes & confumrnationes,. feu impletiones, ut illius, quae praecipuam ejus conftituebant par- 

nempe ita diipoiiti & rarionali impoiiti, ex in- tem; &in more habear poimim Scriptura, in 

ftituto divino fint Vrim , id eil ,. m earum uili,, iterata deicriptione , unam vel alteram five par- 

aut ad earam reverentem infpecHonem inipire- tem, ilvc circumitantiam, filentio praererire, quae 

tur Sacerdos T de futuris inquirens ,. certusque jam ante copiofe erat recenfita. 2) Qui diver- 

fiat , & alios certos efficere poffit de eventu , & ium quid a gemmis notari credunt , denuo fcin- 

impletione eorum > quae ipfi patefmnt. Fate- duntur in partes. Cabbaliitap, una cum vetu- 

rnrRiVETVS, haufifle ie fententiam ex p. fa> ftiifimis Judaeorum Magiftris, nomen τετξα• 

g^o, qui eandem ex b. brentio noftro-,preflb γξάμμχτον fuiffe volunt, a Dco ipfo icriptum 

licer Viri nomine, depromferat: firmatque cura- aut gemmis infculptum, Mofique traditum, qui 

primis inde, quod voces Vrim & Thummim pe&oraKs duplicationi, tanquam marfupio > illud 

abquando pro ipfis lapidibus pretiofls, & hi rur- fmmiierit. Scriptum autem ίιιϊίΓε vel nomen 

fus pro Vrim & Thummim ponanturv Sic mn^iolum, multis lireranim transpoiTtionibus 

Exod.XXXIX,6. fqq. in lterata peftoralis dcfcri- variatum r vel una cum aliis quibusdam nomi- 

ptione gemmas nominari, nulla τ5 Vrim & nibus divinis. Virtute autem iilius nominis, 

Thummim fafta mentione ; rurfus Lev. VIII, 8• Pontificem rcs futuras cognovifle & praedixiire, 

de Vrim ac Thummim loqni, lapides prctioibs quin & cjusdem beneficio, omnia fua Mofen 

filentio priererire. In eandcm fententiam plu- miracula patrafTe. Citat in hanc fententiam 

rimi recentiorum do£torum pedibus conceffe- bvxtorfivs teftimonia libri Zohar in Exod. 

runt, Anonymus Anglus in Hiflor. Vnivcrf. fol. 105. col. 4. ionathanis in Paraphrafi 

cit. loc* pag. 447. bravnivs pag. j6$. fqq. Chaldaka Exod, XXVIIl y 30. r. salomonis 

HOTTINGERVS Not. (ld Allttor. noftrum , BVD- IARCHI,. R» LEVI ΒΈΝ GERSOM, R. BECHAI, 

devs /^'705. alii. EHi nonnulli ita inrerpretan- aliorumque, & in his cumprimis r. mosis bar 

tur , diftos Kiiife hos lapides litces perfeffijfimar, nachman, qui nomina Dei fan£la fuifle vult du- 

ob perfecium & iniignem fplendorem ilmm. plicia : pcr priora, ΟΉΤΝ ditla, Sacerdotem qui ea 

Vtut autem plana iatis viderr queat fententia > confulebat, illuminatum RiiiTe confufa aliqua 

rriinus tamen illa ad Mofaicam qnadrat defcri- rei interrogata? notitia,., per altcra vero , 0"22^Π 

prioncm, qua? gemmas ab Vrim & Thummim appellata, certiori notitia imbutiim, ut mentem 

diic-rte diftinguit. Nam & in divina initi- & fenfum iimul perciperet : Exercit.HI.f. 279. 

tutione Exod. XXVIII, 30. abfoluto jam per- fqq. Nec improbat, fed certo modo, fenten- 

fettoqxie peftorali , una cum genimis fuis ,. indq- riam illajn carpxovivs Conje£lur& p. 4. fqq. 

Κ 3 qu* 



78 



ANNOT. AD L Ι Β. Γ. CAP. V. 



quce tamen , tit a JucLtis incruilatm- , ab omni 
dciUtuta fimiUtudirie vcri, paifim exploditur a 
ChviiUanis. _ Ncc ampliorem meretur fidem 
3) corum opinio , qui ipfa hcec nomina, Vrim 
& Thunwiim fcripta fuiffe perhibent , ita qui- 
dcm, ut, ubiPontifex primum iufpexerat Vrim, 
literoe, e quibus reiponfum conilabat, luxerint: 
fed, quia conjunOio iilarum lirerarum varie 
fieri poterat, eum poilea infpexifle alterum no- 
men Thurrunim, & hoc literas peffeciffe, & 
docuific veram rationem eas diiponendi , ad le- 
gendum reiponfum Dei. Huc paritcr inelinat 
r. AXARiAsin DO^JJ *T1ND cap. XLVl. & aperte 
tuentur fentqntiam kob. bellarminvs de 
Vontlf. Rom. Ub.III. cap. 2. corkel. α la- 
pide ad Exod. XXVIII, 30. didacvs del 
castillo et artiga, ilipra citatus, p. 3JI. 
§.21. aliique quos laudatus didacvs in par- 
tes citat : cui tamen folidi nihil ineife , ad ocu- 
lum appareL 4) Faulo aliter eandem refingit 
clericvs in Comment. ad Exod. c. I. nbi no- 
men Vrim certis competiiile crcdens gemmis 
fulgentibus, ex carbunculorum genere, Thum- 
mim vero margaritas exponens , Mofen perhi- 
bet julTum a Deo, praeter alia ornamenta, ?on % 
rifici Maxhno torquem imponere, gcmmis, quae 
Vrim dicuntur, & raargaritis conitantern , quae 
ad peclus ejns deicenderenr, cujusque bencficio 
?.d quaefita refponderet. Sed prceternovitatcm, 
nihil habet , quo feie comraendet fententia ifta, 
mero iuffuka auctoris fui arbitrio, cui nomi- 
num quadamimiilirudineipeciem quandam con- 
ciliare fruftra anniritur. 5) Denuo alitcr infti- 
tuit ε ρ ι ρ η λ χ ι ν s Tracl•. de ΧΗ gemmis pecto- 
ralis PontificLs , quando iis decimam tcrtiam 
addit , iniignis pretii & magnitudinis Adaman- 
tern , cx cujus fplendorc Dei favorem , cx mn- 
rato autem coiore in nigrum, iram intelligeret 
Sacerdos. Oppido autem ignorantiani iiiam. 
prodit epiphanivs, quando tcrquotannis hoc 
ornatu inftruclum perhiDet Pontiflccm, cuin 
fcilicet ingrederetur inSanclaSanclorum, in Pa- 
fchate , Pcntccoftes feilo , & Tabernaculorum. 
Quod qiiam longe abfit a vcro , vcl tyrones no- 



runt. 6) Graviorem adhuc cenfuram meretur 
christophori castri commentum//£. III. 
dc vaticinio cap. 3. pofthaec a spencero fupra 
cit. lcco adoptatum , & uberiori doctrinai appa- 
ratu piflum, quod Vrim & Thummim in duas 
transformat imagunculas, pe&orali inditas, quae 
ad qua?fita , maniiefta voce reiponderent , aeque 
ut Teraphim ; quarum altera Vrim dicla, altera 
Thummim, a Teraphim gentilium non, nifi 
au&ore , & fortaffis veritate , diverfse. Deum 
autem per illas , minifterio angelonim , dediiTe 
reiponfa. Quo, fi verum eflet , vix prophis ad 
idololatriam, vel profanum & magicum cultum 
accedere pomiflet Pontifex. Quare certatim 
doclor es , pocockivs Comment. in Of. III. 4. 
eernard vs adjofeph. c.l. carpx ovivs ad 
Schickardi Jus Regium, bvddevs, bravnivs 
p. η 56. fqq. & copiofifllme omnium w ι τ s ι ν s 
Aegyptiacor. Lib. II. cap. X, XI, XII. in fententiam 
iftam infurgentes , maicule & folide illam pro- 
fligarunt. Praecipuus, quo nitirur, spencero 
Achilles eft locus Of. III, 3, 4, 5. qui preedicir 
fore, ut filii Ifracl multos dies fedeant absque 
rcge , absque principe , absque facrificio, absque 
ara, absquc Ephod, & absque Π^£3ΊΓ) Tcraphim: 
nnde argutatur, per Teraphim neceflario in- 
telligendum effe oraculum Vrim, cum jungamr 
τω Ephod. Id cnim fibi vellc Prophetam , ca- 
rituros elTe Judsos oraculo Vrim & Thum- 
mim, cujus tamen non alia hic mentio fiat, vel 
deicriptio , quam per Teraphim. Contra vero 
ca iatis conftat, pcr Tcraphim eultum idolola- 
tricum hic dcicribi, & divinationes falforum 
prophetarum, fub rcgibus idololatricis. Vt mi- 
ierrimus fanc populi Ifraelkici ftatus indicctur, 
quo & culru Dei vcri , & idololatrico introdu- 
fto fit cariturus , nullumquc omnino habiturus. 
Ea vero conditio eft gentis hodicrna , ubi ncc 
vcrum & Mofaicum Dei cultum habent, a Deo 
dudum abrogatum , & cxrra tcrram (anuam li- 
citc non excrcendum, nec tamcn idololatricum, 
cum idololatriam canc pcjus ac angue fugiant 
JudseL Scd mitto vindicias loci 3 a laudatis Vi- 
ris fummis folide adornatas. Quicquid autem 



DE PONTIFICIBVS SVMMIS. 



79 



eft iftius commenti, ad impium spence ri re- 
dit ηιςω-χοΜ ψίυ^ί, cultus ritusque idololatricos 
Deum repurgade, & ad iua tranihiliffe iacra. 
7) Nova prorius, & inaudita ha&cnus fententia 
eft b. patruelis mei ,'ioh. bened. carpzovh, 
quam in ConjeBura , ut vocat , ex inftituto pro- 
pofuit , & qua potuit , ornavit , Vrim & Thum- 
mim duas fuifle parvas tabulas , iive ex lapide 
prctiofo, five ex nobiliori metallo conflatas, & 
mariupio pe£k>ralis infertas, quarum altera do- 
ftrinam Evanefclicam de Deo Triuno & Chrifto 
3-εαν$ρω7τω , altcra de Fidelibus, omnemque 
fidei Chriitiana? iiimmam comprehenderet in- 
icriptam, ut ita, non Legis modo tabulas in arca 
f ccderis reconditas , fed & tabellas Evangelicas, 
pe&orali Pontificis inekifas, ad manus & in 
promptu haberet ecclefia V. T. Probare quoque 
aggrcditur, quae dixerat, twn nominibus, ex 
voce Vrim , ex voce Thummim , & ex voce 
Mifchpat , tutn teftimoniis ex Exod. XXIV, 12. 
XXVIII, 30. Deut. XXXIII, 8- Efdr. II, 63. Neh. 
VII, 65. & Je£ XXIV, 15. tum ex convenientia 
antitypi cum typo: quin & utriusque tabellae 
infcriptionem aeque ac delineationcm , aeri inci- 
fani, icite exhibet cap. XXI. & XXI I: demum- 
que ab iis , quibus premi & oppugnari poterar, 
dubiis & obje£lionibus liberare, operam navat 
cap. XXXVI. & XXXVII. Quse fententia, quam- 
vi$ certam exploratamque dicere ipfe veritus iit 
Au£tor, conje£fcuram potius fe proponere ubivis 
profeflus, nec ab ingenio deftituirur , vcl eru- 
ditione, nec puriori do&rinae vel pietati derogat 
quicquam , immo magna veri feie fimilitudine 
commendar. 8) In tanta denique rei caligine 
& obfcuritate, eorum ie nobis maxime proba- 
vit modeftia, qiii εποχην amplexi, nihil certi 
definire audent. Vnde r. abrah. seta in 
Ύ\ΏΓ\ ""ΙΡ5Γ fetf. ΠΙϋΠ citra tergiverfationem 
fatetur, ΏΠ ΠΟ "IJVT nS "ΡΓϋΝ nefcimus , quid 
fncrint : ctii r. dav. kimchi in libro QVvD^Jt?, 
& aben esra diferre adilipukntur, etii po- 
iterior castro & spencero prxluitt , ab 
edvardo bernardo adjofeph. c.l. pro merito 
caitigatus. Fuiifc aliquid a gemmis ipfis aliud 



& diftin£fcum, per ca, quoe fupra diximus, iatis 
ccrtum habemus: quid vero fuerit, Scriptura 
filentio involvit. Placent inprimis, qua? bened. 
arias montanvs in Apparatu Biblico, qui 
Tom.VIl. Criticor. Sacror. infertus legitur, Tr. 
Aaron,f.6^S• propofuit, digiia, qua? hic lc-gan- 
rur : Hanc autem rem , ciijuscimqne natura illa 
fuerit , bominum artificio faclam aut comparatam 
ηοηβιίβ}, feddivinitui datam Μοβ, vel ea tem- 
pore , quo Lex & tabuL• , vel eo , quo pcrfecium 
opus fnit , arbitramur : - - - Diximus mt- 
tem, rationale fuijfe duplex • , tribtu lateribus 
commiffum, ex uno autem latere apertwn: inter 
utramque autem partem Vrim & Thummim infe- 
rebantur , ibidemque fervata Sacerdotis h&rebani 
pectori: indc vero proferebantnr , qaoties divinum 
refponfum petendum erat. &c. 

Quaer. III. Quis ufus fuerit T8 Vrim £f Thian- 
mim ? & qna ratione & arte oraada divina & 
refponja inde elicerentur? Quaeftionis hujus dif- 
cuiiio magnam partem ex praecedente pendet, 
& eadem laborat obfcuritate. Dubio omni ca- 
ret, eo fpe&aflc univerium iftud negotium, ejus 
ut fubfidio voluntarem fuam manifeitaret, con- 
ililmmque Numen in cafibus dubiis ederet re- 
iponia. Patet hoc ex Num. XXVII, 21. ubi 
Deus in officio fuo confirmaturus Jofuam , )u- 
bet , ut coram Eieaxaro iacerdote fe fiftat , & in- 
terroget Π^ΊΙΝΠ DSUiJDD fecundum rcgulam, vel 
per medium Vrim. Ita Jud. 1, 1. Ifraelitae inter- 
rogabant: quisnam prior montem Judie fit ag~ 
greffurus, ad deturbandos inde incolas gentiles ? 
Deusque rcfpondebat per Vrim : Juda afcendat. 
Sic ex adverio 1 Sam. XXVIII, 6. Saul conqueri- 
tur, Deum fibi non amplius refpondere, five 
per ibmnium, five per Vrim, five per Prophe- 
tas. Quod ut in fe iatis certum eft & pcrfpi- 
cuum, ita majori laborat difficultate modus ac 
medium, quo mentcm Dei declaraverir, &re- 
fponia dcderit oraculum iilud. Antiquiifimi, 
plurimique Judajorum cenfent, reiponium hil- 
gore aliquo , vel luce imifitata emicuiiie ex la- 
pidibus prctiofis, ita quidem ut cjus literae lu- 
ccntes eminerent, & iupra rcliquas afcenderent 

- multura, 



8ο Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. V. 

multum, cum prius per fculpturam effent pro- liquet ex ι Sam.XIV, 37. ubi oracuhtm non re- 

fundx. Cum vero in nominibus XII tribuum ipondebat, quod Jonathan contra execrationem 

lirael, qux infculpta gemrais erant, literae omnes .& iacramentum Saulis nvanducando, contraxerat 

totius alphabeti exhibcrentur, praeter p/JC/u/p|: reatum; nec non ex 1 Sam. XXyiII,6. ubi Saul 

iftie ut, pariter adeflent, & omnia expr-imi ac nullura a Deo reiponfum fe ferre conquQrkur, 

legi poflent vocabula, quibus reiponium egebat, quod ob kiobediemiam & rebellionem, aliaque 

praeter XII tribuum, nomina quoque Patriar- peccata effet a Deo reje&us. DeSacewlote tam 

charum, Abraham, Ifaac & Jacob , ut & 1132W liquido non conftar, ex analogia tamen facilc 

'SnTsU 1 fuiiTe peclorali adfcripta. Ex his ita- ^oiligitur. Juclaeorum in hanc fententiam tefti- 

que nominibus, quse omnes Hebraeorum liter-as monia, ex Zobar, Jalkut } r. jbechai, μλι- 

compleftebantur, lkeras illas, quse compone- monide, k.mosi ren nachma.n, k, levi 

bant refponfum , fupra reliquas protuberaiie, & jben gerson, aliisque larga jmanu exhibet 

infigni enitiiiffe fplendore, ut ex illarum rita β vxtgrfivs cap. IV. f .309 fqq. qui coniulen- 

compofitione Pontifex refponfionem intellige- xis etiam qualkates , modumque interrogationis 

ret. Sic quando Jud. I, L Pontifex interrogabat : αφ, III. ;p. 294. ex Magiitroivum fcito , jaro pro- 

quis afcendet ante nos , contra Cananaum-, in prx- fecutus fuerat. Cererum Rabbinicum iftud de 

lium? Deusreipondk: VrlJJ^ ΠΊ1Π 1 ' Juda afcen• radiantibns , yel protuberaniibus literis, quae 

det; idque hoc pa£to, ut primo nomen inte- refpon&m eonfieiebant , prolixe refutavit lau- 

gram Jehuda in fuo lapide prominens exiplen- datus iiipra gallaivs de Sibyll. pag. 234. /7. 

deiceret, porro ex nomine Levi litera i/ex Aliistamen, & in his spencero, placet, vo- 

pJJD^U litera V, ex Levi iterum 1, cx Abraham cem potius auditam effe , <jua diferre refponde- 

Π , ex quarum compofitione emergebat verbum retur ad quaefimra : seque uti Jobus accepifie 

TnV^ afcendet. Ift* porro literae ^um varie fertur TIOCT ^Vp voccm filmtii c.IV,i^. &Elias 

interdum legi poiTeut, nec ordine vocls fe fem- ex Dpl ΉΏΏ1 Slp vpce qtdcta & tenui prxfen- 

per excipereni, hinc fpeciali Spirkus S. aiTiTten- tiam Dei cognovit I Reg. XIX, 12. Vnde quo- 

tia & direcHone edoftum fuiilePontificem, quai que pe£lorale"jTUri'dicatur, a TNJfafibdt-i quod 

vera & genuina effet leclio. Mavult iamen coarrarium potius fuaderet, oraculum illud nou 

AEARBENEL, literas iftas> non fimul & femel articulata voce , fed alto filemio editum fuiiTe. 

protuberaire , lucemque eiFudiffe, fed ordine. spencero autem Talmud Hierofol. Tr. Joma 

illo,mio componi & legi debebant. Vbi ergo cap. VII. jam prselufiffc, ex citato ejus teftimo- 

confulendum erat Vrim, Pontificem ornatu fuo nio apad bvxt orfivm yag. 308. intelligitur. 

veftitum, verfus arcam conftitLffe. Iilum, qui Laudatus cakpiovivs Coujetf. c.XXX. ^.284. 

«onfulebat, recla poft Pontificem, •& quaeftio- ita conjicit: Pontincem indutum Ephodo, cx- 

nem propafuiffe voce articulata qiiidem, fed dc- traxiffe exChofchen tabellas των Vrim & Thum- 

jniiia, qualis effe folet folitarie orantkim. xho- mim, indeque prxlegiiie quierenti arriculos fi- 

.tvias aq^vj-nas autcm, coram Sacerdote, dc ver- dei, -& rogafle: an iftos crcderet? & in MeflTa 

fus illum ftetiife exiitimat confulentem , quia venturo adimplenda omnia eiie certo tencrct ? 

Num. XXVII. dicatur : & fiabit coram Eleazaro ; Annucntehoc, & Amcn refpondcntc, utrunv 

quo etiam fententia nonnullorum tendit Rab- que iri genua procubuiiTe , oranteque, interro- 

binorum in Jalkut. NecciTe praeterea fuifie, gante, &quaeftionem fuam proponenre, iuas ipfi 

nt & confulturiis oraculum, & Pontifex editu- prcces adjunxifleSacerdotemSumrnum, qui,una 

rus, eiTent in caflo, hoc eft, nulla libidinum, vel cum tabcllis Evangelicis, divina colluftratus luce 

fcortationis macula, nec peccato quodam rc- Spiritum Santlum acceperit , cujus afflatu dcdc- 

gnante , contaminati. De confukuro iatis id rit rcfponikm. Nobis iimplicior vidctur len- 

rcntu. 



DE PONTIFICIBVS SVMMIS. 



8i 



tcntia, nec ex litcris τ* |^ϋΠ refponfum inno-. «& ornatus interrogabat. Quo tendere quoquc 

tuiifc, quocj mtcrdum multo erat prolixius, 

(juam cui lircne gcmmis jnfculpta? iuiHcerent, 

υ r 2 Sam.V, 19,23, 24. ncc ktce infolita & iplen- 

dorc : fed lapides illos iymbolum rantum fuifle 

prreicflwe divinie,-iignumque lucis & per£e£Ho- 

nis Prophetica: , qua, vi muncris fui, Pontifex 

gaudebart , a?quc tit Cajaphas Joh. XI, 51. Place- 

bat autem Numini fupremo, ut Pontifcx, licet 

beneikio munerjs facri, facultate vatidica polle : 

rct , nuilam tamen haberet iuggeftionem immp- 

diatam, ncc refponfura ad interrogata reddere 

poiPet, nifi Ephodo & pe&orali rite ornatus .: 

■quemadtfiodum aceepta non cram facrificia, nifi 

Veftibus facris ornati cifcnt Sacerdotes, P£ CX,3- 

Interno itaque' verbo & revelatione divina, re- 

fponiii percipiebat Ponufex, aeque ut Patriarehae 

& Prophetae; undc eft, ut Hebraei jfacukatem 

rcfpondendi per Vrim ad eum prophetiae gra- 

dum refcrant , quem UHpH ΓΤΠ Spiritum San- 

Bitm vocant, & inferiorem faciunr Prophetia 

vera, fupcriorcmFilia vocis: & velut Prophetae 

fuarum revelationum ita erant certi , iit pro di- 

vinis cas habcrent , ita Pontifex quoque intra 

animum fuum certo erat convictus, Deum ilbi, 

quicquid. erat refponfi, revclairc. DifFerentia 

tamcn intcr Prophetarum revelationcs , & mter 

refponfa pcr Vrim, fita erat in eo, quod Deus 

noii fempcr rcvelationes indulgerct Prophetis 

& Patriarehis , nec ad omnia reiponderet inter 



videtur icntentia riveti Comment ih Exod. 

Quaer. IV. Α quo confidtnm fit Frim, £f reddi- 
tum refponfum ? Α folo Pontifice Summo , non 
Rege, non Sacerdote aliquo gregario, quod 
utrumquc perperam contendit spencekvs. 
Id contra c ν ν α ε ν μ lib. Ι. de Republ.Hebr. c. 14. 
qui ex 1 Sam. XXX, 7. arguere nititur, Davidem 
rcgem EpliQd iibi applitafle, coque indutum, 
Deum confuluifre, egregie evincit bvxtor- 
fivs cap.UL p„ 296. Quaecunque enim exetn- 
pla confulti per Vrim & Thummim Dei, in Sa- 
cris literis occurrunt, omnia per Pontificem 
coniultum eum memorant. Iftud oraculum 
cum conjun&um effet cum dono illo vatidico 
& Prophetico, quo Deus Supremi Pontificis 
munus prae ceteris ornaverat Joh. XI, 51, tnahi 
fefto patet , nemmem alium dono tfto, & hot- 
oraculum .coniulendi iacultate polluiiTe, praeter 
veum, qui munere ifto facro gaudebat. Hic 
■erat vtr fanftxis Dei.Deut.XXXIil, 8- Accedit, 
quod ornarum Pontificalem iiiduere & geitare, 
nemini fas eflet, qiiam Pontifiei. α ςν ι ν α s ira- 
-que , quando exiftimat , Samuelem iito gavifum 
efle privilcgio , induendi Ephod & confulendi 
Vrim, fallit .& fallitur. Quale enim fuerit 
Ephod Samuelis pueri, & quanium ab Ephodo 
Pontifieali diverfum, iupra monuimus. 

Quaer. V. Cujuf aucioritate acjuffu hoc oraculum 



rogata , fed pro lubitu fuam illis exponeret vo- fuerit confultnm ? Jus iftud Judaei Regi folum, vel 

luntatem , quoties e re vidcbatur Ecelefiae , nec fupremo imperanti, eique, qui pi N2 2S faluta 

viiibile illis darct fignum dc fymbolum prsefen- batur, denique Sy nedrio magno, ailerunt. Qiiam- 

tiae fua? & revelationis : contra vero ea, Ponti- vis autem in rebus nullius momenti ac leviori- 

fici demandaret , ut in cafibus dubiis , Deum bus , aut in quotidianis, ad oraculum hoc accur- 

fuum de jvire & juiKtia , de rebus arduis , quae rere integrum non eilet , fed in caufis arduis, 

bonum Ecclefiae & reipublicoe fpeftabant , aliis- de bello & pace , de patria , de rege , de ialute 

quc caufis gravibus, adiret & confuleret, cum populi & reipublicae, cum velut heroicum ciTer 

hac piOmiflTone, femper fe Spiritu fuo affore remcdium , cruendi occulta , vel rcfciLcndi fii- 

prserentem, & ad qua?iita reiponfurum, quod tura, quo abuti non crat integrum : ablktamen, 

' etiam praeftitit, nifi qviando altcrutrius peccata ut privato iftud plane denegemus, cum David 

iftud prohiberent. Addidit praeterea Summo ncc Rex , nec fupremus judiciorum moderatx)r, 

Pontifioi fignum iftud vifibile & fymbolum ex- Dcum tamen per Vrim interrogaror 1 Sart", 

ternum, Vrim & Thummim, quo inftru£lus XXIII, 9. fqq. in priyato fuo pcriciilo, fed quod 

N ' L cuin 



82 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. 1. C Α Ρ. V. 



cum clade reipublicie, & cum ignominia pro-, 
miflionum divinarum erat conjun&um. Deus, 
qui per Prophetam fccminae quaerenti Gen. 
XXV, 22. nec non Saulo privato , in caufa do- 
meftica, perSamuelem ι Sam.IX, 6, 20. refpon- 
dit, hoc quoque oraculum privatis denegafie, 
exiftimandus non eft. Adhsec non praeter rem 
obfervat francisc. bvrmannvs Comment. 
in 1 Sam. XIV. edit. Belg. p. 143. non tam de re- 
ligione, aut ad quaeftiones de fide & cultu di- 
vino, refponfa dediffe, quam de politicis & ci- 
vilibus rebus, ialutem reipublicae vel magnorum 
viroriim concernentibus conililuiire in medium, 
& in cafibus ambiguis , quos hominum iagaci- 
tas & induftria aflequi & definire non vale- 
bat. 

Quaer. VI. Vbinatn locornm Vrim confulere li- 
cuerit? Sunt , qui cenfent , in loco iacro tantum 
licuiire, ubi Sacerdotes veftimenta iacra geftandi 
jus habebant ; immo bvxtorf. capTIIl. p. 295. 
ubi ibli Sacerdoti Summo hanc facultatem affe- 
rit, ex hac quoque ratione, quod folus Sacerdes 
Summus SanStum SanHorum ingredi, & coram 
nrca minifirare, & cultum facrnm peragere po- 
tuerit, oraculum iftud ad San£tum San&orum 
reftringere videtur : Quod^tamen omnino ne- 
gamus , quia nifi femel quotannis , Fefto expia- 
tionis Judasorum, verendum iilud ady rum ingre- 
diebatur Pontifex, & quidcm depofitis veftibus 
aureis , ut adeo ne integrum quidem fuerit, pe- ' 
Ctorale in San£him San£torum inferre. Errori 
forte anfarri dedit, quod confuluifle dicatur co- 
ram arca, facie ad illam veria: Sed ad hoc opus 
non erat, ut adyta ingrederetur ; poterat enim, 
in loco fan£to confiftens , faciem quoque obver- 
tere arca?. Sed nec β r'a ν ν ι ο damus , jfemper 
in loco fan£lo coniultum fuifle hoc oraculum. 
Abjathar enim 1 Sam. XXX, 7. in gratiam Davi- 
dis, induebat Ephod, & coniulebat Vrim in de- 
ferto. Hinc re£Hus putamus , ubivis locorum, 
ubi res ita ierebat, confuli potuifle Vrim. Si 
quis eo loci, ubi erat fancluarium, verfaremr, in 
fan£fcuario, verius arcam converiiis Pontifex, in- 
terrogabat ; at fi ajrcii extra jGui&uarium efl?t. 



velut 1 Sam. XIV, i8- ubi Saul in mediis caftris 
confulebat Vrim, neceflc erat, ut coram arca 
confifteret Sacerdos : denique , ubi ncc arca ad- 
eifet, nec fan&uarium, ut apud Davidem iSam. 
XXX, 7. verilis illam iblum plagam ,- fivc rcgio- 
nem fe vertebat Pontifex, ubi requicfcdBI arca, 
& reiponium ferebat. 

Quaer. VII. Num oraculihujus refponfafuerint 
irrevocabilia? Negant & perncgant Judrei, cum 
ex adverfo largiantur, Prophetarum vaticinia re- 
vocata interdum fuiife, vekxt ex Jonse, de in- 
teritu Ninevitarum, & Jeiaiae, de proxime im- 
minente Hiskiae morte, vaticiniis fit manifeitum. 
Teilimonia in hanc fententiam Judaeorum con^ 
fertim exhibet β ν χ τ ο r f. in Hift. Vrim cap. IV. 
p. 313. fqq. Judic. XX. tamen videtur, ac fi hoc 
oraculum bis illuferit ifraelids in bello contxa 
Benjaminitas. Tribus enim vicibus quserebant : 
afcendamne ego, ut cladem inferam fratribus 
mets? & ferentes refponfum: afcende; gemina 
profligabantur clade. Sed quia tertia folum 
vice quxftionem addebant de vi&oria : tf num 
dabis eos in manus mcas? re£le femper habebat 
reiponfio. Primo : Juda aicendat; iecundo: 
afcende (id enim voluntati divinae congruebat, 
ut utrique ftultitia? iuae pccnas darent ) ; ait tertia 
vice promittit Deus viftoriam, de qua erat qus- 
fitus. Addit abarbenel ud h. I. illos in eo 
peccafie, quod prima vice, nec debito loco, nec 
per perfonam congruam interrogafient : per 
alium enim tum ipibs conililuiiTe, quam per Pi- 
nehafum , Summum Sacerdotem , quippe cujus 
tertia demum vice frat mentio , v. 2& Sed ve- 
reor, ut gratis iftud aiTumatur. 

Quier. VIII. Uuminfecundotemphadhtte exti- 
terit oraculum Vrim? ο quoque duraverit? Poft 
bvxtorfivm Hifi. Vrim cap. V. p. 320. nefno 
prolixius hanc quaeftionem difcuilit do&iflimo 
bernard-o Amiot . od Jofephi Antiqtu Lib. III. ' 
cap. VIII. Tom. I. p. 167. fq. qui ι ο s ε ρ η ι fidem 
tuetur, qua annis CC. ante confcriptos a fe 
Antiquitatum commentarios , adeoque annis 
CLXXIV. ante excidium Templi fecundi , re- 
iponia r§dder« dgfiiflc >divinuin hoc oraculum, 



DE PONTIFICIBVSSVMMIS. 



83 



κατ» παρΰύοσιν αρατικην perhibet, & quidem 
τ5 Θί« ΰυσχ,εξάναντος ετΐ) τη παξαβάσν των νό- 
μων , cum Deus molefie fcrret transgrcjfiones le- 
gum. Longc tamen alircr fert communis Ju- 
daeorum iententia , qure Vrim & Thummim in 
numcro quinque rerum habet, quse defuerint 
in templo fecundo. In Cod. Sota cap. IX. §. n. 
ita decernit Mifchna : eawaa inDUJO 
ί ΟΌ1ΓΠ DniN ΤΤ03 DWNIPI ex quo mortui 
funt Propbeta priores , oraculum peSlorale defiit. 
Non tamen convenit inter Doftores , quinam 
Prophetarum priorum nomine veniant? num 
ex κ. hyna ientcntia, Samuel, David & Salo- 
iyio? an,juxta κ. nachmanvm, omnes, us- 
que ad Haggamm, Zachariam & Malachiam, qui 
nar ϊ^οχην Prophetoe pofteriores nuncupantur. 
Poftcrior obtinuit cxplicatio , ut in templo fe- 
cundo locum habuiire Vrim negemr. Licet 
enim novum in fecundo templo paratum effet 
pettorale, mutum tamen erat, & oraculis de- 
ititutum. Quod maimonides Hilck. Beth 
babechira cap. IV. §. i. ex verbis Neh. VII, 6$ 
probat : donec exifteret aliquando Sacerdos cutn 
oracido peciorAli. Pergitque : n-on igitur alium 
in finem parabatur novum pe£torale, quam ut 
oHonarius numefms veflium , quihu indid oporte- 
bat Puutifcem, cjfet integer, & ne quid debiti or- 
natus deftccrot. Idem repetit in HUcb. Kcle 
Hanmikdafch cap. X. §. 10. ubi addit : ΠΟ 13SD1 
{ [ΓΏ fShWU VH nS fed quare mn confuluerunt 
Vrim? & refpondet: mW7 £1Γ^1 VhVl \3BO 

rrna -αιο uww \t\d Sdi unprrrm ow 
na pSnjw pn vSy rwow psi tmpn quia 

dcfecerat Spiritut Sanclus, fcilicet Sacerdox, qui 
ex Spiritm Sanftus ajflatu non loqidtur , quique 
divinitatem non babet prafentijfwtHtn , eum non 
confulunt de futuris.- Longc tamen prius defe- 
cifle refponfa per Vrim, credit gvil. ovtrein 
lib. I de facrificiis cap. V. p. 52. nec durafle am- 
plius, donec rcgnum, rejefto Dei imperio, ad Da- 
vidif famUiam translarum fuit. Et fane poft 
mortem Saulis & Davidis, hiftoria Regum nul- 
lam amplius mentionem injicit των Vrim & 
Thunumim. Deum cnim, cowiulturiRegeSjPro- 



phctas adibant, cjui cum.uberrima Sc Seoirisvcrct 
edcrent refponfa, negligelxitur forte oraculum 
pefteralc. Vt vix liquido fatis pateat, num nc- 
gle&u confulentium & Prophetarum copia, an 
divina difpeniatione , pofthaec reiponfa negante, 
illud defierit. Scite in hanc fententiam obfer- 
Λ r at f r α ν c. β ν κ μ α ν ν ν s Comm. vi ι Saw. XIV. 
ρ. 143- fub Saulis & Davidis imperio crebriuf 
coniulrum memorari hoc oraculum , nullibi au- 
tem regnante Salomone , tinde haud incpte col- 
ligatur , fub auipicia regiminis Salomonei iftud 
plane conticuiffe. Cauiam ejus rei conjicit du- 
plicem : "unam , quod priori tempeftate, multa 
ingruerent, eaque graviiKma, belloi'um & alia- 
rum calamdtatum pericula, quibus amclieadi•? 
praecipue deftinatum erat oraculum iilud , qus 
iub Salomone non adeo egebar respublica, alta 
pace , rebusque profperis gavifa : alteram , qnod 
Deus refponderit , quoad ipfe imperium populi 
fui moderabatur, quod Judicum, & priorum 
Regum aetate locum habebat, Salomonem autem 
magis pro arbitrio fuo, libcriusquc regnaflc, 
nec Vrim & Thummim amplius , fcd ubi opus 
erat , Prophetas coniuluifle. Vrgent , qui con- 
rrarium tenent, fupra memoratum locum Neh. 
VII, 65. & Efr. II, 63. dixitque Thirfata illis , «c 
comedcrent de fanSHtate fantfitatum > ICy "iy 
CDinSl D^T1K t 7 ]TQT\ donec extaret Sacerdot 
cum Vrim & Tbummim, ac ίί vei-bis iilis fubia- 
nueretur, extiturum aliquando in templo fe- 
cundo Sacerdotem , prophetantem per Vrim & 
Thummim. Verum ex Magiilrorum fcntentia 
apud BvxTORFivM p.323. hoc idem eft, ac ad 
Kalcndas Grscas. Certe Vrim & Thummim 
non humanum opus, fed divinum erat donum, 
a Mofe Pontificis ornatui infertum, quod in Te- 
cundo templo reftitutum -fuiiTe nullo conilat 
documcnto. Malunt ergo alii verba ifta ad 
ipem & vomm efferre Regii Praefefti, qui cre- 
diderit, fore aliquando, tale ut oraculum Eccle- 
iioe fus reftituat Deus , licet cventiis nunquam 
reiponderit voto. Quod fupereil, temperare 
mihi non poffum, quin bvxtorfii adfcribam 
Y<yrba, quiEp.328• ita habent: Prdudia bxc, ut 
L 2 cete- 



84 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D II Β. L C Α Ρ. V. 



ceterortmt quoquc Symbohrum divinorwn priva- 
tio ,fuerunt ,.inflare tomipus r qao hac omni$ r ceu 
aliarum rerjtm tmagines & imibra, fint aboknda,. 
quo alia psrfeBior - cultus Dciforma βΐ infiituenda* 
Quo altius fcil. fol horizontem confcendit , eo bre• 
viores fpargit. ambras y donec in meridie vcrtici no- 
firo ορροβΐια , illts ad ejui lucem undiquaque fpar- 
fani evanefcunt: ita appropinquante propius jole 
illojufiitia, Mejfia, umbra. Veteris Tejlamentifen- 
fim fuerunt contracla, donec illo plcne apparente 
& lucente, prorfus funt fublatte, & jamfub mun- 
di vefperam pofi tergum no$rum [ reje£l&* 

Typica denique των Vrim & Thummim ad- 
umbratio , ad' Chriilum , verum Pontificem Ma- 
ximum , pertinebar, qui diviiia colluftratus ju- 
bare nobis ,, quae In Dei iunt arcanis , liberalker 
patefe.cit Joh.. 1, 18- Vnde Vener. d. salom. 
beylingivs P. II. Obfirvat.Sacr. XXXII §.7. 
pag. 310- huch appellationem y toties Chrifto 
in Sacris literis tributam,. ortum traxifle exiili- 
mat , quia- D^TJN ad habitum & ornatum mini- 
fterii Summi Sacerdotis ipeflabat.. Prolixus 
quoque eff in eo bvxtorf. cap. VI. p. 331. fq~ 
ut iingulatim exponat , per quae comparationis 
membra Π^ΊΙΝ retulerint Chriftum,. qui Dei 
apud homines non internuncium modo , & vo- 
iuntatis ejus• interpretem egit , fed ipfe quoque 
iplendor gloriae,, & chara&er perfonae Patris eft, 
fux ilk vera, illuminans omnem hominem, , ve- 
nienteni in mundum. Paulo aliter bierman- 
ν ν s in Mofe & Chriflo Lib. I. cap. V. p. 106. edir. 
Belg. typum infte&it, multisque docere anniti- 
tur,. Spiritum SanQrum, qui Chrifti beneficio pa- 
jiter ac merit<>Ecclefiae conceditur, una cum do- 
nis & operationibus fuis ,. hoc fymbola defigna- 
ri : quse icite quidem , at ex. ingenio magis, 
quam evidenti Scripturae indicio, ita declaran- 
tur. Quam infulfe amem & incbncinne bel- 
larminvs lib. IV. de• Pontificc cap. 3. in Vrim 
& Thummim non' tam typum 1 , quam inviftum 
infallibilitatis Papac,, aim totam ecclefiam docet 
in his ,, quae- ad fidem pertincnr,, argumentum 
quaerat, folide offendit& currv rifu exploiit six- 
x ι ν. α μ α μ λ Antibarb. BibL Ub» IL ad Exod* 



XXVIIIy 30. p. 359. & poft eura gallaevs dif- 
fert. de Sibylip. 236. fq. 

^Ad §. V. pag. 9. 

(13) Wl.Qdafisexbyjfo] nsOuO TiaraPon- 
tificis alba , ex ; fubtiliflima byiio , a circumvolven- 
do' & tegendo* caput difta. Conftabat quippe 
ex fafcia XVI ulnarum , variis circa caput fpiris 
& volucris difFuia, Sacra. enim curare capiue 
nudo, integrum Sacerdotibus non erat. Oper- 
tum qiiippecaput apud Hebraeos, ut adhuc apud 
gentes Orientales , fervi erat miniftrantis. Cum 
itaque Deo fervirent Sacerdotes in ianftuario, 
juxta Pialrn.. CXXXIV, 2. xquuni videbatur, 
operto capite ipfos. iacra obire. Hinc pileus, 
apud Gentiles quoque , inter facerdotii refereba- 
tur ornamenta : morisque illius rationes reddit 
plvtakchvs problem. Rom. X. vel quod eo 
rim a.nimi iubmiifionem faterentur, vel quod 
vererentur , ne qiii vox mali ominis foris acci- 
deret. Quod eo magis mireris ,. cum pileus li- 
bertatis potius , quam fervitii eiiet fymbolum ; 
quod quatuor differtationibiis > A. 1688• ianvs 
Miixovfivs m Academia Hafnienii erudire 
docuit ,, pileiim libertatis populi olim Rom. publica 
indiccm, & reflituta vindicem certiflimum, orbi 
erudiro fiitens. Operto tamen capite , iacra &: 
olim fecifle Judaeos , & adhuc hodie facere, quo 
velamen• t\h'u diclum fpetlat, lakemache- 
r ν s poit alios expofuit , ritumque iilum a Ro 
manis ad Judxos profe£tum , demonftrare iate- 
git P. ///. Obfervat. Jacr. II. p. 209. fqq. Ce- 
terura inter tiaram Pontificis ,. & inter pi- 
leos gregariorum Sacerdotuni aliquid intercet 
iiiTe difcriminis, cum ex nomine patct; Sacer- 
dotum enim vxilgai-iifln mitrae myD3D dicnnturj 
quafi;^/p<e, Pontificis tiara nonaudit, niiiDSJiiD 
quod auguiiius paulo vocabuhun eft, &de regio 
diademate Ex. XXI, 26. legitur: tum ex forma 
externa.. Ccterorum enim Sacerdotum pilei al- 
tiores erant, magisque faftigiati, infl-ar galco?, 
Sximmi autem Pontificis pileus deprciilor, ied 
ampliori mole, & frequentioribus volucris, cirea 

capur 



D Ε Ρ Ο Ν Τ ] F I C Ι Β V S SVMMIS. 



Κ 



caput tJiiTurus. De hac differentia β r α ν ν ι ν μ 
fevolve Lib. II. cap. IV. §. 14. /ff. & copioims 
adhuc cap. XX. p.V)].fqq• Quod autem difcri- 
menDiDACvs del castillo et artiga 
de Ornatu & vcfiilms Aaronis p. -459, §. 8. ex 
abvlensi allegat, & §. 12. repetit, tiarani Sum- 
mi Sacerdotis hyacinthinam, aliojum Sacerdo- 
tum lineam vel byifinam fuifFe, iftud non capio, 
& ex non facis intelle&is, tam Scripturx, quam 
Au&orum aliorum, verbis promanafle cenfeo. 
Vtut lvndivm quoque Jiidifcb. Heiligthitm. 
lib. III. cap. VIII. §. 14. fq. p. 440. videam, phi- 
lonis& iosephi au&oritate motum, Ponti- 
fici mitram hyacinthinam, fupra tiaram candi- 
dam, imponere, cui aurea adhaeferit corona: 
quibus tamen, quo minus fidem adhibeam, il- 
lentium prohibet Scripturx.. Quod enim de 
\ittis & filamentis hyacinthinis, quibus adftrin- 
gebatur lamina circa caput, Exod. XXVIII, 37 
prxcipitur, a philone perperam in μίτξχν 
traiismutatur. 

Ad §. V. pag. p 

(14) VIII. Braffea aurea,five corona San&i- 
tatis] V^Sf lamina aurea, b. l vthero fcite, cUs 
Stirnblat di&a, & Exod.XX VIII, $6. prxcepta, alias 
quoque ΦΠρΠ TJ corona Saniiitatis- audic, Le- 
vit. VIII, 9. & Exod» XXXIX, 30. unde 10 se- 
τ η ν s lib. V. Antiqti. cap. 15. χρυσχν ςεφοίνον ap- 
pellat: hinc eft, quqd Judxi paullo audentius,» 
Sacerdotium non minus, quam Regnum, "ΊΓΟ 
Coronam Ifraelis nominent. Quin & nonnun- 
quam ΊΤ3 V^ lamina corona : vocacur. Erac au- 
tem lamina, five bra&ea aurea, ab una aure ad 
alreram porretfn, quae vittis hyacinthinis fronti 
alligabatur, aditridla in occipitio. Lata erac 
duos digitos, & longitudine per univerfam pate- 
bat frontem, calycuios hyofciami, & quaii flores; 
apertos referens iniculptos : quin, iosepho 
tefte, tres calyculorum ordines, quorum alter al- 
tior erat altero, compleftebatur, ita ut capuc cin- 
gerent inilar triplicis coranx: id quod reliqui 
tamen Hebraeorum Magiftri non agnolcunt, nu- 



dam Iaminatn auream tradentes, cui infcripta 
erat, fculpturis figilli, ΠΙΓΡ 1 ! Φίρ Santfitas Je- 
hov<e. Quando autem abarbenel, ex Dodo- 
rum gentis fux fencentia, fculpturam illam ex- 
ponit, quod DlloSl3 171 ΓΠΤ^ΝΠ litera fue- 
rint protuberantes , dilfimiies fculpturx gerrtma- 
rurn humeralium & pe&oralis, quod in his lite- 
rae eflent profundx, in corona autem elatiores, 
ad eum modum, quo in nummis, aut in cera li- 
terse protut^erantes confpiciuntur, in ep haud 
dubie hallucinatur. Vtrobiquc enim eadem. 
adhibetur phrails ΟΠΠ 1Π1Π£3 , qua:, cur modo 
de incifis, mox rurfus de protuberantibus exponi 
literis debeat, nulla in promptu caufa eil. Vc 
nimirum conftarec, Aaronem veri Dei Sacerdo•- 
tem efle, heri fui nomen, & quidem integra fen- 
tentia, ΓηΠ 1 ! Wp in fronte icriptum gerebat: 
etfi sopranes de re vefiiaria Jud<eor. p. 441. 
cum aliis, folum norrten quadriliterum ΓΠΓΗ 
fcriptum pertendit, randiilimum nimirum, & 
omni veneratione colendum, qua de caufa San- 
ctitas addatur. Nec tanrum ΠΊΝΒΓΙ 1 ?! llDD^ 
ad honorem & ard gloriam, ut audoritatem & ve- 
nerationem officio fuo & rainiilerio conciliaret, 
hac ornatus corona incedebat, verum etiam, ut 
portct Aaron iniqnitatem rerum ficrarum , quas 
confecraverint filii Ijrael, omnium donorum ab illh 
confecratorum. ' Sic erit fuper frontem ejus jugi- 
ter, ut Deo pro iii litaretur, Exod. XXVIII, J8. 
Hoc fiquidem ornamento verum referebat Sa- 
cerdotem Summum, qui iniquitatem omnium 
fibi iujundam & imputatam poitans, Je£ LIII, 
6 V I2. veram nobis reftituic fanditatem, merito 
& fatisfadione fua nos Deo concilians, acceptos-- 
que fideles pariter,, ac eorum cultum, Patri red- 
dens.. 

Quando autem, Coronam carni frontis, non 
vero tiarx ad frontem adhacfide, pertendunc Ju- 
daei, prxtereaque docent, tiaram capiti non pro- 
funde fuifle^mponendam, fed texilTe verticeni, 
feu fuperiorem partem capiris tancum, tota fron- 
te manente nuda, ita uc fpatii fatis reliquumfue- 
rit, phyladeriis, qux inter operandum omnino 
geftarit Pontifex, inter laminai»-& pileum alli- 
L 3 gandis, 



& 



ANNOT. AD L Ι Β, Γ. C Α Ρ. ' V. 



gnndis, Ut fooc pa&o lamina fere cculis incum- 
beret; 111 eo vercor, ne nunium faciles' recutkis, 
ex ingenio nugantibus, aures prxbuerit brav- 
m ι ν s, qui Lib. II. cap. XXII. §. 18, 19. p. 8"• fijq- 
in his percenfendis operofe verfatur. ~ Quan- 
quam enim nec lvndii fe mihi, hac parte, 
probet figura Pontifkis, ad.p. 418. delineata, & 
p. 440. deieripta ac aficrta, qusc larainam au- 
ream fupra tiaram, ejusderfi apici, mitrsque, 
quam fingit, ecerulea; adftringic, ut non tam 
frontem cingeret, quam vertici immineret; adeo 
tamen deprefle, & fupra ocul<?rom palpebras ad- 
ftri&am eam, non patitur Mofis de^criptio, qux 
fatis perfpieue iitum coronx verf. 37. ita de- 

finit : r —ιτη nSsn *— wis- 1 ?? ιπν no^ri 
πιπί nfiaon-ya ^id-Sn nsjsmrr 1 »? qu*e 

luculenter veiterunt ivnivs&tremellivs: 
qiiam apponef cum (mediante) vitta hyacinthi- 
na, ita ut fitfuper ipfam cidarim: e regione ante- 
rioris partis ipjius ciduris efto. Hinc liquido pa- 
tst, laminam illatn medium tenuiiTe, inter fupre- 
nvum t-vNOii & infimum bravnii, locum & 
cidari iuperimpofitam, e regiotie frontis, ipfam 
ambiifle, ut re&e tradit gooowinvs. Atque 
eundem, ni fallor, fenium philonis fundunt 
verba, quae minus dexcre inteliedh fraudi fue- 
runt lvndig, quando lib. III. -de vita Mofis 
p. jip. ka tradit: μίτξ<χ, $' ην ^V αυτό, τ5 μη 
ψαύαν κεφαλής ro πεταλον, mitra vero ( fed ρο- 
tius dixeritn, cidaris) trat infra illam (ita, ut 
illam ambiret & tegeret corona San&itatis ) ne 
caput attingeret lamina, adeoque non carni capi- 
iis, fed tiarc ad frontem, incumberot. 

Ad §, VI. pag. ίο. 

00 Veflmenta alba] Difcrimen inter ^33 
3ΠΤ vcftimmta aurea, & inter p 4 ? "^JD vejli- 
mcnta alba apud Judacos xque ac Chriitianosdo- 
^ores omnes r-eceptuii), noa seque ab oimnibus 
eKplicatur. Nimirum 

DJ1T ^lill vefler aure<t dieuntur VIII memo- 
ratx, quia vel conftabanc ex auro, r. g. lamina., 
vel aurum folidum appenfum habebant, velut 



pallium, tintinnabula, vel aurea fila int^ta, ut 
Ephod & pe&orale ; quin & ita dicuntur ob in- 
gens pretium gemmarum, & aurearum catenula- 
rum in pe£iorali, & in Ephodi humeralibus. 
Ob quatuor ergo veftes iftas, quas Pontifex fo- 
lus geftabac, reliquaa omnes aureae vocabantur, 
utuc ceterse quatuor, v. g. feminalia, tunica, bal- 
mus &c cidaris, nihil auri in fe continerenr. 
Magnus itaque seldenvs lib. II. de Succejf. in 
Pontific. c. 7. perperam quatuor priores folum 
aureas vocat, reliquas lineas, veftes facerdotales 
i« tvia dipefcens genera, in veiles Sacerdotis gre- 
garii, h. e. tales, qux omiiibus.Sacerdotibus 
eranz communes; in veftes aur«as; & in veftes 
albas: quem eo nomine jure carpit & iuggillac 
sheringhamvs^ 7V. Joma cap. III. ρ . 54« fa, 
Licet enim pofteriores quatuor veites auro nou 
micuerint, omnes tamen ofto aureae vocnntur 
apud MAiMONiDEM, & iii Talmude paillm, 
ubi quocies Poncifex dicitur veil-es aureas in- 
duere, id ubivis de VIII veftibus captendum eft, 
quas per totum annum, excepto expiationum fe- 
fto, \n minifteriiu geftat. 

P"S Ή33 vefles alba funt quatuor numero, fe- 
minalia, tenica, balteus, & cidaris, pi-iXparatse ex 
U«o albiifimo & tenuiillmo, foli Ponciiici dieex- 
piationum propria:. Quamvis autem veftes Sa- 
cerdotum gregarioram pariter alba: eiTenr, ex li- 
no albo fatisque tenui contextx, albarum tamera 
nomine non cenfeutur. Difterentia quoque in- 
tercedebac in balteo, qui & PontificJ, & omni- 
buc Sacerdoribus erat acu pidus, & duplicis ma- 
terias, ex lana & lino, fed balteus ille, qui ad al- 
basfpedabat, lineus tautum erat. PrxtereaPon- 
tifex die expiatiojrunT, qoando adytum intrabat, 
duplici veftitu eft ufus, mane alio, aui valuiiTe 
dicitur ΧΙΓ minas, rurfus alio vefperi, VIII mi- 
narum pretio : utroque albo. Easque non niii 
femei veftiebat Pontifex, uno expiaciojium die: 
peracla.autem expiatione deponebantur, nec un- 
quam poilhxc eas induebat Pontifex , cum ex 
adverfo veftes aureas quotidie refumerec eas- 
dera. Confer bravnivm lib. I. cap. II. §lz. 
& 4. & quac ad cap. prued. §, ;. notavimus. 

De 



D Ε PONTIFICIBVS S V Μ ΑΙ I S. 



87 



De duplici autem unius diei veilitu albo, Pelu- 
fiaco mane, Indico vefpere adhibitq, vide s η e- 
ringhamvm ad Cod. Joma cap. III. Mifchna 7. 
f• 58. /^f• erudite commeutantem. 

Ad §. VIII. pag. 10. 

(16) In publico urbis gefiare mlmmc lics- 
bai] Cave hoc ad folas veftes Poritificis refe- 
ras albas. Veftitus enim ille facer, cum apud 
Pontificem Maximum, tum apud Sacerdotesgre- 
garios, ΓΠΦ 1 ? obeundo minifterio facro tantum 
dicarus erat Exod. XXVIII, 3, 4, 35. extra quod, 
domi forisque, in Synedrio, in confiliis, & ubi- 
que locorum extra San&uarium, sarSriiretnv \^ω- 
τικοάς, veflibus pkbejis, juxta iosephvm, pte- 
bantur. Hinc Ezech. XLII, 14. XLIV, 17, 18, 19. 
diferte praecipicur, ut Sacerdotes finito minifte- 
riOj fi vellent exire ad populum, vefles in San- 
ftuario relinquerent, & vulgaribus veitirentur. 
Veftiarium enim erat in templo, ubi Sacerdotes 
veftiebantur, & exuebantur, ibidemque loci, fi- 
nita hebdomade aut noftu etiam, veftes facrae 
cuftodiebantur. Vocabamr OflJD r—^DUi 4 ? 
ΦΌ^ΟΠ conclave Pinchafi vejliarii, Cod. Middoth 
cap. I. fett. 4. ubi vide quae n. 7. p. 19. notavit 
constant. l' emperevr. Mirum icaque 
non eft, Paulum Apoftolum non agnovifle in 
Synedrio Pontificem A&or. XXIII, 5. & veftes 
]acerans Cajaphas Matth. XXVI, 65. Marc. 
XIV, 63. Pontificalem fcidiiTe ornatum, cenfen- 
dus utique non eft, quod erudite demonftrat 
ant. bvnaevs dt morte J.X2, lib. II. cap. V. 
§. 26. fqq. Solus Pontifex poteftatem habebat, 
veftes facras induendi quotidie, fi forte facra fa- 
cere vellet, reliqui Sacerdotes autem illa folum 
hebdomade, qua cum clafle fua miniftrabarrt m 
templo, veftimentis facris ornabantur, quod cum 
duabus vicibus toto anno rediret, reliquo totius 
anni tempore, extra has duas hcbdomadas, ba- 
bitu cotporis a ceteris Ifraelitis nihil diftabant. 
Vnde maimonides m UilpDH Ήώ cap. X, 
ait, Sacerdotes, extra minifterium & ,'ornatum ia- 
cerdotalem, coniiderari DOD infiar+iLaicorum, 



Hinc tllud toties m Talmude decantamm: J0T3 

nnnaa pN /Orrhit anjinD un^hif Dnnjaux 

ί ΏΠ^ΐν DrUiriD PN Dn^y quo tempore vefiiti 
fimt veflibitr fnir, Sacerdotes reputantur, ubi au- 
tem veftibia fuis non funt vefliti, Sacerdotes non 
reputantur. Ec quamvis Sacerdotes in templo, 
illis etiam horis & momentis, quibus a mini- 
iterio vacabanr, veftes minifterii non ftatim de- 
ponerent, fed, fi vellent, retinerent, donec dor- 
mitum irent, baltenm tamen, iive cingulum fta- 
tim deponere tenebantur , quamprimum otii 
quid caperent a funiiHonibus facris , adeo ut ll 
quis repertus fuiiTet balteo cin&us•, illis momen- 
tis, quibus non operabatur, XL plagis caederetur 
propter TJICUi duplicem materiam lini lanceque. 
Quas laudatus bravnivs copiofe perfequicur 
P. JT. cap. XW. p. 8-4.1. fqq. qui etiam §. 7. p. 
849. fqq. sheringhamvm confucat, qui Not» 
ad Cod. Joma c. 8. permiflum pronunciaverat, 
ut extra templum quoque, in urbe Hierofoly- 
morum, Sacerdotes veftibus facrts uterentur. 
Quoe de proceilione Simeonis Jufti, in oc- 
curfum Alexandri M. fub fiuem paragraphi 
tangic Audor, idem copiofe exponic bravnivs 
§.VIII.p.^.fq. 

Ad §, IX. pag. 10. 

( 17 ) Veflttu admnbratur ] LatiiHmus Rrc 
patet typica: accommodationis campus, quetn 
magno cum lludio & cura emenfi funt brav- 
nivs lib. II. cap. XXVI. ρ \ $,67. ioh. bier- 
m annvs in Μοβ £f Chrijto lib. I. Cap. V. edit. 
Belg. p. 81. fqq.. wilh, momma in Oeconom. 
tempor. Lib. II. cap, IX. §. 52 fqq. Nos parcim 
ad Chriftum, & quidem primario referimus, par- 
timadFideles, a Chrifto fan&ificatos, & fpiritua- 
le Sacerdotium. redditos. Paucis tamen multa 
complexi, haec fubjicimus. Velu^ Sacerdotes 
omnes, maxime vero Pontifex Supremu?, pitftu- 
ra; erant & typi Chrifti, veri Άξχιεξεως Ϋιμνν•, ita 
veftitus ipforum facerdotalis quoque» aim orna- 
tum ejus, curamque ac digiiitatem facerdotalcm 
adumbrat, qua nomina iuoruni non tam in hu- 

racris 



88 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. G ΑΡ. V. 



raeris & pe&ore, quam ίή manu fua fcripta ge- 
ftac JeC XLIX, 16. & tanquam memoriale patri , 
luo afierc Mal. III, 16. pe&orale judicii, omne- 
que judicium a Patre accepit Ezech. XXI-, 27. 
Jef. XI, 4- Joh. V, 22. ipfe Vrim eft, hix vera 
Joh. 1, 4, 9. & Thurnmim, integritas absque la- 
be, Hebr. VII, 26, ecclefiam fuam mundans, ut 
iu in ipfo, & per ipfum, fine macula, ruga, labe 
Ephef. V, 27. cujus introeuncis & exeuntis vox 
audkur, ut qui loquitur verba Dei Joh. III, 34. 
& ceftatus eft την καλην όμολογίαν ι Tim, III, 7. 
quique folus ac unus TllD^h 'Unp fan&um Do- 
mini.MaJ. II, 11. & iacrofanohis Meifias, iive un- 
dus eft Dan. IX, 24: fwm fymbolum & figuram 
praebet juft-itiae & fan&itatis Chrifti, qua tegun- 
tur ornanturque omnes, qui Spirituali Sacerdo- 
tio fungi, & ad Deum accedere geftiunt, Jef. 
LXI, 10. Ideo Chriftus fideles monet, ut emanc 
a le veiliinenta alba, Apoc. III, ig. & Matth, 
XXII, 11. fq. veiHnientarraptialiadefiderat in con- 
vivis. Quodfi iigillatim perfequi velis -fingula, 
Brachx mortificationerii carnis noftras per Spiri- 
tum Rom.XII,i3.fqq. Tunicateflellata, velamen- 
tum falutis noftric, ne nudi invemaiiiur coiram 
Domlno, Jef. LXIV, 17. Bakeus, cingulum liim- 
borum Chrifti Jef. XI, j. quo eccleiiam, uc ar- 
driiiime ilbi adhaereat, accingic iibique unit, Jer. 
XIII, 10. Pallium feu VPD rurfus ilolam juftitiae 
Chriili Jef. LXI, 10. Ephod, curam ejus pro iis, 
quos novit efle fuos, Joh. X, 14. 2 Tim.II, 19. 
quosque coelo infert, facitque confidere m coe- 
leftibus Ephef.II, 6. Pe^orale, ecclefiam per XII 
lapides preciofos defignatam Apoc. XXI, 19, 20. 
quam Chriftus portat & fuilentac. Jef. IX, 6. quse- 
que iigillum eft in corde Chrifti Cant. VIII, 6. 
Tiara, feu diadema, hinc majeilatem Chrifti, ad 
cujus iiomen fleftendum eft omne genu Phil. II, 
10. fq. hinc fideies, ceu Regium ipfius Sacerdo- 
tiura Exod. XIX, 6. 1 PeiT. II, 9. Lamina aurea, 
triplex, Chriili regnum, tum quoque Tan&ifka- 
tionemfui, qua & nosfan&ificamur Joh.XVII,i9. 
1 Cor. I, }o. Veftes albx, ipfum in die expiatio- 
' nis , Hebr. VII, VIII, IX, X, repraefenta- 
bunt. - . 



Ad §. XI. pag. ϊ*. 

(18) Quqad matrimoma & conjugia) De 
Sacerdotum conjugio seldenvs cpmmentatur 
in Vxore Hebr. Lib. I. °cap. VII. & de Succejf. in 
Pontific. Ub. II. cap. 2. & 3. Nimirum, Sacer- 
dotibus gregarils interdida erant conjugia cum 
FlN fiorto, profena, ac repudium palla, vi legis 
Levit. XXI, '7. prxterea quoque, ex inftitutoma- 
jorum,a Levirorenunciata: Pontifici autemMa- 
ximo praeter has, abll•inendum quoque erat a vi- 
dua qualicunque, & vitiata. Quod intelligen- 
dum tamen eft de Pontifice, dum dignitate Pon- 
tificia gaudet, Ante enim, quam in Pontifica^ 
tum fuccedebat vel evedus eil, ίΐ viduam five 
vitiatam duxiflet, aut cutn ea iniviffet fponfalis, 
retinenda erac, licet inter ha:c, vel poftea Ponti- 
fex crearetur. Hinc porro. quoniam vidua pro-. 
bibita erat Poatifici, ideo lege de fratria, fratri 
ilne liberis demoituo iuperftite, ducenda, folu- 
tus erat. Ica nimirum in Maflechet Sanhedrm 
cap. II, Mifchna 1. definiunt Magiftri : ^yxy \TQ 

HJIDSkD Sacerdos Magnus calceo fe exuit , alii- 

qne idfachint ob uxorem ejus : alii hitjtir uxorem 

ducunt jur.e leviratus, ipfe non item: ipfi enim vi- 

dua matrimonio interdicli^n eft. Neque vero 

cujuscunque generis virgo ei permiila eil, fed 

ea iluntaxat, qua: της Γ" IJtDp minoris actatem 

egreifa, nondum plenam pubertarem actigerat, fed 

intra της ΓΠΡ2 juvencult, five fex, qui fupra 

duodecim annos excrefcebant, menfium xtatem 

conftiterat. Scilicec fbemella apud Hebrsos, 

usque ad impletum ictatis annum duodecimum, 

excepto die uno, erac PJiOp minorcnuis, hinc di- 

cebatur per lex menfes myj juvenada, poil 

duodecim annos autem & fex mcnfes, erac 

ΠΊ513 virgo pubeSy feu plenae pubercatis. Vir- 

ginkarem quippe in plena pubeitate peifedam 

efib jjunr, ied in prioribus fex meniibus, qui a 

minorennitate finita incipiunt, ita veluti crefce- 

re, ut interea puella diceretur eile H^SlHDD in 

•ih-giniiatc Jiia. Hoc ipfum efle contendunt, 

quo<i 



DE SACERDOTIBVS, 



8* 



quod lege fancitur: ftp^ Π^1ΠΖ33 Π^ϋΝ Ν1Η1 ac is, qui manifefto profanu* erat, ab altarj ar- 

φ /t' uxorem in virginitate ejus ducat , Levitic. cendus, riiii dubium iihid probatiotlibus apte 

XXI, ij. folveretur. ^~}Sn autem & nShn frofuwu, 

Prsterea Sacerdoti, uxorem du&uro, praeci- profana, h. 1. notat ialem, qui lan&itate illa <Sc 

pua incumbebat cura-, ne foeminam acciperet, munditie deftituitur, qua genus facerdotale prae 

natalium vitio labbrancem, quce profanaret, aut cetera eminebat plebe, & cui', seque acpromi- 

deteriorem redderet prolem ejus, maxime ma- fcua: turba:, aditus ad aitare, & facultas come- 

fculam. Hinc ex familiis aliis, praeter congene- dendi de fandiificatis, denegabatur, Iila deni- 

res, iive facerdotales, Leviticas aut Ifraelicicas, que lege, de Sacerdotum matrimonio, quo pa- 

uxorem fumere fas ipfi non erat. Neque ex fto Deus ordinis honori & dignitati confulcura 

Ifraeliticis, profanam, aut fpuriam, nedum ex- voluerir, expofuit spencervs de Leg, Hnbr, 

traneam," nec dum profelycam fadam, aut ex lib. I. cap. Vll. §. 3. edit. Caatabrig.». 155. 
Gcntibus ancillam. Ex vero itaque iosephvs Quam denique legis rationem Au&or fcite 

lib.L adverf. Apion. cap. VII. edjt. Haverkamp. reddit, plenius jntelliges, fi memineris, Pontifi- 

fol. 440. Sacerdotes cutnprimis curam habuiile cem Chriftum retulifle, omni ex parte fari&um, 

teftatur, όπως το γένος των tsgjsm άμικτον qejjj pariterque fan&ificantem fponiam fuam, Eccle- 

χα&αρον διαμειη, ut geniti facerdotale puntmfem- iiam. Hinc typus ille non aliam, quam virginem 

per, impermixtumque permaneret. δ« γαξ το» illibatam macrimonio jungere fibi poterat. 
μετέχοντα της Ίεξωσυ^ς f£ όμοε&ιχς yv\-ouKo\ 

7τα4ό07ΐ0Μ<τΒ(ν, y^ μη πξος χρήματα, μήαε τα,ς Αά ξ. XII. pag. 10. 

αλλάς αποβλεπαν τιμ,χς, οίλλα το ys^oc sjrs- 

ίάζ&ν, έκ των άξχ,α,ίων λαμβχιοντα την $ιοίόοχη\ (19) Sine ν'ιΐϊο corpor/s] Hoc argumentum, 

f(c?) πολλχς 7τα.ξαο~χ,όμ.ενον μάρτυρας. Debet poit seldenv μ de Succef. in Pontificat. lib. II, 

enim, quhquis Sacerdotio ftmgitur, ex populari cap.V. recentifllme excuiik eruditus juvenis, 

fua conjuge libives quarere , neque ad pecuniar, abel adamvs hottingervs, peculiari 

aut bonora refpicere alios,fcd genas exquirere fc- diflercatione, cui titulum fecit: Intcgntar Sacer- 

cundnm antiqnam fticcejjionem , multis probatum dotum Aaronicorum, ac myflerium, maximc [iftcni 

tcjlimoniis. Hoc fine ad manus ipfis eranc, pro requifua Minijlrorum Novi Tefiam. Francof. 17^-. 

more, latereuli feu tabulx genealogicce, quibus poftquam Jenx m. david richter Α. 17K. 

parentum itemmata cuftodiebantur, idque ma- geaiina difputatione ίίι D1D *hif2 D^PZH leu 

xime, ut ex iis ftirpem fuam ab illicicamm nu- Phyfiognomiam Sacerdotif, ex Lev. XXI, 16. fqq. 

ptianiiu inquinamentis puram demonllrarent. inquiiiverat. Plena aucem & inculpabilis ad 

Hlnc tam tbllicite Zacharix & uxoris Eliiabethse minifterium fanduarii idoneitas & capacitas re- 

profapia enarratUr Luc. I, 5. Contra vero ea, quirebat 

qui Efdr. II, 62. genus purum fide dignis de- N. Aetatemminifterioiacerdotalidebiramjquse 

monllrare documentis non poteranr, facerdotio Levitis quidem Num. IV, 3. ab anno a;catis tri- 

excidebant. Nequeduntaxat, ubi de natalium geiimo usque ad quinquagefimum, at Cap. Vlfi, 

impuritate manifeilo liqueret, Sacerdotum filii 24. ab anno XXV & amplius, dcfinitur. Hax 

a f;icra arcebantur fundione, verum etiam ex ita conciliant Magiftri, ut in annum jetatis XXX 

Γΰ^Τ p2D dubiofcorto, ex ΠπΠ pSO profana initium fundionis facrae, in annum XXV autem 

in dubio, ccterisve generi lacerdotali interdidis, diicendi initium, atque tempus ΓΠ131> ΠΙ^Π 

de quibus diibium, five ex fama, five ex prae- itijtituta funEiionis , v. g. le&ionem, cantum &c. 

fumtione erat, filius genitus, SSn p2O profanus aflequendi, conjiciatur. Ita diferte ad pofterio- 

in dubip cenfebatur , eamque ob cauilira asque rem locum raschi commentatur : D^tuj; po 



5)0- 



Α Ν Ν Ο Τ. Αϋ L Ι Β. Ι. C Α R V. 



nS^ tdShS jsdo laiy "o^Stu pi o\:ti; 
ί:γν aity dow ^Dra trowoa nai p"»o n*n 

Ϊ'.ΠΝΥΎ ab anno vigefimo quinto veniebat, ut difce- 
ret partes minificriiy £f quinquennium difcendo 
eonfumebat r ab anno trigejimo autem minifierio 
fungebutnr. Hinc de dijcipulo (natum adagium 
eil) : ψώ non vidit fignum bonum ( optatum fuc- 
cefium, feu, ut in Jalkut exponitur, 70*0 \Ώ^Ό• 
fignum benediHionis ) in difcendo intra qidnquen- 
raurn , illc amplins nunquam φ vijurw. Intra 
hoc eaim quinquennium r qui facro mi-mfteria 
minus deprehendebatur idoneus, plane rejicieba- 
tur. Porro, trigefimum annum Mofes definiiiTe 
eenfeturLevitis idooeum, quamdiam-ca ipiorum 
Bumeris adhuc «iTec portanda: poitquam autem 
illa ltabilem na£ta effet federa r exiftimant Ma ■ 
giftri, hoc aDavideRege iublatum eiTe ι Chron. 
XXIII, 26. ubi anni Levitarum iupputabantur a 
viginti annis &.fupra, adeoque legem illam an- 
" palem, vim quoque fuam exuiiTe, uc eam nova- 
ie liceret. Ita rurfus raschi ad locu-m priorem 

verf. 2. t^^on nTcyb pihnn f>h dho hjd 
mnarn nxo α^οπ ρ "im uvvbw pa dfiy 

το cavvuon ρ bv irwm nsb cd^w 

?ΠΓ)^Ό UJT13JD mimera ex illis eos, qui aptijunt 
ad minifierium oneris y atque hi funt α nata trigin- 
ia annos usque ad quinqitaginta annos habentem :■ 
qui enim minor efi triginta amtis, nondum pcrfe- 
liur efl rabore fuo. Hinc dicunt : natus triginta 
annos robuflus efi, qui vero major efi quinquaginta 
atmir,, ejus vires ab illo tempore deficiwit. Quas 
bene habent quoad Levitas. At de Sacerdoti- 
bus non• liquido definivif Mofes.. Vrut enim 
hieronymvs prooemio ad Ezechid. ex mente 
Hebracorum ita tradat : nifi quis apud Hebraos 
atatem facerdotalis minifterii , id efl v trigefimum 
annum impleverit, nec principia Genefeos, nec Gan- 
Ticum Canticorum, nec hujus voluminis exordium 
Of finem, legert permittitur : ccque ac jus Cx(h- 
reum olim in Novell. ivstin. CXXIILeap.i$. & 
Fohtificium Can. Preshyter difi. 78. annum xtatis 
srig r eiiHiura- exadum^, ad fuicigiendum Sacerdo- 



tium requirebat, quod ea xtate Domiimm & 
baptizatum efle,-& concionatum fuiile legimus,, 
qux ratio cum fit infirma, redius gasp. zieg- 
lervs ad Ldncelotti lib. I. Tit. Vll. Inftitutiom 
Juris Canonici §. 10. obfervat: atas XXX anno- 
rum generaliter feletfa efl, qida folidx ea ac per' 
fecL• pntdcmuz effe creditur: apud Hebraeos ta- 
men annus, quo in funitionem evocandus Sa- 
cerdos erat 3/ vigeiimus exiftimatur, quia 2Chron.• 
XXXI, 17. de Sacrorum fub Ezechia Rege 
inilaurationc, & proventuum diftribucione ftni- 
verfis Sacerdotibus fada, diferce legitur: α filio- 
viginti annoriwi & fupra, in cufiodiis fuis, in claf- 
fibus fuis; ubi Sacerdotes, qui iacro fungerentur 
oiRcio, ab hac aetate defignari videntur. Quo- 
refpiciens abarbenel Comm. ad Num. Vill, 24.. 
itapronunciat: 1ΤΠ nilSIM 3?N1 7V7)W ρΓΟΓί 

vn Nb caynDn vpin l - )on mzvb ί«?3 
njtuan^y p.ny.-myS im« pn^a Sacer* 

dos, fimid ac ea atatefit, ut legis juffa obfervare 
obligetur , revera aptus φ ad mimflerium : fed 
fratres cjus Sdcerdotes cum mimflrare wn permit- 
tunt, donsc viginti amios habeat. Ec erudite ob- 
fervat vitringa in Synag. Lib. III. P.L οψ.Ι 
ρ. 629. exemplisque & teiHmoniis ex Hiftoria 
Ecclefiaftica evincir, in prima Ecclefia Chriftia- 
na, triginta annorum aecatem non prsecile in 
omnibus fuiiTe obfervacam ; quantumvis poft- 
hosc iilud Ktatis Canones definierint. Qux au- 
tem- practer haec, ex Hebrxorum fententia &mo- 
nimentis fubtilius commentatur seldenvs eit. 
loc. cap.IV.init. ab anno statis XIII ftatim in- 
tegrum fuifie Sacerdoti, facris operari, iilamque 
fundionem ΠΊ^*3 HTQV minijlcrium legitimum 
fiiifTe, licec ab illa xtate usque ad annum vigefi- 
mum hoc privilegio gauderenr, ut abeile pof- 
fent pro lubitu, nec obligatione ad vices cum 
ceteris praeilandas tenerentur; ea recentiora cen- 
feraus, quam uc ftante Templo obtinuifle creda- 
mus. Quod fupeieil ,lightfooti obferva- 
mus hic lapfum, Levitarum a;ratem -cum annis 
Sacerdotum temere confundentis, quando in 
Minifier. Ternpli Hierofolymit. Cap. VI. Tom. II. 
Opp.fok 691* b. ica diirerit: Jam attfem atatem 

S&ccr- 



D Ε SACERDOTIBVS. 



c* 



Saccrdotum, cum minijlcrio initiarentur, inveni- p. 247. perperam ad folum reftringit Poiitificem» 

mui tripliccm, vel triplici raxionc exprejpim in Idcmque iii applicatione typica ad Chriilum ie- 

Scriptuni, Nant prima tex circa atawm Sacer- petit pag. Jequ. cum unanimi interpretum tam 

dotum, cum miri$rare inciperent, definit trigefi- Judxorum, quam Chriftianonirn confenfione, ad 

munt annum Num.1V, 3. (ubi camen liquido de Saccrdotes omnes fic refercnda. Qux autemin 

Levins, cx Kahathitarum ordine, a Sacerdotibus kge recenfentur vitia XII, ne accedat ad offercn- 

verf. 5•. & 15•. clariilirne diftin&is, fermo eft) ac' dum cvbnm Bei fni, vir ckchs aut claudus, aict 

Jmiilhcr Levitarum verf 23, 30, 35. fcd efl alius curtus, aut pnelougus membris, aut vir, in-quo cfi 

iocns, qui dicit Levitas α viginti quinqiie amiis, & fractura pcdis vel manus, aut gibbofiu, ant graci- 

fnfra, minifiraturos, Num. VIII, 24. Tcrtius lo- /;'/, aut in cujttt ocido efl fuffnfio , aut ifi quo efi 

qnitur de Levitir, quafi minifirantibnf, α vigefme pfara, aut faniofa fcabies, aut tlnibias, teile verC 

anno & fupra 1 Paral. XXIII, 24, 27. Verum in 18, 19, 20. quxque lingulatim perfequitur & ex- 

hac varietate nnlla efi contradiSiio, fcd mutatio ponic cit. di^crtationc hottinger. §. i\. fqq» 

qucedam juxta varios rcfpcttus. Definita atar ea infigm cumulo augenc Hebrxi, recendonem. 

erat annuf tflgefimus (atque ita typo' rcfpondit hanc legis fpecimen tantum & exemplum prx- 

Scrvator nojler, qui ea cetate minifterium junm in• bere contendei5tes, quod in vitiis hic dijudicau- 

grejfus efi Luc.III.) fed anno vigefimo quinto erant dis fit fequendum, non autem vi-m legis omnem 

Candidati,& qiiitdam minifieriaquidem obire pote- exhaurire. - Conf. kaimonid. ^inpQH ΓΊΝ\3 

rant , ait aben ezra tn Num. VIII, fcd non cap.VI. Tripiicis itaque generis fhciunt iithxc, 

omnia: nam poterant quidcm injcrvirc tabcrna- qua: ab akari arcent, corporaiia vitia: alia, quae 

culo,fdd non potcrant fcVre arcam. Idcoquc cum velut animalia, ne rite pofTenc ofTerri, ilc<Sc Sa- 

arca pofita fuit in templo, jam non awplius hine cerdotes-arcebant, ne rite fungi poiTent minifte- 

bide ciratmfcraidA, David divino monitu defini• rio: alia, quae vitiabant horainem cantum, ut a 

vit initium eorum mini^crii anno vigejimo : & lacro minilterit) ipfi efiet abilinendum: denique 

tum crant tcmtum "ΛΖ^ΤΏ ">n™)D germina Sacerdo- alia, quse non vitiabant aliam ob caufam, quam 

tii, incipientibui tum illisinferiorum gcnarunhpar- quod intuenti defbrmitate difplicerent. Primi 

tibur ejjlorefccre. Minffterjum Samuelis in taher- gcneris faciunt L, icilicet 5 m aure, in palpe- 

naculo, quod Sdunte tum erat,fuit cafus extraor- bris 3, in oculo g, in nafo3, ki ore 6, in va- 

dinarius,& idtantum faciebat, quod erat tyronis fis feminariis 12, in tnanibus pedibusque 6, ia 

vel Candidati, nt difceret rationem miniflrandi ac fuperficie corporis 4. Quibus addunt tremo- 

canendi. In eundem impcgit Iapidem vir fum- rem a proveda aetate, ti-emorefn ab iEgritudine, 

mus in Harmonia quatuor Evangdifiar. ad Lucs: & fordes fudoris, aut footoris ex ore. Secundi 

III, 23. verba, ipfe antcm Jcfus wcipicba?it ejfc quafi generis numerant XC : & Tertii denique bina 

(innorumtrigmta, ita commentacus: crant Cbrifto duntaxat, fcilicec pilorum in palpebris defedum, 

atate parcs Sacerdotes, facrum munus primum & dentes excuflbs. Vt ita numerum omnium ad 

obeuntes Num. W, 3. Qiix, licet plufcula, affer- CXLII extendanr, qux poft maimonid. cit. 

re, txdio non fuir, ne cui tanti viri nonien ac Tr. cap. VIII §. ult. ordine vide recenfita a s el-= 

autloritas i\t fraudi. beno citato hco. Porro vitiorum iftorum alia 

3. Decentem corporis habitudinem, mem- dicuntur UW2p fixa, permancntia feu perpetua, 

brorumque integritatem; adeo quidem, uc qui qux per oninem vitam arcebant, alia D^Diy 



ολοκληξος, corpore tnteger, aut άμωμος, vttio ca- 
rctis non eflet, is ab alcari plane arceretur: Le- 
gem intcgram vide Lev. XXI, 16. fqq. quam s a- 
lomo van til j« Opcre Analytico ad h. I. 



tranfenntia, qux tempore confumuntnr ■& defi- 
nunc. Quodii quis tali vitio, primi aut fecun- 
<X\ generis, aflettus Sacerdos, tamen acceiTerit ad 
alcare & officiofungatur, flagelli iupplicium lue- 



M ζ 



bat. 



r~ 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. V. 



bat. Primum genus vitiorum non modo poe- 
nam fcienter-facrificantibus inducebat, fed ipfutn 
quoque facrificn a&um vitiabat, ut eilet HllDy 
nSlOS minifterium profanum ac irritum: Secun- 
dum genus lDTQy 4;Π J"iS minime profanabat 
facrificium, tametii facrificans verberum poena 
efiet afficiendus: Ob teitium genus, Sacerdos, 
qui adverfus pafria inilitura hic efiet contumax, 
ΪΤΚΙΟ liHiajTj nplS 1-^N nec-ipfe vapulat, nec 
facrificiiwi ejns eft illegitimum ; adeo ut genus 
tertium, in moHitis tantum haberetur, primutn 
autem & fecundum, in interdidis. Eandem a 
vitiis immunitatem Sacerdotum inculcat philo 
lib. II. de Momircbia p. 823. & libro de viclimis 
p. 845. Hoc imitaca eft, fed certo faltem cafu, 
& alia de caufa, Ecclefia primitiva, unde in Ca- 
nonibus, qui dicuntur Apoftolici, Can. LXXVII. 
ita habet : « τις αναπηξος y τον οφ&αλμον, h το 
σκέλος πεπλ'ηγμενος, cLfyog $έ ε?ιν επισκοπης> 
γινέσ&ω' α γαξ y^j λωβ'/ι σώματος, αντον μιού- 
v&i, άλλα ψυχής μολυσμός. Si quis vel oculo 
. crbatur, vel fcmore oblafus, Epifcopatu autem di- 
gnus fit, fiat : non enim corporis damnum eum pol• 
luit, fed amma inquinatio. Et Can:LXXVIU. κω- 
φός ϋε ων, f(cy τυφλός, μη *γενεσ§ω επίσκοπος' 
ακ ως μεμιασμένος, αλλ' 'ίνα μη τα εκκλησιαςι- 
κα παξεμπο&ζοιτο' Qui autem efi jurdus & ca- 
cus, ne fit Epifcopus ; non ut pollutui,fed ne Eccle- 
fiafiicA impediantnr : ad quos conferantur gvil. 
β ε ν ε r β G 1 1 annotationes. Vlterius longe ριο 
gredicur Jus Canonicum, cujus de corpore vi- 
tiatis, ipeciales extant Tituli in Decreco & De- 
cretalibus, quod ad ordines promoveri haud- 
quaquam debeant, etfi parte tantum aliqua di- 
giti alicujus mutili fuerint, dummoclo abiciifio 
illa a volente, aut non invito fa&a fit. c, praci- 
pimus, difi. 34. c. illiteratos, difl. ]6. c. qui par- 
tem, difl. 55. Vnde lancellottvs Infiitut. 
Juns Can. lib. I. Tit. XXV. qui promov-M non 
fOjfimt §. 22. diferte inculcat : corpore vitiatur, 
nifi modica fit Ufio, ordinari non potefl. Idem 
denique imirati func Gentiles, in quibus Athe- 
nienles eos, qui operabantur iacris, jubebant eife 
ολοκληξχς ^a) ύγιπς τω σώματι, intcgros £f cor- 



porg fanos. Romani pariter manifeftum corpo- 
ris vitium in Sacerdote non patiebantur, ita ut 
Metellum Pontificem, tuminibOs orbatum , & 
Sergium, dextra manu mutilatum, licet pro 
falute populi Romani, tamen a lacris arcerent. 
Confer dilherri Difputatt. Academ. Tom. II. 
p. 187. colh Tom. I. p. 294. 

Quicquid aucem eft iftius rei, eo fpedabat 
omne, uc partim typice Chriilum adumbraret, 
qui verus άρχιερεύς, όσιος, άκακος, αμίαντος, 
κεχωξίσμένος άπο των αμαρτωλών Hebr. IX, 2<5. 
mortaliumque prxftanciiiimus celebratur Pialm. 
XLV, 3. partim ufu morali, officii admoneret 
omnium temporum fideles, ut tanquam Regale 
Sacerdotium, illibato corpore, & confcientia, 
fpirkualia Deo facriiicia offerrent 1 Petr. II, 5,9. 
partim idoneos Novi Teilamenti inftrueret mi- 
niftros, a quibus animi vitiis cavere fibi debeant; 
ad quos ex inftituto legem hanc applicat hot- 
tinger. laudatA Dijfert. <$. yo.fqq. Giaviter 
& nervofe in hunc poftreimjm uium commenta- 
tur s ρ α Ν η ε μ ι ν s Obfervat. ad Lev. XXI, il.fqq. 
Tom. III. Opp. p. 697. cujus verba huc transfer- 
re integra, licet plufcula, grave non erit: Exclu- 
duntur Pajiorei caci, i. e. aeci oculis mentis, intel- 
ligentja, cognitione; nnde talcs , alios illuminare 
nefcii, hinc illud Jef XLII, 19. Sic Pafiores mu- 
ti, furdi, illi demum funt, qui tacent, cum loqui 
oportebat, qui non arguunt, non hortantur, nori do- 
cent Jef.LVI, 10. Sic claudi funt illi Paflores, qui 
non reiie pede incedunt, nt congruit veritati Evan- 
gelii, Gal. II, 14. vel qui itno pede reSii & altero 
claudi, unum pedem inferentes in Eccleftam, alte- 
rum in tnundttm, & qui modo hoc, modo aliud itt 
relipioHe fentiunt : fic reprehetiduntur, qui clandi- 
carent in duabiif ijlis cogitatiombus, num Jchova 
Deus ejfet, vel Bial, 1 Reg. XVIll, 21. Sic dici pot- 
efi, ejfe membrum fuperfluum in illis, quorum cor 
duflex, cor Hf cor, nam Dens pofcit cor integvum 
&f fimplex; Sic dici vojfunt nafo mutili, qui ne- 
fciunt olfecere, feu dijcernere vcrwn α faifo, bo- 
num α rhalo-, pnrnm-ab impuro , at fuprdCap, 
XI, 47. Sic dici poflunUmanu aut pede fmfti feu 
folluti, qui nuinus non ablmmt in innoccntia PJal. 

LXXIII, 



DESACERDOTIBVS. 93 

LXXTII, 18. aut qui pcdes inquinmt, ingredkndo pni Yfl pD ^UPD γϊΙΠ ")D"1 Τ(ΊΝΠ p31 T>S:n 

/exrd poiluta ,•« «»<& Canones vcieris ccclc[u intsr- ί iSnD'^ 3 "13V st^S \2nn "Q"l iSdH raw/ /g/'- 

dicebant fedulo Clcricis , vel cauponam ingredi; tur, qui ficris faciendis inidonei, funt duodevi- 

hoc finftt Chrijlui pcdes difcipulorum abluit. Sic ginti: idohhtra , alienus , vitio cerporis affuHur, 

tnutili dici pojfunt illi Pafiores, qui dottrina in- inciramcifiis; immimdus , de die luftratuf, piaculi 

firucti, non vita, qui pollent qnidcm lumine fcien- indigens , lugenr , ebrius , egens vefiibur , abundans 

tU, dcfiituti verofunt calore charitatis, vel amo- vefiibus, obfit%s veftibus fciffis , qui erat capite nu- 

rc in Dewn & proximum. Sic gibbi dici pojfunt do, qui non ante (avajfet manuscf pedes, qui ope- 

illi Minifiri, qui non tantum fupponimt dorjum rando fediffet , cujut iuter pedem & terra folum 

gefiandte arcx Dei , fed qia infuper ferunt onus rc- quid interjcclum firijfet , cujus inter manum & 

rum fecularium , toti funt in κοσμικούς πράγμα- utenfde aliquid interfuiffiet , qui manu lava ejjrt 

ΊΗΟΛς, qui appstunt mundum, ejus divitias, figu- operatus. Nec tamen unius erant generis ani- 

rati olim in camelo, cui dorfi gibbus cfl. Sic Juf- mi vitia, quae funftioni iaeerdoteli obitare cen- 

, fnfi oculis illi funt, quorutn fcientta lafa, corrupta, febantur. Alia vim iliam exuebant, fi pccniten- 

quoritm vifus pravus , videntes nimirum in Scri- tia du£H, qui iis laborabant, ad bonam meruem 

ptura Sacra qn& in ea nonfunt, item qui affcttibus redirent, v. g. in nuptiis illegitimis , fi quis Sa- 

nmbitionii , avaritia , odii,. ira&c.funt praoccu- cerdos matrimonio fibi , conrra fas, quomodo- 

pati & irretiti. Sic fiabiofi dici poffunt homines cunque fominam junxifiet, funftione arceba- 

detrettatores , qui prurigine laborant litigandi, tur, ita tamen, ut fi in confeflum magnum 

• calumniandi , aut qui laborant impetigine fcu libi- LXXI virorum cvocatus, in populi frequentia, 

dim carnis, aut qui in aliorum fcabicm , id efi ,in illicita illa confuetudine fe abftinentem fore, 

aliornm navos ο difeSius , jugiter manus fttas palam voto profitcretur , & demum repudio 

dirigunt. In fitmma , fpettant huc omnes ifl<e Mo- conjugem illegitimam ejiceret, altari non minus, 

faica leges , de Sacerdotibus integro corpore , ut quam rcliqui Sacerdotes, idoneus haberctur. 

fint vefliti jitflitia , Pf. CXXXII, 9. ut fint irrepre- Alia vim rctinebant fuam, hac in re, a?ternam ; 

henfibUa , 1 Tim. III, 2. nt fint probati vita & do- eorumque du«e illuftres iunt fpecics, ΓΠΤ m^y 

ilrina , 1 Tim. III, 10. Quo autem fenfu & re- idololatria , & cultus in loco illegitimo , licet ve- 

fpeftu lex ifta, de integritate Sacerdotum, ad ro Numini exhibitus. Cultus extraneus, feu - 

ordinis honorem fpe£laret& dignitatem, spen- iponte, feu errore a Sacerdote praeftitus, eum 

c ε r ν s oftendit de Leg. liebr. lib. I. cap. Vll. ξ. ι. ita vitiabat , ut altari perpetuo, tamerii folennio- 

p. 152. ri ritu pccnitentiam ageret, effer arcendus. 

3. Dcbitam animi reclitudinem & integritatem Cultus autem in loco incompetente, v. g. in 

vita?. Quiaenimvocabul. DVJ, quod a Sacerdote tcmplo Heliopolitano , aut Garaxitano Samari- 

excluditur omne, non de corporis modo naevis, tico, aut in templo Aegyptlaco, ab Onia, fub 

verumetiam de vitiis moralibus uiurpaturDeut. Ptolemaeo Philometore extrutto, peractus, caa- 

XXXII, 5. Job. XXXI, 9. bene colligunt hinc dem vim habebat, tametfi pro m* miDV non 

JudiEi, corruptelas morum a?qvie,ac viti-a mem- acciperetur. Scd & homicidium, five ultro, 

brorum, inidoneum reddidiiieSaccrdotcm. Ita five per errorem conr.niilum, aroebat Saccrdo- 

maimonides Hilclo. lulpDnJlN" 1 !] cap.IX. • tem dlS^SJD TftWty2extenfionibusmanutim f h..z. 

§.15. "Wii nJOtt? nniDyS Ο^ΟΒΠ u 3 IN^CJ a bcncdiclionc iacerdotalij extenfis manibus po- 

S^ynOID *7yD "ΙΤΠ Π^Τ rmay Hyatn fn 1 L SV pulo, per Num. VI,23- impertienda; fcxrte ra- 

"YD^n Ρ1ΝΠ DniiJD ΊΌΙΠΟ DV SlStD NCnn men ab alcarinon arcebatur homicida, fi pxni- 

30^3 Dn;3 Dl^a XSrSxi "'η 1 » bn^n ^CinD tentlani egiffet. Priterea quoque, quae exifti- 

p3 φΐΙϋΏ 2VV7\ whyy\ ^Ύ \ΠΊ *ν4*^• ίϋΝΊ mationeraminuerent ; aliqua, utcunque non m.i- 

M 3 ia, 



94 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. V- 



la , in caufa fiierunt , ut Pontifex idoneus non mittebant ,. manibusque illotis facra tra&are nc- 
haberetnr fucceffioni tam ardui- & facri muneris, fas ducebant. Vnde illud clementis alex- 
v. g. fi quis eiTet 'lanio , aut tonfor, aut balnea- andrini Stromat. lib. V. p, 582. edit. Sylburg. 
■tor , aut textor , aut coriarius &c. ut «ft apud #κ άππκότως οίξα ^ των μυς-ήξίοκν των παρ 
•maimonid. Hilc. OOSd cap. Ι. De cjuibus £λλησΜ , οίςχμ μεν τα xa&dpcria , κα&οίπεξ t&j 
.copiofe S£ ldenvs cit. loc, cap,Vh τοις Βαρβάξ'οις το λχτξόν' ηοη abs re ergo in 

■myjteriis quoque , qita fiunt apud Gracos , primum 
Ad §. XII. pag. iq 4 docum tenmt expiatione-s & lujbrationes , ficut ct- 

dam apud Barbaros lavacrum. Eam ob cauiam 
(20) VtffierenturutriqueDeo'] lila Sa- ante adytum templiA«T^achabebant, docente 
•cerdomm ad oftium tentorii conventus prEefen- s vicero Obfirvat. cap. VI. p, 159. seque ut an- 
tatio , eorum denotabat cum άφοξίσ-μο,ν, ieu "ie- te San£tuarium Judaeorum labrum seneum erat 
parationem a rebus iecularibus, & reliqua ple- pofitum, aquis repletumt, ut lavent Aaron & 
bis profana? turba, [tum άγιαο-ρον-, ieu deftina- £lu ejus manus & pedes Exod. XXX, 18. fq. 
tionem , Domino cjusqne minifterio fa&am. Ita 

nimirum in rem prsefentem , cui erant prsefi- Ad §< XIII. pag. cit. 

ciendi, deducebantur , & fiftebantur Domino., 

•cujus miniilerio erant dicandi. Sed & ita locus (22) Sacerdotis nwnus impkbantur'] Re- 
.eertus defignabatur huic folennitati, dum orien- &e monet Auftor, impletionem manus , prp in- 
ialis atrii pars, qua ingreiius patebat ■tabernaculi, auguratione facerdotali poni. Liquido hunc 
ad i-imm ilkim eligebatur, ubi publice fiftebantur phrafeos fenfum confirmat R. salomo ι α r- 
perforwe defignatae, & inde ad akare &- ianftua- chi Comment. in Exod. XXVIII, 41. ilD ^D 
rium ipfum perducebantur. Vtrique enim ap- TWrh ~\2"Ϋ1 O2D2 ΚΙΠ'^Ο "]13Π ptuS CZ2^T» 
sropinquare , niii initiatis , .non licebat ίΠΝ^Πΐ OV 1Π1ΝΟ 1D piniD omnis implctio tna- 

nuum fignificat initiatimiem, qnando aliquis aggre- 
- ,Ad §. eund. pag. cit. ditnr rem qicampiam , ut in illa ipfe confirmetur 

ab.illo die, ac deinceps.: idqne porro illuilrat ri- 
'(21) Aqua mundarl debebant'] Ordinaria tu in Galliis uiirato, cum quispkm pra?ficitur 
>haec erat pra^paratio adobeunda facra, antequam muneri cuidam aut negotio, prijicipcm ei dare 
aliquid fanfti vel -tangcrcnt., vel induerent Sa- chirothecam , quam Guantam appeilent. Hsefi- 
cerdotes; quo fic monerentur , fe irnpuros na- tanter idem affirmat clericvs Not. ad h. loc+ 
tura, nec dignos effe, -qui ad Deuni appropin- Forte pctita efl phrafu ab-aliquo rituOricntis; quo 
quent, nifi confcientiam abluant, & emundcnt injtgnia muneris in nunum eorum , qidlms confere- 
aqua pnra Hebr. X, 22. Et ifta quidem locio batnr , tradebantur : unde pojlca faclum fit , ut 
facerdotalk hoc fibi peculiare habutt , quod re- implere manum fn muneris exercendi potcjtatcm 
prcEfentarctiingularemaliquamianftificatioj-iem, facere. Vide Jud. XFI,$. Equidem in diifer- 
& ex communi ordine excmtionem , indeque tatione, iub moderamine b. daniii.^ Hetr. 
cognofcerem Sacerdotes , fe plus ceteris Ifraeli- IX, 7. publice defenfa, quce in mevschenii 
tis puritati vita; & confcientise deditos eiTe de- Novo Tefi. ex Talmndc illuflratu p. 933. infera 
bere, quo familiarius cum Deo verfarentur, lcgitur, cap. f. §. XXII hanc fententiam operofe 
quod impuris & illotis integrum noh iit. Ea- impugnari video , fed debili admodum argu- 
que lotio una. eft.-e διαφόξας illis βατΡ.ινμοίς, incnto. Non cntm idco pbraiis illa iacerdota- 
de quibus Hebr. IX, IO. Hinc mutuati furitri- lem involvk initiationcm, quod ifthsc fola ma- 
tum Pagani , qui lotionem inauguraiioni pra:- nuum impletione abfolveretur, icd quia mos ite 

. fert 



DES-ACERDOTIBVS. 9? 

fert ScHptune, a ceremonia tanrum non prin- cercmoniam, nudumque fpe&aculum , minime 

cipc totum reliquorum rituum cumulum deno- exiftimamus , verum haud dubie junttam iibi 

fninare. Hinc laudatus modo clericvs citra habuit inftru&ionem , ofticiique hoc ritu in- 

hoefitationem in Annotat. ad Hebr. //, 10, affir- junfti benediiKonem. Redit phrafis 2 Cliron. 

niat : Pontifex τελαχα&Αΐ dicituv , cum confecra- XXIX, 31. & cumprimis 1 Reg. XIII, 33. 
tur , ut munere fuo fungi queat. Hebrai dicant 

hoc, implerc ljianus , qiiod τελνωο-αι -fepe vertc- Ad §, XIV. pag. 11. 
runt LXX Interpretes.. Vide Exod. XXIX, 10, 

35,35. Lev.FIII,^. XVI, 32. ΧΧΙ,ιο. Num.III,^. (23.) Veltrtfiiuam fuam tefiari] Legem 

Nec eit,.quod hic dubitemus, cum ritum, phra- vide Lev. X, 6. XXI, 10. iqq. quam ita tempc- 

iinque res ipia comprobct. Mofes cnim, juiTus randam cenieo , ut quemadmodum Ezechiel >: 

a Domino•: £f pones omnia fuper manus Aaronis amiiiam iubito conjugem, clam lugere potei-at, 

& filiorum, Exod. XXIX, 24. de ariete euchari- modo ab externis fibi caveret lutlus documen- 

iUci adipem, caudam cum adipe inteftinorum, tis, cap. XXIV, 16, 1.7; ita mmortibus cliarorum 

partem hepatis, atque duos renes cum adhaeren- & neceflanorum , integrum quidem fuerit Pon- 

te adipe, dextrum armum, & duas placentas• tifici, altum premcre corde dolorero , cum ho- 

oleaginas, Aaronis, ejusque filiorum manibus minem exuere non poifet , ita tamea, ut ab ex- 

imponebat, manusque his iacrificii partibus im- ternis triHitias & lu£tus teftificationibus , lugcn- 

plcbat, atque ita agitabat. Agjtatio veroita ha- tiumque ritu abiUneret, Hinc prohiberur i)ad 

bebat, ut Moiss manum . fuam manibus Sacer- mortitum appropinquare , quia pollutio a mor- 

dotum implctis fupponeret, atque extolleret in tuo contra£la feptem dies durabat, ac expiatio- 

altum, rnriusque dcmitterct verius terram, por- ncm per cinerem juyencae pofcebat. Pontifex 

ro vertcret verfus ortum & occafum,, ac deni- autem frequenter , maximc omnibus Sabbathis, 

que verius mcridiem & feptcntrionem , eoque in Sanchiario comparerc officioque iungi, eam- 

pa&o figuram crucis efformaret. Quo peraifco, que ob cauiam mvindus femper ac purus efie 

partes iftas Mofes a manibus ipibrum recapie- debebat :■ ideo ab omni mortuorum conta&u, 

bat , & adolebat in altari. Hinc aries ipfe Sw etiamfi pater vel mater e vita exceirerit , fibi ca- 

D^N^D arics impktionitm, Exod. XXIX, 22. & vebat, Hanc rationem reddit maimonid. vt 

dics fcptem, quibus rirus ille repetebatur, ^D^ More •■ Nev,- Ρ.1ΙΙ. cap. -^η. edit. Buxtorf.p. 493. 

CwSd dies imphtionis Levit, VIII, 33. diceban- Prohibetur 2) caput denudare. Verum hic in 

rur. Phrafis itaque hoc infcrr, Moien dediiFe partes icinduntur Interpretes. Talmudici eo 

illis facultatcm & j:opiam, res iacras traftandi, trahunt, permiuum Pontinci non fuiffe, ut non 

in ian&uarium intrandi,*pro populo offei-endi: tonium caput aut barbitium haberet, crincsque 

immo illos jufiiffe totos vacare cultui divino : aleret promiifos, quod in luthi alias confuefum ; 

ciijus rei fignum erat, traditio m manum rerum• ut fenfus iit: ficut alias lugentes a tonfione ab- 

tunc ofFerendarum , ut futuro iniriarentur mi- itinent & capillum producunt, fic ex adverfo 

nifterio, cujus praecipua pars erat oblatio ho- Pontificem & Sacerdotes oporruiffe, toniionem 

ttiarum. An iolennis verborum formula accef- fuctam pergere , ne hifpido crine aut barba, fni- 

ferit, quam wilhelm. μ ο μ μ α Oeconom. tem- ftuarii folennitatem , continuamque turbent fe- 

por. cap.lX. Lib.II. §.58•/. 172. conjicit talcm: ftivitatem % Hinc Lev. X, 6. verba: DD V ^'N1 

trado hac- tibi in manum, jn/pr Dci Domini, ut IVlfln nS ita vertunt: comam capitum vejlro- 

fciasy & te debere, & tibi licere cum hujitsmodi rum non nutriatis : & ubi de Pontince c. XXI, 10.. 

oblationibus impoflerum acctdere coram Domino : prcecipitur : 17"12Ί nS Ί^ΝΊ Γ>Ν , comam capitis 

dicere non habemus , mutam tamen• iihm fiiifle [ui non nutriat. Οεηί^μς seldenvs lib. IL• 

de 



9 6 



ΑΝΝΟΤ. AD LI 



Ι. C Α Ρ. V. 



dc Succejf. in Vontif. cap. 5. quoniam JH£J comam, 
fcu cieiariem notat , hinc verbum quoque 1Η2 , 
quod alias iaepe quidem notat, retegere, denuda- 
re , idem nonnunquam effe, ac comam nutrire, 
five promittere. Contra vero ea, b. geiervs 
de luBu Hebraor. cap. XI. §. 4. urget , verbi JHS 
iniblentem cam elTe acceptionem, quo potius 
generatim defignetur remotio, vel alienatio a fe, 
v. g. confilii Prov. I, 25. caftigationis c. XIII, 18• 
XV, 32. cum capite vero conftruftum legi Num. 
V, 18. de focmina adultera ilve fufpe&a, quam 
coram Domino itatuebat Saccrdos, ΠΝ 1Η31 
lt7N"i nudabatque caput ejur, ubi fane non capil- 
lorum nutritio , fed tegminum a capite iubtra- 
£Uo , feu capitis denudatio hoc verbo effertur. 
Inde colligit, Sacerdotibtis pariter in luftu inter- 
dici, ne iuetum tiarae ornamentum ex impatien- 
tia detraher^nt, caputque nudum, pro niore 
aliorum lugcntium, vel tonderent, vel cineribus 
infpergerent. Eaque pofterior fententia magis 
nobis probatur, fatisque hiculenter ex Lev.X, 6. 
conftat, ubi, cum Nadab & Abihu igne cocle- 
fti effent abiumpti , Mofes aujfpiciis divinis, Aa- 
roni patri, & Eleaxaro ac Ithamaro fratribus 
interdicit : ΙΙΠΒΠ bs □3">ΦΝΊ capita vefira ne 
detegatis, ΊΟΙΒΠ ίό 03Ή331 & veftes vefiras 
ne laceretis : ubi de alendis crinibus tam fubito 
interdicendum non erat , quod hoc in ipforum 
poteftate non erat, tempusque requirebat, ut 
capillos demitterent ; verum , ne detraftis tia- 
ris fuis pilos fibi evellant, aut cinere caput 
confpurcent, pro lugentium more, hoc eft , quo 
ipiis interdicit. Quem ergo fignificatum ver- 
bum 17Ί2, in moderatione luftus, Aaroni & 
& filiis ejus imperata fuftinet , eundem retinere 
cenfemus in ordimrio luftus publici interdi£to 
cap. XXI. Demum 3) fcindere veftes quoque 
prohibetur, fed duplici adhibita cautione. Iftud 
enim interdichim accipiendum doccnt Hebraei 
λ) de veftibus tantum iacerdotalibus , quas di- 
fcindere quocunque cafu nefas erat , juxta illud 
in Gemara B^bylTr^.Jomacap.FII.ful.ji.a. 
:nplS ilJiriD "HJQ y^pDn qui dilaceraverit ve- 
fies facerdotii^ vapulabit. Neque omnino, re- 



Verentiae & honoris caufa, fas erat cuiquam, iive 
Sacerdoti , five Ifraelitae , veftibus dilaceratis 
atrium ingredi, vel templum : β) de more inter 
Ifraelitas recepto, ne nimirum Dei miniftri, 
velut ceteri de plebe, rumperent veftes ab ima 
& anteriore parte , circa pe£tus deorium , fed ab 
infima ora defuper fcindere licebat. Hinc Sa- 
cerdotes & Pontifex, veftes iuas privatas , fivc 
amiftum vulgarem , quem extra iacra geftabant 
minifteria, dilacerare folebant, tum in lu£lu, 
quod figaum doloris erat in Oriente receptiiTi- 
mum Job. I, 20. Gen. XXXVII, 34. tiim ad 
blasphemiam, ex ore Ifraelitae (non Gentili) fire 
in nomen Tetragrammaton, five cognomen Dei 
aiiquod auditam , tum ob graves alias caufas, v. 
g. ob legis incendiura, urbisve ac templi exci- 
dium, aut infigne aliquod damnum. Vbi tamen 
•Mifchna tra£l. Π^ΙΙΠ cap. lll. hoc difcrimen 
advertit : Pontificem dilacerare a parte ima, 
Sacerdorem gregarium a iumma, quemadmo- 
dum & ceteri Iiraelitae univerfi. Quae ad locum, 
ex hiftoria paffionis Matth. XXVI, 65. illuftran- 
dum apprime faciunt , de quo confulatur, poft 
Seldenvm Lib. II. de Jure Nat. & Gent. cap. 
XII. pag. 263. fqq. β υ ν α ε ν s de morte J. C. 
lib.ll. cap.V. §. XXII. fqq. pag 304. ubiomnia 
habes, quce de eo dicta iunt. Caufas prohibiti 
Pontiiici Summo luftus publici dum icrutatur 
sopranes digreft, III. ad Dnvid. de publico &" 
privato luElu , cap. Hl. p. 533. tres in nicdium af- 
fert : a) Ad venerationem illi augendam , quia 
nihil eft, quod magis aliquem altius humano 
faftigio iuftollar, quam fi immotus intcr iuo- 
rum funera cernatur : b) Ad affetlus Sumini 
Pontificis temperandos, & illum iui muncris 
admonendum, vel vit faltem conftet, quam de- 
beant illius affetlus eiTe moderati. Ob id Mcl- 
chifcdecum , Dei altiiiimi Sacerdorcm, finc ma- 
tre, ilnc patre, iine genealogia, in Scriptura 
produci, ut Summi Sacerdotcs intelliganr, omnes 
affeclus perinde fibi amputandos , quafi iine pa- 
trc & matre produ£K foi-ent; nihilquc rerum 
omnium efie, quod fibi fir Dei cultui praever- 
tcndum : c) Ad exemplum aliorum. NoluiiTe 

Dcum, 



DESACERDOTIBVS. 97 

Deum, Summum-PontifTicem quemquam flere, Ad §. XV. pag. w. 
nec ob illius obitum lugubria fumere, ut difce- 

rcntalii, quam moderate gerere fe debeant in (24) Sacerdotibus Secundams permifum 

morte charorum. Hinc hieronymvs Epift. *rat] Gregarii ergo Saccrdotes fartim prohi- 

XXV. ad Paulamfupcr obit. BUfilL•: Quod, iri« bcbantur lugere omnes extraneos, etiam cives, 

quit, forfan crudele alicui videatur, fedfidci ne- & in civibus etiam regcra ipfum, & populi 

cejfarinm efl, in eodem Levitico (Cap.' XXI.) fcri- principem, partim permittebantur lugere con- 

bitur, yiomodo Sacevdos Magnus adpatrem, ma- ianguineos & propinquos , non tamen omnes, 

trcm, fratresque vel libcros mortuos probibeatur icd primo gradu tam ex deicendentibus, & afcen- 

accedcre; ne videlicct anima, Dei facrificiis va- dcntibus, quam ex ktere jun&Os, ab Au£ore 

cam, & tota in illius myfierm occupata, aliqno commemoratos. In his vero omiira uxor, fcru- 

impediatur affeBn. Et fubdit: Nonne aliis ver- p\ilum movit interpretibus. Et clericvs 

bis idipfum in Evangelio prxcipitur , nt rcnunciei quidem Not. ad v. 4. uxorem lugere nefas pro- 

domui difcipulut, ut mortuo patri non exhibeat nunciat fuiife Sacerdoti , ita vertens : immundur 

fepulturam? Idem erudite monet sopranes, tionfet, inter popidares fnos , tit poUuatur mari- 

ctiam Gentiles, Flamines iuos, & Summos Pon- tus : fenfumque verborum facit: nifi Sacerdo- 

tifices, a luftu, & omni ferali officio abftinuifle ; -tem, non pollutimi iri , cum erit maritns , propter 

quod ex λ. g ε l l ι ο lib. X. cap. XV. & exemplo axorem fuam. Confirmat fententiam fuam ex 

Tibcrii probat, qui oratione funebri filium lau- Exech. XLIV, 25. ubi pro fex memoratis dunta- 

daturus , inter fc & cadavcr velum pofuit, quod xar polluere fe debere Sacerdotes diferte dicuntur, 

Pontificis oculos a funere arceret, ap\id se-nec. omiiia uxore. Hoc didicit clericvs hand 

Confokt. ad Mart. cap. XV. Ifta vero non vi* dubie ex aeenesra, qui pariter ad h. I. OVO 

dco, quomodoconienmntUs,qu£MAiMONi- ttWiO SlOD ΝΏϋ* tthv YuV2hV2 fenfw 

deS in Jad Cbuf. Hilcb. SllN cap. VII. ξ.•6. ita verborum VDV2 ^VS eft, w polhierctar maritus 

tradit: ΝΊΝ 'ΠηΟΝ Ή2Π ^DD 3^Π STU ΤΓΟ infunere uxoris fax. Contra vero r. sal.iar- 

jna ^iiSi nSyoS vuu vr^i ii mosiy cmadv.2. voc. ^nujS notat: nSn ΠΝΤϋ pM 

ICDjS pSH DVH ^"^Dl •ΠΙΞ2Π *^hN TnuSt 1Γ\ΤΝ Caro ejus hic non alia efl, qnam nxor ejur. 

h'J fOlOO OVT\ SD 1JT1N p^DUi^ 'iriOh In eandem fententiam prominciat Nnp^DS per- 

il plClNT - '-""jOEOn S^ DD^D Nim Υ-^ΝΠ antiqiius Commentarius in Leviticum h. L cujus 

CnS "ϊ£ΊΝ Ν1Π1 "imaD \2ti iniN pcn^CO verba Latine dedit drvsivs i» Not. major. ad 

* Π'ΌΦΠ \Ό ID^Dnn Sacerdos Summus ad omnia h. I. Et videtur omnino comprehendi uxor 

luttus ojjicia obligatur , exccptis , qux ipfifnnt pro- communi nomine camii five propinquorum 

hibita, v.g. vejlium laccratio furfum verfus , c&fa- v.2. ut opus non effct, eam cum fex rcliquis di- 

riei nudatio , procejjio ροβ ferctrum. Omnisque fertc nominare. Si enim licuit Sacerdoti , pol- 

populus accedit ad confolandum eum in domum luere fefe pro fratre & forore virgine , quidni 

ipjiuf; & cum cibat,ipjum univerfus popidns, ajji- & pro u.vore, quse eil illi propinquior fratrc 

dent bi in terra, ipfe autem fedet fnpcr fedtie: vel iorore, immo & patre atque matre, fiquidem 

£f cum confolantur eum, inqniunt : fimtis nos ex• vir una eft cum uxore caro. Vnde receniiorcs 

piatio tua : ipfc vero refpondct eis : fit vobis bene- idem paiiim fentiunt , e Pontificiis beknh, l a- 

diiiio e coslo. Quo certe pafto non diflimulavit, my de tabernaculo& fantta civit.Lib.HI. cap. IX. 

fed publice teftatus eft luftum , & populi admi- fift. V, p. 512. e Reformatis fkancisc. β v r- 

fit conrolattonem : quae, ii forte vergente re- mannvs in h.l. e Noflris vcncr. zeibichivs 

ptiblica locum habuerunt, non ex lege fa£la, in Bibliit Exegct.b. I. Ita Judxi in Gcrmanica 

fcd ad pompara ieculi compofita fuerunt. vcrfione 1 s ε ρ η ι λ.τηιαε; Eiti Cohcnjulficb αη 

H ktinem 



c>8 ; Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. I. C Α Ρ. V. 

Keinem todten Leib verunreinigen, \oeil das M&th go Pontifici accidere poHet, vel ex pollnrione 

liegt unter fcinem V(Ak. Ohne neiert zu feinem no&urna, vel ex morbo, vel ex alio inopinato 

Weib, das ihm am n&cbften angehosref und anfei• cafu, impedimentum quoddam, quod profimum 

ner Mutter. &c. Cur vero iitis Deus indulferit & inidoneum redderet cum ■ minifterio, Vica- 

lu&um, quern denegavit Pontifici, ejus rei cau- rium ejusmodi ordinarunt, qui proximus ab co y 

ia in iniigni Pontificis prse reliquis myftis emi- & pari ferme cum ipfo potcilate, & maxime 

nentia ponenda eil & dignitate, JOiy Ίϋ3 Ό polluto, vel abfente, vel deraortuo Pontifice, 

}*hy Vn^N ΓΙΓΚΡΟ quia fcparatio olei unelionis eadem muneris iacri aufloritate polleret. Vn- 

j)ei ipfiits fuper illa efi r Lev. XXI, 12. Totus de quoque- ΊΠΝ bVM [HD Pontifex alter nun- 

ille Deo dicatus & facer erat, cumque illi non cupari fokbat, nec ηοπ Γ,Ζ'&Ό |ΓΌ Sacerdos fe- 

jprorfus ornne quafi commercium cum neceffa- cundarhis^ qualis Zephanias Serajae Pontifici iuf- 

uiis exuiflent, hic ex adverib quafi iuper orane feftus legitur 2 Reg. XXV, ι8• & Jer. LII, 24. 

confortium carnis & ianguinis eve&us, & omni quem Chaldseus diferte interpretatur Sagan. 

humano faftigio raajor erat , in quem cumpri- Nec obitat, qviod Sacerdos ad bellum un&us, 

mis quadraret illud Deut: XXXIII, 9. Qiio pa- dignitate Saganem anteiviife memoretur apud 

fio hac lege , de luftu Sacerdotum , dignitati or- wagenseil, ad Sota p. 842. cum ifliid tempo- 

dinis facri proipexerit, sfencervs docet der rariura , hoc perpetuum eflet officium, iftiusque 

hg. Hebr. Lib. L cap. VII. §* 2. edit. Cantabrig. praerogativa ex fola aeftimaretur unftione, quam 

p . 152- cum Pontifice unftus belli habebat communem, 

Sagan contra admittebat nullam. De ejuS au- 

Ad §. XVI. pag. IL• tem fficio-qiiaefitum fuit, num tantum ad diem 

{25) Chmgebam tubis] De dangore & ufu expiationis fpe%verjt, adeoque fcnei quotan- 

tubarum ex kftituto dicemus infra Lib. III. Cap. nis tantui * locum habuerit? Ita κ. ι ο μ τ ο ε η 

VILubi de Feftabnccinarum & Novilunio. ad Sa ' lhdr ' C ; L Wutat: W31 TO INj 

Ad §. XVII. pag. eand. V* "^ ΒΐηΠ ^V^J|» P M 

(26) Suffrctganeus five V"icarius~\ De pO/ non diccre liceat, tllum ceteris quibuscunque die- 

qtiem alii Hebraice, Sagan, alii Rabbinice Scgen bus idoneum ejfe facris peragendis , (loco Pontifi-' 

.kgunt, vide poft bvxtorf. Lex. Talmud. h, v. cis) in cafu aliquo pollistionis ? (Non videtur,) 

SELDENVirt defucceff. in Pontifieat. lib.II. eap.L quandoquidem aliis diebus Pontifex vi prxccpti 

xightfootvm minifter. tetnpli Hierofolym. c, V. divini non tenetur ad facra facienda , fed plebcjas 

Ορρ.Τ.Ι.ρ.6%η. sheringhamvm inCod.Jo- (privatus quicunque Sacerdos) facra vite fa- 

ma cap.UI. Miffhn. 9. p. 67. fq. & praeter citatos cere pofefi, adeo ut tum Vicario non indigeat, qui 

abAu&ore eliamj» Tisbi h.v. arque scalige- vices ejus agat. Sed haec fententia ufum Saga- 

rvm, cumprimis cvnaevm lib.H. de republ. nis uno tantum anni dieinducit, cum conitct 

Jiebr. cap. VI. Ejus officium- κ. obad,barte- ex Juda:orvim monumentis , eum per totum an- 

noka ad Sanhedr. Cap. II. §. 1. paucis ita com- niira munere fuo funttum efle. Hinc malunt 

pleftirar : 3"D ΠΠΗ 7\2Vb ΓΙΪΊΏΏ Ν1Π ]ΧΌΠ alii, Saganem per omnia Vkarium fuifle Summi 

ί2"Ώ X'D2 ^ICSJ mtV DN Sagan efl, qui con- Sacerdotis, qui eo abiente prseeiiet, vel prsefenti 

fiitHitur,utvenifa£ramfaciathcoSummiSacerdotif,. adjutor effet in negotiis ad templum pertinen 

β forte vitium quoddam huic obtingat die expia- tibus , & minifterio Sacerdotum. Cum Summo 

tionu. Nemo enim, praeter Pontificem, fefto Pontifci pr&cipas incumberet muntts & citrare• 

cxpiatioais oificio rite potefat fungi, Cum er- rum facrarum , idque ejfet maximipondtrif, ccge- 

batur 



DE SACERDOTIBVS. 



95 



hatur adjutorem aliquem habere , qui id ontwfe- 
cum ferret ( immo ctiam aliquando imbeciHitas ac 
>vecordia Summi Saccrdotis ncccffariam prorfus id 
munns cjjiciebat) cid etiam Sacerdotes inferiores 
eundem honorem , eandemqiie reverentiam iixhibe- 
rent, ac Summo Sacerdoli ipfi, inquit light- 
f ο ο τ. cit. loc. ρ. 688• ubi adMAiMONiDis efFa- 
tum provocar, juxta quod "Ρ ΠΠΓΙ 0\3ΡΟΠ Sd 
ΠΟ omms Sacerdotes fimt fub manu Saganis in 
UHpO ΉΌ cap. IV. Vnde porro conficit, fuiffc 
ipfum Praefe&um quatuordecim Ordinum Sa- 
cerdotum, quos cap.II.p.6*j$. prolixe recenfue- 
rat lightfootvs, qiii tanquam Vicarius 
Summi Sacerdotis pra?eflet toti Miniilcrio. 
Contra vcro iac. rhenferdivs in invcilira- 
tionc prafeclorum ο minijlrorum Synagoga §. 63. 
fq. Opp. PhUolog. p. 520. negat a'c pcrnegat , Sa- 
ganem templi Praefeftum dicendum, fed Summo 
Sactrdoti potius Suffcclnm. Quantu m autem cgo 
perfpicio, uniim non cvertit altcrum. Erat 
omnino H315CO Pr.ifefiur, fuifragante tota an- 
tiquitate Judaica, licet non Suprcmus, fed pro- 
ximiis ab co ; qualis fubordinatio m Saccrdotum 
generc valde erat uili reccpta. In Targiim ia- 
nc Pra?fc£lum notat, & Jerem. XXIX, 26. pro 
ΓιΙΓΤ• n^D QiTpS, &c. XX, 1. pro T20 TpD 
mn^ fVDZ! Vvitfcclo primario icu principc, ifi 
domo Domini ponimr. In Talmud Jeruichalmi 
Cod. NDV cap. lll.fol. 41. col. 1. funftio ejus ita 
defmitiir: In quinquc rebus ferviebat Sagan Sa- 
cerdoti fummo ; 1) diccbat Sagan: Domine mi, Sa- 
cerdos magnc, attolle dexteram tnam: 2) [labat 
ad ipfuts dcxteram , £f princeps domus patrum α 
fmifira ejus: 3) vsntikbat, agitabat cum fudariis : 

4) tcncbat manum ejur, £f afcendcre fecit enm: 
( icu , adjuvit eum in aicendendo per gradus ) : 

5) «07/ puterat Sacerdos Magnus prafici, ut cffet 
Saccrdos Magmif, nifi prius fuijjet Sagan. Vlti- 
mum iftud m.mmonides etiam llilch. rVTISy 
D^SDil DT> cap. I. ubi de conftitutione Saga- 
nis , cjusque in polluti Sacerdotis Magni iiirro- 
gatione , monucrat , fubjungit : ρ^ΝΊΠ T\12 DN 
: vnnn Γί^ηο ^^•π m ftonw Pomifice pri- 
mario, fccundarius ific (Sagan) in hcum cjuifuc• 



cedit. Sed huic afieriO duo opponitargumenta 
lightfoot. cit . loc. Altcrurii , quod Surnrai Sa- 
cerdotcs/prKiertim poil Herodis tempora, ita 
conftituti fucrint ex arbitrio Praefidis Ronrani» 
ut credibilc non fit, tum obfervatum fuifle, 
num, qui creabatur, Sagan fuiifet, nec ne? AU 
ternm , in toto Vet. Teft. ubi fucceffio ad Sacer* 
dotium ordine fiebat , & jxixta legem , & notum 
fcmper erat, quis futurus effet Summus Sacer- 
dos , nunquam occurrat mentio aut nominis, 
aut muneris τ» Sagan. Hinc seldenvs rem 
ita fe habiufle opinatur, ut plerumque fanguinc 
proximus hoc gauderet Vicariatu: extra ordi- 
nem vero , atque ut incommodum aliquod evi- 
taretur , alii etiam , qui proximi non eflent, in- 
terdum fubilituerenmr. Nos iis inharrentes , 
quae fupra Annot. (2) huj. Cap. de fucceiilone in 
Pontificatum diximu-s,caiu eveniffe interdum cre- 
dimus, ut qui Sagan creabatur, proximus quoqu.c 
Sacerdotii Summi cffet hseres, unde r v . salomo 
in Num. XIX, 3. Eleaxarum , filium Aaronis , pri- 
mum divinitus inftitiitum exiftimat Saganem, 
ad ,qucm devolvenda crat dignitas Pontificalis : 
ordinaric atitcraSagani fucccflionem coinpetiiiTc 
negamus- ( 

Ad .§. XVII. pag. 11. 

(27) Talis cenfetur fuijfe Annas > Pontifi- 
caturn obtinente Gijapha] Eandem tenet fen- 
tentiam lightfootvs cit. loc. Annam vocari 
Saccrdotem Summum, quia reipfa eo munerc 
funftus fuerat , licet nim exauftoratum, & obti- 
nentem munus τδ Sagan fub Cajapha: quain 
uberius pingit &. ornat m Hor. Hcbr. ad Luc. 
III, 2, & ad Joh. XVIII, 13. Prius admittimus, 
pofterius negamus: partim quia J3D nullibi \ξ- 
χιεξίύς ililutatur, nec eodem cum Pontificc loco 
habitus unquam fuit ; partim quia ca rcmpcfta- 
te , crebra Pontificatus translatio , &c mcrcarura, 
quarn in conferenda hac dignitare agcbant Prae- 
iides Syria:, plures efficcfet Άξ%ιεξ&ς , unum 
officio , cctcros nomine gaudcntcs ; partim, quia 
inauditum prorfus, nulloquc dembnitratum un- 
N 2 quara 



^oo 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D . L Ι Β. - 1. C Α Ρ. V. 



qtiam eil doeumento , Pontificem loco motura, 
in Saganis tranfiiire partes, & fucceffori fuo mi- 
niilraiTe. Et quae locum habere poffet ratio, 
atit efficere,, Jefum captivum cur ad Saganem 
prius ducerent milites, qxvam ad Pontificem 
ipfum ? Ideo vero Anna? prius fiftebatur Serva- 
tor vin&us, quani Cajaphae , quod focer, licet 
Pontificatu exutus , generum tamen annis, pru- 
dentia, & au&oritate longe iuperaret, qui & 
ipfe fat longo tempore, & poft ipium filii ejus, 
eadem eminuiffent dignitate „ qua nunc gaude- 
bat gener. In .utrumque Pontificem v Annam 
& Cajapham , . erudite camraentantem evolve 
byn.ae.vm, de morte J. C. Lih.. II. cap, IV. §. 4. 
fqq p:2lo.fqq. & ioh. savbertvm de Sacer- 
dotia Hebr&or. cap^V. edit. Thom. Crenii p. 647. 
fqq. qui cum baronio & seldeno, utrum- 
que Pontificis titulo infigniri cenfet, nori reipe- 
ctu iacrar fun£tio,nis , fed civilis rerum admini- 
ftrationis in Synedrio M. cujus duo eranr capi- 
ta, Princeps Synedrii, & Pater Synedrii.- Iflros 
aurem, Pontifices Summos appellatos fuiife, nifi 
finuil dignitate tfta facra eminerent, 'vellem ut 
teitibus £de dignis evi£him dediifet.. 

Μ §. XVIIL pag. IL• 

(28) In XXIV clajfes & turmas] De 
Ephemeriis Sacerdotum s eldenv s egit Lib. I. 
de fiicceff. in Pontiftc* cap. I. iightfootvs 
hor. Hebr. ad Luc.-l, 5. Tom.IL Opp. p./[%6.fqq. 
& in Hurmonia Evangdifiar. ad eundem loc. T. L 
Opp. pag. 258. ubi Kalendario Judaico iubjuntto 
f. 2^0. fqq. per fingula torius anni Sabbatha & 
Fefta docuit, qwsenam claifis qualibet anni iepti- 
mana minifterium iacrum obierit : demutn ioh, 
PAVL. η ε β ε κ. ε ι ν ν s pecul. diiputatione, Jenae 
Α. 1Ο49- ^ rnoderamine pavli sietogti 
publicata 3c defenfa: & noviffime herm.. wit- 
srvs Mifcellaneor. Sacr. Tom.ll Exercit. XV. dc 
vita Job.,nnis Β*>ρΐίβ<ν §. S-Jqq^p-^e.fjq. ως iv 
rt/vaipw. Res itahabet-: Aaronisfuperftites pofl 
ciadem fi-atnim , filii bini, Eleaxar & Ithamar, 
«orumque pofteri, dvras conftituebanr Sacerdo- 



tum ftirpes. Ex his auilum facerdotale. genus 
& amplificatum ,- in certas a JDavide rege itatio- 
nes five clafles difpefcebatur, ut quoelibet per 
vices qualibet hebdomade iacr-is in tcmplo mi- 
nifteriis fixngcretur , ex quibus XVI fuere Elea- 
xaridae , VlII autem Jthamaridae , I Chron. 
XXIV , 4. Eamque partitionem confirmavit 
Salonio , 2 Chron. VIII, 14. & reftauravit Judas 
Maccabaeus , 1 Macc. IV. Hebraei vocant 
mpSnO partitioncr , mip3 prxfccluras , vel 
' etiam nySoiUIQ cuflodias: Graeci modo διαΑξί- 
σας appellaiit, modo επισκέ ψ«ί , modo κληξας, 
fepiuseulei^^i^iaj, cujus vocis ortum ac flgni- 
ficationem exLVDOv. cafpello fcite declarat 
laudatus modo witsivs §.6.p.^yj. Confer 
spanhem. Dub. Evangel. P. II. Dub. XII. fqq. 
§. 12. p. 222. Neque tamen David primus claf- 
iium iftarum au£lor habctur a Judaeis. Quan- 
tumvis enim c. 1. dicatur: 1)") DpSn^ &■ pir- 
tttas eft eoi David, idem tamea fibi quoque tri- 
buit Nehemias c. XIII, 30. n^OWO-riTDyNl 
D^JDDn -& conjiitui έφνμεξίχς ordines Sacerdo• 
tum : qui haud dubie de reftauratione ordinum 
capiendus eft. Hinc altius originem arceffen- 
tes Magiftri, ad Mofen referunt. . Sententias 
horumpercenfens r. dav. kimchi inComment. 
. ad cit.loc.Cbron. mtrAdit: ΤΙΓ* O"tf^31 "IpSnJ 

n"nnc^o n:oti; ^pn tvod ό Λ?? ^o 
ώτ\ο ^n min^ tin^y Sy p^cynr τίί nd 
ιηη -iqt ncNj^ y3"iKf D^u?y Sy Drrcym 

:DnJ1DN3 ΠΝ11Π Sn•),!:^! Dijfentiimt intcr fe 
Magifiri nofiri. Efi, qui dicit , Mofin ordinaffe 
0SI0 ordines , qiiainor ex Eleafare, Cf totidem ex 
Ithamare: veniffe autem pojlea Samuelem, qui con- 
fiitusrit fedecim, oEio ex Ekafire, & 0B0 ex Itba- 
mare : tandcm acceffijfe Davidem , qm cwftitucrit 
viginti quatucr. Alii cenfent , Mojcn ordinajfe 
fidecim, offo dc Eleafire, ο totidem de Itbama- 
re .• venijfe autem Samuelem ac Davidcm, qui con- 
Ptituerini vkinti quatuor, quia dicitur (1 Cliron. 

IX, 



D Ε SACERDOTIBVS. 



ΙΟΙ 



IX, 22.) ftmdavit eos David & Samuel Videns, in 
ojfiaojiw. Iftn mngnam partem deprompta funt 
ex Gemara Cod, Taanith cap. IV. §. i. cujus 
verba , cum attulerit seldenvs cit. loc. huc 
transfcribere fuperfedemus. Ex fuamet fenten- 
tia ira prohunciat kimciii, Davidem claflium 
ordincm faltem auxiffe, quae curn antchac fede• 
cim fuifTent, & animadverteret David, Eleazaris 
ilirpem capitum numero Ithamaridas multum 
fupcrare, fumlifle fecum unum de filiis Ithama- 
ris & unum de filiis Eleazaris, & addidifTe illis 
fedecim ordinibus adhuc o&o alios, ut ita illo- 
ium evaderent viginti quatuor, fedecim quidem 
de Eleazare, & odo de lthamare, atque hoc flbi 
vclle verba: "1iV V N ΤϊΠΝ "1ΠΝ ΠΝ ΣΤΟ domur 
patrif una attributa Eleafari. Idem fere habec 
ad h. I. raschi, faltem clarius pronunciat, Da- 
v*lem uuamquamque Eleazaris claflem in duas 
divififle, Ithamaris vero odto reliquifle intadas. 
Iftas porro clafles, cum paris omnes eflent digni- 
tatis, originis, & officii, per fortem divifit & de- 
finivit David, ut conftaret, qux prinia eflet, quac 
fecunda, tertia, & fic porro: in qua forcitione, 
fors oihiva exiitAbiae ι Chron. XXIV, io. 

Poil captivitatem Babylonicam quatuor fami- 
liae iacerdotales, cum Zorobabele, alcenderunt 
Hieioiblymam, Jedajah, Harim, Pashur, & Im- 
mer, Neh. VII, 39. XII, 1. Quatuor autem 
illae familias, ne claifium alius prodiret nurae- 
rus & diverfus ab eo, quam qui in templo pri- 
mo obtinuerat, in XXIV ephemerias itidem lor- 
te tributac funt: ftatuto etiam, ur jam digniratis 
atque ordinis praerogativa, non ex vetuftiori illa 
omnino, fed ex hac tanrum diftributione nova 
penderet; idque toto templi fecundi tempore, 
ad ejus usque excidium: quod ex Gemara Hie- 
rojolym. c. I, probat seldenvs. Jam quando 
Audor nofter §. XIX. Zachariam patrem Johan- 
nis, ex clafle ochiva, qusc Abla: fuerir, fuifTe 
perhiber, hunc claffis Abiic numerum & ordi- 
nem non ■ admittit slldenvs: quod perperam 
ex diiliibutione Davtdica, orbis iive cyclus hie* 
raticus fub teniplo fccundo computetur, cum ita 
novata iit, poit reditum ex Babylonia, claiHum 



& ephemeriarum feries, ut quemnam in ea Io- 
cum jam teneret, five Abia:, five alius cujuscun- 
que ephemeria, non omnino conftet. Novi 
enim ordines iili XXIV, ex quatuor reducibus 
familiis oriundi , nomina prifca fibi aiTumebant 
cx Davidica diftributione, quantumvis ex aliis 
longe prodirenc familiis, ut claills Abis dicere- 
tur, non quae ab Abia in linea refta defcende- 
bat, fed quae in ibrtitione , pofl reditum, hoc 
nomen fibi fumierat. Quando ergo scali- 
ger computurn fuum Aerx conceptionis & na- 
tivitatis Chrifti , ab hac ordinum ferie , & 
quod claffis Abiaz oftava fuerit , deducit, 
iila vero recens claifium diftributio prorfus 
eft άδηλος, nec fucceflionem familiarum, fed dis- 
tindionem faltem XXIV clafllum, per priica no- 
mina defctiptam fupponit, Iiquido hinc colligi- 
tur,.quod univerfus ille computus faliat. Quem 
non uno nomineconvellit&carpit fr. spanhe- 
mivs Dub. Evangel. P. II. Dub.XII.fqq. §. u.p. zzi. 
Jam quod ad έφημεξίας, five minifterii vices 
attinet, unaquxque harum XXIV clafHum, heb- 
domade una minifterio facro fungebatur, poil- 
hxc 23 hebdomadibus vacabat. Hinc 2 Reg. 
XI, 6. fqq. & 2 Chron. XXIII, 8- de mwn ^ND 
ΓΟΐυΠ ^NSfVI legimus, quod nempe die Sab- 
bathi Sacerdotum alii ftacione iiia decederent, 
templo egreffi, alii templum ingrelli, in horum 
fuccederentlocum. Appropinquance eigo clai^• 
fis alicujus bebdomade, Sacerdotes illius claiTis, 
ex urbibus luis, Hierofoiymas tendebant, die- 
que Sabbathi, cum panes propofitionum veteres 
commotarentur cum novis, minifteiium iacrum 
aggrediebantur, decedente pixcedentis hebdo- 
madis clafle, qux fuccedenti novae, claves tem- 
pli, vaiaque facra omnia, numeratim extradebar. 
Nova claiTis dies iftius hebdomadis rorius inter 
fe partiebatur pro numero familiarum in illa 
claife, ut quisque & Sacerdos & Levica in nu- 
merato haberet, qui fibi aifignatus eflet dies,qux 
diei fundio, nec vel alter alterius jfunftipnes oc- 
cuparet, vel invicem altercando fcintierentur. 
Artamen per tria celeberrima fefta, Pafchatis, 
Pentecoiles> & Scenopegias , omnibus claifibiis, 



102 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L L Β. Ι. C Α Ρ. V. 



fhs fuit, iimul facra in Templo obire: illa prse- 
fcriptione, ut voti.yas fponta.neasque hoftdag, & 
ju""ia facrificia, illi dunraxac curarent, quorum 
tunc funftio recunebat in prbem. Prxterea ex 

, qualibet clafle mille depiitati erant Sacerdotes, 
qui Hierofolymis habitarerit, claftemque perpe- 
tuam & ftationariam viginti quatuor millium 
conficerent, aeque ac Jerichunti 12000 agebant, 
qui numerum fupplerentj II forte claifis aliqua 
multitudini facrificiorum & miniitenorum, ma- 

-xime tn fefto Pnfchatis, non fuflkeret. Ipiade- 
nique minifteria, quod Auotor ^XIX. tempe- 
ilive tnoaet, cuilibet quotidie per forcem affi- 
jTnabantur, quis maclarey quis fuffire, quis ado- 
l.ere, quis hoftiarum fegmenta altari imponere 
deberet, ut oninia χατα. τά^ιν ngj\ ^υσχγιμ,οσύνην 
perag.erenmr. Canfer huc denuo spanhem. 
«. I §• %, p. *&. 

Ad §. XVIII. pag. 12. 

(20) Summas Sacerdos 'iflius Claffis~\ Non 
adeo certa h&c funt & explorata, ac ab Auftore 
traduntur. Habebat quidem unaquxque claffis 
ducem iuum & antefignanum, Ε\3ΓΏ ΦΝΊ paf- 
i\m didura, fed Sacerdotis Magni appellatio ei- 
<3em iribu.ta, rne latet, quam pariter in dubium 
vocat lyranvs. Qrdmi fuo pfaeeranr, longo 
tamen intervall-o a Pontifice fejunoH. Neque 
Grceca των Άξχιεξέων nomenclatura fat valide eis 
afiignatur. Citatur in hunc frnem A6L V, 24. 
ο, τε^&ςχιεξενς, H^ ο -ξατηγος τ5 ιεξίί,ί&ί οι Άξ• 
χιεξοίς, ied, quod erudite obfervat millivs, 
frolegom.uos. in N.T. ita, ut* Αρχιερείς fit Sumr 
mus Pontifex, Άξχιεξ&ίς antem Sacerdotcr, qui 
prius Pontifcatns ojficio fun£li]firijfcnt, eoque ψβ 
perpetuo poflca dicli ejfait' Άξχιεξόϊς. Quod in 
eundem locum repetit Vrolcgom. 1184-. ubi addit: 
qui femel defunBi fuertmt Pontificztu, fempcr 
pofiea titido iflo ' Αρχιερέων gandebant apud fopu- 
lum. Quod in loca ab Au&ore citata pnriter 
quadrare, ex iis conftat, quxfupra jamfunt di- 
dta. Ante vero, quam Pontiiicem Summum 
pvorfus dimittanras, non poiTumus Le&ori non 



commendare elegantem theod. dassovii 
dhTertationem Theolog. Kilonii A. 1703. venti- 
latanv, qua dijfidhim Pontifcis Romani & Hebrti 
fblide exponit, &. quam inaniter fibi perfuadeanc 
Pontificii, Hebro:orum Poinificem Summum, clim 
Romanorum Summo Pontifice convenifle, X ra- 
tionum momentis-graviter demonftrac. 

Ad §. XX. pag. cit. 

(50) Levitarum] Horum notetur 

I, Genus. & difiributio. Ortum trahunt a 
Levi, terrio Jacobi filio, de quo r. salomo 
ad Exod c VI, 16, pluresque poft ipfum alii ob- 
fervant, state ipfmn fratresfuos fuperafleomnes. 
Hujc tres eranc filii, Gerfom, Kahath, & Merari. 
In his Kahadi quatuor habebat filios, Amra- 
muiri, Jezeharuni, Hebronem, & Vzielem. Awi- 
ram pacer erat Mofis & Aaronis. Soli ergo Aa- 
roni cum Deus Sacerdotium deferret, ceteri 
Amrami nlii, ceque ut Jezeharis, Hebronis & 
Vzielis, nec non Moiis filii, Levitarum tantum 
cenfebantur gradu. Omne itiique Levitamni 
genus , ϊη ΠΙ velut familias & ordines diipefce- 
batur, in Gerfonitas, Kahathiras, & Meraritas, uc 
eft 1 Chron. VII, 1. fqq. & c. XXIV. fqq. .Vbi 
tarnen probe monet lvndivsjh Jiidifcb. HetUt- 
thiim. Ub. IV. cap. I. ^, 3. cum ipfe quoque Aa- 
ron Kahathi filius efiet, duplices m Scripcura 
memorari Kahathitas, Sacerdotes alios, ab Aaro- 
ne oriundos, alios L^itas. Ceterum, quod obi- 
ter addere.licet, dubia nititur iide, quod ex Ma- 
giftrorum fententia, laudaras r. salomo ad 
Exod. V, 4 perhibet, Leviticam in opprefllone 
Aegyptiaca tribum ab oneribus fervilibus fuifie 
immunem, quia Mofes & Aaron libere, & abs- 
que imperrata prius venia , ingreiil Icgantur & 
egreifi: hinc ejU3ndo reiponlum fercbant a Pha- 
raone: ite ad opera vcjlra: priyata ipforum ac 
domefHca intelligi ncgocia, non opus illud fer- 
vile, ceteris tribubus ab Aegyptiis injundlum. 

II. Eleclio. Cum omne primogenitum Deus 
cxderet in Aegypto, parccrct autetn Ifraelitis, 
primogenitos tocius Iiraelis fibi aiTeruit in mi- 

niiVeiium 



D Ε L Ε V Ι Τ I S. 



103 



nifterium Sancluarii. Rurfas Num. III, 6. feq. 
40. feq. in locum. primogenitorum iurrogavit 
Levitas, eosque iblos minifterio fuo deftinavit 
& addixit, quin & Sacerdotibus dono veluc de- 
dit, ut ipfis iii obeundo cultu ad nianus eiTent 
& miniftrarent. Gonfer Numer. VIII, \6. fqq. 
XVIII, 2. fqq. Devter. X, 8- XXXIII, 9. Qua 
vero de caufa haec Levitarum cum tribuum 
omntum primogenitis inftituta fit permutatio, 
non convenk inter Do&ores. Hebraei ita tra- 
dunt : Poitquam primogeniti vituli aurei ido- 
lolacria foede feCe commaculaflent, contra vero 
Levitarum plerique ab illa iibi temperaflent, 
quin etiam zelo divino accenfi, tria millia ex 
fontibus ore gladii, Mofis juflu, trucidaiFenc, 
Deum, repudiatis primogenicis, in eorum locum 
Levitas fibi delegiife, & cultui publico deftinaf- 
fe, ira tamen, ut non facerdocio fungerentur, fed 
Succidotibus minifteria prxftarenc. Hanc cau- 
fain diferte urget r. salomo ad Num. VI, 12. 

\ — rrpyn \ — uvnu; ^aS jrmon czrnnpS") 
xhw D^iSn ihoaj bwn "iNtonuoi γυπίμζ 

: Drwnn VTQ3 fV M2V & accepi Levitat in 
vermutationem (pnmogenitorum) eo quod per- 
agi deberet miniflerium facrum per primogeuitos, 
verum poflquam peccaverant vituli (aurei cultu), 
profani evafcrunt, Levits autem, qui non commi- 
ferant idololatriam , ekcii ftmt in eorum locimi. 
Pariter ad Num. I, 49. verba Dei benedidi re- 
fert de Levitis : WD ^<S^ Ή® DHtU ">aS 
hy*!2 nam illi mei funt, quia non errarunt in 
vituli (aurei cultu). Ita maimonides de 
Idololatria cap. I. §. 10. Ifraelitas accufat, quod 
in Aegypto a vero Dei cultu defciverint, & in 
morestranfierintAegyptiomm ΓΠ103 f'V TDVS 

nhiyai n>3N mstoa loyti/v) 1 ? uqtuo γιπ 

DVDy vfl \DHV 12V nS ad calendum exemplo 
Ulorum idola excepta tribu Levi, qua perfeveravit 
in manddtis m.ijorwn (San&orum Pacriarcharum), 
nec allo te»rp;re tribus Levi idolis ferviit. Multi 
quoque e Chriftianis in eandem concelTerunc 
fententiam, adeo ut eandem ob caufam light- 
foot. in Cbronk. temp. & ord. textuum V. T. 
fid Hum» L• Tom. L Opp. ρ μ. Levitas lubje- 



■ «flos cum aliis, maledidionl ifti de ncn ingre- 
diendo in fuam quietem, negec. Eodem incli- 
nac α l τ ι ν g. in Schilo lib. HL cap. XUf. Tom. V, 
Opp. p. 65. Ε Noftris ioh. christi. isin- 
givs Exercitat. in Pentateucb. Difp. XH. §. r» 
p. 120. diferte affiimat : Canfam bujui [pecialis 
fegregationis - •■ dicimns zehim Levitarum, quo 
Apis Aegyptiaci cultores jujpi Mofii interemerunt 
Exod. ΧΧΧΠ, 16, 27, 28. Hinc in immediate feq. 
verf. 29. dicit Moyfes : Impkte , vel nt alii kgere 
malunt, implevifiis m-anum vefiram hodie Domino 
unmquisquej, infilio (f in fratre fiio., ut dstur vo~ 
bis benedittio , i. e. ut [itis fors eleBa Domino. 
H<ec autem benediclio adimpleta efi, eitm Deus loco 
primogcnitorum univerfi populi Jfraelitici, ftbi fan- 
oiificari curaret Levitas &c. Vnus, qui huic fen- 
tentiie fpeciem conciliac, locus eft cic. Exod. 
XXXJX, 29. ubi Levitis, poftquam iniignem ido- 
lolatris cladem intulerant, Mofes dicit : IN^O 
ΓΠΠ' 1 1 Di^H UD"V confecrate manum vejtram ho* 
die Dombw, quia qnisqae fuit contra flium fuunt 
ζ? contra fratrem fwtm, itt ponatur fitper vos /x>~ 
die bencdictio. Si enim, quod iupia ad §, XIII. An• 
7iot. (22) aditruximas, manuum impktio idemfit, 
ac ad munus ftcerdotale iintiatio, ienlus verbo- 
rum erit, zelum, quem teilatura feceranc Levitae, 
id ferre praemii, ut ad Sanduarii adrooveantur * 
cuilodiam, & manuum impletione, tanquam fo- 
lenni ritu , ad dignitatem iftam inaugurentur. 
Ica omnino , ex mente Magiftroram , raschi 
interpreEatur: ΠΤ Ί313 ΠΠΙΝ Ο^^ΙΠΠ DHK 
DlpDS D^H3 riYrh ID^nnn vos qui mterfeti- 
jlis eos propter hanc canfam, initiabitis vosmet 
ipfos, ut fitis Sacerdotes Deo. Eamque interpre- 
tationem ceu veram & genuinam laudat, fuoque 
confirmat calculo dodiflimus Anglus, chri- 
stoph. cartwrightvs in Ekclis Tbargu- 
mico ■- Rabbinicis ad /λ /. Exod. Quod tamen fe- 
cus mihi videtur. Obftat illud, bis repetirum 
DVJ1, quod ad heroicum i!lud Levitarum fa- 
dum y eo die patratum, refpicit quidem, initia- 
tionem autein ad Leviticum munus, dudum pofl 
fecutam, involvere non poceih Cxde autem ac 
ianguine iemetipfos ad miniiterium coniecrafle 

Levi- 



104 



Α Ν Ν Τ. Α D L 1 Β. Ι. C Α Ρ. V. 



Levitas, tantum abeft ut dicamus, ut Davidi po- 

tius templi exilruftio ea de caufa denegaretur, 

quod inuitum fanguinis in bello, jufte licet, 

Deoque vi&oriam largiente, efludiflet ι Chron. 

ΧΧΙΠ, 8. Vt taceam, impletionem manus Levi- 

tis in imperandi modo, tanquam futuram in- 

jungi, non vero ceu jam peradlam, in praterito 

laudari. Obftat cumprimis etiam rerum gefta- 

rum eventus. Aaronis praecipuae in conflando 

vitulo, & adornando cultu idololarrico, fuerant 

partes: hoc tamen non obftante, ipfi acfiliis 

ejus folis Sacerdotium conferebatur, a quo pro- 

hibiti Levitce, ipiis folum in minifterium adjun- 

gebantur. Jam fi ob Mofcholatriam totus po- 

pulus ab altari remotus, iblis autem Levicis, ob 

vindi&am a reis fumram, acceifiis ad Sandua- 

rium indultus fuit, quo jure Levitae a Sacerdo- 

tio remoti, iftudque Aaroni ac famHix ejus tan- 

tum fuk tributum ? Vides , quam άνακόλχ&ον 

fk, quod inde neditur argumentum. Non ita- 

que neceffe eft, ut femper & ubique implere ma- 

niif, idem fit ac inaugurure ad Sacerdotium, fed 

pro ioci & verborum conditione, aliam inter- 

dum fuftinere poteit fignificationem. Hic ita- 

que vel expiationem notabic pro effufo iangui- 

ne; velucTargumim interpretantur: onkelos 

ita: ojferte manu vefira obhtionem hodie coram 

Domino, nnusquisqne pro filio fuo & pro fratre 

fuo &c. qoi tamen particulam ΰύηολογικην Ό 

perperam elidit & omittit : ionathan hoc 

paflo: offertc oblationem vefiram pro effufwne fin- 

guinif, qui efl in manibui vejlrii, & propitiatio 

trit vobis coram Domino : nam percujfifiis itnus- 

quiique filium fnum £f fratrem fuum &cc, Vel mi- 

nifterium, quod Deo iri fumenda a fracribus ul- 

tione praeftabant; quo fenfu tremellivs & 

ivnivs acceperunt, ita reddentes : confecrate 

Wtimfttrittm vefirum hodic Jehovx, qiium quis fdio 

fuo, aut fratri fuo adcrat, & inditurns efl vobit 

hodie benediEiionem, Pariter henric. ains- 

worth. Annot.adh.l. phrafin hic mutuo fum- 

ptam dicit ex difciplina facrificiorum Exod. 

XXIX, 7. quia executio juftitice Deo tam fit ac- 

cepta ac grata, ac iacrificium, ι Sam. XV, i8> 22. 



ConfecraiTe itaque Domlno minifterium faum 
Levitas, cum jufla ejus in coedendis idololatris 
expedirent. Hinc, miiTa priore fentencia, alii, 
paullo curatius fubdudis rationibus, hanc Deo 
caufam furrogationis fuifle negant, in quibus 
melxjh. leydekkervs lib. W. de Republ. 
Hebr. cap. XI. p. 230. b. ita fentit: Neque tamen 
hinc Yutandum efl, ex pcena ifraelitat ab altari re- 
tnotos ejfe, ob peccatum vituli, Etenint Anronjam 
α Deo eleffuf erat cumfiliis ad Sacerdotinm, ante- 
quam hoc peccatum committeretuv Exod. XXV III. _ 
Jqq. (Άπξοσ•$ιόνυιτον hoc eft, cum non Sacer- 
dotes, fed Levitas tantum in primogenitorum lo- 
cum Deus fubiUtuerit). Oens in Levitarnm af- 
fnmtione ad religiomm publicam fpcStavit pottur, 
ordinem, & decorum. Quiype opera ζ/ negotia 
adeo multa rcquirebant diflinSlos viros, qui β to- 
toi eo traderent. Vtut vero ex eo, quod vindi- 
<fl:am de Mofcholatris Mofes per Levitas fumfiflc 
legatur, atque hi in communi gentis defedione 
fideles Deo manfiffe perhibeantur, (quod cum- 
piimis philo urget lib. III. de vita Mofir pag. 
524, $]6. & lib. de fpecial. Ugib. ρ. O14.) haud 
inepte colligere liceat, plurimos iiborum fceleris 
illius fuiiTe puros, & ad Dominum adhuc acti- 
nuifle, (nequaquam tamen otnnes, per Exod. 
XXXII, 27. &Devter.XXXIiI,9.): nondum ta- 
men imie valide condudas, quod hanc ob cau- 
iam in locum fucceilerint primogenitorum Ifrae- 
lis; quorum etiam vel folas, vel pracipuas in 
vituli cultu partes fuifle, nemo folide demon- 
ftrabit. Voluic porius Deus, & τη ς-οξγη con- 
fulere parentum, qui primogenitorum ab axli- 
bus fuis avulfionem, & ab haereditate exdulio- 
netn, non xquo omnes animo eranc lacuri; & 
Sanduarium uni potius tribui, quam fibi aiTe- 
ruerat, concredere, quam promiicua primogeni- 
torum ex tota gente curbic aperire, quo facilius 
πάντα Βυ<τχ-/ιμόνΰύς ^) κατατοί^ιν peragercntur, 
1 Cor. XIV, 40. Cetemm de lurrogatione Le- 
vitarum in primogenitorum locum, alia tamen 
occafione paricer ac mente, diflerentem confule 
ν ι τ r ι ν g α μ Obfervat. Sacf, Lib. II. cap. II, §. 
lo-fqq. 

III. Ini- 



D Ε L Ε V Ι Τ I S. 



105 



III. Initiatio £Γ* confecratio, quae duplex, pri- 
ma&foknnis, kpcrpetua; quae pofthaEC, apud 
fjngulus ad ofKcium admittendos, obfervabatur. 
Priorem Nurn. VIII, 6. fqq. defcriptam legc. 
Peragebatur i) Adfperfione aquae luftralis : quam 
cave dixeris illam, quae ex cinere vaccas rufaj 



tione Levitarum anre oftiuni tentorii conventus, 
in confpeftu totius coetus Ifraelitici. 6) Impo- 
ficione manuum, non, per primogenitos praccife, 
nomine totius congregationis, quod fingit ley- 
dekkervs de Republ. Hebr. lib. X. cap. IV. p. 
594. b. quod illi quafi jus fuum, cum apprecatione 



praeparara, iis adhibebamr, qui a pollutione ex & έιιχη in Levitas tramferrent ; fed, ut Tex- 



cadavere fe purificabant, quam hic quidem iu- 
telle&am cupiunc, poil r. salom. iarchivm 
in Numer. Vlll, 7. lyra, ι ν ν ι v s, Vin&rien- 
fes , osiander, qj/istorpivs, alii , ea ta- 
men tempeilate adhuc incognitam, cum lex de 
vacca rufa, & de praparanda aqua luftrali, 
nec dum efTet lata ; nifi cum r. salomone 

EPHRAIM BEN AARON ill Γ11Π VlSKU/u/. 78. 

col. i. legem de vacca rufa pridem latam, & in 
Mara jam fuiiTe defignatam verbis iftis Exod. 
XV, z$. ibi pofuit ei fiatutwn & judicium , dixe- 
rimus; quod quam a veritate llt alienum, liqui- 
do patet: fed qunmcunque aliam puram mun- 



tus habet: tZDnn^nN l — >N"Wi-\D3 OCOI 
QiVirpby £f imponent filii Ifrael , ( & quidem 
juxta verba prxced. SN")UJ> Ό2 mvSD totur 
ccetus Ifraelitarum) manus fuas fuper Levitas, 
quod, fi nimis dixeris-prolixum, fecifle creden- 
dus eft coecus univerfus, per Seniores & capita 
familiarum. Vnde R. salomo de Ifraelicis 
promifcue exponit, qui fteterint juxca oblacio- 
nem Levicarum, manusque fuas illis impofuc- 
rint. 7) Agitacione eorum, per Aaronem fa- 
da, cujus ordiiiem modumque pavl. fagivs 
in h. I. Nutn, ita paucis comple&itur: Mofes ap- 
plicavit eos ad Dominum, tanquam Sacrificittm : 



damque, ut Exod. XIX, 10, 14, luftralem tamen, filii vero Ifrael imponebant eii manus, & Aarott 

ex ulu luftrali, in mundandis & fan&ificandis Le- elevavit, five ventilavit eos, hoc efi, ad omnes pla- 

vitis, didhrn. 2) Detonfione capilli per nova- gas movit eos, veluti oblationem y quam lfraelit& 

culain, qua Deus omnibus interdixerat, praster- ex feipfis fcgregaverunt Domino. Tres aucem agi- 

qu.irn Nafiraeis, leprofis, & Levitis, quibus in tationes hic fa&as r. salomo perhibec, pro 

purificatione ea erat injunfta. Rationem red- familiarum diilinotione, primam pro Kahathkis, 

dic denuo R. salom. iarchi ad c. Ι. ">ΠΝΪΌ alteram pro Gerfonicis, ultimam pro Meraritis. 

Γ—ΉΣΟ IJHJU? "'Sh Ι'ν&ΠΠ ntUO ^Ί ^^ID 8) Impoficione manuum in caput ucnusque ju- 

^rDT Γι^'ψ ^< 1 Π^ t"V M2W JmODn hif venci, a Levitis pera&a, ad ipforum expiatio- 

Γ^ΊΠ^ΛΠ CDp^pTD ΓιΟ n Tlp VllSiOm Ό^ΓιΌ nem. p) Traditione Levicarum per Molen, in 

; D^Jill -iDD reperi in verbis R. Mofis Haddar- minifterium Aaronis & filiorum, & a reliquo 

fchan: qnoniam dati fuerunt (Levitae) in expia- Ifraelitarum coetu feparationem, veril 13,14,15. 

tionem pro primogenitif, qiti idolo fervierant, it- Poft hanc folennem eorum dedicationem Do- 

qite (cultus idololatricus) vocatur facrificium mino fa&am, fufficiebat Levitarum filiis, uf fta- 

mortuorum (Pfal.CVI, 28•) ac leprofus etiam di• titn in infantia, cum menfem unum nati eiFent, 

citur mortuus ( Num. XII, 12 ), ideo illi opm ha- Deo traderentur, quod ex Num. III, i>, 22, 2g, 

buerunt tonfnra, ad inflar leprofornm : quod $4, 39. colligitur. Nam, ut r. iehvda ben 

quam coa&um, & contortum fir, cuivis in pro- bezalel in fuo ad raschivm fuper Penta- 

patulo elK 3) Totali ablutione & balneo, quo teuchum commentario, r~7^1S Ί13 infcripto, 

fe, & vellimenta fua lavabant, aeque ut Ifraelitae, fol. 163. col. 2. med. tradit, tribus Levi fuit \V2h 

"ad defcenfum Domini in montem fe fandifican- ~\hu S^ lcgio Regis (Regum, Dei S. B. quo 

tes. 4) Sacrificio initiationis gemino, juvenco nomine etiam r. salom. iarchio λ^ Num. 

nimirum altero, cum adjunftis paciiicis, in holo- /, 49. iiilutatur) unde fd&um eft, ut etiani Le- 

cauftum, altero in expiatorium. 5) Gonftitu- vitarum infantes unius menfis numerarentur cu- 

ilodes 



ιο6 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. V. 



ftodes ad obfervandum San&uarium, quia (Prov. 
XIV, 28. dicitur:) "]Sd ΓΓΠΠ UV DTO in 
miiltitudinc populi bonor Regis confiftit. Hinc 
adulti, bonisque & facris inprimis literis pro- 
be imbutt, quinque annis, ab anno statis XXV 
usque ad trigefimum, juxta ea, quae fupra, ad 
§. XII. Annot.it). obfervavimus,adminifterium ri- 
teobeundum, curateinftituebancur, donec matu- 
ram officio attingerent actatem. Inde ad fun- 
jjendum admiiTi. 

IV. Veftitm, de quo nihil praecipitur. Quia 
vero ι Chron. XVI, 27. cum arca fcederis ex do« 
jtio Obed Edomi arcefieretur, Levitie lineis tu- 
picis, ex Tp3 byjfo confe&is amidti leguntur: 
ruriusque 2 Chron. V, 12. cum arca templo m- 
ferretur, Levitae yiD CUOSo byjfo induti me- 
morantur: hinc colligunt DoQores, eos vulgari- 
feus fiiis atque piebejis, byifinas iuperinduxifle 
veites, quando miniiteno Sanoiruarii vacabant. 
Quod tamen minus tutoaiFeri, ex priore Ioco 
patet, in quo David, xque ac Levit:e, eodem 
byifino indutus pallio ferrur. Quod enim ad 
lo.l. raschi nionet, Davkiem eodem cum illis 
ornatum fuiiTe veftitu, quoniam tunc perinde 
canerec, ac Levitae,id dubium non tollit, fed 
auget, ut nonpeculiaris illeLevitarum, fedcom- 
munis omnium , paeana Deo canentium, habitus 
inde eolligatur. Cantoribus certe citra dubium, 
& magno molimine, habimm perquaro pretio 
fum byffinum vendicatsAL. vantil de Mit- 
fica Hebr£or. Sect. III. cap. IV. p. 430. fqq. edit. 
Belg, Hinc tamen nonduni conftaret, ceteris 
quoque Levitis omnibus fimilem indultum fuif- 
fe veilitum. Pari fide nltkur, quod exemplo 
Samuelis, cui puero mater ejus Ephod parafle 
legkur 1 Sam. II, 18. evincere conatur leydek- 
ker. c. I. p. $95. a. pmer tunicas, indutos fuif- 
fe Ephodo, inde a puerkia. Vt enim Samue- 
lem in Levkis faltem fuifle, quem tamen facrifi- 
cia jugulafle & obculifle conftat, fide maimo- 
nidis, nimis fecure tradit leydekkervs, in 
quam fencentiam nos quoque rnquifivimus /»• 
troduB. ad Libr. Bibl. V. Τ. P. I. Cap. XII. §. 1. 
f, %\i..fi. nec ab ea nos omnino alienos exhi- 



buimus: quod tamen ex voto, & privata Han- 
nx pietate fa&um eft, univerfalenvnondum pro- 
bat totius ordinis veftkum, ^Vtut vero non 
omnino negaverim, Levitas fn officio fuo, pecu- 
liari a reliqua plebe habitu fuiife diilinftos, vix 
tamen certi quid ea de re affirmare licet. 

Ad §. XXI. pag. 12. 

(ji) Officium Lev'itarum~] Praecipuum m 
hac tra&atione eil V. Funffio ζ? tmnifieriumi 
quod a Sacerdotum officio tanto fejunftum fuit 
intervallo, ut ίϊ Levira facerdotales partes inva- 
deret, & v. g. facrificare, fanguinem fpargere, 
ad altare holocauili accedere, benedicere, iiifE- 
re, lampadas pracparare, panes propoficionis ad- 
ornare, prscfumeret, capite hoc ipfi luendum ef- 
fet, ut exemplo Κόπε conftac, qui ex Levitarum 
ordine erat. Peculiari prJEcepto Deus cavk 
Num. XVIII, 2. fqq. ne qua iuboriretur fun- 
diionum confufio. Recie haflenus cvnaevs 
lib. II. de Rcpubl. Hebraor.cap. Xl.fubfin. Scri- 
bit μ aimonides, crimcn capitals fuijfi, β Le- 
vita Sacerdotii curas capcfferet, aut ex ipfis Lcvi- 
ticis muniis atiquod ejusmodi obiret, quod ajfigna- 
tum illi non ejpt.\puta, fi adituus cantoris vice 
fungeretur. Qnod β Sacerdos Levita minifie- 
rium fubiret, non illum capite paenas litijfc, fed ta- 
men TN)V?\ K^D contra Numinis interdiftum 
fecilje. Sed hasc de ordinario minifterii modo 
iunt capienda. Quando vero talta ingruebanr 
tempora, quibus iacrificionim numerus & mo- 
les facultatem fuperarct Sacerdotum, hos in par- 
tes oificii quoqueLeyiras voeafie, exemplis cort- 
ilat. Ita, cum repurgaco templo, Hiskiascutn 
univerfo populo, iniignem iacrificiorum vim 
Deo offerret, pauciores erant Sacerdotes, quam 
qui vidimis pelle nudandis fufficerenr, unde il- 
lam muneris partem, qus alioquin Sacerdotum 
erat per Levit, I, 6. Levits in fe fufceperunt 
2 Chron. XXIX, 34. Poft hxc etiam, in iblenni' 
Pafchatis celebratione, Levitaj agnos jugulabant 
pafchales, pro omni immundo, ad fandifican- 
dum Jehovai cap. XXX, 17. quanquam ex Ju- 

dsorura 



D Ε LEVITI S. 



107 



dseorum iciro , niaclationem facrificii etiam *1T 
exiranais pcragere pomerit, ut habet R. salo- 
m ο ad Lcv. /, 5. & ad 1 &*w. /, 25. de quo, fuo 
loco, uberius dilpiciemus. 

Commode autem difpefcitur ab Au&ore no- 
ftroLevitarum miniilerium in illud, quod a Mo- 
fe ad Davidem, & id, quod a Davidis tempore & 
nmpiius, obicrunt. 

Priori tempore Kahatbiu, fanguine Sacerdo- 
tibus proxime jun&i, & ex eodem, cum Aaro- 
ne, flemmate oriundi, prxcipuam omnium cu- 
ilodiam agebant, arcam fos.deris, & omnia vafa 
fan&uarii, candelabrum, meniam panum propo- 
ikionis, nltare holocaufti, altare thymiamatis &c. 
humeris fuis portantes. Indifto enim itinere, 
Sacerdotes primo vafa hxc omnia pellibns & 
velis fuis involvebant, antequam fas eflet acce- 
dere Kahathitis, ne quid eorum oculis Levitx 
ufurparent. Cum vero involuta effent & tefta, 
ingrediebantur Kahathitx, & in humeros fufci- 
piebant, fxpeque inter portandum vices muta- 
banr, ipforum cum numerus, ceniu a Mofe ini- 
to, ad 2750 aflurgeret. Gerfonitis cuftodia erac 
demandata velorum, tegminum tentorii, aulaeo- 
rum atrii, eorumque omnium, qux ad ornatum 
& veititum, cum tentorii, tum Sacerdotum per- 
tinebant; qux omnia fcite compoika, duobus 
curribus imponebantur, tra&is a bobus. Ho- 
rum numerus erat 2630. Meraritis cura incum- 
bebat aflerum tabernaculi, peflulonim, columna- 
rum, annulorum, obicum, qui afleres jungebant, 
eorumque omnium, quae ad externam tentorii 
ihu&uram pertinebant : qux cum pondere ac 
mole reliquas fan&uarii partes fuperarent, qua- 
tuor curribus vehebantur, ab ofto bobus. Hi 
immerum 3100 explebant. Quando vero ere- 
ftum tentorium facris peragendis locum dabat, 
excubias agebant Levitx in fandhiario, ne quis, 
cui fas non erat, irrueret; hinc & proxime cir- 
ca tentorium fua fixerant tabernacula, Kahathitx 
verius meridiem, Gerfonitx verius occafum, Me- 
raritae verfus feptentrionem. Jaimas apeiiebant 
& claudebant, praeterea canebant, & concentum 
Muficum inter facrificandum peragebant ; alii 



Sacerdotibus iacra factentibus miniftrabsnt, abi 
pacifica coquebant, aflabanc &c. Num. III, 27. 
iqq. .VII, c. fqq. Guiiibet ordini fuus erat TI?K1 
princcp, cui ceteri erant fubje&i. 

Tempore aijtem Davidis, novus Levitaruni 
agebatur cenfus, numerum ipforum reddens 
38000. 1 Chron.XXIV, 3. fqq. Hos in quatuor 
partitus ordines, David conftituic a) Sacerdo- 
tum in fanftuario Miniflror 24000 , qui prx ce- 
teris omnibus Levitarum nomine, a Davidistem- 
pore veniebant. Horum mille iingulis feptw 
manis in templo comparebant, ut Sacerdotibus 
prxfto eiTent, vala iacra iis porrigendo, purgan- 
do, in locum fuum reponendo, atria quoque & 
anteriores templi partes verrebanc, intefcina fa~ 
criilciorum afportabant, culinam Sacerdocurn 
curabant &c. de quorum officiis vid. 1 Chron» 
XXIV, 44. β) Cantores 4000, qui partim afta 
voce, partim fidibus canebanr, omneque tempus 
pariter ac ingenium Muficx facrx confecra- 
bant, de quibus, 2 Chron. XXIX, 26 tnemoratis, 
eorumque ftudiis, partibus, ordinibus, ceteris- 
que momentis, nemo curatius, majorique cum 
animi contentione, dodirinxque apparatu, com- 
mentatus eft salomone van til in T)igt~ 
S&ng- en Speel-Konfi der onden Hcbrecn SeSi, IV* 
•integra p. J70. fqq. y) Janitorcf 4000 , quo- 
rum alii excubias agebant in atrio templl, iique 
partim ex Kahathitis, partim ex Meraritis dele- 
&i, & in XXIV clafies diilribuci ; hoctamen cum 
difcnmine, ut in priori templo foli Levitx, m 
poftcriori autem XXI claiTes ex Levitis, & III 
elafies ex Sacerdotibus cuftodix invigilarenr. 
Itaque quotidie, interdiu noduque 210 aderant 
cxcubitores, fub ϊπΓρεΛΐοηε Prxfedi cujusdam, 
five Centurionis, qui ftationes nodu vifitabac, 
maneque ac vefperi januas reierare & claudere, 
aliaque imperabat neceflaria. Gonfer Cod. Mid~ 
doth cap. I. ScB. I. ubi Levita , locis nno £f vi- 
ginti, excubias in domo fancluarii egijft traduntur : 
qnorum qumqiie manipuli ad quinquc ambitus tent* 
pli portas ,• quatucr ad quatuor angulos, idque in- 
tus; dcinde quinque ad quinque ^ortiu atriima- 
gni} cf quatuor ad quatuor cjns angulos extrin- 
■ ζ ficur, 



ιο8 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. V. 



fecus ; denique unus ad receptaculum oblationum, 

alius ad receptaculum pofiicum, tertio tandem re- 

motius quoddam α poflica adyti parte affignarunt. 

Se&. II. ita habet: Montis templi prafettus per- 

luflrabat fingidas cuftodtas } facesque eidem pralu- 

cebant: iinnmqnemque autem cufiodem, qui pedi- 

bns non infijleret, his verbis compellabat: pax tibi. 

Si eum dormire animadverteret, baculo percutie- 

bat, eidemque illius combnrere veftimenta permif- 

fum erat, &c. Ad quse vide, quae notavit con- 

stantin. l' emperevr. Cavere icaque cu- 

flodes debebant, ne immundi, furioii, ebrii, pro- 

fani, polluti, lugentes irruerent, & fanftuarium 

profanarenr, Quanquam honorem quoque fan- 

ohiarif in caufis vigilise Janitorum ponat mai- 

monides in More Nevocbim P. III. cap. 45. 

p. 477. Cufiodiam & vigiliam perpetuam circa 

fanciuarium quod attinet, pracepta illa fuit pro- 

pter honorem & tnajefiatem ejus: item, ne vel 

flulti, vel immundi, vel etiam alii in luSIu confii- 

tuti y aut corpore illoto, in illud imprudentes ir- 

rumpant. Vniverfam Janitorum templi hifto- 

riam ex Sacris literis cum cura contexuit Plur. 

Rev. christ. weiss in diiTertat. inaugurali<& 

Spiritu Santfo Janitore Joh. X, 3. Lipfise A. 17:59. 

publicata, §. yfqq. p.u. Alii vero dilpenfato- 

res erant, & velut oeconomi templi*, quibus &* 

serarium, & vafa fecra, & omnia ciborum genera, 

oleum, thura, vinum, aromata thymiamacis &c. 

concredita eranc» Inter hos Mofis pofteri prae- 

cipuas tenebant partes, redituum facrorum cu- 

ilodiam agentes , rationes & curam. Hmc, 

quando thefaurarii templi memorantur, 1 Chron. 

XXVI, 20. ad Janitores eos fpedare memineri- 

mus. ^) Moderatores & Judices 6000, qui non 

xnodo de rebus ad ordinem £F" negotia fanotuarii 

pertinentibus pronunciabant, quod vulc ley- 

dekker. c. I. p. 593. fed extra templum quo- 

que jus dicebant, ac eo omnes referebanc curas 

fuas, ut leges ac inftituta in honorem Numinis, 

Regisque & patiiae emolumentum, maxime vero 

in religionis cederenc confervationem. Quau- 

tani religionis & iaciorum curam geflerint, ne 

quid novaretur, aut profanaretur cultus, erudite 



& copiofe ediiTerit p. f α g ι v s ad Num. IV, 7. 
dignus, qui confulatur. Hrnc non Hierofoiy- 
mis tantum, fed & oppidatim, praecipui erant 
Senatus AfTeflbres, & ex Kahathitis, maxime ex 
Jezeharitarum & Hebronitarum familia lecti, 
praccipua inter oranes Levitas dignitate poile- 
banc, ut inde Sacerdotun\ fratres dicerentur 
Num, XVIII, 2. 2 Chron. XXIX, 34. de quo- 
rum officio & partibus infra Libro V. aget 
Auftor. 

Ad §. XXIII. pag. 13. 

(32) Solutlo α gravi iflo onere] Supereft 
Levitarum 

VI. Dimifjio, quam Deus ipfe lege fua anno 
aetatis L definit Num. IV, 3. VIII, 25. ut vaca- 
rent a minifterio, beneiiciis tamen ad obitum 
usque fruerentur. Nec tamen rude donati, ab 
omni plane vacabant opere, fed do&ores erant 
cum juniorum Levitarum, tum plebejorum in 
fcholis. Quin adhuc plura iis tribuit P. fa- 
givs ad Num. VIII, 25. Levita emerita rmUtia, 
jubentur aliis fervire Levitis, hoc efi, juvarefra• 
tres fuos confilio , vel ut Rabbi salomo explicat, 
adjuvent eos in claudendis portif, in cantu, in one- 
randir plauftrii &c. fed adferenda onera taber- 
naculi, cum transferretur, ampliui non coguntur. 
Hinc ex Trad. p*7lH nocat cvnaevs, paulo 
ante laudatus, nonnullos ceafuiiTe, legem de 
miflione Levitarum poft annum quinquageii- 
mum, non fuifle perpetuam, fed eo cantum tem- 
pore valuiiTe, cum ferendum adhuc eflet taber- 
naculum. Hanc tamen aetatis .veniam nullo un- 
quani rempore negacam ipfis crediderim, eaqui- 
dem lege, ur ulcro adhuc prxftarent, quantum 
per virium ac valetudinis rationem ipfis liceret, 
quamvis ad operas, fuo ordine, loco ac tempo- 
re, cum fratribus non adftringerentur. Addenda 
his quoque efl: Levitarum 

VII. Prafrguratio. Hacc quiciem a Pontificits 
ad ordines Νυν. Teil•. ttransfertur diftimStos, ita 
uc Diaconos referant Levitae. Ita bellarmi- 
n ν s Tom. II. QontrovcrfLib, I. ds QUrkis cap XIV. 

Epifcopi 



DE LEVITIS. 



109 



Epifcopi idfunt in Ecckfia, qteod erant Pontifices 
in T. V. id Presbyteri apnd nos , quod iltic mino- 
res Sacerdotes , ut etiam id Diaconi noflri , quod 
illorum Levita; ut docent damasvs in Epifi. 3. 
de Chorepifcopis , hieronymvs in Epifi. ad Eva- 
grium 85• &c. Dudum ante bellarminvm, 
idem tradidit l ο μ β α r d v s lib. 4. fent. difl. 24. 
lit, H. Diaconorum ordo in V. Τ. α tribu Levi no- 
men accepit , dicuntur enim £f Levita. Hinc vi- 
deas apud l α ν c ε l ο τ τ ν μ lib. Ι. Inftitnt. Juris 
Canon. Tit. XXII, §. 3. Diaconos ecclefiae Ro- 
mana?, paflTm Levitas appellari. Vtut autem 
ifta cum nominis , tum officii accommodatio , a 
Patribus quibusdam , bono animo , ad inntien- 
dam miniftrorum Ecclefiae diitin£Honem & fub- 
ordinationem , adhibita fuerit ; ea tamen omnis 
cum a Pontificiis , mente longe alia , ad irabi- 
liendum Mifiae facrificium transferamr , a Pro- 
teirantibus Theologis merito fuit repudiata. 
Vid. e Noftris b. gerhard. L. de Minifterio 
Ecclef, §. 245. ex Reformatis le ydekker. /. c. 
dav. CALDERWOOD Altar. Damafceni cap. XI. 
p. 671. edit. Lugduneni! A. 1708• & alios. gvil. 
beveregivs Annot. in Canon. II. ΑροβοΙ. Le- 
vitas cum LXX difcipulis confert, ita ut JDD 
S"I"U Chriftum referat, ΟΊΪΓΟ XII Apoftolos, 
D^V"? LXX difcipulos. Reftius & commodius 
Levitae cum Miniftris verbi in Ν. T. conferun- 
tur a biermanno in Mofe & Chrijlo lib. I. 
Cap. VI. p. 128• fqq• edit. Belgicae. 

Ad §. XXV. pag. 13. 

(33) Differentiam χαξο&εσίας & χπξοτο 
νιας] De diftinfto pariter, ac promifcuo harum 
vocum uiu & ritu, multa erudite tradiderunt 
carol. dv fresne Glojfar. Gvac. in voce utra- 
que: svicervs Thef. Ecclefiafi. voc. χαξοτονεω, 
χΗξοτονίιχ , & χ&ξο$ε<τια : gvil. beveregivs 
Annot. ad Canon. I. Avolol. p. 9. b. fq. qui poil 
deckratum vocum uium forenicm , in creandis 
Magiftraribus obtinentem , in ftilo Ecclefiaftico 
differentiam utriusque vocabuli obfcrvare jubet, 
juxta quam χ&ξοτονία non ele&ionem proprie. 



fed ordinationem figniflcat, & χΗξο&εσ-ίαν iub 
fe comprehendit, totamquepraeterea λντχξγία,ν, 
iive τελε σιαργ ίαν , in Epifcopi, Presbyterij & 
Diaconi ordinatione celebrari folitam: vsse- 
rivs Not. ad Ignatii Epifl. fuppofititiam ad Hero- 
nem Diaconum, Tom. II. Patrum Apojlol. f. 114. 
william cave Antiqu. PP. in vita Earnabix. 
§• 7• V a i- I2 5• fal" I0SEPH • bingham Origin. 
Ecclefiafi. Lib.IV. Cap.Vl. §.XI. edit. Lat. Vol.ll. 
p. 184. De χβίοοτονία feorfim commentatus eil 
conr. sam. schvrzfleisch. pecul. differt. 
An. i6$6. Vitembcrgae publici juris fa&a. De 
χαρο^εσίΛ, ejusque apud Judaeos ufu, ex inili- 
tuto praecepit 10 h. bravnivs SeleB, Sacr. 
Lib.V. Exerc.V. p. 747. fqq. & paulo concifius 
10 h. henr. heideqger. Hifi. Patriarch. T. II. 
Exerc. XXII. §. 16. p. 692 fqq. quorum expilare 
icrinia, nunc animus non eit: maxime cum pau- 
lo poft ad Cap. VII. §. 3. de D^T TQV20 dicendi 
occafio fit reditura. 

Ad §. XXVI. pag. eand. 

(34) "lEyD ^'JN viros flationis , five fia- 
tionarios] Hi ccctus crant , nomine totius po- 
puli delegatus, minifterio iacro oblationum 
communium & precum prcefethis , ut ifta legi- 
time, & pro tota gente peragerentur. Habe- 
banc quippe Judaei canonem : Π^Π^^? Ί^Ι/δΝ J^S 

ί V32 Sv ιοιν 1J\S Nim 31p cns hw IJ^np 
nuUim potefl offerri facrificium , nifi ipfe prope 
adfit. Jam vero , cum iacrificium juge , aliaque 
nonnulla ofFerrentur pro toto Ifiraele , fieri au- 
tem non poiTet , ut totus prsiro ciXct populus, 
ideo diviferunt univeriam gentem (sque ut 
Sacerdotcs & Levitas ) in XXIV claiTes , ita ur 
fingulis feptimanis fingulae claffes in templo ad- 
eilent facris , orarent, peccata populi confiteren- 
tur, 3c manus imponerent facrificiis. Vnaqux- 
qiie ergo claifis certos delegabat viros pios , cu!- 
tui divino ex animo addiftos, & rerum dtvina- 
rum apprime peritos , qui una cum claffe iilms 
hebdemadie Sacerdotali & Levhica afcenderent 
Hieroiblymas in tempkim, totaque feptimana 
Ο 3 facris 



Α Ν Ν Ο Ί\ Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. V. 



ΙΙΟ 

facris attenti, vice totius Ifraelis manus impo- 
nerent iacrificio jugi , adftarentque aliis oblatio- 
nibus , quse pro toto pdpulo oiferebantur , pre- 
ces funderenr, jcjunarent, totique vacarent Dco. 
Intcrim reliqui illius claiiis , congregabant fe in 
civkatum iuarum Synagogis , quatuor illius fe- 
ptimanae diebus jejunabant, orabant pro iacrifi- 
ciis frtftrum fuorum, ut acceptarentur , & quan- 
tum poterant, cultui pariter erant addicH. 
Singulse iftse clalTes fnum habebant Proefettum, 
10yQ U?N"i flationii iftius feu claiils capitt di : 
£tura, qui curara gerebat, ut & legati jufto tem- 
pore Hierofolymas afcenderent, ofKcioque fa- 
cro rite fungerentur , & dorni interim reliqua 
claffis , ■quantum poterat , in Synagoga lectioni, 
precibus, & jejunio dedita effet. Quin &, 
qxiemadmodum ex Sacerdotum & Levitarum 
claiTibus, delegatus numerus Hierofolymis ha- 
bitabat, ut in cafu neceiiltatis praeilo femper 
elTet; ita in eundem finem etiara ex omnibus 
tribubus habitabant ilatiomrii Ifraelitae Hicro- 
folymis, ut vices eoriirn fuilinerent, qui forte 
procul ab Vrbe remoti, adeffe non potcrant, 
vel morbo aut immunditie iacris intereffe pro- 
hiberentur. Ita ncccffe erat , ut de imgulis tri- 
bubus duo admimmum, h. e. XXIV viri qnotjdie 
iacris, nomine. totius Ifraeiis aditareur. Tal- 
mudicam dc iis coniUmtionem legc in Cod. 
JVJjyn cap. IV. Mifihna 2, & 3. ad quam Anno- 
tationes lvndii legi merentur. Provocat 
Miichna ad Num. XXVII, 2. indeque originem 
ritus arceffit; hottikgervs autcm, nepos, 
qtd peculiari. diiTertatione hoc argumentum dif- 
cuiiit, ortum tradit nonadivina, necadco ve- 
tiifta , fed ab humana folum & recentiore infti- 
nitione haufiflc, non multo ante, immo vero 
potius poft captivitatem Babylonieain. Agir 
de iis praeterea lightfootys dc Minifler. 
templi Hierofol. cap. VII. SeB. III. Tom. I. Opp. 
fl.700. & Hor. Hebr. in Luc. ί,ιο. Tonull. Opp. 
r>ag. 4%9-fqq' & bvxtorfivs Lex. Rabbin. α 
Talm. h. v. p. 1622. fqq. Quando vero vcner. 

MARPERGERVS dt' UgflO dd Μ<& COmUd Ugiindo, 

notis in Cap. II. $.5.^.142.^• viros hos ftatio- 



narios cum iis confert ex Judans & Gentilibus, 
qui iacrificio agni Dei, h. e« criici Clirifti adiba- 
bant, totumque mundum repraefentabant , alle- 
goricam admktere poirumus accommodationem, 
ienium autcm verborum Pfal. CXVIII, 10. Ss 
"'JIDDD D^Jl literalera , commenro ifto rite de- 
clarari , nondum nobis patimur pei-fuaderL 

Ad §. XXVIL pag. 14. 

(35) NethifiieoruniJl- Ώ^Τ\2 & Chaldaice 
SO^riJ erant in iantluario Miniftri , five Servi 
communcs, fecandis lignis, hauriendis aquis, 
aliisque abjeciis & fervilibus muniis addi&i. 
Quorum notanda venit 

a) Origo. Sunt nimirum , tam Judaeorum, 
qviam Chriitianorum omnium fufFragio , Gibeo- 
nita? , qui Jof. IX. aftu & fraude circumvenicn- 
tes Joiuam ac principes Iiraelitarum , interpo- 
iito jurameato tccdus obtinuerunr, ne delerca- 
tur. Hinc Profelyti faftt, & conilituti ab ipfo 
fervi communes , ad hauricndum aquas, fecanda 
ligna, & vilia qu^cunque ierviti-a praeftanda 
deftinati. Non iraque mancipia, five fervi 
erant , fed ex parte liberi , neque tamcn Iiraeli- 
tispares, fed viliihrni mercenarii, qui iancxua- 
rio gratis & absque mercede , Ifraclitis ver-o pro 
exiguo pretio, unde vitam tolorabant, graviiil- 
mos quosque &: abjeflios exantlabant labores. 
Α patria iraque Gibeonitae dlcti , ciuri urbis 
pii35 prius incolae iuiflent , de qua Jof. X, 2. 
dicitur, quod tirbs magiia fuit, iicxxt una ur- 
bium regni, &: urbem Ai amplitudine fuperans, 
qiiic ilib ie habiiit Kcphirah, &: Beeroth, & Kir- 
jathjearim Joi! IX, 17. affignata poftmodum ni- 
bui Benjamiu Jof. XVIII. 21, 25. & inter urbes 
Sacerdotales , cum iiiburbiis iuis rclata Jof. 
XXI, 17. Inde appeliatio Gibconitarum ipfis 
haefit, usque ad tempora Davidis, quibus 2Sam. 
XXI, 1. fqq. eodem adhuc nomine veniunt ; at 
pofthaec nova ipfis obtigit 

β) appellatio, Nethinxorum. Dicuntur au- 
tem a^^nj quaii donati, cpriftituti, vel deditirii 
& adfcriptitii : non "quod fe iponte dcdidiirent 

Iiiac- 



DE Ν Ε Τ Η Ι Ν Α Ε I S. 



11! 



Ifraciiris ad iervitia, notione a£Hva, quod pi- 
s c α τ ο r fcholio ad ι Chron. /1,2. & dochar- 
tvs lib.U.Phaleg. cap.L p.77. cupiunt, fed paf- 
fira , cx ]ot IX, 27. Ν1ΠΠ DTQ 3>Τΐηπ*> Djrvl 
# dedit cos Jofua die ifio, & ex Efdr. VIII, 20. 

j — mvb onwm . τη jnpw oyron joi 

D^Sn & de NetkinaiSj quos dedit David tf 
principes ad minijlerium Levitarum. Non ita- 
que a Jofuae tempore, quoNethinaeorum nomcn 
plane erat ignotum, icd a tradirione, vel addi- 
Hione Jofuae , dudum poft a Davide confirmata 
& reperita, haec nomenclatura fuit petita. Quod 
clare docet αβέν ε s r α Comment. adEfdr. II, 43. 

jKinrrn nvnjai pyaa ^wn απ n\rron 
tzsOVu iN^pj ρ Sy vrbs no 1 ? djhj 
jrauj n^ran ρι ρ nns* tdnjw p)"vm 
D">ip oyion ό triSn niTDyb avrum τη 
Ό dwj sin mn ρ ltopj in Γυτυη 

tDOlVai DWTpj ΤΊΤ DTlpD Netkmai funt 
principes Gibeonis £f filiarum ejus, quos dedit 
Jofua domui Dei fui, ea propter vocati jitnt Nc- 
thiuim : quamvis poflbxc dicatur (Eidr. VIII, 20.) 
at de tlethinais , quos dadit David, & principes 
ad minifieria Levitarum : quia fenjhs φ , quod 
confirmavcrit (David) dationem (a Joiua factam): 
vcl vocantur ab hoc tempore Nethinai, quia olim 
ditti fuerunt Gibconita. Nimirum, quoniam a 
Davide Sc Salomone prioribus adjefti, ex Gi- 
beone ortum non trahcrent , fed ex deviftis 
gcntibus aliis , vctufto Gibeonitarum nomine 
comprchendi omnes non poterant, hinc novuni 
& commune adhibitum fuit vocabulum , quod 
ad omnes ejusdem iortis homines quadrarer. 

Ita Β Ο Ν Λ V ΕΝ Τ. CORN. CERTRAM du Republ. 

Jud. cap.XV. p.2j6. fq. Prater Levitas , ad ta- 
bemaculi munera adhibebantur Gabaonita rcliqui 
ex clade Sauiis , qui cum panciores ejfent , quam 
qui fujficerent ad <tdis facra minifterium, adhibiti 
junt ad illud, yrxter eos qiddem, α Davide , ut 
hoc diferte exprimitur Hezra VIH, 20. & poftca 
α Salomone , quo nomine & fcrvi Salomonis appcl- 
lantnr , qui omnes , cum reliqui Gabaonita, tum 
illi , qui α Davide £f α Salcnione traditi fuerant, 
Nethiim ditfifunt, quafi dedititii, fett adfcriptitii. 



Non me fngit, operofe hoc ab aliis impugmri, 
quia reliquarum gentlum devi&arum faciim 
Gibeonitis acccfiionem , nullibi diferte afiirmat 
Scriptura. Qui autem 1) iniignem eorum cq- 
piam, quae ad ternpli miniiteria longe require- 
batur amplior , quam in tabemaculo , cum im- 
minuto per Saulis fevitlam Gibeonitarum nu- 
mero , comparaverit : 2) novam a Davide & 
principibus ejns eornm deditionem in ianftuarii 
iervitia, juxta Efdr. VIII, 20. penfi habnerir, qua 
plane non fuiflet opus, fi homincs dudum a 
Jofua mancipati , folum intelligantur : & 3) di- 
verfum & aliud a Gibeoniris nomen , quod iis 
etiam Levitarum miniftris efler commune, qui 
Gibeonem patriam non agnofcerent, cogitave- 
rit; eiBERTRAMi ifthaec fententuiprofe£lo noa 
adeo videbitur abfurda. Tantus fane Ncthi- 
nseorum fuppetebat numerus , ut cum reliquis 
captivisBabylonemabducerentur,ieqtie ac elapfo 
LXX annorum traftu , ad priftinas revcrteren- 
tur fedes , ut ex Efdr. II, 43. VII, 7, 24. Neh. 
VII, 46. X, 29. liquct ; Gibeonitis ut cx dcvi- 
£Bs gentibus reliquis , & Judaicam ampkxis rc- 
ligioaem complures acceffiilc, vcro perquam fit 
iimile. Et obfervaru dignum eit, quod vclut an- 
te templi ilrufturam Nethina;orum nomen in- 
auditum fuerat & incognitum, ita poft cam 
aetatem Gibeonitarum nulla amplius in Sacris 
mentio fiat, haud dubie quod permixta fervo- 
rum ian£luarii turba hanc non amplius admit- 
teret nomcnclaturam. Accedit , quod cum a 
Jofuae temporibus, & univerfo ccctui, & altari 
rniniftrare, iuoqxie fibi labore viclum pararc 
Gibeoniwe tencrentur Jof. IX, 21, 23, 27, alirer 
ie res habuerit poil temgora Davidis , qui iolis 
Levitis Nethinsos, in viliiiima ianftuarii mini- 
fteria addixit, qui ex rediribus fuis de vi&u ipfis 
profpiciebant. Quare & cvnaevs lib.ll. de 
Rcpubl. Hebr. cap. ΧΓ. & serarivs Commcnt. 
in Jof.IX. qit. XX, p. 216. poil τ ο s τΆ τ ν μ λ β ν- 
lensem, in eandem, de admiftis gentibus dcvi- 
ftis aliis, ienrenriam conceirerunt. 

y) Dignario eorum inrer Ifraelitas ha?c crar, 
ut uitimum fere dignitatis gradum in rcpublica 

tcnc- 



112 



ANNOT.iD L Ι Β. I. C Α Ρ. V. 



tenerent ; velut Deut. XXIX, ίο, π. ubi gradus 
dignitatum populi .recenfentur , fiiTores ligno- 
rum, & qui aquam hauriunt, ultimo loco nomi- 
nantur , licet ea tempeftate Gibeonitae in clien- 
telam fe nondum dediffent. Quin immo adeo 
abjecti erant , ut etiam τόίς D^ITDO fpuriis poft- 
ponantur. Nimirum omnera graduum hono- 
' ris diftin£tionem , hoc ordine ftruunt Judaei in 
Horajotb Jerufchalmi fol. 48. col. 2. unde Latine 
verfa, apud lightfootvm Hor. Hebr, in 
Mattb. XXIII, 14. & wagenseilivm in Sota 
p.569. verbaita habent: Sapiens praferendm Re- 
gi: Rex, fummo Pontifici : fummus Pontifex, Pro- 
vheta : Propbeta , unSto in bellum : unffus in bel- 
lum , vrafeBo ephemerU : prafeBur epbemerite, 
caviti familitt: caput familia, confitiario: confi- 
liarius , thefaurario : thefaurariuf , Sacerdoti μη- 
ναίο : Sacerdos privatui , Levita : Levira , Ifraeli- 
ta: Ifraelita, notho: nothus , Netbinao: Netbi- 
n£Ui, profelj/to: profelytus , fervo manumijfo. At, 
quando bocl nempe, cum cetera funt paria: at 
vero, fi nothus fit difcipulw fapiens, ο Sacerdos 
fummus fit indoBus , nothus ei pr&ferendus. Sa- 
piens efi praferendus regi: nam, fi moritur fa,- 
pienr, non efl ei par: at ■ fi moriatur rex > quivii 
ifraelita efl idoneus regno. Interim, quia ad mi- 
nifteria facra , viliiiima licet , adhibebantur , ali- 
quam inde trahebant dignitatem, & profelytis, 
iervisque manumiffis antiftabant. 

^) Matrimonium ; quod cum Iiraelita, vel 
Ifraelitide , Nethinaeo contrahere nefas erat. 
De iliis quippe , a connubiis genuinorum Ifrae- 
litarum arcendis , bina Magiftri , apud maimo- 
nidem in Hilcoth ΠΝΉ niD^N cap. XII. fub 
fin.fol. "hw col. I. fafta efle tradunt decreta : al- 
teram a Joiiia , quo prohibenmr venire in cce- 
tum , mediante matrimonio , durante fan&uarii 
tempore ; alterum a Davide , qui in aeternum 
eos excluferit, eo quoque tempore, quo non 
futurum effet fanthiarium. Paria ex Codice 
MSC. ez. hech.aiim, wagenseilivs tradit 
inSota /0/. 145. Hinceft,ut cum Mamferis 
feuNothis, rationeconnubiorum, cum ingenuis 
Judaiis noivcontrahendorum , aequa Nethinxo- 



rum ratio effet. Vix itaque alia , nifi vel mu- 
tua Nethinaeis , vel etiam fervorum manumiflo- 
rum conjugia erant permiffa : quodfi autemNe- 
thinaeus cum ifraelitide rera habuiflet , vapula- 
bat uterque. Quicquid vero fit de dupiici illo 
Rabbinorum decreto , ex 2 Sam. XXI. Fatis con- 
ftat, Gibeonitas Davidis tempore peculiarem 
adhuc nationem conftituiire, quod in promi- 
fcuis matrimoniis cum Ifraele non licuiiTet. 
Hinc porro liquet, quam abfurdus fit iacob. 
bovldvcvs lib. I. de Ecclefia ante legsm cap. $. 
Jofephum tradens , Marise fponfum , Nethi- * 
namm fuifle, quem tamen filium Davidis appel- 
lat angelus Matth. I, 20. ex Davidis profapia 
oriundum probat genealogia Matth. I. & cenfus 
in urbe Davidis Bethlehem , Davidicum arguit 
Luc. II, 4. unde flagris dignum ejus commen- 
tum refutat seldenvs lib.V. de Jure Nat. & 
Gent cap.14. 

ε) Sedes & habitatio; quae non iiiuno femper 
manfit loco. Ante terrae divifionem, poftquam 
in fccdus recepti erarit, priftinas fuas tenuiiTe 
fedes , ex Jof. X. conilat. Poft terrae divifionem 
vero, Gibeonitarum urbs in tribum Benjamin 
cecidiffe Jof.|X VIII, 25. & Sacerdotibus adicripra 
legitur c. XXI, 17. Hincipfos, cum Sacerdoti- 
bus & Levitis, iuas habuifle maniiones, ex 
iChron.IX,2. Efdr.11,70. Neh. VII, 73. XI, 3. 
colligitur. Sed & Hierofolymis , Ophel me- 
moratur, Nethinaeorum habitatio, ad portam 
aquarum verfus ortum, & turrim exeuntem, 
Neh. III, 27. &JXI, 21. De qua, cum Judieo- 
rum , tum Chriftianorum conjefturas , iubricas 
omnes & incertas , ftudtofe congeiTit daniel 
pfeffingervs diilertat. philol. de Netkhiaif, 
Argentorati A. 1702. publicata, §-32.fqq. qua, 
quicquid eft iftius argumenti, magna cum cura 
difcufiit : cui junge leydekkervm Lib. X. de 
Republ. Hebr. cap. V. pag. 595. fqq. lvndivm 
lib. IV. des Levitifchen Priefiertbnms, cap. VII. 
bvxtorfivm Lex. Targ. & Talm.pag. 1409• 
savbertvm dc Scxsrdot. Hebr. cap. XI. cdit- 
Thom. Crenii, p. 662. fqq. 

Ad 



D Ε Ν Ε Τ Η Ι Ν Α Ε I S. ιιϊ 

Ad $ XXVII bas ι α ferrent, ad cclerius conficiendum iter , rapcrc. 

Quibus demum addit : Synecdochice Angari , vel 

( 36 ) Onod huic οΐγγα,ξ&ία , funttioni ] Ifta Aggari, pofiea dicti fervcrum aut jumentorum one* 

Auciorcm haufifffi fuipicor ex casp. waser ι ra quovis modo bajulantes : Hebratt Ef•. II. & 

Lib. I. de antiquis Rebr.menfurUcap. XI. p. 43./^. Neh. III. proprio & peculiari nominc-ditti D^HJ 

tibi vir do£his, vocem ayya.cweiv angariare, Netbin<ei, qui publicis ahgariis obeundu-, faltem 

Matth. XXVII, 32. cx ritu Perfarum exponit, in domo Dci pro toto ccetu erant Cjuaft daditi fivc 

quibus χγγαξοι• tabcllarii erant, fcu curfores re- dedititii, α [pij dedit. Sed totum iftud de An- 

gii, quibus xque, ut hodienum apud Turcas, gariis veterum latifundium exhaufit, exquifitae 

licebat obvii cujusvis jumenta, currus, naves, Vir do&rinae, balthas. stolbergivs Ex• 

vel ipibsmet homines, ut currefent ac iarcinas ercitat. Philolog. dodec. DiJf.I. p.iqy.fijq. 



AD 

LIB. I. CAPVT VI. 
DE PROPHETIS. 

Ad <S. I. pae 14. unde tam crebris opus amplius non erat reve- 

lationibus immediatis ,_ nec nifi extra ordtnem, 

c T'res diverfis temporis articu/os] De Pro- mittebantur Prophetae, ubi reformatione opus 

phetis, cum nos ex inftituto egimtis Fntrod. habebat Ecclefia, aut Saccrdotium fuis non am- 

ad libr. Bibl. V. T. P. 111. cap. I. tum , qui cge- plius partibus ritc defungebatur. Poft rcditum 

runt, alios cxcitavimus §. 28. p. 85. quo hujus e captivitate, reflauratio iacrorum, Propheta- 

rei itudiofos rcmittimus. Trcs autem tempo- rum vel maxime requirebat operam, ad compo- 

ris pcriodos, five eetares, in quas diipefci foleut ncndam nafcentis velut Eccleint, facrorum & 

Prophetae, ad eundcm, cum Auiiorc noftro, cultus fonnam, ad Scripturae Sacrae normam. 

modum, herm. witsivs quoque conilituit Dicbus dcnique Salvatoris , & fub N. T. auipi- 

Mifcell. Sacr. lib. I. cap. XVI. p. 161. a) ante le- cia, nova prorius ccconomia alium quoquePro- 

gem, (3) fub lege, y) iub Evangelio. Hse enim phetarum habitum poftulabat. 
peiiodi, vclut diipari cultus, & difpcniationis 

divinarum revelationuni ratione gavike fnnt, ita Ad §. II. pag. cit. 
miiiionis quoquc & fun£tionis Prophetarum di- 

verfumadmiferutitmodum. Ante Mofen, Deus (2) Adamus & Vropheta, & Sacerdos fii£ 

per immcdiatas revelationes , easque crebriores, familia fiiit] Dono Prophetico Adamum pol- 

tnoderabatur Eccleiiam, absque verbo fcripto; luiffe patet, ex agnitione Eva?, quam, primum 

hinc , qui Ecclcfiae erant antiitites & facror Ατι vifam , os de oiTibus fuis , & carnem dc carne 

miniftri, iidem utplurimum etiam Frophetico fua, quin & ex eventu futuro, Π1Π matrem 

dono ac fpiritu pollcbant. Α Mofe vero , ad omnium viventium ialutavit Gen. II, 23. fq. nuan- 

reditum populi ex Babylonia, Leviticum Saccr- quam aliam nominis iignificationem iniinuet 

dotium ordinarie cultum praeftabat , ad du£lum gottfr. olearivs Obfcrvat. in Matth. XXII, 

quidem verbi fcripti, lege Mofis & ceteris V. 31. /Γ7. §.7.^.614. Vnde non Juda;i modo in 

Inftrumenti fucccdentibus Ubris comprehenfi ; Seder Olam Rabba cap. XXI. Adamum Prophc- 

P tain 



ιΐ4 . Α Ν Ν Ο Τ. A-D L Ι Β. 1. C Α Ρ. VI. 

tam aiTerunt , verum etiam Chriftus ipfe Matth. perhibet laudatus witsivs §. 3. p. 162. fed feh- 

XIX, 5. verba. primi parentis , Deo ipfi attribuk iii myftico catechefin veterum continere , 1) no- 

creatori, ea quod Adam non ex iuopte ingenio, titiam divinarum rerum in ftatu integritaris 

fed ut Propheta, ex divini Spiritus promlit fug- Adamo ftiifle commurucatam , 2) eam tatnen 

geiUone. Nec dubium eit , quin crebrioribus magna ex parte fuifle amiflam , jufto Dei judi- 

poil lapfum gavifus fit alloquiis divinis , revela- cio , quo vindicabat ian&iflimae legis fuae trans- 

tionibus , & patefa&ionibus propheticis , vx greifionem : 3) eandem clementer refhtutam 

omnem cultus rationem re£te inftitueret , fami- efle, poftquam admiiTus eflet ad gratiam, addi- 

liam iuam absque errore & labe in religione ta do&rina Evangelii : 4) ad officium pertinuif- 

formaret, modumque confequendi falutem, cum fe Adami, ut pofteros de Dei cognitione & cul- 

ipfe calleret, tum mortales reliquos edoceret; tu erudiret. Plura de ifto libro, & admodum 

etfi nonabs reobfervavit nicol. gvrtlervs fabuloia, lege apud gvil. saldenvm Otior. 

in Tbeolog. Prophet, p. 55. poft lapfum , tributae Theol. lib. I. Exercit. 1. §. 3. pag. 3. fq. Quae de 

Adamo vatidicae iaculratis ipecimina, in Sacris morte Adami, ejusque iepultura, tradant Orien- 

literis vix ulla comparere, hiftoria ipfius a Mofe tales , vide apud evtychi.vm alexandri- 

in breviilimam fummatn redafta. Quam autem ν vm Annal. Tom. I. p.ift.fq. ubi ultimum ejus, 

alias huc referunt nonnulli όνομα&εα-ίαν ani- ante obitum, de Meffia vaticinium exponitur. 

mantium, eam incomparabilis quidem, iapientise Quam porro iosephvs lib. I. Antiqu. Jud. c. 2. 

ipeeimen praebere , dormm autem ipfius pro- fub fin. prophetiam Adami recenfet, de interitu 

phetieum non fatis evincere, re£te cenfet hei- mundi, primum per aquam, ultimo per igftem 

deggervs hiftor. Patriarchar, Exereit. IV. §. 51. futuro , unde Sethus duas columnas t lateririam 

T. I. p. 148- Hinc non a Patribus modo Eccle- aliam , aliam marmoream erexerit r quse infcri- 

■fiae, clemente alexandrino lib. I, Strom. ptas prseftantiiiimas cccleftium humanarumque 

f. 335. ivstino m. origene, epiphanio, rcrum fcientias fervarent & ad pofteros tranp- 

aliis, verum a Muhammedanis quoque, in Pro- mitterent, eam Scriptura filet; Sethianarum au- 

phetis nymerari Adamum, obfervat Vir ftu- tem columnarum commentum viri do£K uno ore, 

pendae le£fcionis y 10 h. albert. fabricivs & commjmi confenfu exploferunt, de quibus al- 

Cod. Pfeudepigrapbi V. Τφ. cap. V. p. 6. ubi & de legafle fufficiat stillingfleeti Oright. Sucr, 

iumma Adami rerum divinarum humanarum- lib, I. cap. II. §. n, 12. 
que fcientia, & de variis, qui falfo eidem tri- 

buuntur libris, pererudite commentatur. De Ad §. II. pag. 14. 
cruditione Adami conferri quoque meremr 

stddevs Hifl, Vet. Tefi.Tom. L p.93, §.13•/?. (3) Adami Sacerdotmm concludhur exGen, 

'Quando vero r. menachem raknati ex li- IV, 3, 4,] Et perpsram inde concluditur, nifi 

bro Svbar refert, fol. 2$. col 4. librum quendam, alias de eo conftarer. De utroque fratrum fa- 

tccleilem iapientiam complexixm , a Dosnino fe- crifkio vei-bis ΝΏΠ & ND^ utitur Scriptura, 

cretortira Adamo primo traditum fuifle, qucm qux & oblationis a£him arque ritum notant, & 

fecum qnidem paradifo efFerre conatus fit , fcd a<Muftionein ad cerrum aliquem locum. Hinc 

ereptum vix dum egreffo, atquein ccclum fub- in partes fcinduntur Interpreres, aliiper addu- 

duftiim eiie, mox tamen ad ejus fupplicationem iBonem localem, alii per oblationem expanen- 

reftitutum, ea condirione , ne oblivione peviret tes. Prioris fententice patroni,munerafiliorum 

a filiis boiTiiniim ejus fapientia, fed wt eam ad parenrem Adamum addufta, cum Auclorc 

curri poftem cotnmumcaret : idabfurdum adeo, noiiro opinantur, ut is ea in loco publico , ad 

ac ^rima fronte videtur^ ceniendum non «ΙΓς cultum divmum dcilinato, Doniino ofFerret. 

Patris 



DE PROPHETIS. 



"J 



Fatris enim famiUas iluiTe, pro univerfa familia eum Prophetam in gvadwexceftcntiori , qitam Mo- 

iacrafacere. Jta, poft Judaeos aliqucs, cx Rc- fes & Elias. Vehementer autem cuperem,, ut 

formatis heideggervs Hifior.^Patr. Tom. I. au£torem cffati allegaflet. Qiiantum enim ex 

Exerc.V. §. 17. p. 178• & ex Anglis , henric. r. menachem racanatensis Comment. in 

ainsworth in h. I. Reftius tamen , meo ju- Gen. V, 24. intelligo, noh adeo fublimem in 

dicio, id negat aben esra adh.l. yyv^ NSl Prophetis gradum eidem attribuunt Hebrau, 

Sn mon nnjon ό αηοΐΝΠ n2i ovd unpn ηι~α πνί ό quod viderit pcr spintum 

W2H ncque tamen placent mihi, qui dicunt, quod Sanftum, qui gradus inferior cft gradu PNIDj 

adduxerint facrificium ad patrem fuum. Quod Prophetia ftrifte fic dictae : praeterea difKnguunt 

enim tempeftive monet e noftris polycarp. inter Prophetam ΠΊΓΡ^^Ο per mijfwnem, feu 

l υ s ε r ν s in h.l. p. 368, fratres hi emancipati officio & munere talem , qui expreflo mandato 

memorantur, qui iui efle juris cccperant. Non a Deo mittitur , & Π J"OUO per divinam prafen- 

itaque in laribus parernfs communi cum cete- tiam & influxum, feu dono talem, qui ipccimen 

ris mortalibus utebantur cultu, fed quisque fuas aliquod Propheticum inilinciu Spiritus SancU 

fibi res habens , patris familias partibus defun- edit. Pofterioris ialtem generis Prophetam "fa- 

gebatur. Vnde diipar quoque, pro-cujusque ciunt Henochum, cui Spiritus San£tus Πϋρ 

ofFerentis conditione, divina narratur accepta- ΠΝ1Γ.3 partem ProphetU iive P!JUp ΡΙΝΏ3 ptif• 

tio, quae in unum cecidiflet Adamum, fi ille pro vam Prophetiam inipiraverit , ut notatur in Jal~ 

filiis obtuliflet. Accedit, quod verbum in Hi- kut Rubeni /0/.24. col. 4. ex libro allegorico Galt 

phil, {\ acceflum vcl adduclionem localem notet, Razaja. Sed & Arabes affirmant, mfigncm iua 

mcdiante particula locali ^ vel '?N conftruatur, aetate Prophetam egifle, quibus mvhammed in 

ii fimpliciter pofitiim, oblationis aclum notet Alcorano praelufit, cui Henoch Edris Propbeta 

v. g. Exod. XXXV, 21, 23. Num. XV, 25. Lev. audit ; de quo tamen dubie ad erudite diiputat 

IV, 23, 28• V, 6, 7. Hinc Cainum & Abelem, hottingervs Hifior. Oriental. Lib. I. cap. 3. 

diverfo quidcm tempore, in iolenni fratrum fo- p. 30. Jqq. Etfi bartoloccivs in Bibliotb. 

rorumque conventu, iacraipfos fecifle exiftimo, Rabbin. P. II. p. 845. ex Hebraeorum antiquio- 

unumque, ad iacrificiufn iiium, alterum invi- rum teftimonio probare nititur, Henochum, 

tafle. μ ε r c ε r ν s ad h. /. a noftris pariter ftat qui cognominatus fuit ΟΉΠΝ Edris , ab antedi- 

partibus, hac nixus ratione, quia quisque (eman- luviano patriarcha multo diverfum , nudtfeque 

cipatus quippe , fuique juris ) ante legemfua of- feculis illo fuifle pofteriorem: cui lvdovic. 

fercbat furificia. Atelius itaque Viilgata vertit : marraccivs not. (n Suram XIX. Alcor. p. 43^ 

faclum cji pofl tnultos dies , ut offerrct Cain dc inhaerens, mvhammedem exiftimat, ficut duas 

fruStilms terra &c. Abel qnoque obtulit de pri- confudit Marias, ita duos pariter Enochos ii- 

mogenitis gregis fui ; quam qui reddideruat: ad- mul permifcuifle. Quin & ab angelis Dei cre- 

duxit. CcterumAdamumin aedibus fuisSacer- didifie veteres, Tuam Henochum haufifle doftri- 

dotio fun&um fuiffe , omni caret dubip , quod nam, iosephi&evsebii fide tradit η ν ε τ ι ν s 

patrum familias id eflet: ex hoc tamen loco va- Demotiflrat. Evangel. Propof IV. cap. VIII. §. 7. 

lide probari ncgamus. Ex prima aetate addere exemrtc. Denique Patrum antiquiiiimi, cle- 

liceat Prophctam mens ale vandrinvs, origenes, ter- 

Henochum, quem vatipinandi dono polluifle tvlliakvs, irekaevs, cyprianvs, la- 

non modo , fed Mofen quoque ac Eliam fupe- ctantivs, co minus de dozio ejus Prophcti- 

rafTe, ex Magiftrorum fententia witsivs affir- codubitant, quo confidentius ad vaticiniorum 

mat Lib I. Mifcellan. cap. XVI. §. 4. t^irHU ejus volumen provocant ; quorum tcftimonia 

'.ynhft PIVOO rhW> irVT» ΠΛ*η03 /'Φ d« Henocho , confcrtim & larga manu cxhibet 

Ρ 2 doaif- 



π6 Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. V Ι. 

do&iifimus fabricivs Cod.PfeudepigrapboVet. quod fciam, prolixius egit thoma bangio 

Tejl.p, \6%. fqq. quibus fymbolas rccentiorum C«li Orientis Exercit.I. qutefl.F. p.16. digno, qui 

auftorum mbjicit p. 109. fqq. demum ctiam ca- confulatiir. Quod iupereft , noviffime Ano- 

talogum icriptorum p. 222. fubtexuit, apud quos nymm quidam, Bibliothecce Brirannicx A. 1738• 

de Henocho, ejusque vaticiniis plura legere H- Tom.XI. P.I. Art. VIII. pag. i%\. fqq. integram 

cet: quibus nos adhuc gvilielm. svre^thv- inferi curavit diiTertationem , qua communem 

s ι ν μ addimus in βίβλω κατοίλλαγϋς ρ. l^.fqq. eorum fententiam, qui Henochum aeque ac 

10H. franc. bvddevm in Ηίβοκ Ecclef. V. Γ. EHam , absque intervenicntc morte, cum cor- 

Per.I. SeSl.I §. 38. pag. 160. fqq. sainjore pore & anima fimul, in locum & commercium 

T, III. Biblioth. Crit. Cbap. 3. p. 41. &ioh.phil seternorum gaudiorum translatos cenfent , eve-r- 

heinivm Dijfertat. Sacrar. cap.IV. pftg-54-fqq• tere conatus, utrumque iblum placide ac in iide 

Nobis teftis omni exeeptione majjor eft S. Judas expiraffe, a communi moriendi forte minime 

Apoftolus, qui Epifi. v. 14. & vaticinatum per- exemptos, contendit, doftorum virorum reipon- 

hibetHenochum,7r^ci(p>fT£ucrs $e : , λέγων, & pro- iionem, ac dubiorum folutionem depofcc-ns ac 

phetiam ipiam κοιτοί το pyjov allegat. Vnde il- praeftolatus : quod in rranfitu fufficiat obiter mo- 

lam hauierit, non eadem omniura fententia eft. nuifle. Addimus 

Ex hiiloria Moi-aica illam collegiffe .exiftimat Lamecbum, quem henr. ainsworth not. 

cocceivs, fed notatus eo nomine a witsio ad Gen. V, 29. heidegger. Hifl. Patr. T. I. 

fupra citato y §. η. nam Judas formultim Propbe• Exerc. III. §. 8- p. 76. dav. knibbe lib. II. bifi. 

tia Henocho adfcribit ,. qu<z ex Μοβ difci non pot Propbet. cap. I. §. 4. & do&ores paiiim , Prophe- 

efl. Ipfe tamen haud multo re&ius ad traditio- tis refte connumerant , ob infignem in όνομα- 

nem refert : credidsrim igitur , Judam bxc ba~ &s<riq, filii editam Prophetiam , qua ipfius cum 

buiffe ex nota & conftjfa eo tempore traditione: fuavem ofHcii fruftum, tum typicam ChriiK-ad- 

(juam veram effe , Spiritu magiflro cognpvit , di- umbrarionem, peripicue praenunciavit : ncc du- 

gnamque , quam fua bac Epiflola confecraret Ater- bium , quin alia hujus fimilia protulerit vatici- 

nitati. Multos hic habet confentientes, ex qul- nia plura , licet a Mofe in literas non redatla. 

bus hottingervs Eyinead. dijfert. I. pag. 6. Addimus jure merito 

Certe , ttitior, inquit, e(l fententL• , qu£ Enocbi Noacbum, cui Deus plus vice fimplici collo- 

Propbetiam πατροπαράδοτους ad Servatoris usqne cutus, & mundi per diluviurn πανολε&ρίαν Gcn. 

tempora aftervatam ejp contcndit , quam rationi- VI, 12. fqq. & fccderis Dei cum terra , de non 

bus quoque munire iatagit. Verum incerto amplius delendo, pa£U fummam cap. VIII, 22, 

nimis tibicine nitererur haec Scriprara, fi non IX, 8• fqq• hominibus aevi iui denunciandam 

alio , quam traditionis nomine ocvSevriciv fuam aperuit , quique crebrioribus revelationibus di- 

tuerctur. Habucrint iane Judaei cjusmbdi tra- vinis initrufitus , ^καΛοσΰνης κήρυκα setati Juse 

ditionem, unde hiec Prophetia, tanquam inter agere dignams eft 2 Petr. IJ, 5. Vt illuftre ta- 

illos , ad quos Apoftolus icribir , nota & celebris ceam vaticinium Gen. IX, 26. iq. quo non fami- 

«ifct, non ramen ex irapalOa^., fed ex immedia- lise modoiliae, fed pofteritatis quoque univerfae, 

ta Sjpiritlls Sancli fuggeftione , pericopam hanc totiuyque Ecclefia? fata, compendio praroecinit: 

confignairc, Judas iaris intelligifur ex 2 Tim. heideggero magna cum cnra difcuilum & 

III, 16. & 2 Pctr. I, 21. Ceterum de hac pro- expofitura Hijl. Patr.-Tom. I. Exercit. XX. tota, 

phetia Henochi, praeter cetcras evolvi mererur, p. 623. fqq. Nec ore folum ac verbis, fcd S) m- 

poil: hottingervm incit. Ennead. dor- bolicis qncque aftionibus vaticinamm fuiile, Pau- 

schevs in auciario Pmtadccad. Dijfert.L p. 555. lo tefte Hebr.XI>7. reclius aneritur, quam qu.E 

fqq. Contra librum autem Henochi nemo, de dolabra Noiv, qua iii fabricaada ufus eft arca; 

in 



D Ε Ρ R Ο Ρ Η Ε Τ Ι S. 



ιΐ7 



in reliquiis Ecclefiae Chri/lianx aflervata, baro- 
nivs Tom. II f. Annal. ad A. C. 330. n. iy. &poft 
eum gretservs Tom, I. de Crnce p. 15. 346. 
(f 510. nuganrur, profligata a graviffimo dor- 
scheu Vindic. ad Exod. IV, 1. fqq. Dijfcrt. V. 
§. iz. p. 91. fq• Quot ipfe modis typum Chri- 
ili geflerit, pofl bochartvm Hierozoici Lib. II. 
cap. VI. p. 34. &.HVET1VM Demonfl. Evavgel. 
Propof. IX. Cap. 170. §. 3. p. 1147. bierman- 
nvs copiofe docuit in Μοβ & Cbriflo Lib. I. 
cap. 3. p. %z.fq- Au&ores quoque, qui arcam, 
cum Ecclefia collatam, Propheticum conftituunt 
typum , confertim excitatos exhibet thom. 
CRENivsm Exercit. Sacris ad priora Mofis, Cap. 
III. §.7. p. xy.fqq. quibus denuo bierman- 
nvm adde c. I, lib. II. cap. II, p. i^\.fqq. Qua: 
nutem de None in Italiam adventu, ejusque no- 
minibus ethnicis variis traduntur, eruditc digef- 
iit edmvnd. dickinson peculiari diatriba, 
Delphis PhceniciiTantibus fubjunda, & in cre- 
nii Fafciculo I. opufculor.p. 151, fqq. reciifa: quo 
etiam ipe&ant, quaelnudatus hvetivs Prop.IV. 
cap. X~. §. 6. p. 256. fq. de Noa fub "Saturni, Jani, 
Bacchi nominibus larente diflbrit : cui junge, 
quae 10H. alb. f α β r ι ci ν s de Noacho, Deu- 
calione, Vrano, Sole, Ogyge, Jano, Oenotrio, 
Gallo, Proteo, Vertumno, Vadimono, Xifuthro, 
Oanne & Puoncuo &c. congeflit in Cod. Pfeud- 
epigr. Vet. Τφ. cap. y^.fqq. p. 240. Nimis au- 
tem jejune ac frigide ioh. lightfootvs 
Obfervatt. in Gen. V, 29. Tom.I. Opp.f. 155. Noa- 
chum confolatorem dicit appeliatum, quia in co 
libertas mundo danda erat edendx carnis. Vc 
enim taceam, comeilionem carnis ante diluvium 
prohibicam , nondum excra omne poficam efle 
dubium, cum licitam pocius eam aflerant & ru- 
eantur heidecger. Hifl. Patr. P. I. Exerc. XV. 
tota ρ. 590 fqq. Sa in Libertatc α hge cibar. vet. 
cap. II. §. 3. & cap. III. tot. p.^.Jqq. salia- 
ν ν s ad A. M. 1657. wai.thervs Spong. Mof. 
p. 365. fqq. β ν d d Ε ν s Hifi. Ecclcf. Vct. Tcjlam. 
Tom. I. p. 185. fqq. : Confolatoris norrren vel 
Inaxime ex ofiicio Prophetico <5c a vaticiniis de 
Meilia fortitus eft. Putidum denique coramen- 



tum illud, Sibyllam Peificam, Prophetiflam, pa- 
tre Noacho latam, & cum ipfo in arca diluvii 
tempore fervatam fuifle, quod & ipfa de fe, & 
svidas tradit, iblide & copiofe confutat ser- 
vativs gallaevs Dijftrt. II. de Sibyllis p. 6$. 
fqq. His accenfemus porro 

Abrabamum, a Deo ipfo titulo N^DJ cohone- 
ftatum Gen. XX, 7: IJfaacmn, quem Prophetis 
accenferi, ex Pfal. CV, 14, 15. haud obfcure col- 
ligitur: Jacobwn, cujus moribundi oraculaGen. 
XLIX, Prophetae chara&erem liquido arguunt: 
Jofjphum, qui morti vicinus pariter vaticinacus 
eil Gen. L, 23. fq. Hebr. XI, 22. de quibus, ne 
ilmus prolixiores, fufficiant, qua; tradic dav. 
knibbe lib. II. cap. II. §. i.fijq. *His extra li- 
neam Patriarchalem , Jobum addunt, ejusque 
amicos; dequibus quid nobis videatur, diximus 
P. II. Introduclionii ad Libb, Vet. Τφ, cap. II. 
§. IV. & VIII. Quos autem Juda:i adhuc nu- 
meraiit ΓΐΙΟΊΜΠ iN^DJ Propbet-as gcntiuim, nos 
explofiqius P. III. Introducl. cap. Ι. ξ. XII. p. 30. 
fq. de Bileamo iigillatim commentati ibid. §. XI. 
p. 28. /q. Nec enim ibi di&a huc transferre 
lubet. 

Ad §. III. pag. 14. 

(4) In fecunda wmporls periodo~\ Ifta aeta- 
te pubucam κατηχησιν reAe refert Audlor 

oi. OrdinarL•', ad Saccrdotes Z? Levitar, quo- 
rum, extra San&uarium, munus quoque fuit, ut 
veram religionis dodrmam propagarent, popu- 
loqueinftillarent. Intra Sandnarium, dum per- 
agebantur facrificia, & facra reliqua, conciona- 
tos eos fuifTe, cyporumque myftcria δι ufiim ex- 
plana fie, alias palam eft.- Sed & extra illud, 
tam in ΤϋΎΙΕΠ D^D, quam iti aedlbus privaris 
eosdocutile, conilac N. exTeilimoniisScripturcE. 
Devter. XXXIII, 10. de pofteris tribus LeviMo- 
fesitavaticinatur: ηΓΠΙΡΠ 31py^ "|^03«;ρ ΪΤΡ 
TNlUi^S docebunt judicia tua Jacobum, £f le- 
gem tuam Ifraelem: & Mal. II, 6. de Sacerdoti- 
bus affii-macur: lex veritatis crat in ore ejitr, & 
pervcrfitas non φ invmta in labiis ipfuis, in pace 
Ρ 3 & in 



π8 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. VI. 



£Γ in nciitHdinc ambulavit tnecum, & multos re- 
duxit ab iniquitatc , T\V1 ^DW pD Tl£M Ώ 
»<w» labia Sacerdotis fervabunt fcientiam , ΓΠΙΠΙ 
W3D HUp^ & legem quarent ex ore ejus, quia 
"JnSd internuncius, interpres Jehova exercifuum 
tyfi Φ' 3• ^x partibus officii eorum. Ad id 
quippe ordinaci erant -a Deo Sacerdotes & Le- 
vitx, ut rogantibus de Iege refponderent, de pu- 
ritate & impuritate iententiam dicerent, & de 
voluncate Domini populum, plane ut hodie 
verbi miniftri, luculenter inftruerent. 3. Hinc 
Judaei cenfep.t. tribum Levi per univerfam Ju- 
cUeam Synagogas moderatam fuiiie & Gy mnafia : 
quod quamvis exploratum adeo & compertum 
non iic, dubium camen nullum eft, quin partim 
difperfi per urbes Sacerdotes <k Levitce docendi 
in Scholis officio paiiim fint funcli, partim a di- 
tioribus & nobilioribus Ifraelitis in aedes rece- 
pti, tam facrorum domefticorum, quam inftitu- 
tionis familiaris curam egerint, & liberorum pra> 
fuerint educationi, eosque legis. Mofaicae im- 
buerint cognitione. Quod fere apparec ex jud. 
XVII, 9. ubi Levita, Bethlehemo oriundus, per 
Cananxam vagatus fuifle tradkur, commodum 
iibi quaereus hofpitii locum, receptusque a Mi- 
cha, in montanis Ephraim, uc facris domefticts 
ejus praeeflet. Et huc refpicere videntur leges, 
Devter. ΧΠ, ig. XIV, 29. XXVI, 12. praccipien- 
tes, ut facra faduri Ifraelitae, edant, bibant, & Ix• 
tentur, ctim Levitif, peregrinis & pauperibus, qui 
in portis eorum, h. e. in urbibus, quas incolebant 
finguli, commorantur. 1. Cum ex fuperioribus 
conftet, Levicarum quartum ordinem, extro San- 
duarium in foro, munus fuum obiifle, tanquam 
Π^ΛΙΟν^Ί DMOSJIJ judiccs & moderatora : quo 
Moils percinec fcitum Devter. XVI, ig. Judicet 
& exaUores cottflitttcr tibi in omnibut portis tuif, 
quas Jehova dederit tibi, t$ judicabunt popidum 
judicio veritatir, h. e. docebunt populum veram 
Iegis fenteiitiam, & fecundum illam jusdicent. 
hinc jus dicentes legem explanabant, ita ut jus 
dicere, Hebraeis idem fit, ac ΠΤΊΙΠ docere, quia, 
qni jus dicebant, leges dubias & obfcuriores in- 
terpretabantur. De quibus docendi partibus 



copiofe ac ex inftituto vitringa de SynAfog* 
Vct. Lib. I. Part. II. cap. VIII. toto p. ^6z.fqq. 

β. Extraordinarie ad Propbetar, qui quidem 
femper docebant, eoque inter ceteros, fine a 
Deo mittebanmr , quod in Introduclionis c. I. 
§. XVI. a) p. 41. expofuimus, fed non feraper 
aderant, poftquam Sacerdotium Leviticum erat 
inftitutum, In his cumprimis eluxit Samuel, 
qui poft Mofen, Prophetarum primus recenfe- 
tur a Petro Ador. III, 24. non quod aliiis incer 
Mofen & Samuelem non interceiTerit, fed quod 
alius exprefTo riomine in Sacris liceris, fub hoc 
elogio vel ticulo commemoratus ιτοη legaturi- 
primus etiam, quod ab excefTu Mofis vaticinan- 
di donum perquam rarum efiec & infrequens, 
cum Samuele aytem denuo inciperet, & adeo 
copiofe difFunderetur, ut ipilus tempore, & ipfo 
aufpice, Scholx Prophetarum iuftituerentur, qui 
manu fa&a, totisque agminibus incedebant pro- 
phetantes, 1 Sam. III, 1, 19. fqq. X, 10. XIX, 20. 
Vnde iithsec, a Samuele & pofthaec, periodus, 
tempm Propbetarum proprie avgvstino dici- 
tur lib. HLVll. dc Civ. Dei cap. I. Confer, fi pla- 
cet, denuo Introd. c. I. §. -XXV. p. 70. Hi vero 
palTim & creberrime difpefcuntur in Π^Ί'&'ΝΊ 
priorcf, & □''JinnN pcfcriorcs. Illi iunt, qui 
anre Vfix vel Azarix Regis tempora, hi, qui 
Vfiac xtate & deinceps vixerunt ; illi, qui poil 
Mofen, hiftoricos Vec. Teil. libros icripferunt, 
hi, qui vaticiniis potiiTimum futura prxfigninca- 
runt. Ceterum Prophetarum ii, quorum icri- 
pta in Sacro Codice comprelienia fervantur, ra- 
tione temporis ita collocandt veniunt, ut antc 
captivitatem 'Jonas, Hofeas, Amos, Joel^ Jefai 
Michxas, Nahum, Habacuc, Obadias, Zephanias, 
Jeiemias; in captivitate Ezechiel & Daniel; pofl 
folutam captivitatcm, Haggxus, Zac!iarias,& Ma- 
lachias numerentur : qui poftremus [1ΊΠΝ 

ΌΤα'ϋ, ABEN ESRAE Β^ΟΑΊ ^O , & J'J- 

dxis paiTIm DiS^JH ΟΠΊΠ figtlltan Propkera- 
rum nuiicupatur* De quibus fingulis nos Ρ.1Ι1. 
[ntrodu6i.cap.If.Jqq. ex iuftituto commentati 
fumus : & concife david knibbe Hiji. Pro- 
pbetar, lib. II. cap. V. & VU 

Ad 



D Ε Ρ R Ο Ρ II Ε Τ / S. 



119 



Ad §. IV. pag. 14. 

(5) Quando Vrophetm fi/uerunt] Quando 
in tertia periodo, Prophetias fiiuiiTe tradit Au- 
ftor, tradicionem fequitur Judxarum, quam te- 
ftimoniis citatis docuimus in Introd. P. HI.cap.L 
§. 25. p. 73. quibus nihil ell, quod nunc adda- 
mus. Salremobfervetur, quando Templo ie- 
cundo denegantur Prophetae, id ab illo capien- 
dum efle tempore, poftquam ejus ftrudura fuit 
ablbluta. Per XL enim annos, intcr Viros tem- 
pli fecundi Prophetiam durafle, quoad nimirum 
Haggaeus, Zacharias & Malachias in vivis adhuc 
eflent, Au&or Cofri P. V. num. 39, largitur. Nec 
obftat vaticinandi donum, uni vel alteri, v. g. 
Jaddo Pontifici, Judae Maccabxo, Hircano & 
Menahemo, interdum indultum, dequibus vvit• 
s ι ν s Mifcett. Sacr. Tom. I. cap. XX. p. 280. fqq. 
fuigulatim exponit: fiquidem iftud, munus Pro- 
pheticum ordinarium ifti non vindicat xcati. 

Ad §. eund. pag. eand. 

(6) AUorum tnterpretum infignts multitu- 
do fuccrevit] Quia eirca tempora, adventui 
Chrifti proxima, Scholas & Academias inititue- 
runt Judxi, publicosque in illis Do&ores alue- 
runt, in quibus Nicodemus Joh. III, ι. αξχων 
των ίχΰούων, ratiane muneris in Senatu, rurfus in 
Academia διδάσκαλος τ£ Ισςαηλ, i. e. Sn-W ΙΠ 
falutatur. Quanquam prius ex nomine άξχον- 
τος haud Hquido evinci pofie, Vener. wolfivs 
in Curii ad h. 1. & fecutus eum lampivs Com- 
ment. in cund. loc. contendunt, cum αξχσντες bi 
a ceteris Synedrii membris diftinguantur Luc. 
XXIII, 13. XXIV, 20. Nec tamen diifimulat 
lampivs, titulum ' Αξχόνταν plerumque in fen- 
fu ftridiori adhiberi a Scriptoribus Nov. Teft. 
ut PrafeBos Synagogarum defignet, quos inter 
prxcipuas 'Αρχκτυ>άγύΰγος, SnpD ΦΝΊ, vel 
PlDJDJI ΤϋΝΊ erat: de quihus paulo poft co- 
piolius. Qiranda autem Audor ad diftum Pauli 
provocat 1 Cor. I, 20. ^S ροφός; τγ« γραμμχ- 
ηυς; π$ συζητητής τ5 ΰάωνος τύτα? occafionein 



arripit, orpnc genus docentiutn npud Judxos, in 
quinque velut familias ac ordines difpefcend i, 
«t ) Propbetas , /3) Sapientes, γ) Legisperitos, 
d) Difquifitores, & e)Rabbinos: qui quomo- 
do ex Paulina recenfione prodeant, nondum per- 
fpicio. Pauli autem verba cum liquido de- 
prompta βικ ex JeC XXXIII, 18. ΊδΤΟ Ϊ — m 
D^VlJDn ΠΚ Ί20 iTNbpW Π>Ν ubi efi fcriba, 
itbi ponderator, ubi numerans turres ? iuccin&a & 
elegans placec iac. altikgji obfervatio, qua 
in Hifi. Acad. Hebr. p. 283. Tom. V. Opp. Heptad. 
VIII. p. 243. a. utrumque locum ita componit : 
Fuit 131D γξαμματευς, Scriba? qui textnm fim- 
pliciter interpretaretur ; fuit 7pl\u συζητητής, 
Difputator, qni argumentorum & rationum fon~ 
dera ad veritatis trutinam examinaret ; furt "t£31D 
D"»SliCn Γ)Ν σοφός, Sapiens, qui altiffima & 
abditiffima myfleria perfcrutaretur. Ad hos enim 
tres ordines revocari commode poteft, quicquid 
Dodorum & Sapientum nomine, inter judxos 
eminebat. Hi omnes, pergit altingivs, com- 
muni nomine mSIDN ^1V2, Domini congregatio- 
num, dkeboMur Cohel. XII, 17. quod phtrcs difci- 
pulos docendo colligerent £f congrcgarerit ad Cor- 
pus Academicum : vel etiam, quod plures (f dif- 
perfas ftntentiai in unum Syftema colligerent,fHis- 
que comrnunicitrcnt auditoribus. Etfi autem fa- 
cile largior, eosdem Doiiorum gradus Jefaiae 
tempore in populo Dei nondum receptos, vel 
cognitos fuiiTe y qui Pauli vigebant xtate, fatis 
tamen erat Apoflolo, ad fui asvi Synagogam, 
ProphetiE verba fcite accommodafle. Quid 
aliorum ferant interpretationes, ως h σονοψ« 
apud Vener. wolfivm Curis in eit.loc. legas, 

qui SVRENHV9II,. VITRINGAE, STEPHANI 

ie jkoyne, aliorumque explicationes confer- 
tim exhibet: quibus perle&is omnibus, cum Co- 
mico dixeris: fecifiis probe, incertior fnmmulto, 
quant dudum. His adde henr. hammok- 
d ν m, qui Annotat. ad loc. Pattl. lcopum Jefaiie 
longe aliofpefbre obfervat, cum iisverbis ligni- 
ficec, fe mirari, qui faftum eiTet, ut nibutar, qux 
tempore obfklionis exigebantur, tam fubito re- 
miiTa eil^nc, In huac ienfum ΊΞ110 inrerprera- 

tur, 



120 



Α Ν Ν Τ, Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. Υ Ι. 



tur,qui circumferebatlibrum tributorum ; J^W 
avpcnforem t qui pecuniam accipiebat, quam ib- 
lebant appenderej denique D^IJiCn DN ΊΕΠΟ 
mimerantem turres, qui numerat domos urbis, 
iingulisque pro amplicudine, tributum irnponit. 
Interim Prophetae verba exiftimat a Paulo ufur- 
pari, ad exprimendam admirationem, ob muta- 
tionem, quas inter homines contigerat, quamvis 
illa mutacio plane diverfa effet. Sequitur Vir 
do&us Rabbinorum quorundam gloffam. Sed 
reftius omnino ifta Prophetx qujeftio, inunda- 
nam fapientiam quamcunque, e regno Chrifti, 
de quo liquid<? agit Jefaias, tanquam inutilem 
ac fupervacaneam, eliminat & excludit. Hinc 
perfpicaciilimus Scripturae interpres, avgvst. 
varenivs Comment. in h. I. Jef.p. 470. ex ve- 
terum Magiftrorum fententia exponit, ut σοφός 
iit Γ^ΗΙΠΠ Ί203 03Γ1 Sapicns in libro legis ,• 
7 ς&.μματΒύς, \ — 13131)1 ΓΜ12 η">Ί3ΊΠ SpUJ 
Ponderator verborum, qui ex habitu notitia: & 
difcretionis fubtiliiTIme omnia librat; & συζητη- 
τές rS ούωνος τύτα, qui ΟΉΙΠΠ Ί30 hv ΏΓΩ 
OTDWm 0">S"1Jn defcfibit in libro res infignes 
&f magnif.cas : quae ut ab allata altingii in- 
terpretatione non adeo longe dilcedunt, ita 
Paulo non nudamad Jefaiae oraculumallufionem, 
fed dire&am ejus ex mente Spiritus Sandi ex- 
citationem tribuunt, quod cumprimis ad hunc 
locum eft tenendum. Plura, qui legere cupit, 
quis ille fit συζητάς Paulinus, adeat thom. 
fvllervm, qui Lib. III. cap. VII. toto, Mifcel- 
lan. Sacror. copiofe fuam in hanc vocem lenten- 
tiam promit. 

Ad §. V. pag. 15.- 

(7) Varns veniunt nominibus] Qux de ap- 
pellationum Propheticarum , 5>*i\DJ, ΓΊΝΠ,. 
ΓΪΠΠ , vi ac genuina notione, nec non Synony- 
micis elogiis aliis nocari merentur, cum cura 
difcuifimus Introd. P. III. cap. I. §. 1, 2, 3. ubi 
legat, qui volet. Quibus addantur, quae mai- 
monides in More Nebocb. P. II. cap. XL1. de 
vifionc Prophetica, & verbo Domini ad Pro- 



phetas fa&o, cap. XLII. de apparicione angelica. 
Prophetis fa&a, xap. XLIII. de rationibus & mo- 
dis parabolarum Propheticarum, cap. XLIV, XLV. 
de undecim diilinftis Prophetise gradibus,,ex 
mente Dodtorum gentis fua: tradit. Ceterum 
"Prophetia in quatuor iis rcbus numeratur Ju- 
dseis, quas Deus practer populum fuum, aliis 
gentibus nullis (It impertitus, uc diferte pronun- 
ciac r. bechai Comm. in Legem Se£t. D^ICSVU 
in Deut. cap. XVIII. fol. 209. col. 1. O^-Ql *1 

□ν Ώ•ηρΐΝ uw czjhS nnDT t^Sw |n 
1 — )tn&i yiNi rrom πνιζμπ jni Sni^ 

DTIOn ΓΡΠΠ1 quatuor res funt , quibus non fnit 
dignus ullus populur, nifi ifrael, ncmpe Prophetia, 
Lex, terra Ifradis , & vivificatio morW.orum: 
quibus gemella tradit Idem in MCpn 1D fol. 8• 
col. 1. 

Ad §, VI. pag. 15. 

(8) Tres notatu digrne appellationes'] Po- 
tioresProphetiarumdenominatiunesAudorevoI- ' 
vit tres: 

a) m!T QN3 verbum Jchova, a Rad. DNJ, 
quse fecundum iac. alcingivm T. II. Opp. 
P. II. p. 2,2. b. divinam notat patefacHonem, leu 
oraculura, quod a Deo vcnit, & non nifi ex 
ipfius iriipiratiope edi poteil, propouere: seque 
uc g ν s s ε τ 1 ν s νι Commcnt. Liiwi. Ucbr. h. v. 
ufurpari dicit de divinis oraculis, fed humana 
voce, humano organo prolatis; & quia magnatn 
hoc verbum affiuitatem habet cum Rad. [ON, 
pCNH, hinc foerstervs in Lex. h. v. obier- 
vat, DN3 exponendum eiTe certum, varijfimeque 
dictum: quo feniiz etiam dorschevs Pcnt.i- 
dec. Difp. XIII. tb. 2. explicac, pei: fermonem 
certum, fidelem, fide <Sc «acceptione dignum. 
Grsci ergo Interpretes, per «7rf, & εφη, dixit, 
funpliciter reddentes, vim vocis plane non ex- 
hauriunt, quam declarare anniil fuipus iii Intro- 
dncl. P. III. cap. I. §. 21. p. 54. fq. Eft vero hoc 
D^J vel nomen, quod contendit geiervs in 
Pf. CX,\. vel, quod gvssetivs mavulr, Par- 
tic. Paul, D1NJ dittum, five ab homiiie t five a 

Deo, 



D Ε PROPHETIS. 



121 



. Deo, quod in itatu conftxu&o pundta corripiat, 
Obfervat praeterea iaudatus geiervs Commeni. 
in Pf. XXXVI, 2. femper cum nominibus Dei 
conihudum legi hoc nomen, exceptis locis 
Num. XXIV, 3, 4., 1$, 16. ubi de di&o JBileami, 
2 Sam, XXIII, r. ubi de didto Davidis, Prov. 
XXX, r. ubi de di&o Aguris ad Ithielem accipi- 
tur, & cit. Pf. XXXVI, 2. in quibus tamen ίΐη- 
gulis altingivs in jerein. locum mox citan* 
dum, Tom.L Opp. p.809. l>. xquexpyipaicKrpoVy 
feu oraculum divinum haiic vocem notare alierit. 
Futurum verbi, cu:n jelegatiti paronomafia, legi- 
tur Jerem. XXIII, 31. de Pfeudoprophetis, qui 
CDJV^S D^npHn impudenter & privato aufu, 
linguam fibi arrogant , DtO ΊΟΟΉ & pronun- 
ciunt ( xque ac veri Prophetx) iftud Neiim, leu 
oracula Jchova. Adeo «nim iolennis formula 
erat ΓΠΪΤ DM3 in divinorum iOraculorum au- 
ipiciis, ut proverbi,o quoque locum -dederitT] 
Vates quippe divini illam toties ingemiuabanty 
1) ut religioium inetum incuterent auditori- 
bus, qui hinc intelligehant, non humani ingenli 
comnienta, aut nugas canoras proferri, fed 
Deum ipium per os Prophetarum loqui, Gal I, 
11, 12. 2 Petr. J, 21. <Quod imitatus videcur ρ v- 
thagoras, quisviDA tefte, uc orationi fux 
& perfonx auftoritatera conciliaret, in congref- 
fibus femper fuum illud αυτός εφα jadabac, non 
femetipfum, fed Deum auftorem diceus, quod 
tliicipuli ejus perperam deinde de Ipfomec uliir- 
parunt: 2) Vt hoc veluc claffico excitati audi- 
rores, patulas verbo Prophetarum aures prxbe- 
rent, & attenta mente haurirent, qux non iuo, 
fed Dei nomine, au&oritare ac juflu, prxco- 
nes ifti edicerent: Denique 3) ut fufpicionem 
omnem, juxta^um invidia procul haberent, nec 
fraudis ac fallaciae, neve contentionis , iludii- 
que pattium ipfos poftulare pofient. Quo au- 
tcm pado ac fenfu hxc vox Pfal. CX, 1. de Pa- 
tris ad Filium feu Meiliam eifato, refte exponi, 
& contra Arianorum ftrophas muniri debeac, ex 

DORSCHEO&GLASSJO, b. GEIERVS W k, l. 

follicite inculcavic. 



'β) pTPl viftonem, qux&?1N*)E dicltur, q-oo- 
rum tamen prius nomen in vaticioiomm infcri- 
ptione frequentius occurrit. Efl: autem aiart. 
g ε ι ε r ο Comment* in Dan. /, 17. |1ΤΠ vifio, ap- 
prehenfio ceriarum fpeciei*um fenfibilium, qaa; 
tanquam fymbola, modo ea-aSev, modo ψΡωψίν4 
vel vigilantibus, vel dormientibus, extraordina- 
rie reprxfencata:, arcano modo exhibent res fu- 
turas, feu -bona-s, feu malas, qux cernuntur vel 
citra £Kroc<rtv, ut manus in pariete, Dan. V, 5. 
iqq. vel in £κς•α,σ•& aut raptu, quales .aliquoc 
viiion.es Jerernix, plurimx Ezechielis, omnes fere 
johannis in Apocalypfi. 'Quae autem inter fyno- 
nymicas voces |1ΤΠ & ΠΝ10 differentia interce• 
dat, cum vaiie inquifiverunt Interpreres, tum 
aios expofuimus Introd. c. I. §. z.p. $.fq. 

y) £*WD -o-nus, «quo iiomine veniebant -olim 
aoracula ponderofa, minacaa, snolefta, & onere 
antenninatorio gravantia illos, ,ad quos Prophe- 
itia dirigitur, sunde commvtnis utplurimum tri- 
ftium vaticiniorum titulus is eit, v.g.Jef XIII, 1. 
XV, 1-6. XVII, 1. XIX, 1. XXI, 1. Jer. XXIII, 
33. fqq. Hab. ί, τ. Zach. IX, 1. XII, 1. Mal. I, r. 
Quod pend habens hieronymvs Prologo ad 
Habac. Tom. VI. Όρρ. f. 81. Majfa, inquic, nun- 
.qnam ]>r<efertur in titulo, nifi cum grave & von- 
.deris, laborisque plenum efl, quod videtur. Vir' 
do&iifimus campeg. vjtrin.g α Comment. in 
Jef. XIH, 1. copiofe quidem & erudite adftrue- 
re fatagic, latius patere voceni in επιγξαφοάζ 
vaticiniorum , &' in genere fententiam notaie., 
q*ua£ Dei nomine profertur, a ΝΦ.3 ferre, pro- 
fcrrc, efferre, Pfal. XV, 3. Jef XIV, 4. Quia & 
iermonem. infinuare ellipticum, qui plenms !e- 
gitur Zach. IX, 1. & c. XII, 1. Mal. 1, 1. finmi- 
tia verbi Jehovcc; inficias tamen ipfe ire noJuif, 
Nlt/D in emphafi fignificare fententiam gravem 
pondere vcrnm , quas continet , (cujmcknque ian- 
demfint generis. Haud abiimilia his tradit s a- 
l ο μ. ν α ν τ ι l ad Hab i, ι. "in Phofpboro Pro- 
phet. p. ii$. ubi cum cocceio tWO troiatio- 
nem reddit, atque pro eloquio publico, leu coit- 
cione Prophetica poni agnofcit, arcanutn Dei 
confilium incer homines exponenre , atque ita 
Q_ decre- 



i2: 



Α Ν Ν Ο Τ. Α D L Ι Β: Ι. G Α Ρ. VI. 



decretum Dei revelatum Prophetae manifeflan- 
te. Priori quoque fententiae obvertit tillivs, 
hoc elogio infigniri interdum vaticinia, quac po- 
pulo Dei fpem faciebant maximarum Dei pro- 
miilionum, omniaque faufta & lxta ad ejusdem 
folatium fpondebant, v. g. Zach XII, i. Conf. 
Thren. II, 14. In generali notione ifta LXX 
quoque acquiefcunt, per λϋμμα exponentes, 
quod hesychio eft άλογος, ov εκ &εχ λαμ- 
βάνασιν ο) πξοφϊίταυ, fermo, qttem α Deo acci- 
piunt Propbeta: quos tamen omnem voc. NsUD 
vim ac emphafin exhaufiiTe, nemo faeile dixe- 
rit. Confer, cux de voce NvIZD ex Helleniila- 
rum fiiorum mente commencacur, dan. hein 1 • 
sivs Arijlarehi Sacri in Johann. cap. IX, 55. 
pag. ojo. 

Ad §. VII. p3g. 15-, 

(9) Auihoria & ScItoW] De fcholis Pro- 
phetarum pariter diximus Introd. c. I. §. Vlll. 
p. zo. ibique ad vitringam lib. I. de Spiaga- 
ga Vet. Ρ. II. αψ. VI. & VII. &ad iacob. al- 
ti^givm Tom. V. Opp. Hcptad. VIII. p. 240. 
fqq. uberius de iis commentatos, provocavimus, 
quibus nunc addere licet witsivm de Propbe- 
tis cap. X. Mifcellan. Sacr. Tom. I. p. 75. bvd- 
devm Ηιβθτ, Vet. Teflam. Tom. II. p. 276. fqq. 
basnagivm Hifl. Jud. Hb. IV. cap. XVIII. §. if . 

& tib. V. COp. V. §. 2. & FRANCISC. FABRl- 

civm, peculiari oratione de fcholis Propbeta- 
rum, ibbjun&a ejusdem fidei Cbriftiatue Putriar- 
cbar. ae Propbetar. pag. 603. Horum ultimus 
haud dubie excra oleas vagatur, quando in pri- 
mam icholarum Propheticarum originem inqui- 
rens, ante diluvium abAdamo, per Abelem, Se- 
thum, Ei>ofchum, poft diluvium 3 Noacho eam 
arceilit, hine ad Semum-, Heberum, Abraha- 
mum, fcholaram iftarum moderatores progref- 
fiis, demum ad Mofen devalvitur & Levitas, 
qui jura fupremi Numinrs populum docuerant. 
Verum hoc pacio communem religionis inftitu- 
tionem, omnibus fidelibus necefFariam, & nullo 
non ceropore in vera Ecclefia Qbcinemem, cum 



officinis literariis Prophetarum perperam con- 
fundit, in quibus Prophetarum filii formabantur, 
iisque cumprimis imbuebancur fcientiis ac arti- 
bus, qux ad munus Do&oris publtci, ac Pro- 
phetae rite obeundum iaciebant, quo non modo 
omnes Theologiae partes, verum eciam precum, 
hymnorumque pangendorum artificium, fidium 
concentus & Mufica, cecerieque praeparationes 
Propheticae fpe&abant. Hae demum a Samuelis 
cecate, & amplius in Scriptura celebrantur, adeo 
frorentes , ut tota Prophetarum agmina inde 
prodirent 1 Sam. X, XIX. quod & Eliie ac Elilsc 
temporibus ufu veniiTe, ex 1 Reg. XVIII. 2 Reg. 
II. & IV. intelligitur. Vtut enim, ante irtam aeta- 
tem, Prophetas in populo Dei verfatos, & pu- 
blico funclos fuiiie munere, non negemus, Jud. 
II, 1. coll. Hagg. I, 3. rarus tamen erat fermo 
Jehovce, nec aperta vifio frequens 1 Sam. III, 1. 
ad quae verba haud infcite jvnivs & tre- 
mellivs commentantur: Fuerunt quidem fm- 
gulares & privata vifiones cum piis cotnmtttticata, 
ut cum Manoacho Jitd. XIII. fid publice Propbs- 
tarum omne Ojficiitm jacebat. Majus operae pre- 
tium facit fabricivs, quando inter capitado- 
&iin3e, quae in fcholis-iftis tradebantur, princi- 
patum tenuiiTe contendit articulum de Chriilo, 
ita itt Propbetic<t fchoL• Profeffores banc fibi legem 
ad unum omnes fixiffe videantur, ut fermomun 
fuonim initium & finis unus ejfrt Cbrifiuf: Quod 
ex 1 Petr. I, 10, h. haud infcite p. 618. fq. de- 
monitrat, citra rationem autera repudiat basna- 
givs lib. V. cap, V. §. 3, infirma perquam nixus 
ratione, nimis boc ejfe Cbrifiianum, Π ftatuatur» 
quafi Judaei Mefliam nefciviiTenc, aut non anxie 
expedaiTenr. Cererum Prophetas Hierofolymi- 
tanos fcholas fuas habuiiTe in illa ^ille, quae pro- 
xime iabjefta fuir templo, unde vallis vipowm 
dicatur Jef. XXII, 1. <chol£que iftje fontibus 
Cumparencur, qui in valiibus exoriuntur,erudita 
CAMfEGti vitringae eft conjedura Com- 
tnsnt in cit.loc.Jef. p. 6yS. quem pluribus \b> 
dem legas, Tanta porro fcholarum apud He- 
brsos digniras erat, ut, licer quis Hceris probe 
eiTec imbutus, Dodonbus taraeu ScholaiHcis & 

Acade- 



DE PROPHETTS. 



uj 



Academicis fi operam ηση dediflet, haberetur 
plebejus. Ica diferte pronunciant in Gemara, 
ad Traft. Sota, Cap. III. § 8. ubi, qui pro ple- 
bejis habeantur, ex inftituto exponitur, & inter 
alia ita : WDW nSi p-tJHPl r**»J"0p iS^EJN 
\1H7] UV 1ΠΤ &£2ft n^Sn Μ quis maxi- 
me Scripturam cf Mifchnam addidicerit, fi tamen 
Supicntibus operam non dedit t nihilominus pro pls- 
bejo hcibendus. Immo inter apophchegmata Η ι l- 
lelis ienioris, hoc q^oque relatum legimus: 
3^Π Σ — iSlDp ΝΌΌΠ ϋ£Π^Ό Vh"\ qui non 
operam dat Supientibus, , occifionis reus efi, in 
Abboth r.nathanis fol. 5. col. 1. Conferri huc 
meretur, qui de induitria hoc argumentum dif- 
οαΐΓκ, georg. vrsinvs Antiqu. Acad. Hebr^ 
cap. IV, V y VI. Duram porro ac inopem in his 
fcholis, Prophetarum filios vitam egifle, Coeno- 
bitarum ad inflar, do&i credunt, & facile per- 
iuadec locus 2 Reg. IV, 1. I-linc cum Monachis 
fui «xvi eos contendit hieronymvs in Epifl. 
ad Ruffxn. ex cdit. Erafmi p. 16. & clavdiys 
delle in Hifloria aut Antiquitatilnis flatus mo- 
najtici, Pariiiis A. 1699. Gallicc excuf. originem 
Monachorum in Prophecarum fcholis ipveniiTe, 
iibi videtur. 

Denique referre huc liceat, cum aptior iis 
alius non fuppetat locus, Academias gentis, poft 
feralem ejus cladem ac diilipationcm, cumpri- 
mis celebres. In quibus recenlendis infignem 
pofuerunt operam laudatus altingivsw Hifi. 
Acadomiar. Hebr&ar. Tom, V. Opp. Heptad. VIII. 
pag. 243. fqq. iv L. bartoloccivs Biblioth. 
magna Rabbin. P. III. p. 66].fqq. easnagivs 
Hifl. Jnd. lib. V. cap. V. §,. 7-fqq. sgamba- 
τ ν s Archivor. Vet. Τφ. Lib. III. Tit. 2. p. 42,1. 
& ftri&im Vcnec. wolfivs Biblioth. Hcbr. P. II. 
lib. IV. de Talmude cap. IV. §. g. p. 920. fqq. 
Diftmguuntur in Bahylonicas feu Orientales,& ter- 
rcc Ifraelis, feu Occidentales. Babylonicx erant 
1) Nahardeenfis, in ΝΙΠΙΓΉ Nahardea, ad ripam 
fluminis Euphratis, qux poftquam aliquot flo- 
ruiflet feculis, & celeberrimis gavifa fuiflet Re- 
ftoribus, Raf sS^ Scbila, Samuele, aliisque 5 de- 
leta tandem una cum urbe fertur a papos β ε ν 



ρ ο l μ ο s Α. Μ. 4038• Chr. 178. » η Schalfchcktb 
halikabala p. 34. 2) Sorana, quae in Ν""ΠΟ> fea 
ΝΉΊΟ Soria, h. e. Syria, & quidem in urbe ΝΓΟ 
Ν'ΌΠΟ Matta Mecbafia, quac κατ" έξοχων Sora 
fuic dida, pariter ad Euphratem, fed infra Na- 
hardeam fita, floruic, & circa A. M. wss* Chr. 
195. a Raf fundata & 48. circiter annis reda, ad. 
feculum quartum a C. N. fere perennavit. 
j) Pumbeditaaa, quae in ΝΓΡ"Ί2£13 Pumbcditha, 
urbe Mefopotamiae, inter duo flununa Luplira-, 
terti & Tigrim fita, & tam pupisli £.equentia, 
quam sedifictorurn amplitudine celebri, fed ob 
incoiarum furta, latrocinia & fcelera fere infa- 
mi, poit fundacam Soranam anno 76. a Raf 
Chafda, vel juxta alios anno yo. a Rabba bar 
Nachmani fundata, mulris feculis perduravit, 
donec urraque fub imperio Ifmaelitarum ad A. 
M. 4797. Chr.iGj7. funditus deleretur. 4) Na- 
feichma, in uibe UJIJ, prope Soram, a Raf 
Papa excicata circa Α. M. 4115. Chr. 3^3- Qui- 
bus lequioi-es adhuc addunc, 5) Machulenfem, m 
NfVlS uibe M;ichufa ; & 6) Perutzenlem , in 
"^DUJ \V\si Peruz Scbabbur, Nahardeenfis ter- 
ricorii urbe circa A. C. 967. celebrem. De qui- 
bus fingulis, r. david GANzinm MDU iuis 
locis diflexit ; e Chriftianis vero recenuilime 
j ο η. s ι μ ο ν ι ν s α s s ε μ α ν ν s ίπ Prologo de 
Scriptoribus Syris, Tomo I. Bibliotbec& Orienta- 
lii prasmiiTb §. 2. Harum omniuni dodores 
Ο^ΝΊΙΟΝ Amorraei, feu Amorraitx, iceni D^-INJj 
cxcellentes, itiuilres, nec non ^ΝΊ130 Seburaei, 
ililutibantur; quos titulos cum cura cxponit ce- 
leberr. wolfivs loc. cit. p. 914. fqq. Ter- 
rcc Ifraelis, ieu Occidentales Academis Judaica: 
memorantur 1) Hierofolymitana , qux inde ab 
Efdrae xtate arceifitur, & Simeonem Juilum, 
Antigonum Sochacum , aliosque celeberrimos 
jadat Doclores , donec caput in ea eflerret 
Hillel raagnus & Schammxus , qut uteique 
de piincipacu contendens, diverias, ilbique tan- 
tum non oppofitas, inftituerunc fcholas , Γ\^2 
t — jSn domum Hilldis , & ΐΝ0 ? •ΰ n"3 domum 
Scbammaj dicias, inter quas Χλ'ΙΙΙ COUtroveriia: 
intcrceiTiile feruntur.a Jud«xis, canci momenti, ur 



124 



ΑΝΊΝΟΙ. Α D L Ι Β. Ι. C Α Ρ. ■ VI. 



nec Elias quidem expediendis iis ac decidendis 
par llc futurus, apud cvnaevm^ Repabl. Jud. 
lib. II. cap. XVII,. Has vero ardine recenfec 
svrenhvsivs Prafat. ad P. IV. Mifchna, iti 
receniione Tra&at. de teftificationibus. Hinc 
acerrima inteE utramque icholam odia, diifidia 
& perfecutiones intercefiernnt^ donec per Π3 
*?lp leu EliamvocL• ediceretur, fentensia fcho- 
Ix Hillelis efle ftandum, Vide lightfoot» 
Opp, Tom. 11. p. 317 alting. in Schilo lib. IV. 
cap. VII. Tomi V. Opp. p. 78» & hackspan. ad 
Nizzachow Lipmanni p. 288. /f. De utriusque 
vero• do&oris perfona,, fcholaeque ortu confer 
ALTiNGivM c. I. Heptad. VIIL p. 244. b. se- 
RAEivM in MinervaL lib. IV. cap. 7. Opufculor*. 
P. I. p. 143. & Rabbin.. //_, Scrup. 6. c. l.p. 207. 
&RHENFE r d. Differtatt. p. 86. fqq. 2) Jafnen- 
ίί&γ ia oppida Jafne, tertio a 1 Joppe lapide diftarc- 
te^. inter ipfas HieiOfolymorum ruinas excitata... 
Durante enimi obiidione , & imminente ma- 
ris exercitn Romanov Rv Jahaimes Zncchxi- 
des> iix caifcra• hoftilia: egreflus y ac benigne ab 
utroque Vefpafiano-exceptus„tantum effecit, utr 
\poil occupatan* urbem, noni iblum Gamalieli,, 
Senioris ex filio Simeone• nsepoti^ vita? gratia fie^ 
rQt,. fed etiam' m oppido Jafhe novam conden- 
di. fcholam , facaltas daretur. Hanc memora 1 - 
tus Johannes : Zacchceides , hinc didus modo 
Gamaliel,, inde Jafnenfis dicbas, poft hunc R„. 
Alciba, cui- vigiqci quatuor difcipulurum rhillia ; 
tribuuntur^ poft eum Simeon• filius GamalieliSy, 
hujusque demum filius, R. Jehuda Sandus re~ 
xit, qui. opus Mifchnicum- compilavit.. 3) Zip- 
porienfis, veiSephorienfis, in. urbeGalilaeae ^13ST 
a; R.. Jehuda Sandto condita, qui XVII annis 
ibidem peradris, vitam cum• morte commutavit:; 
unde frequentifTIme de feipfo dicere efl* folitus: 
vixit Jacobus m Aegypto amiis XVII, vixitqueje- 
buda m Zippore ■ armis• XVII, Talm. Hierofoi. in: 
Kelaim/b/. 32. col. 2. Plura vide apud light- 
foot. in Ccnturia Cbronogr^ cap. 82. Tom. II. 
Opp.f.. ziy. ff. 4), .Caefarienfisj. in πύξγω' ΣτρΛ- 



τωνρς, feu Gaeiarea, diu pofl: gentis excidium flo- 
rens, unde f^D^pl j^JUl Rabbini C&farienfes 
toties inTalmude memorati. 5) Lyddenfis, quae 
in Lydda, Judiae urbe, qux a R. Akiba, prius- 
quam Synedrio Jafneenii prseiedic , re£h fuit. ' 
hieronymvs Prologo ht Jobitm , Lyddamm 
quendam praxeptorem Iaudat, qui primus (kba- 
bitus , & quem ^ion parvis nuniis redemerir. 
6) Magdalenilsy in. urbe Magdala, prope a Tibe- 
riade & Chammatlia, upde Rabbinorum Magda- 
lenfium crebra fit m Talmude memio. 7) Ni(i- 
benfis^ in Syria fica. 8) Tiberieniis, quam dili- 
genter defcripftt bvxxorf.jm Comment. Μφ~ 
rethico p.. 20. 9-) Alexandrina, qxix fuppeditat 
fe creditur Interpretes Graecos, qui τ&ν LXX no- 
mine veaiunt. 10) Bitterenfis, in urbe Bitter 
ΊΓΊ^ (quam tameriLiGHTFOoxvs r. /. c.LlL 
p. 209. Bethar legere mavult) quam Hadria- 
nus, cum horribili Judsorum ftrage, delevitf 
cui quadringenta. Collegia;, quadringentos fingu- 
la praeceptoreshabentia 3 quonim unicuique qua- 
dringenti auditores fuerint, Taimudici adfcri- 
bunt. Vid* bvxtorfivs Lex. Talm^ in "*ιΠ3, 
Quae hsec urbs fuerit r & num Bethchoron, du- 
bie tlifputat kelandvs in PaUfiina Lib. III. 
pag. 6391 tandemque irt medio rem relinquit.. 
Iila clade idem fe paiTos tradunt Judaei , quod 
poftmodum in Chriftianos ftatuic Julianus Apo- 
llata , ut fcholae ' omnes abolerentur, lege la- 
ta , qua omni ipfis %Ηρο&ε<τ'κ& , ieu Doito- 
ruirs promociorie deinceps interdicebatur, Or- 
dinantibus & ordinatis T nec non urbe , ubi 
ifta• folennitas perageretur ,. internecioni addi- 
&is.. Quod ne fieret ,. acterno• gentis fua: 
damno & probro,. cui• carendum fuiflet Do- 
ftoribus legitime ordinatis , R. Jehuda fi- 
lius Babae prxilitit : quinque dilcipulis per 
manuum impofitionem creatis Magiftris, per 
quos ille ritus confervaretur : hac fua in 
tribules pietate , mortem fibi arceifens. At- 
que iila quidem de Academiis iufficianc Ju- 
dieorum.. 



Ad 



D Ε Ρ R Ο Ρ Η Ε Τ 1 S. 125 

Ad δ VII pae Κ cipio, α β r λ η α μ ο ε c c η ε l l ε n"s ι , Maronitae 

e Libano, ut peculiari opere, quod Eutychiui Pa- 

(10) Propbeta fert interdum nomen Pa- triarcba Alexandrinus vindicatus ξ? fuis refittu- 

tris ] Rationcm, proprcr quam difcipuli filii tus Orientalibus , Romae A. 1661. infcribitur, fu- 

iint dicti, Magiiter autcm illorum Pater, 1 Sam. riis velut percitus seldenvm adoriretur, con- 

X, 12. ita rcddit maimonides in More Nevo- geftisque calumniarum & criminationum cumu- 

cbim P.l.c.VH. h, qui alium docet rem aliquam, Hs ita eum oneret & tantum non obruat, ut 

vel qni fentcntiam quandam alicui commnnicat,, vel imperirum in Arabicis tyronem, vel impo- 

habetur , ac β genuijfet ipfum, quatenus nempe au- florem ac fycophantarum omniuiyi nequiiTi- 

clor efl illius fententix ο opinioms. Hinc difft mum effe ,. lectori periuadeat. Parte operis II. 

funt difcipidi Propbetarum \D3 filiiProphetarum. tota ,. qvue princeps eft, de originc nominis Papx, 

Et in Tracfc, Jiicbafin foi. 31. col. 2. Ν1Π NDH' nec non de illius proprietate in Romano Pontifice, 

Ό"1 "\ΌΏ 112D [HtH Abba, feu pater , nomen efl adeoque de ejusdem primatn, prolLxe commentari 

honoris , ficut RabbL Plura in, hanc fententiam? fatagit, fed honeftatis omnis ac modeftiac obli- 

citat β ν χ τ ο α f. Lex, Taim. b. v-.p. ro. Quinim- tus, Qujt, utut forte ab inftituto noilro paulb 

mo viltpendendum efle patrem prae Rabbino,. alieniora, filcntio ■ tamen praterire nolui , maxi- 

difcipulos lcgcnx docente „ ex ea ι μ ο ν ι d ε de- me quod fcripta illa άμοιβαλα, , Londini & Ro- 

monitrat lightfoot. Hor. Hebr. in Mattb.. mae edita,, in paucorum, e noflris, maiiibus 

XV, 5. Tonv. II. Opp. p. 332. a. kimchio autem,, verfantur. 
afrereim N2C J N 1 "? nullibi fattum reperiri, ut di- 

fcipiili appeUenturFilii, docliiTimus ρ ο cockivs Ad §. VIII. pag. ij. 
Notis mijcell. ad portarn Mof. c. VIII. p. 334. loca 

ex maimonide opponit,, quibus contrarium (11) Nomen Patris ejus] Accipe verba 

afleritur, e quibus cminet, quod legitur in kimchii, qjuee ira habertt in prafat. cid Propb. 

Talmud Torah cap. I. §. 2. D""Hp Οη^Ό^ΠΠ• Of. VDN Dtm IDU;^; ^D St IJ^mDl ΥΏΗ 

\Ώ?θ2\\ υΠ.ΙΝ^Ι '2W D^a difcipuh vocantur yow / N*>3J p N^DJ ΝΙΠ'^ ΪΠΌ ηΐΝ1333- 

Filii,ficut dicium φ (2 Reg. II, 3.) ο egreffifint /NV2J ρ nS φΌ2 ΝΊΠ^ϋ ΧΜ^Ώ V3K Dty Ν^Τ 

filii Propbetarum. Hinc non modo in Prover- 1Π1ΝΟ N^DJ NIHIL; yiTQ yyjf DOT lO^ 

biis Salomonis fepius legcs, hac compellatione, NOJ ΝΙΠ'νϋ Vn^ *)Ί^ Βϋ kST ID^ /Ί^Π 

»j/ ///, Doftorcm illum divinum difciplina? fuae TOK ^NI V3N IDTJ^ tD "nOS' /dS^II^D 

alumnos alloqui, verum etiam in N. T. Apofto- Ό0 C=3^Tli VnUi W12N nblliS Ν1Π 

li, &Filiorumnominefuoscompellant auditores :*)Ώ!Ί DiTDN IDTJ-^J '' Magifiri pU memoria tra- 

&-le£lores, utGal.JV, 19. ijoh. 11,1,12. &c. & diderunt r cuqi&ctmqne- Propbeta nomcn una cum 

Patris titulum fibi vendicant, ,ut I Cor. IV, 15. nomine patrrs fni memoratur in vaticiniu, indicat, 

Inde porro in Ecclefiam id nominis manavit, ut ipfum Propbetam effe filium Propbetx: Cujuf.no- 

■ Do&ores ecclziix Patrer, Patriarchae Autem Paprt, men> absque nomine patris ipfuis , indicat,